ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/47
Karar Sayısı : 2018/10
Karar Tarihi : 14.2.2018
R.G.Tarih-Sayısı:6.4.2018-30383
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Levent GÖK, Özgür ÖZEL ile birlikte124 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 9.3.2016tarihli ve 6682 sayılı 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun;
A. 6. maddesinin;
1. (1) numaralı fıkrasının;
a. (a) bendinin,
b. (b) bendinde yer alan “…değişiklik konusu projelere aitödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,” ibaresinin,
2. (2) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerinin,
3. (3) numaralı fıkrasında yer alan “…fonksiyonelsınıflandırma ayrımına bakılmaksızın…” ibaresinin,
4. (5) numaralı fıkrasının;
a. Üçüncü cümlesinin“…bu değişikliğin gerektirdiği tertiplerarası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgili kurumun talebi üzerine 5018sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalara tabiolmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirilir.” bölümünün,
b. Dördüncü cümlesinde yer alan “…veya başka bir…” ibaresinin,
B. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “(kurulu gücü500 MW üzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-HalkalıBanliyö Hattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi,Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içiraylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı veçeken araç projeleri hariç)” bölümünün,
C. Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkinEsaslar” başlıklı E-Cetveli’nin;
1. (11) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesabaaktarılarak…” ibaresinin,
b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,
2. (17) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özelhesaba…” ibaresinin,
b. Üçüncü cümlesinin,
3. (18) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…tarafından açılacak özelhesap…” ibaresinin,
b. İkinci cümlesinin,
4. (19) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikincicümlesinin,
5. (20) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikincicümlesindeki “…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “…KalkınmaBakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerinin,
6. (24) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…Yüksek Planlama Kuruluncabelirlenecek miktardaki…” ibaresinin,
b. İkinci cümlesinin,
7. (27) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…açılacak özel hesabaaktarılarak…” ibaresinin,
b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,
8. (28) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikincicümlesinin,
9. (39) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
10. (56) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci ve üçüncü cümlelerinde yer alan “…adınaaçılmış olan özel hesaplara…” ibarelerinin,
11. (60) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesinin,
12. (61) numaralı sırasında yer alan açıklamadaki “…bedelikarşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esaslarıbelirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibaresinin,
13. (66) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
14. (69) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılır.” ibaresinin,
b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,
15. (75) numaralı sırasında yer alan açıklamanın üçüncüparagrafındaki “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesabaaktarılır…” ve “…Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığıtarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerinin,
16. (79) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
17. (82) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresinin,
b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,
18. (84) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
19. (87) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
20. (90) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
21. (94) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci, üçüncüve dördüncü cümlelerinin,
22. (95) numaralı sırasında yer alan açıklamanın,
D. Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E-Cetveli’nin,
Anayasa’nın 2., 6., 7., 87., 88., 89., 107., 124., 160., 161. ve163. maddelerine aykırılığını ileri sürerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali talep edilen kuralların yer aldığı 6682 sayılı Kanun’un;
1. 6. maddesinin (1), (2), (3) ve (5) numaralı fıkraları şöyledir:
“Aktarma, ekleme, devir ve iptal işlemleri
MADDE 6- (1) a) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleriile özel bütçeli idarelerin bütçelerinin “Personel Giderleri” ile “SosyalGüvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri” tertiplerinde yer alan ödenekleri,Maliye Bakanlığı bütçesinin “Personel Giderlerini Karşılama Ödeneği” ilegerektiğinde “Yedek Ödenek” tertibine; diğer ekonomik kodlara ilişkintertiplerde yer alan ödenekleri ise 5018 sayılı Kanunun 21 inci maddesinde yeralan sınırlamalara tabi olmaksızın kurum bütçeleri arasında aktarmaya veyaMaliye Bakanlığı bütçesinin “Yedek Ödenek” tertibine aktarmaya,
b) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için 2016 YılıProgramının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karara uygun olarakyılı yatırım programında değişiklik yapılması hâlinde, değişiklikkonusu projelere ait ödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,
c) Kamu idarelerinin yeniden teşkilatlanması sonucu, bütçekanunlarının uygulanması ve kesin hesapların hazırlanması ile ilgili olarakgerekli görülen her türlü bütçe ve muhasebe işlemleri için gereklidüzenlemeleri yapmaya,
ç) 18/12/2015 tarihli ve 6654 sayılı 2016 Yılı Merkezi YönetimGeçici Bütçe Kanunu ile bu Kanun uygulamaları dikkate alınarak her türlü bütçeve muhasebe işlemlerini yapmaya ve yaptırmaya,
Maliye Bakanı yetkilidir.
(2) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeliidareler, aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin yüzde 20’sine kadar kendibütçeleri içinde ödenek aktarması yapabilirler. Bu idarelerin yüzde20’yi geçen diğer her türlü kurum içi aktarmalarını yapmaya Maliye Bakanıyetkilidir. 2016 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesineDair Karara uygun olarak 2016 Yılı Yatırım Programına ek yatırım cetvellerindeyer alan projelerde değişiklik yapılması hâlinde bu değişikliğin gerektirdiğitertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı 5018 sayılı Kanunun 21inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalara tabi olmaksızınidarelerce yapılır.
(3) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracakolan kamu idaresi, yıl içinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine, fonksiyonelsınıflandırma ayrımına bakılmaksızın ödenek aktarmaya yetkilidir.
…
(5) Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, 14/2/1985 tarihli ve3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 28/Amaddesi kapsamında yaptıracakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım veyardım işlerine ilişkin ödeneklerini İçişleri Bakanlığı bütçesine aktarmayayetkilidir. Merkezi yönetim kapsamındaki diğer kamu idareleri ise bu kapsamdakikaynak transferlerini tahakkuk işlemi ile gerçekleştirir. Bu kapsamdaidarelerce kaynak transferi yapılmış iş ve projeler ile 12/11/2012 tarihli ve6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ileBazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunungeçici 1 inci maddesinin yirmi beşinci fıkrası gereği ödenek kaydedilentutarların ilişkili olduğu iş ve projelerde 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar ve Eki 2016 Yılı Yatırım Programınauygun olarak değişiklik yapılması hâlinde bu değişikliğin gerektirdiğitertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgili kurumun talebiüzerine 5018 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalaratabi olmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirilir.Bu fıkrakapsamında belirli bir iş veya projenin gerçekleştirilmesi amacıyla İçişleriBakanlığı bütçesine kaynak transfer edildiği veya ödenek kaydedildiği halde,transfer edildiği veya ödenek kaydedildiği mali yılı takip eden yıl sonunakadar kullanılamayacağı anlaşılan ödenekler, 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar ve Eki 2016 Yılı Yatırım Programıilişkisi kurulmak kaydı ile aynı veya başka bir iş veya projekapsamında ve mevzuatı çerçevesinde kullanılmak üzere, ilgili Bakanın onayı ileYatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarınca Toplu Konut İdaresiBaşkanlığına aktarılabilir.”
2. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
“Yatırım harcamaları
MADDE 9- (1) 2016 Yılı Yatırım Programına ek yatırım cetvellerindeyer alan projeler dışında herhangi bir projeye harcama yapılamaz. Bucetvellerde yer alan projeler ile ödeneği toplu olarak verilmiş projelerkapsamındaki yıllara sari işlere (kurulu gücü 500 MW üzerinde olanbaraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı Banliyö Hattının İyileştirilmesive Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi, Ulaştırma, Denizcilik veHaberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri vemetro yapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç)2016 yılında başlanabilmesi için proje veya işin 2016 yılı yatırım ödeneği,proje maliyetinin yüzde 10’undan az olamaz. Bu oranın altında kalan proje veişler için gerektiğinde projeler 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar esaslarına uyulmak ve önceliklekurumların yatırım ödenekleri içinde kalmak suretiyle revize edilebilir.”
3. Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkinEsaslar” başlıklı E-Cetveli’ndeki açıklamaların ilgili kısımları şöyledir:
“11. Dışişleri Bakanlığının yurtdışında açılacak yenitemsilciliklerinin kuruluş aşamasındaki ivedi giderleri ile gerçekleşmesiönceden öngörülemeyen ve hazırlık için yeterli süresi bulunmayan uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması amacıyla 11.00.00.02-01.1.9.00-1-05.6tertibinde yer alan ödenek, Kıbrıs konusunda Bakanlık ve LefkoşaBüyükelçiliğince yürütülecek çeşitli faaliyetler için11.01.36.00-01.2.1.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödenek, Türkiye’deYapılan Birleşmiş Milletler Konferansları ve Toplantılarına Dair Ayrıcalık,Bağışıklık ve Diğer Bazı Hususlara İlişkin Düzenlemeler Hakkında BirleşmişMilletler ve Türkiye Arasındaki Çerçeve Anlaşma uyarınca BM toplantı veorganizasyon giderlerinin karşılanması amacıyla 11.01.41.00-01.1.3.00-1-03.6 ve11.01.32.00-01.1.3.00-1-03.6 tertiplerinde yer alan ödenek, İslam İşbirliğiTeşkilatı çerçevesinde ülkemizde yapılan çok taraflı uluslararası toplantılarıngiderlerinin karşılanması amacıyla 11.01.37.00-01.1.3.00-1-03.6 tertibinde yeralan ödenek ile yurtdışında yürütülecek tanıtım faaliyetleri için11.01.43.00-01.1.3.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödenek Dışişleri Bakanlığıbütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarakkullanılır. Aktarılanbu tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usulve esaslar Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken belirlenir. Sözkonusu özel hesaptan yapılan harcamalar 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamuİhale Kanunundan, 5018 sayılı Kanundan ve 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı TaşıtKanunundan müstesnadır.
…
17. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Ekonomik ve Ticari İşbirliğiDaimi Komitesi (İSEDAK) üyesi ülkelere teknik ve mali destek sağlamak amacıyla,ülkemiz ve diğer üye ülkelerin kamu kurum ve kuruluşları ile, İİT bünyesindeekonomik ve ticari alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarca teklifedilen projelerden, İSEDAK sekretaryası görevini ifa eden Kalkınma Bakanlığıtarafından 2016 yılı içinde onaylananlar ile 2015 yılında onaylanmış olup 2016yılı içinde ödemesi devam eden projelere kullandırılmak üzere KalkınmaBakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.1 ve32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.2 tertiplerine konulan ödenekler, Türkiye KalkınmaBankası Anonim Şirketi nezdinde açılacak özel hesaba aktarılarakkullanılır. Söz konusu program ve projeler çerçevesinde oluşabilecekharcamalar, program ve projelerin yürütülmesi esnasında Kalkınma Bankasıtarafından talep edilebilecek komisyon, transfer ücreti, döviz kuru farkı vebenzeri nitelikteki harcamalar ile projelerin değerlendirilmesine ilişkinhizmet alımları bu ödeneklerden karşılanır. Bu ödeneklerden yapılacakharcamalara ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanı yetkilidir.
…
18. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.05-1-07.1 tertibindeyer alan ödenek, Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı (CMDP) kapsamında;kamu kurum ve kuruluşlarına, kalkınma ajanslarına, kamu yararına çalışan dernekve vakıflara, üniversitelere, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına,il özel idarelerine, belediyelere ve mahalli idare birliklerine CMDP içinanılan her bir kurum ve kuruluş tarafından açılacak özel hesap aracılığıylakullandırılır. Bu ödenekten verilecek hibe ve desteklerin türleri,sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı, harcanması ve denetimine ilişkin usulve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanı yetkilidir.
19. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.9.9.00-1-07.1tertibinde yer alan ödenek, Sosyal Etkileşim Programı (SEP) kapsamında,Bakanlık tarafından belirlenecek bölgelerde ilgili kalkınma ajansı aracılığıylakullandırılır. Bu ödenekten verilecek hibe ve desteklerin türleri,sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı, harcanması ve denetimine ilişkin usulve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanı yetkilidir.
20. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.33.00-01.6.0.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek, Sosyal Destek Programı(SODES) kapsamında öncelikle Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Doğu AnadoluProjesi (DAP) kapsamındaki iller olmak üzere Kalkınma Bakanlığı tarafından oluşturulacakusul ve esaslar çerçevesinde belirlenecek illerde istihdamın artırılması,sosyal içermenin, spor, kültür ve sanatın geliştirilmesi, SODES programınınyürütülmesine yönelik kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ile SODES’indeğerlendirilmesi, izlenmesi ve tanıtımına yönelik faaliyetler içinkullandırılır. Bu kapsamda ilgili valilikler veya kalkınma ajansları tarafındanbelirli bir program çerçevesinde Kalkınma Bakanlığına teklif edilen ve anılanBakanlık tarafından uygun bulunan projelerin bedelleri, münhasıran proje ileilgili harcamalarda kullanılmak üzere söz konusu ödenekten ilgili valilik veyakalkınma ajansı adına açılacak özel bir hesaba aktarılır veproje amaçlarına uygun olarak kamu kurum ve kuruluşları, il özel idareleri,belediyeler, mahalli idare birlikleri, meslek odaları, üniversiteler ve siviltoplum kuruluşlarına Kalkınma Bakanı tarafından belirlenecek usul veesaslar çerçevesinde ilgili valilik veya kalkınma ajansı tarafındankullandırılır.
24. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1tertibinde yer alan ödenekten Yüksek Planlama Kurulunca belirlenecekmiktardaki kısmı hibe mahiyetinde olmak üzere, bölgesel girişimsermayesi uygulamaları için Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketineaktarılır. Söz konusu ödeneğin tahsisi, aktarımı, kullanımı,saklanması, izlenmesi, denetlenmesi ve gereğinde bakiyenin geri dönüşüne dairusul ve esaslar Yüksek Planlama Kurulu tarafından tespit olunur.
…
27. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının daimi Başkanlığınıderuhte ettiği İSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması için Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek Bakanlık bütçesinegider kaydedilmek suretiyle açılacak özel hesaba aktarılarak kullanılır. Sözkonusu özel hesaptan yapılan harcamalar 4734 sayılı Kanun ile 5018 sayılıKanuna tabi değildir. Bu ödenekte yer alan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi ve alımlara ilişkin usul ve esaslar KalkınmaBakanlığınca belirlenir.
28. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2 tertibinde yer alan ödeneği bölgesel eylemplanları ve programları ve Öncelikli Dönüşüm Programları eylem planlarıkapsamındaki işler ile araştırma altyapı projeleri ve yükseköğretim kurumlarınınmuhtelif yatırım projeleri için kullandırmaya Kalkınma Bakanı yetkilidir. Butertipte yer alan ödenekten Kalkınma Bakanlığınca uygun görülen tutarlarıyatırımları hızlandırma ödeneğine aktarmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.
…
39. Merkezi yönetim kapsamındaki idarelerce hizmet alımı suretiyleedinilmesi ekonomik olmayan taşıtlar, Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa bağlı (T)işaretli cetvelde gösterilmesine gerek bulunmaksızın, cinsi ve adedi ilgiliidarenin talebi ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerine alınacak Bakanlar Kurulukararınca, bu suretle edinilecek taşıtların sayısı 100’ü geçmemek ve 2016 YılıProgramının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Kararda yer alanusul ve esaslara göre yatırım programı ile ilişkilendirilmek kaydıyla satınalma suretiyle edinilebilir.
…
56. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ilköğretim öğrencilerineücretsiz olarak dağıtılacak ders kitapları için 240.000.000 Türk Lirası,taşımalı ilköğretim ve ortaöğretim kapsamındaki öğrencilerin öğle yemeği içinde 460.000.000 Türk Lirası olmak üzere toplam 700.000.000 Türk Lirasına kadaryapılacak harcamalar karşılığı tutarı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikFonuna 9/4/2003 tarihli ve 4842 sayılı Kanun ile 29/5/1986 tarihli ve 3294sayılı Kanun uyarınca aktarılacak tutardan keserek Milli Eğitim Bakanlığı adınaaçılmış olan özel hesaplara aktarmaya Maliye Bakanı yetkilidir. Buhesaplara aktarılan tutarlardan yüklenme tutarının yüzde 30’una kadar olankısmını sözleşme tarihinde, geri kalanını ise işin bitim tarihindekullandırmaya Milli Eğitim Bakanı yetkilidir. Ayrıca, Özel Eğitime İhtiyaçDuyan Öğrencilerin Okullara ve Kurumlara Erişiminin Sağlanması İçin ÜcretsizTaşınması Projesi kapsamında 155.000.000 Türk Lirasına kadar yapılacak giderlerkarşılığı tutar, talep üzerine Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikFonundan Milli Eğitim Bakanlığı adına açılmış olan özel hesaplara aktarılır.
…
60. Toplumda Fiziksel Aktivitenin Arttırılması Projesi kapsamında;Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından, bütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1tertibi ile döner sermaye bütçesinden bisiklet alımı ve dağıtımı yapılır. Bisikletlerinalımı, bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımı, şartları, kapsamı,kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye HalkSağlığı Kurumu Başkanlığı yetkilidir.
61. “Koruyucu Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetlerinin Geliştirilmesi veSürdürülmesi” kapsamında; diş fırçası ve diş macununun alımı için Türkiye HalkSağlığı Kurumu bütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-03.2 tertibi ile dönersermaye bütçesine, bu amaçla konulan ödeneklerin harcanmasına, diş fırçası vediş macununun bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımınailişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye Halk Sağlığı KurumuBaşkanlığı yetkilidir.
…
66. Maliye Bakanlığı bütçesinin 12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2tertibinde yer alan ödeneği, 5779 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinin ikincifıkrasında yer alan sınırlamaya tabi olmaksızın zorunlu hallerde belediyelereyardım amacıyla kullanmaya Maliye Bakanı yetkilidir.
…
69. Başbakanlık bütçesinde 100. yıl anma etkinlikleri kapsamındaçalışmalar yapmak maksadıyla 07.00.00.02-01.1.1.00-1-05.2 tertibinde tefrikedilen ödenekler, Başbakanlık bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özelhesaba aktarılır. Özel hesaptan yapılan harcamalar 5018 sayılıKanun ile 4734 sayılı Kanundan müstesnadır. Özel hesaba aktarılan tutarlarınkullanımına ilişkin usul ve esaslar Başbakan onayı ile belirlenir.
…
75. 24.01.33.00-10.1.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek; kamukurum ve kuruluşlarının, açık alan bileşenlerinden ve binalardan oluşan “pilotalanlar” için hazırlanacak projeleri, bilimsel ölçütlere ve Türk StandartlarıEnstitüsü standartlarına uygun biçimde, teknik bilgi desteği ile uygulamayageçirmeleri, daha sonra bu proje çalışmasında edindikleri deneyimleri kentgeneline yaygınlaştırmaları amacıyla Erişilebilirlik Destek Projesinin (ERDEP)yürütülmesi, değerlendirilmesi, izlenmesi ve tanıtımına yönelik faaliyetleriçin kullandırılır.
24.01.33.00-10.2.0.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek; Türkiye’de ikamet eden ve hizmete ihtiyaç duyan 65 yaş üstü yaşlılarınkorunması ve desteklenmesi ile biyo-psiko sosyal bakıma ihtiyacı olanlarınyaşadıkları mekânlarda gerekli olan bakımlarının yapılarak yaşamlarınınkolaylaştırılmasını amaçlayan Yaşlı Destek Programı (YADES) için Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesindeBüyükşehir Belediyelerinin program amaçlarına uygun olarak hazırlayacaklarıprojeler için kullandırılır.
YADES Programı ve ERDEP kapsamında valilikler tarafından Aile veSosyal Politikalar Bakanlığına teklif edilen ve anılan Bakanlık tarafındanuygun bulunan projelerden, valinin yetki ve sorumluluğunda gerçekleştirilmesiuygun görülenlerin bedelleri, münhasıran proje ile ilgili harcamalardakullanılmak üzere söz konusu ödenekten ilde valilik adına açılacak özelbir hesaba aktarılır ve proje amaçlarına uygun olarak vali tarafındankamu kurum ve kuruluşları, il özel idareleri, belediyeler, meslek odaları veüniversitelere Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafındanbelirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılır.
…
79. 25/1/2006 tarihli ve 5449 sayılı Kanun gereğince, merkeziyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin kalkınma ajansları tarafındandesteklenmeye hak kazanan projelerine tahsis edilen kaynaklar, proje yürütücüsüidarelerin bütçelerine gelir kaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izlenir.Söz konusu projelerde kullanılmak üzere merkezi yönetim kapsamındaki kamuidarelerince taahhüt edilecek eş finansman tutarı, bütçe ve bütçe dışıimkanlardan karşılanır. Bütçe dışı imkânlarla karşılanamayan eş finansmantutarını, bu amaçla idarelerin bütçelerinde (06) ve (07) ekonomik kodlarınıiçeren tertiplerde yer alan ödeneklerden tahakkuka bağlamak suretiyle sözkonusu projeler için açılan özel hesaplara ödemeye proje yürütücüsü idareleryetkilidir. Kalkınma ajansı ve yararlanıcı kamu idaresi tarafından projeyetahsis edilen kaynakların kullanımı, proje kapsamında ve proje süresiylesınırlı olmak üzere 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıhükümleri çerçevesinde personel çalıştırılması, özel hesabın işleyişi vemuhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar KalkınmaBakanlığı tarafından tespit edilir.
…
82. Avrupa Birliği Bakanlığının “Avrupa Birliği İletişimStratejisi” çerçevesinde, gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık içinyeterli süresi bulunmayan faaliyetlerine ilişkin giderlerinin karşılanmasıamacıyla 25.00.00.02-01.1.9.00-1-03.6 tertibine bütçe ile tahsis edilenödenekten Bakan tarafından belirlenecek olan tutar Avrupa Birliği Bakanlığıbütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarak kullanılır. Özelhesaptan yapılan harcamalar 5018 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanundanmüstesnadır. Özel hesaba aktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesive denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar Avrupa Birliği Bakanlığı ve MaliyeBakanlığınca müştereken belirlenir.
…
84. Başbakanlık bütçesinin 07.01.00.37-10.9.9.61-1-05.2 tertibindeyer alan ödeneğin kullanımına ilişkin usul ve esaslar Başbakanlıkça tespitedilir.
…
87. Türk Tarih Kurumu bütçesinde yakın dönem tarih araştırmalarıkapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla 40.06.00.36-08.2.0.07-2-05.3 tertibindetefrik edilen ödenekler, Kurum bütçesine gider kaydedilir ve özel hesabaaktarılarak kullanılabilir. Özel hesaptan yapılan harcamalar 5018 sayılı Kanunile 4734 sayılı Kanundan müstesnadır. Özel hesaba aktarılan tutarlarınharcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar TürkTarih Kurumunun teklifi üzerine ilgili bakanın onayı ile belirlenir.
…
90. İçişleri Bakanlığı bütçesinin 10.01.00.62-01.1.1.43-1-03.6tertibinde yer alan ödenekten, 14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleriBakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 28/A maddesi gereğince temsil,tören, ilin tanıtımı ve protokol hizmetleri kapsamında yapılacak harcamalarailişkin usul ve esasları belirlemeye İçişleri Bakanı yetkilidir.
…
94. Gençlik ve Spor Bakanlığı bütçesinin29.01.30.00-08.1.0.12-1-03.5 tertibinde yer alan ödenek, gençlerin bilgiyeerişim projesi kapsamında gençlere internet erişimi sağlamak amacıylakullanılır. Bu proje kapsamında yapılacak mal ve hizmet alımları 4734sayılı Kanun hükümlerine tabi olmadan da yapılabilir. Projenin kapsamı,hizmetin ne şekilde sağlanacağı ve yürütüleceği, ödemelerin nasıl yapılacağı vediğer tüm hususlar Maliye Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik ve HaberleşmeBakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanacak usulve esaslarla belirlenir. Gençlik ve Spor Bakanlığı bu amaçla kamu kurum vekuruluşlarına ödenek/kaynak aktarabilir.
95. Emek yoğun sektörlerde anahtar teslimi fabrika binası yapımıprojesi kapsamındaki giderlerin karşılanması amacıyla Bilim, Sanayi veTeknoloji Bakanlığı bütçesinde yıl içerisinde açılacak tertiplerde yer alacaködeneği (Yatırım Programı ile ilişkilendirilmeksizin), 3152 sayılı İçişleriBakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 28/A maddesi kapsamındaİçişleri Bakanlığı bütçesine aktarmaya veya 5302 sayılı İl Özel İdaresiKanununun 6 ncı maddesi kapsamında İl Özel İdarelerine ve 4562 sayılı OrganizeSanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında Organize Sanayi Bölgesi tüzel kişiliğinetahakkuk ettirilmek suretiyle kullandırmaya, tefrik edilen ödenekle sınırlıolmak üzere Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı yetkilidir. Sözkonusu tertiplerde yer alacak ödeneklerin kullandırılması, verilecek desteğinkapsamı ve şartları, fabrika binası yapılacak taşınmazların ne suretle teminedileceği, kiralama şartları ve süresi ile diğer hususlara ilişkin usul veesaslar Yüksek Planlama Kurulu kararıyla belirlenir.”
4. Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E-Cetveli şöyledir;
“2016 YILI CUMHURBAŞKANLIĞI BÜTÇESİ E-CETVELİ
Cumhurbaşkanlığı Bütçesinden yapılacak, Cumhurbaşkanı’nın konumuve hizmetlerin özelliğinden kaynaklanan giderler ve bu giderlerin ekonomiksınıflandırmanın hangi ayrıntısından karşılanacağı aşağıda gösterilmiştir:
1. 28/11/2014 tarih ve 2014/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ileYürürlüğe konulan Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi uyarınca; sözleşmeli personelin ücret ödemeleri; “01.2- SözleşmeliPersonel” tertibinin ilgili dördüncü düzey ekonomik kodundan, geçici personelolarak çalışanların ücretleri, “01.4- Geçici Personel” tertibinin ilgilidördüncü düzey ekonomik kodundan, kamu kurum ve kuruluşlarından görevlendirilenSüreli Personelin Tazminatları ile Ek Çalışma Ücretleri, “01.5- Diğer Personel”tertibinin “01.5.1.90- Diğer Personele Yapılan Diğer Ödemeler” ayrıntıkodundan,
2. İlgili kanunlar gereği, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinde;kadrolu I ve II sayılı cetvele tabi personel aylık ödemeleri; “01.1-Memurlar”tertibinin, eğitim amacıyla staj gören öğrencilere ödenecek ücretler,“01.4-Geçici Personel” tertibinin, ilgili dördüncü düzey ekonomik kodlarından,
3. Cumhurbaşkanlığı ile yabancı devlet başkanları konutları, diğerköşkler, hizmet binaları ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği KonutYönergesinde belirlenen özel tahsisli konutlar için temizlik malzemesi alımlarıile buralarda kullanılan araç gereç ve donanımların temizleme giderleri,“03.2.2.02-Temizlik Malzemesi Alımları” tertibinden,
4. Cumhurbaşkanlığı ile yabancı devlet başkanları konutları, diğerköşkler, hizmet binaları ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği KonutYönergesine bağlı konutların akaryakıt alımları ile doğalgaz alım ve abonelikgiderleri “03.2.3.01- Yakacak Alımları”, ısıtılmasına ilişkin malzeme alımları“03.2.9.90-Diğer Tüketim Mal ve Malzemesi Alımları” tertiplerinden,
5. Cumhurbaşkanlığı ile yabancı devlet başkanları konutları, diğerköşkler, hizmet binaları ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği KonutYönergesinde belirlenen özel tahsisli konutların su tüketimi ve abonelikgiderleri, “03.2.2.01-Su Alımları”, elektrik tüketim ve abonelik giderleri,“03.2.3.03-Elektrik Alımları”, içme suyu giderleri, “03.2.4.02-îçecekAlımları”, bunlara ilişkin malzeme alımları, “03.2.9.90-Diğer Tüketim Mal veMalzemesi Alımları” tertiplerinden,
6. Cumhurbaşkanının, eşinin ve resmi ya da özel davetli olarakülkemizi ziyaret eden Yabancı Devlet Başkanlarının gezilerinde, güvenlik vehizmet nedeniyle eşlik etmek üzere görevlendirilen personelin özel kıyafetgiderleri,”03.2.5.01- Giyecek Alımları”, geziye ilişkin konaklama, yeme içmegibi her türlü giderleri, “03.6.1.01- Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar,Organizasyon Giderleri” tertiplerinden,
7. Cumhurbaşkanı ve Genel Sekreterin yazışma ve kutlamaya ilişkinposta giderleri, “03.5.2.01-Posta ve Telgraf Giderleri” tertibinden,
8. Cumhurbaşkanlığı Makamına hizmet veren taşıtlar ile diğertaşıtların kasko sigortası giderleri, “03.5.4.02-Sigorta Giderleri”tertibinden,
9. Kamu kuruluşlarından geçici olarak tahsis edilen; bina, araç vegereçlerin bakım, onarım ve her türlü giderleri, Cumhurbaşkanlığı bütçesininilgili tertiplerinden,
10. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’ne tahsisli uçaklarınbakım ve işletmesine ilişkin giderleri ile ihtiyaç halinde kiralanacak uçakkira ve diğer giderleri Türk Hava Yolları A.O.’lığı; Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliği’ne tahsisli M/Y Savarona Gemisine ait, bakım-onarım, seyir,personel ve diğer her türlü işletme giderleri Kamu Kurum ve Kuruluşları ileyapılan protokol esasları doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgilitertiplerinden,
11.Cumhurbaşkanı, eşi ve Genel Sekreterin temsil niteliğinde verecekleri yemek, kabul, resepsiyonve organizasyon bedelleri ile bunlarla ilgili diğer her türlü giderleri;Cumhurbaşkanlığı’nca milli ve dini bayramlar ile diğer zamanlarda yapılacakikram, hediye, gönderilecek çiçek ve çelenk bedelleri, konukları ağırlamagiderleri, Cumhurbaşkanı’nın takdirleri ile verilecek ödül, şilt ve benzerigiderler, “03.6.1.01-Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar, Organizasyon Giderleri”tertibinden,
12. Cumhurbaşkanlığı temsil, tören ve ağırlama giderleri,Cumhurbaşkanı ve eşi tarafından verilecek hediyelik eşya, verilenresepsiyonlarda görevli personelin görev nedeniyle giymiş olduklarıkıyafetlerin yaptırılması-temizlettirilmesi, çalışma ofisi ve konutlarındakullanılacak mal, malzeme alımları, taşıt kiralanması ve diğer hizmet alımlarıile çalışma ofisinin, personel yemek hizmetleri alımı ile bununla ilgili mal vemamul alımları, konutların ve tarihi-bedii değeri olan varlıkların yapım, bakımve onarımları, çalışmaların kitap haline getirilmesi giderleri; 4734 sayılıKamu İhale Kanununda belirtilen parasal limitlere bakılmaksızın aynı kanunun22. maddesine göre tedarikçi ile yapılacak pazarlık sonucunda Cumhurbaşkanlığıbütçesinin ilgili tertiplerinden,
13. Cumhurbaşkanı ve aile bireyleri ile bakmakla yükümlüolduklarının, Cumhurbaşkanlığı yapmış olanlar ile bunların bakmakla yükümlüoldukları aile fertlerinin, ölenlerin dul ve yetimlerinin her türlü tedavi,ilaç ve cenaze giderleri, “03.9.3.01- Cenaze Giderleri”, “03.9.8.90-DiğerTedavi ve Sağlık Malzemesi Giderleri” ve “03.9.9.90 Diğer İlaç Giderleri”tertiplerinden,
14. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görev yapanpersonele, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Yiyecek Yardımı Yönergesikurallarına göre yapılacak yiyecek yardımı, “05.3.1.05-Memurların Öğle YemeğineYardım” tertibinden,
15. Cumhurbaşkanı’nın takdirlerine göre;
a) Muhtaç durumdaki kişilere ve öğrencilere, dernek, birlik,kurum, sendika, okul, hastane, vakıf ve benzeri kuruluşlar ile kamuya yararlıkampanyalara yapılacak yardımlar, ilgisine göre,
“05.3.1.01-Dernek, Birlik, Kurum, Kuruluş, Sandık vb.Kuruluşlara”,
“05.3.1.08-Türk Kültür Varlığının Korunması ve TanıtımıGiderleri”,
“05.4.2.01-Eğitim Amaçlı Diğer Transferler”,
“05.4.3.01-Sağlık Amaçlı Transferler”,
“05.4.4.01-Yiyecek Amaçlı Transferler”,
“05.4.7.01-Muhtaç ve Körlere Yardım”,
“05.4.9.01 -Hane Halkına Yapılan Diğer Transferler”,
b) Kamu personeli olmayanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzerinitelikteki nakdi ödemeler “03.4.2.05-Ödül, İkramiye ve benzeri ödemeler”
c) Kamu personeli olanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzerinitelikteki nakdi ödemeler ilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın“01.1.6.01-Ödül ve İkramiyeler” tertiplerinden.
karşılanır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Burhan ÜSTÜN,Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT,Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ’in katılımlarıyla 26.5.2016 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma taleplerinin esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali talep edilen kanun hükümleri,dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralıfıkrası uyarınca, 14.2.2018 tarihinde yapılan toplantıda MaliyeBakanı Naci AĞBAL, Müsteşar H. Abdullah KAYA, Bütçe ve Mali Kontrol GenelMüdürü Hakan AY, Gelir Politikaları Genel Müdürü Burcu AYDINÖZÜDOĞRU’nun sözlü açıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A. Kanun’un 6. Maddesinin;
1. (1) Numaralı Fıkrasının (a) Bendinin İncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
3. Kanun’un “Aktarma, ekleme, devir ve iptal işlemleri”kenar başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının dava konusu (a) bendinde;genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerinbütçelerinin “Personel Giderleri” ile “Sosyal Güvenlik KurumlarınaDevlet Primi Giderleri” tertiplerinde yer alan ödenekleri, Maliye Bakanlığıbütçesinin “Personel Giderlerini Karşılama Ödeneği” ile gerektiğinde “YedekÖdenek” tertibine; diğer ekonomik kodlara ilişkin tertiplerde yer alanödenekleri ise 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesinde yer alan sınırlamalara tabiolmaksızın kurum bütçeleri arasında aktarmaya veya Maliye Bakanlığı bütçesinin“Yedek Ödenek” tertibine aktarmaya maliye bakanının yetkili olduğu hükümaltına alınmıştır.
4. Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, esas olarak devlettüzel kişiliğine dâhil olan kamu idarelerini ifade etmek için kullanılmaktadır.Nitekim bu husus 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçetürleri ve kapsamı” başlıklı 12. maddesinde “…Genel bütçe, Devlet tüzelkişiliğine dahil olan ve bu Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamuidarelerinin bütçesidir…” şeklinde ifade edilmiştir.
5. Özel bütçe ise 5018 sayılı Kanun’un “Bütçe türleri vekapsamı” kenar başlıklı 12. maddesinde “…Özel bütçe, bir bakanlığa bağlıveya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelirtahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışmaesasları özel kanunla düzenlenen ve bu Kanuna ekli (II) sayılı cetvelde yeralan her bir kamu idaresinin bütçesidir…” şeklinde ifade edilmiştir.
6. Söz konusu kurumların bütçeleri hazırlanırken kamu hizmetindekullanılmak amacıyla öngörülen ödenekler ilgili bütçe tertiplerindegösterilmektedir. Bütçe tertibi; bütçenin sistematik bir şekilde hazırlanması,uygulanması ve sonuçlandırılabilmesi açısından kamu gelirlerinin ve kamugiderlerinin ayrıntılı olarak ve belli bir düzen içinde sınıflandırılarakgösterildiği kayıt düzenidir. 5018 sayılı Kanun’un 15. maddesinin dördüncüfıkrasında da “… ‘Tertip’ deyimi kurumsal, fonksiyonel ve finansman tipikodların bütün düzeyleri ile ekonomik sınıflandırmanın ilk iki düzeyini, borçödemeleri yönünden ‘ilgili hizmet tertibi’ deyimi borç konusu hizmetlerinyürütüldüğü ilgili tertipleri ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır.
7. “Kurumsal sınıflandırma”, yönetim yetkisini temelkriter olarak kabul eden sınıflandırma şeklidir. Kurumsal sınıflandırmaylasiyasi ve idari sorumluluğun bütçede gösterilmesi hedeflenmektedir.
8. “Fonksiyonel sınıflandırma”, devlet faaliyetlerinintürünü göstermektedir. Devlet faaliyetlerinin ve bu faaliyetlere yönelikharcamaların zaman serileri boyunca izlenmesi ve uluslararası karşılaştırmaimkânı elde edilmesi, fonksiyonel sınıflandırma ile mümkün olabilmektedir.Ayrıca, bütçe politikalarının oluşturulmasında sektörel ayrımlarınyapılabilmesi de bu sınıflandırmanın hedefleri arasındadır.
9. “Finansman tipi sınıflandırma”, yapılanharcamaların hangi kaynaktan finanse edildiğini göstermektedir. Busınıflandırma tipinin belirlenmesinde ödemenin nereye yapıldığı hususu önemtaşımamaktadır. Finansman tipi sınıflandırma aynı zamanda dış proje kredileri,özel ödenekler ile şartlı bağış ve yardımların takibine imkân vermekte olupözellikle mali mevzuat gereği ayrı tertiplerde izlenmesi gereken ödeneklerintakibine de imkân sağlamaktadır.
10. “Ekonomik sınıflandırma”yla ise devletin görev vefonksiyonlarını yerine getirirken yürüttüğü faaliyetlerin millî ekonomiye,piyasalara ve gelir dağılımına etkilerinin planlanması, izlenmesi vedeğerlendirilmesi hedeflenmektedir. Ekonomik sınıflandırma; gelirlerin, harcamave borç vermenin, finansmanın (gelir-gider farkı) sınıflandırması şeklinde üçbölümden oluşmaktadır. Gelir ile harcama ve borç vermenin sınıflandırılmasında,karşılıklı veya karşılıksız, cari veya sermaye ayrımı öncelik taşımaktadır.Karşılıksız işlemler, kanunun emrettiği hususlarda bir mal veya hizmetkarşılığı olmadan yapılan, burs ödemeleri veya vergi gelirleri gibi tahsilat veödemeleri kapsar. Sermaye ve cari harcama ayrımında ise bütçe hazırlama rehberive merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen asgari değerler ile kullanım ömrüdikkate alınmaktadır.
11. Ödenek, esas itibarıyla para veya nakit olmayıp yürütülmesizorunlu kamu hizmetlerinin gerektirdiği harcamaların yapılabilmesine imkântanıyan harcama iznini ifade etmektedir. Ödenek tertipleri arasında yer alan “PersonelGiderleri” tertibi; kamu personeline ve kamu personeli olmamakla birliktemevzuatı gereğince ilgililere bordroya dayalı olarak yapılan ödemeleri(er-erbaş harçlıkları, öğrenci harçlıkları vb.) kapsamaktadır.
12. Devletin işveren sıfatıyla Sosyal Güvenlik Kurumuna ödeyeceğisigorta primleri “Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri”tertibinde izlenmektedir.
13. “Personel Giderlerini Karşılama Ödeneği”; genel bütçekapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerin bütçelerine konulanödeneklerin yetmeyeceği anlaşıldığı takdirde, ilgili mevzuatının gerektirdiğigiderler için “Personel Giderleri” ve “Sosyal Güvenlik KurumlarınaDevlet Primi Giderleri” ile ilgili mevcut veya yeni açılacak tertiplereaktarılmak üzere Maliye Bakanlığı bütçesinin ilgili tertibinde yer alanödenektir.
14. “Yedek Ödenek”, merkezî yönetim bütçe kanunundabelirtilen hizmet ve amaçları gerçekleştirmek, ödenek yetersizliğini gidermekveya bütçelerde öngörülmeyen hizmetler için genel bütçeli idareler ile özelbütçeli idarelerden merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilecek olanlarınbütçelerine aktarılmak üzere genel bütçe ödeneklerinin yüzde ikisine kadarMaliye Bakanlığı bütçesine konulabilen ödenektir. 5018 sayılı Kanun’un 23.maddesi gereğince bu ödenekten aktarma yapmaya maliye bakanı yetkilidir.
15. Aynı kural daha önce 2015 Yılı Merkezî Yönetim BütçeKanunu’nda da yer almış ve anılan kural Anayasa Mahkemesinin 26.5.2016 tarihlive E.2015/7, K.2016/47 sayılı kararıyla iptal edilmiştir. Kararda, bütçehakkının doğal bir sonucu olarak yasama organının halk adına kamu gelirlerinitoplama ve harcama konusunda sahip olduğu yetkinin dava konusu kuralla maliyebakanına verilerek çerçevesi çizilmemiş, esasları belirlenmemiş bir alandahiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızın geniş yetkiler tanımasının Meclisin sahipolduğu bütçe hakkının; bütçe kanununa bütçe dışı hükümler konularak, mevcutkanun hükümlerinin açıkça veya dolaylı olarak değiştirilmesi veya bütçe yılıitibarıyla zımnen kaldırılmasının ise bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümlerdışında hiçbir hüküm konulamayacağı ilkesinin ihlaline sebebiyet verdiğibelirtilerek kural iptal edilmiştir.
16. Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra ödenekaktarmalarına ilişkin temel esasların yer aldığı 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesi,6.11.2016 tarihli ve 6761 sayılı Kanun’la yeniden düzenlenmiştir. Maddeninbirinci fıkrasında, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleriarasındaki ödenek aktarmalarının kanunla yapılacağı hükmü yer almakta ikenfıkraya eklenen cümleyle harcamalarda tasarrufu sağlamak, dengeli ve etkili birbütçe politikasını gerçekleştirmek üzere genel bütçe ödeneklerinin yüzde onunugeçmemek kaydıyla, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleriarasındaki ödenek aktarmalarına ilişkin yetki ve işlemler ile usul ve esaslarınmerkezî yönetim bütçe kanununda belirlenmesi öngörülmüştür. Ancak 5018 sayılıKanun’da yapılan değişiklik 1.1.2017 tarihinde yürürlüğe girmiştir.Dolayısıyla, dava konusu kuralın da yer aldığı 2016 yılı Bütçe Kanunu’nun uygulandığıdönemde 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesinin 6761 sayılı Kanun’la değişikliktenönceki hâli yürürlüktedir.
b. İptal Talebinin Gerekçesi
17. Dava dilekçesinde özetle; bütçenin uygulanması aşamasındamaliye bakanına verilen ödenek aktarma yetkisinin kamu idarelerinin bütçeödeneklerinin tamamının “Personel Giderlerini Karşılama Ödeneği” ile “YedekÖdenek” tertibinde toplanmasına ve burada toplanan ödeneklerle yeni birbütçe yapılmasına olanak tanıdığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin ve sınırlamaöngörülmeksizin maliye bakanına ödenek aktarma yetkisi verilmesinin yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu, bu durumun Türkiye Büyük Millet Meclisine(TBMM) ait olan “bütçe hakkı”nı ihlal ettiği, yapılan düzenlemeninbütçenin hazırlanması, uygulanması ve kontrol edilmesine ilişkin temelhükümleri düzenleyen 5018 sayılı Kanun’a aykırı olduğu belirtilerek kuralınAnayasa’nın 6., 7., 87., 88., 89., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
18. Bütçe genel olarak belirli bir döneme ilişkin gelir ve gidertahminlerini göstermekte ve uygulamaya ilişkin esasları düzenlemektedir. Devlet, bir yıl süresince bütçe kanununda belirtilmesi koşuluyla harcamayapabilmekte ve gelir toplayabilmektedir.
19. Bütçe kanunları, bir devlette kamu hizmetlerinin yerinegetirilebilmesi için öngörülen gelirlerin nasıl toplanacağına veyönetileceğine, planlanan harcama ve yatırımlara ilişkin ilkelerin belirlendiğiözel yasama işlemleridir. Bütçe kanunlarının zamanında hazırlanamaması veyakabul edilememesi kamu düzeninde telafisi güç zararlar doğurabilecek nitelikteolduğundan Anayasa’da bütçe kanunlarının hazırlanması, parlamentoda görüşülmesive yayımlanması bakımından diğer kanunlardan farklı usuller benimsenmiştir.
20. Anayasa’nın 87. maddesinde TBMM’nin görev ve yetkileriarasında “kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak” yanında “bütçekanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek” görev ve yetkisine ayrıca yerverilmiştir. Anayasa’nın 88. maddesinde, kanunların Türkiye Büyük MilletMeclisinde teklif, görüşülme usul ve esasları düzenlenirken bütçe kanunlarınıngörüşülme usul ve esasları 162. maddede düzenlenmiştir. Bu maddeyle bütçe kanuntasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kuruldaüyelerin gider artırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiş veAnayasa’nın 89. maddesiyle de cumhurbaşkanına bütçe kanunlarını bir dahagörüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandanAnayasa’nın 163. maddesinde bütçede değişiklik yapılabilmesinin esasları daayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçededeğişiklik yapma yetkisi verilemeyeceği belirtilmiştir.
21. Anayasa’nın anılan maddeleri incelendiğinde anayasakoyucununbütçe kanunlarına diğer kanunlara nazaran özel bir önem atfettiğianlaşılmaktadır. Anayasa’da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenenbu iki kanunlaştırma yönteminin doğal sonucu olarak olağan kanun iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe kanunu ile düzenlenmesi mümkün olmadığıgibi bütçe kanunuyla mevcut kanun hükümlerinin değiştirilmesi veya kaldırılmasıda olanaksızdır. Bu durum, Anayasa’nın 161. maddesinde “Bütçe kanununa,bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” denilmeksuretiyle açık bir şekilde ifade edilmiştir.
22. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre “bütçe ileilgili hükümler” kavramı, mali nitelikteki hükümleri değil olağan kanunkonusu olabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla bütçenin uygulanması ileilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikte hükümleri ifadeetmektedir. Anayasa’nın 161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe kanunlarındayıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe kanunlarınıilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.
23. Bütçenin yıllık olma ilkesi uyarınca bütçe kanunları ilgilioldukları yıl boyunca uygulandığından bütçe yılı sonunda hükmünü yitirmektedir.Dolayısıyla Bütçe Kanunuyla mevcut kanun hükümlerinde açık veya zımni birdeğişiklik yapılıp yapılmadığına yönelik değerlendirmede, Bütçe Kanunu’nunuygulandığı dönemdeki mevcut kanun hükümlerinin gözetilmesi gerekmektedir. Bubağlamda, dava konusu kuralın yürürlükte bulunduğu 2016 yılında, 5018 sayılıKanun’un 21. maddesinin birinci fıkrasında, merkezî yönetim kapsamındaki kamuidarelerinin bütçeleri arasındaki ödenek aktarmalarının kanunla yapılacağı;üçüncü fıkrasında da personel giderleri tertiplerinden, aktarma yapılmıştertiplerden ve yedek ödenekten aktarma yapılmış tertiplerden, diğer tertiplereaktarma yapılamayacağı hükmü yer almaktadır.
24. Dava konusu kuralda ise genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri ile özel bütçeli idarelerin bütçelerinin “Personel Giderleri”ile “Sosyal Güvenlik Kurumlarına Devlet Primi Giderleri” tertiplerindeyer alan ödenekleri, Maliye Bakanlığı bütçesinin “Personel GiderleriniKarşılama Ödeneği” ile gerektiğinde “Yedek Ödenek” tertibine; diğerekonomik kodlara ilişkin tertiplerde yer alan ödenekleri 5018 sayılı Kanun’un21. maddesinde yer alan sınırlamalara tabi olmaksızın kurum bütçeleri arasındaaktarmaya veya Maliye Bakanlığı bütçesinin “Yedek Ödenek” tertibineaktarmaya maliye bakanının yetkili olduğu belirtilerek olağan kanun iledüzenlenmesi gereken kurumlar arası ödenek aktarma işlemleri bütçe kanunukapsamında düzenlendiği gibi 5018 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin 2016 YılıMerkezi Yönetim Bütçesi döneminde uygulanamayacağı da öngörülmektedir.
25. Yasama organının halk adına kamu gelirlerini toplama ve yinehalk adına bu gelirleri harcama konusunda yürütme organına sınırlarıbelirleyerek yetki vermesi ve sonuçlarını denetlemesine bütçe hakkıdenilmektedir. Bir başka ifadeyle bütçe hakkı, vergi ve benzeri gelirlerle kamuharcamalarının çeşit ve miktarını belirleme, onaylama ve harcamalarınsonuçlarını denetleme hakkıdır. Bu hak, demokratik ülkelerde halk tarafındanseçilen temsilcilerden oluşan yasama organına ait bulunmaktadır.
26. Bütçe, hükûmetin Meclise karşı temel sorumlulukmekanizmasıdır. Meclis, bütçe ile hükûmete gelir toplama ve gider yapma yetkisivermekte; bu yetkinin uygun kullanılmasını da bütçe sürecinin bir parçası olankesin hesap faaliyeti ile denetlemektedir.
27. Anayasa Mahkemesinin 26.5.2016 tarihli ve E.2015/7, K.2016/47sayılı kararında da benzer şekilde ifade edildiği üzere, olağan kanun iledüzenlenmesi gereken kurumlar arası ödenek aktarma işlemlerinin bütçe kanunukapsamında düzenlenmesi ve 5018 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin 2016 YılıMerkezi Yönetim Bütçesi döneminde uygulanmayacağının öngörülmesi, bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağı ve bütçekanunu ile mevcut kanun hükümlerinin açıkça veya zımnen değiştirilemeyeceğiilkesini ihlali ettiği gibi dava konusu kuralla maliye bakanına çerçevesiçizilmemiş, esasları belirlenmemiş bir alanda hiçbir sınırlamaya bağlıolmaksızın geniş yetkiler tanınması Meclisin sahip olduğu bütçe hakkını ihlaletmektedir.
28. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 6., 7., 88., 89. ve 163. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
2. (1) Numaralı Fıkrasının (b) Bendinde Yer Alan “…değişiklikkonusu projelere ait ödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,”İbaresinin İncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
29. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde;genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri için 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karara uygun olarak yılı yatırım programındadeğişiklik yapılması hâlinde değişiklik konusu projelere ait ödeneklerle ilgilikurumlar arası aktarmaya maliye bakanının yetkili olduğubelirtilmektedir. Bentte yer alan“…değişiklik konusu projelere aitödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,” ibaresi, dava konusu kuralıoluşturmaktadır.
30. 2016 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu veİzlenmesine Dair Karar, 12.10.2015 tarihli ve 2015/8190 sayılı Bakanlar KuruluKararı ile kabul edilmiş ve 17.10.2015 tarihli ve 29505 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
31. Kararın amacı, 2016 yılı programında yer alan ekonomik vesosyal hedeflere ulaşmak için makroekonomik politikaların, sektörstratejilerinin, bölge planlarının, bölgesel gelişmeye yönelik programların vebunlarla ilgili yatırımların koordineli bir şekilde yürütülmesidir. Söz konusuKarar, 5018 sayılı Kanun’da yer alan genel bütçeli kuruluşları, özel bütçelikuruluşları, düzenleyici denetleyici kuruluşları, sosyal güvenlik kurumlarını,özelleştirme kapsamındaki kuruluşları (kamu payı % 50’nin üzerinde olanlar),kamu iktisadi teşebbüsleri (KİT) ve bağlı ortaklıklarını, İller Bankasını, fonidarelerini, mahallî idareler ile diğer kamu kuruluşlarını kapsamaktadır.
32. Kamu yatırım programı, merkezî yönetim bütçe kanununa uygunolarak Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanmakta ve merkezî yönetim bütçekanununun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren on beş gün içinde Bakanlar Kurulukararıyla Resmî Gazete’de yayımlanmaktadır. 2016 Yılı Yatırım Programı da 2016Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Bakanlar KuruluKararının Eki olarak 31.3.2016 tarihli 29670 sayılı (Mükerrer) Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
33. 2016 Yılı Yatırım Programında; genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri, özel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, düzenleyici ve denetleyicikurumlar, kamu payı yüzde 50’nin üzerindeki iktisadi devlet teşekkülleri vekamu iktisadi kuruluşları ile bunların bağlı ortaklıkları, özelleştirmekapsamına alınan kuruluşlar, sosyal güvenlik kurumları, döner sermayelikuruluşlar, İller Bankası, dış proje kredisi kullanan büyükşehir belediyeleriile diğer belediyeler tarafından gerçekleştirilecek yatırım projeleri sektörelbazda düzenlenmiştir.
34. Yatırım projeleri; “etüd proje işleri”, “devam edenprojeler” ve “yeni projeler” olarak tasnif edilmiştir. Her projeiçin proje numarası, adı, yeri, karakteristiği, başlama ve bitiş tarihi, projetutarı, 2016 sonuna kadar tahmini harcama miktarı ve 2016 yılı ödeneği ayrıayrı gösterilmiştir.
35. Dava konusu kuralla, 2016 Yılı Yatırım Programında değişiklikyapılması hâlinde değişiklik konusu projelere ait ödeneklerle ilgili kurumlararası aktarmaya maliye bakanı yetkili kılınmıştır.
b. İptal Talebinin Gerekçesi
36. Dava dilekçesinde özetle, 2016 Yılı Yatırım Programındayapılacak değişikliklerin hukuksal sonuç doğurabilmesi için öncelikle yasamaorganının Anayasa’nın 163. maddesindeki kurallar çerçevesinde 2016 Yılı MerkeziYönetim Bütçe Kanunu’nu “ek bütçe” yaparak değiştirmesi ve budeğişikliğin Bakanlar Kurulu tarafından yatırım programına yansıtılmasınıngerektiği, yatırım projelerinde Bakanlar Kurulu’nca yapılacak değişikliklerindoğrudan 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda değişiklik yapılmasısonucunu doğurduğu, değişiklik konusu projelere ait ödeneklerle ilgili olarakmaliye bakanına kurumlar arası ödenek aktarma yetkisi verilmesinin ise yasamaorganına ait olan bütçe hakkının yürütme organı tarafından ortadan kaldırılmasısonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 87., 161. ve 163.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
37. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.Olağan kanunlarladüzenlenmesi gereken kurumlar arası ödenek aktarma işlemlerinin Bütçe Kanunuile düzenlenmesi, bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamayacağı ilkesini ihlal etmektedir.
38. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87. ve 163. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
3. (2) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinin İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
39. Dava dilekçesinde özetle, 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesininikinci fıkrasında genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özelbütçeli idarelerin aktarma yapılacak tertipteki ödeneğin yüzde 20’sine kadarkendi bütçeleri içinde ödenek aktarması yapabileceğinin hüküm altına alındığı,dava konusu kuralla maliye bakanına bu sınırın üstünde ödenek aktarma yetkisitanınmasının 5018 sayılı Kanun’la öngörülen hesap verebilir mali sistemlebağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 87., 161. ve 163. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
40. Kanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birincicümlesinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idarelerinaktarma yapılacak tertipteki ödeneğin yüzde 20’sine kadar kendi bütçeleriiçinde ödenek aktarması yapabilecekleri belirtildikten sonra dava konusu ikincicümlesinde, bu idarelerin yüzde 20’yi geçen diğer her türlü kurum içiaktarmalarını yapmaya maliye bakanının yetkili olduğu ifade edilmiştir.
41. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
42. Kuralın da yer aldığı Bütçe Kanunu’nun yürürlükte bulunduğu2016 yılında, 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrasında merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin, aktarma yapılacak tertipteki ödeneğinyılı bütçe kanununda farklı bir oran belirlenmedikçe yüzde beşine kadar kendibütçeleri içinde ödenek aktarması yapabileceği hüküm altına alınmaktadır. Davakonusu kuralda ise genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özelbütçeli idarelerin kendi bütçeleri içindeki yüzde 20’yi geçen her türlü kurumiçi aktarmalarını yapmaya maliye bakanının yetkili olduğu belirtilerek maliyebakanına, esasları belirlenmemiş bir alanda hiçbir sınırlamaya bağlı olmaksızınödenek aktarma yetkisi tanınarak Meclisin sahip olduğu bütçe hakkı ihlaledilmektedir.
43. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2. ve 163. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.
4. (2) Numaralı Fıkrasının Üçüncü Cümlesinin İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
44. Dava dilekçesinde özetle; 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karara uygun olarak 2016 Yılı YatırımProgramına ek yatırım cetvellerinde yer alan projelerde değişiklik yapılmasıdurumunda, bu değişikliğin gerektirdiği tertipler arası ödenek aktarmasıişlemlerinin yapılması konusunda 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesinin üçüncüfıkrasında öngörülen sınırlamalara tabi olmaksızın idarelere yetki verilmesinin5018 sayılı Kanun’la kurulan mali sistemle bağdaşmadığı, kuralın projedeğişikliğinin arkasına sığınılarak proje ödeneklerine ilave ödenek aktarmagibi gizli bir amacının olduğu, idarelere bu şekilde ödenek aktarma yetkisiverilmesinin Meclise ait olan bütçe hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralınAnayasa’nın 2., 87., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
45. Dava konusu kuralda 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karara uygun olarak 2016 Yılı YatırımProgramına ek yatırım cetvellerinde yer alan projelerde değişiklik yapılmasıhâlinde bu değişikliğin gerektirdiği tertipler arası ödenek aktarmasıişlemlerinin tamamının 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesinin üçüncü fıkrasındayer alan sınırlamalara tabi olmaksızın idarelerce yapılacağı belirtilmiştir.
46. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir. Olağan kanunlarladüzenlenmesi gereken ödenek aktarma işlemlerinin Bütçe Kanunu ile düzenlenmesive düzenlenmesi ve 5018 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin 2016 Yılı MerkeziYönetim Bütçesi döneminde uygulanmayacağının öngörülmesi, bütçe kanununa bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağı ve bütçe kanunu ilemevcut kanun hükümlerinin açıkça veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesiniihlali etmektedir.
47. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87. ve 163. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
5. (3) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “…fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın…” İbaresinin İncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
48. Kanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasında, genelbütçe kapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresininyıl içinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine, fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın ödenek aktarmaya yetkili olduğu ifade edilmiştir.Fıkrada yer alan “…fonksiyonel sınıflandırma ayrımına bakılmaksızın...”ibaresi, dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
49. Günümüzde bütçe kanunları çeşitli sınıflandırmalar yardımıylaoluşturulmaktadır. Bu sınıflandırma türlerinden biri olan fonksiyonelsınıflandırma, devlet faaliyetlerinin türünü göstermektedir. Devletfaaliyetlerinin ve bu faaliyetlere yönelik harcamaların zaman serileri boyuncaizlenmesi ve uluslararası karşılaştırma imkânı elde edilmesi, fonksiyonelsınıflandırma ile mümkün olabilmektedir. Ayrıca bütçe politikalarınınoluşturulmasında sektörel ayrımların yapılabilmesi de bu sınıflandırmanın hedefleriarasındadır.
50. Analitik bütçe sınıflandırmasında fonksiyonel sınıflandırma,devlet faaliyetlerinin türünü göstermekte ve ödeneklerin kamu hizmetlerine,işlevlerine göre tahsis edilmesi ile bütçe politikalarının oluşturulmasındasektörel ayrımların yapılabilmesine olanak sağlamaktadır. Bu bağlamda,ödeneklerin kamusal faaliyetlere türüne/işlevine göre tahsisi, kamuhizmetlerinin maliyetlerinin ortaya konulabilmesi, maliyet-fayda analizininyapılabilmesi ile verimlilik, etkililik ve ekonomiklik hedeflerineulaşılabilmesi bütçe sınıflandırması ile gerçekleşebilmektedir. Bu yanıylabütçe sınıflandırmasının temelini fonksiyonel sınıflandırma oluşturmaktadır.Nitekim 5018 sayılı Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrasında “Merkezi yönetimbütçe kanununun gider cetvelinin bölümleri, analitik bütçe sınıflandırmasınauygun olarak fonksiyonlar şeklinde düzenlenir. Fonksiyonlar birinci, ikinci,üçüncü ve dördüncü düzeyde alt fonksiyonlara ayrılır.” denilmektedir.
51. Fonksiyonel sınıflandırma, dört düzeyli bir kod grubundanoluşmaktadır. I. düzey, devlet faaliyetlerini on ana fonksiyona ayırmaktadır.Ana fonksiyonlar, II. düzeyde alt fonksiyonlara bölünmektedir. III. düzeykodlar ise nihai hizmetleri göstermektedir. Fonksiyonel sınıflandırmanın IV.düzeyi de özel olarak izlemeyi gerektiren bazı kurumsal planlama ihtiyaçlarınınkarşılanması ve izlenmesi amacıyla yapıya dâhil edilmiş olup böyle bir ihtiyaçortaya çıktığında IV. düzeye ilişkin kodlar ve bu kodların açıklamaları, MaliyeBakanlığı ile mutabakat sağlanarak belirlenmektedir.
52. Diğer yandan kamu kurumlarınca ihtiyaç duyulan bazı hizmetlerbaşka bir kamu kurumunun ana hizmeti kapsamında bulunabilmektedir. Budoğrultuda kamu kurumları bu hizmetleri kendileri yapmak yerine ilgili kamukurumunun uzmanlık ve tecrübelerinden istifade edecek şekilde bu idarelereyaptırabilmektedir. Bununla birlikte analitik bütçe sınıflandırma sisteminegöre kullanılan fonksiyonlar her bir kurumun ana hizmet grubu ileilişkilendirilerek bütçelerde yer almaktadır. Dolayısıyla hizmeti yaptıracakidareler ile hizmeti yürütecek olan idarelerin ana hizmetlerinin farklı olmasıbütçelerinde kullanılan fonksiyonel kodların farklı olması sonucunudoğurmaktadır.Bu nedenle genel bütçe kapsamında yer alan bir kamu kurumundandiğer bir kamu kurumuna yapılacak aktarmalar fonksiyonel kod değişikliğigerektirmektedir.
b. İptal Talebinin Gerekçesi
53. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla maliye bakanınaverilen ödenek aktarma yetkisinin hizmeti yaptıracak idare ile hizmetiyürütecek idare arasında ödenek aktarmasına konu olan hizmetin yatırımhizmetleriyle sınırlandırılmayarak her tür hizmete açık tutulduğu, kuralınödeneğin konulduğu kamu idaresi ile hizmeti yürütecek kamu idaresinideğiştirmenin ötesinde yürütülecek kamu hizmetinin fonksiyonu yanında türünü dedeğiştirerek bütçede yer almayan farklı bir kamusal fonksiyona/işleve (veya yeralan farklı fonksiyonun ödeneğinin artırılarak ödenekten fazla) harcamayapılmasına sebebiyet verdiği, bu durumun bütçede değişiklik yapılmasısuretiyle bütçe hakkını ihlal ettiği gibi idari tasarrufla bütçede değişiklikyapılmasına neden olduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 87., 161. ve 163.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
54. Dava konusu kuralda, genel bütçe kapsamındaki kamuidarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresinin yıl içinde hizmetiyürütecek olan idarenin bütçesine “fonksiyonel sınıflandırma ayrımınabakılmaksızın” ödenek aktarmaya yetkili olduğu belirtilmektedir.
55. Kural ile getirilen düzenleme her ne kadar genel bütçekapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresinin yıliçinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın ödenek aktarma yetkisi vermekte ise de AnayasaMahkemesinin 26.5.2016 tarihli ve E.2015/7, K.2016/47 sayılı kararındabelirtildiği üzere ödenek, diğer kamu idaresine aktarılıp aktarılmamasınabakılmaksızın konuluş amacı doğrultusunda kullanılacaktır. Bir başka ifade ilehizmeti yaptıracak olan kamu idaresi söz konusu hizmeti ister kendi ifa etsinisterse de hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın ödenek aktarsın, her şart altında merkezî yönetim bütçekanunu ile konulan ödenek konuluş amacı doğrultusunda kullanılacaktır. Dava konusukural, bu yönüyle bütçenin uygulanması ile ilgili hüküm kapsamında olup bütçehakkını zedelememektedir.
56. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
57. Kuralın Anayasa’nın 163. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.
6. (5) Numaralı Fıkrasının Üçüncü Cümlesinin “…bu değişikliğingerektirdiği tertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgilikurumun talebi üzerine 5018 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasındayer alan sınırlamalara tabi olmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafındangerçekleştirilir.” Bölümünün İncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
58. 6682 sayılı Bütçe Kanunu’nun 6. maddesinin (5) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde, genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinin 3152sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 28/A maddesikapsamında yaptıracakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım ve yardımişlerine ilişkin ödeneklerini İçişleri Bakanlığı bütçesine aktarmaya yetkiliolduğu, ikinci cümlesinde ise merkezî yönetim kapsamındaki diğer kamuidarelerinin bu kapsamdaki kaynak transferlerini tahakkuk işlemi ilegerçekleştireceği belirtilmiş, üçüncü cümlesinde de bu kapsamda idarelercekaynak transferi yapılmış iş ve projeler ile 6360 sayılı On Dört İldeBüyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un geçici 1.maddesinin yirmi beşinci fıkrası gereğince ödenek kaydedilen tutarlarınilişkili olduğu iş ve projelerde 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar ve Eki 2016 Yılı Yatırım Programınauygun olarak değişiklik yapılması hâlinde bu değişikliğin gerektirdiğitertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamının ilgili kurumun talebiüzerine 5018 sayılı Kanunun 21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alansınırlamalara tabi olmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirileceğihüküm altına alınmıştır. Fıkranın üçüncü cümlesinin “…bu değişikliğingerektirdiği tertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgilikurumun talebi üzerine 5018 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasındayer alan sınırlamalara tabi olmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafındangerçekleştirilir.” bölümü dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
59. 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesinin birinci fıkrasınınbirinci cümlesinde, büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde kamu kurum vekuruluşlarının yatırım ve hizmetlerinin etkin olarak yapılması, izlenmesi vekoordinasyonu, acil çağrı, afet ve acil yardım hizmetlerinin koordinasyonu veyürütülmesi, ilin tanıtımı, gerektiğinde merkezî idarenin taşrada yapacağıyatırımların yapılması ve koordine edilmesi, temsil, tören, ödüllendirme veprotokol hizmetlerinin yürütülmesi, ildeki kamu kurum ve kuruluşlarınarehberlik edilmesi ve bunların denetlenmesini gerçekleştirmek üzere valiyebağlı olarak Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı kurulması öngörülmüştür.
60. Adı geçen Başkanlıklar, il özel idarelerinin büyükşehirbelediyesi olan illerde kaldırılması sonucu ortaya çıkan ihtiyaç doğrultusundasadece büyükşehir belediyesi olan illerde kurulmuştur. Bakanlıklar ve diğer merkezîidare kuruluşları, illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarımve yardım işlerini Başkanlıklar aracılığıyla yapabilmektedir.
61. Öte yandan 6360 sayılı Kanun ile bazı il özel idarelerinintüzel kişiliği kaldırılmıştır . Bunun sonucu olarak tüzel kişiliğin kaldırılmatarihi itibarıyla bakanlıklar ve merkezî idare kuruluşları tarafından il özelidarelerine kaynak aktarılmış olan işlerden özel idarelerin tüzel kişiliğininkalkacağı tarihe kadar tamamlanamayacak olanlar ile ilgili olarak söz konusu işve hizmetlerin yeni kurulan yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarınadevri ve daha önceden aktarılan kaynakların ne şekilde muhasebeleştirilerekdeğerlendirileceği konusunda 6360 sayılı Kanun ile düzenleme yapılmıştır. Buçerçevede Kanun’un geçici 1. maddesinin (25) numaralı fıkrasıyla, bakanlıklarve merkezî idare kuruluşları tarafından il özel idarelerine kaynak aktarılmışolan işlerden özel idarelerin tüzel kişiliğinin kalkacağı tarihe kadartamamlanamayacak olanların 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesine göre kurulanyatırım izleme ve koordinasyon başkanlıklarına devredilmesi; söz konusu işlereilişkin kaynakların devir tarihine kadar kullanılmayan kısımlarının İçişleriBakanlığı merkez muhasebe birimi hesabına ödenmesi ve genel bütçenin (B)işaretli Cetveli’ne gelir kaydedilmesi öngörülmüş, gelir kaydedilen bu tutarlarkarşılığını bütçesinin ilgili tertiplerine ödenek kaydetmeye ve bu ödeneklerdenharcanmayan tutarları ertesi yıl bütçesine devren ödenek kaydetmeye İçişleriBakanlığı yetkili kılınmıştır.
62. Bu açıklamalar çerçevesinde dava konusu kural, genel bütçekapsamındaki kamu idareleri ve merkezî yönetim kapsamındaki diğer kamuidarelerinin büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde kamu kurum vekuruluşlarının yatırım ve hizmetlerinin etkin olarak yapılması, izlenmesi vekoordinasyonu, acil çağrı, afet ve acil yardım hizmetlerinin koordinasyonu veyürütülmesi, ilin tanıtımı, gerektiğinde merkezî idarenin taşrada yapacağıyatırımların yapılması ve koordine edilmesi, temsil, tören, ödüllendirme veprotokol hizmetlerinin yürütülmesi, ildeki kamu kurum ve kuruluşlarınarehberlik edilmesi ve bunların denetlenmesini gerçekleştirmek üzere yapacaklarıiş ve projelerde 2016 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu veİzlenmesine Dair Karar ve Eki 2016 Yılı Yatırım Programına uygun olarakdeğişiklik yapılması durumunda bu değişikliğin gerektirdiği tertipler arasıödenek aktarması işlemlerinin tamamının ilgili kurumun talebi üzerine 5018sayılı Kanun’un 21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalara tabiolmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirileceğini düzenlemektedir.
b. İptal Talebinin Gerekçesi
63. Dava dilekçesinde özetle; Bakanlar Kurulunun yatırımprojelerinde yapacağı değişikliklerin doğrudan 2016 yılı Merkezi Yönetim BütçeKanunu’nda değişiklik yapılması sonucunu doğuracağı, değişiklik konusuprojelere ait ödeneklerle ilgili olarak değişikliğin gerektirdiği tertiplerarası ödenek aktarması işlemlerini yapma yetkisinin ilgili kurumun talebiüzerine İçişleri Bakanlığına verilmesinin Meclise ait olan bütçe hakkınınyürütme organına devri anlamına geleceği, bütçenin fonksiyonunu ifaedebilmesinin temel bütçe ilkelerine uyulması ile mümkün olduğu, davakonusu kuralla proje değişikliğinin arkasına sığınılarak ödenek aktarılmasınaolanak tanındığı bu durumun kamu yararıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralınAnayasa’nın 2., 87., 161. ve 163 maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
64. Dava konusu kuralda, genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri ile merkezî yönetim kapsamındaki idarelerin yatırım izleme vekoordinasyon başkanlıkları aracılığıyla yaptıracakları iş ve projelerde veyadaha önce il özel idarelerince yürütülmekte iken il özel idarelerinin tüzelkişiliğinin kaldırılması nedeniyle yatırım izleme ve koordinasyonbaşkanlıklarına devredilen iş ve projelerde, 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar ve Eki 2016 Yılı Yatırım Programınauygun olarak değişiklik yapılması hâlinde bu değişikliğin gerektirdiğitertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamının 5018 sayılı Kanun’un21. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalara tabi olmaksızınİçişleri Bakanlığınca yapılacağı hüküm altına alınmaktadır.
65. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir. Olağan kanunlarladüzenlenmesi gereken ödenek aktarma işlemlerinin Bütçe Kanunu ile düzenlenmesive 5018 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesidöneminde uygulanmayacağının öngörülmesi, bütçe kanununa bütçe ile ilgilihükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağı ve bütçe kanunu ile mevcut kanunhükümlerinin açıkça veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesini ihlali etmektedir.
66. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87. ve 163. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
7. (5) Numaralı Fıkrasının Dördüncü Cümlesinde Yer Alan “…veyabaşka bir…” İbaresinin İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
67. Dava dilekçesinde özetle, parlamentonun bütçe hakkının gereğiolarak belli bir iş veya projeyi gerçekleştirmek üzere tahsis edilenödeneklerin ilgili Bakan tarafından başka bir iş veya projeningerçekleştirilmesi amacıyla Toplu Konut İdaresi Başkanlığına (TOKİ)aktarılmasının parlamentonun bütçe hakkına açık bir müdahale oluşturduğubelirtilerek kuralın Anayasa’nın 87. ve 163. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
68. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniylekural Anayasa’nın 161. maddesi yönünden de incelenmiştir.
69. 2016 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun 6. maddesinin (5)numaralı fıkrasının dördüncü cümlesinde, genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri ile merkezî yönetim kapsamındaki diğer idareler tarafından, yatırımizleme ve koordinasyon başkanlıkları aracılığıyla yaptıracakları iş veprojelerde ya da daha önce il özel idarelerince yürütülmekte iken il özelidarelerinin tüzel kişiliğinin kaldırılması nedeniyle yatırım izleme vekoordinasyon başkanlıklarına devredilen iş ve projelerde kullanılmak üzereİçişleri Bakanlığı bütçesine kaynak transfer edildiği veya ödenek kaydedildiğihâlde transfer edildiği veya ödenek kaydedildiği mali yılı takip eden yılsonuna kadar kullanılamayacağı anlaşılan ödeneklerin 2016 Yılı Programının Uygulanması,Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar ve Eki 2016 Yılı Yatırım Programıilişkisi kurulmak kaydı ile aynı “veya başka bir” iş veyaproje kapsamında ve mevzuatı çerçevesinde kullanılmak üzere, ilgili Bakanınonayı ile Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarınca TOKİ’yeaktarılabileceği hüküm altına alınmaktadır. Fıkrada yer alan “…veya başkabir...” ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
70. Dava konusu kuralın yer aldığı Bütçe Kanunu’nun yürürlüğegirdiği 2016 yılında 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesinin birinci fıkrasınınbirinci cümlesinde, büyükşehir belediyelerinin bulunduğu illerde kamu kurum vekuruluşlarının yatırım ve hizmetlerinin etkin olarak yapılması, izlenmesi vekoordinasyonu, acil çağrı, afet ve acil yardım hizmetlerinin koordinasyonu veyürütülmesi, ilin tanıtımı, gerektiğinde merkezî idarenin taşrada yapacağıyatırımların yapılması ve koordine edilmesi, temsil, tören, ödüllendirme veprotokol hizmetlerinin yürütülmesi, ildeki kamu kurum ve kuruluşlarınarehberlik edilmesi ve bunların denetlenmesini gerçekleştirmek üzere valiyebağlı olarak Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı kurulması öngörülmüş;ikinci cümlesinde, bakanlıklar ve diğer merkezî idare kuruluşlarının kaynağınıaktarmak şartıyla illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarımve yardım işlerini bu başkanlık aracılığıyla yapabilecekleri belirtilmiş;üçüncü cümlesinde, bu işler karşılığı genel bütçe kapsamındaki kamuidarelerince yapılacak kaynak transferlerinin ödenek aktarması suretiyle diğerkamu kurum ve kuruluşlarınca yapılacak kaynak transferlerinin ise tahakkukişlemleri ile gerçekleştirileceği ifade edilmiş, dördüncü cümlesinde de genelbütçe kapsamındaki kamu idarelerince aktarılan tutarlardan yıl içinde harcanmayankısımları ertesi yıl bütçesine devren ödenek kaydetmeye, diğer kamu kurum vekuruluşlarınca aktarılan tutarları bir yandan genel bütçenin (B) işaretliCetveli’ne gelir, diğer yandan Bakanlık bütçesinin ilgili tertiplerine ödenekkaydetmeye ve yıl içinde harcanmayan kısımlarını ertesi yıl bütçesine devrengelir ve ödenek kaydetmeye İçişleri Bakanlığının yetkili olduğu hüküm altınaalınmıştır.
71. Anılan fıkranın ikinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri 15.8.2016tarihli ve 674 sayılı KHK’nın 35. maddesiyle yürürlükten kaldırılmış, KHK’nınaynı maddesiyle Kanun’un 28/A maddesine eklenen ikinci fıkranın ikincicümlesinde, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı aracılığıyla yapılacakişlere ilişkin ödeneklerin kamu kurum ve kuruluşlarının bütçelerinde ayrıtertiplerde izleneceği, bu ödeneklerden diğer tertiplere aktarma yapılmayacağıve başka amaçlarla kullanılamayacağı belirtilmiş, üçüncü cümlesinde de sözkonusu tertiplerde yer alan ödeneklerden harcanmayan kısımların ertesi yıl bütçesinedevren ödenek kaydedileceği kural altına alınmıştır.
72. Dava konusu kuralda ise merkezî yönetim kapsamındaki idarelertarafından, 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesi kapsamında yaptıracakları her türlüyatırım, yapım, bakım, onarım ve yardım işlerinde kullanılmak üzere İçişleriBakanlığı bütçesine aktarılan ödeneklerin aktarıldığı mali yılı takip eden yılsonuna kadar kullanılamayacağının anlaşılması durumunda, başka bir iş veyaproje kapsamında ve mevzuatı çerçevesinde kullanılmak üzere ilgili Bakanınonayı ile Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarınca Toplu Konut İdaresiBaşkanlığına aktarılabilmesine olanak tanınarak yukarıda anılan 3152 sayılıKanun’da değişiklik yapılmaktadır. Dava konusu kuralla 3152 sayılı Kanun’dadeğişiklik yapılması ise bütçe kanunlarıyla mevcut kanun hükümlerinin açık veyazımnen değiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
73. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87. ve 163. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.
B. Kanun’un 9. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının “(kurulugücü 500 MW üzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa,Sirkeci-Halkalı Banliyö Hattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişiİnşaatı Projesi, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıncagerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleriile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç)” Bölümününİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
74. Dava dilekçesinde özetle; kamu yatırım projelerinebütçeden harcama yapılabilmesi için 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’ndaödenek tahsis edilmesi ve 641 sayılı KHK’nın 32. ve 5018 sayılı Kanun’un 19.maddesi gereğince Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanacak 2016 yılı yatırımprogramına ek yatırım cetvellerinde yer alması gerektiği, diğer taraftan 4734sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesi uyarınca, birden fazla yılı kapsayanyatırım projelerinde ihaleye çıkılabilmesi için ilk yıl öngörülen ödeneğinproje maliyetinin %10’dan az olamayacağı, dava konusu kuralla kurulu gücü 500MW üzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-HalkalıBanliyö Hattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi,Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içiraylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demir yolu yapımı veçeken araç projelerin bu hükümlerden muaf tutulduğu belirtilerek kuralınAnayasa’nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
75. Kanun’un “Yatırım harcamaları” kenar başlıklı 9.maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, 2016 Yılı YatırımProgramına ek yatırım cetvellerinde yer alan projeler dışında herhangi birprojeye harcama yapılamayacağı belirtilmiş, dava konusu kuralın yer aldığıikinci cümlesinde de bu cetvellerde yer alan projeler ile ödeneği toplu olarakverilmiş projeler kapsamındaki yıllara sari işlere (kurulu gücü 500 MW üzerindeolan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı Banliyö Hattınınİyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi, Ulaştırma,Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşımsistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demir yolu yapımı ve çeken araç projelerihariç) 2016 yılında başlanabilmesi için proje veya işin 2016 yılı yatırımödeneğinin, proje maliyetinin yüzde 10’undan az olamayacağı, bu oranın altındakalan proje ve işler için gerektiğinde projelerin 2016 Yılı ProgramınınUygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Karar esaslarına uyulmak veöncelikle kurumların yatırım ödenekleri içinde kalmak suretiyle revizeedilebileceği hüküm altına alınmıştır. Fıkranın ikinci cümlesinin “…(kurulugücü 500 MW üzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa,Sirkeci-Halkalı Banliyö Hattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişiİnşaatı Projesi, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıncagerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleriile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç...)” bölümü davakonusu kuralı oluşturmaktadır.
76. Kurala göre, kurulu gücü 500 MW üzerinde olan baraj ve HESprojeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı Banliyö Hattının İyileştirilmesive Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi, Ulaştırma, Denizcilik veHaberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri vemetro yapım projeleri ile diğer demir yolu yapımı ve çeken araç projeleri içinayrılan 2016 yılı yatırım ödeneği proje maliyetinin %10’undan az olsa dahi 2016yılında bu projelere başlanabilecektir.
77. Dava konusu kuralın yer aldığı Bütçe Kanunu’nun yürürlüktebulunduğu 2016 yılında, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62. maddesininbirinci fıkrasının (a) bendinde, yatırım projelerinin planlanan süredetamamlanarak ekonomiye kazandırılabilmesi amacıyla birden fazla yılı kapsayanişlerde ihaleye çıkılabilmesi için işin süresine uygun olarak yıllar itibarıylaödeneğin bütçelerinde bulunmasını sağlamak üzere programlamanın yapılmışolmasının zorunlu olduğu, ilk yıl için öngörülen ödeneğin proje maliyetinin %10’undan az olamayacağı hüküm altına alınmaktadır.
78. Dava konusu kuralla 4734 sayılı Kanun’un yukarıda yer alanhükmü, 2016 yılı için kuralda sayılan projelerle sınırlı kalmak kaydıyla uygulanamamaktadır.4734 sayılı Kanun’un bazı hükümlerinin 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçesidöneminde uygulanmayacağının öngörülmesi bütçe kanununa bütçe ile ilgilihükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağı ve bütçe kanunu ile mevcut kanunhükümlerinin açıkça veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesini ihlal etmektedir.
79. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇile Recai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
C. Kanun’un Eki E-Cetveli’nin;
1. (11) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın BirinciCümlesinde Yer Alan “…özel hesaba aktarılarak…” İbaresi ile İkinciCümlesinin İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
80. Dava dilekçesinde özetle; Dışişleri Bakanlığı bütçesinde yeralan bazı ödeneklerin dava konusu kurallarla bütçe sistemi dışına çıkarılaraközel hesaplara aktarıldığı, 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş veGörevleri Hakkında Kanun’da, Dışişleri Bakanlığının ödeneklerini özel hesabaaktarma yaparak harcayabileceğine ilişkin düzenlemeye yer verilmediği, özelhesabın Sayıştay denetimine tabi olup olmayacağının belirsiz olduğu, nitekimSayıştayın 2014 yılı Dışişleri Bakanlığı denetim raporunda özel hesaplarındenetimi konusunda bir değerlendirmede bulunulmadığı, hiçbir çerçeve çizilmedenve sınırlamaya bağlı olmadan özel hesaba aktarılan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemekonusunda Dışişleri ve maliye bakanına yetki verilmesinin yasama yetkisinindevri sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89.,124., 160. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
81. 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu eki E-Cetveli’nin (11)numaralı açıklamasının birinci cümlesinde, Dışişleri Bakanlığının yurt dışındaaçılacak yeni temsilciliklerinin kuruluş aşamasındaki ivedi giderleri ilegerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık için yeterli süresi bulunmayanuluslararası toplantıların giderlerinin karşılanması amacıyla11.00.00.02-01.1.9.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödeneğin; Kıbrıs konusundaBakanlık ve Lefkoşa Büyükelçiliğince yürütülecek çeşitli faaliyetler için11.01.36.00-01.2.1.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödeneğin; Türkiye’de YapılanBirleşmiş Milletler Konferansları ve Toplantılarına Dair Ayrıcalık, Bağışıklıkve Diğer Bazı Hususlara İlişkin Düzenlemeler Hakkında Birleşmiş Milletler veTürkiye Arasındaki Çerçeve Anlaşma uyarınca BM toplantı ve organizasyongiderlerinin karşılanması amacıyla 11.01.41.00-01.1.3.00-1-03.6 ve11.01.32.00-01.1.3.00-1-03.6 tertiplerinde yer alan ödeneklerin; İslamİşbirliği Teşkilatı çerçevesinde ülkemizde yapılan çok taraflı uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması amacıyla 11.01.37.00-01.1.3.00-1-03.6tertibinde yer alan ödeneğin; yurt dışında yürütülecek tanıtım faaliyetleriiçin 11.01.43.00-01.1.3.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödeneğin DışişleriBakanlığı bütçesine gider kaydedilmek suretiyle “özel hesabaaktarılarak” kullanılacağı belirtilmiş, ikinci cümlesinde de özelhesaba aktarılan bu tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesineilişkin usul ve esasların Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müşterekenbelirleneceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanınbirinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ileikinci cümlesidir.
82. Dava konusu kurallara göre yukarıda sayılan tertiplerdenyapılacak harcamalar Dışişleri Bakanlığı bütçesine gider kaydedilmek suretiyleözel hesaba aktarılarak kullanılacak; özel hesaba aktarılantutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul veesaslar ise Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken belirlenecektir.
83. Anayasa’nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milletiadına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”denilmektedir. Yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olması vebu yetkinin devredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir. Buhükme yer veren Anayasa’nın 7. maddesinin gerekçesinde, yasama yetkisininparlamentoya ait olması hususu “demokrasi rejimini benimseyen siyasirejimlerde kaçınılmaz bir durum” olarak nitelendirilmiştir.
84. Yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olması vebu yetkinin devredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir.Anayasa’nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda, yürütme organınagenel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi olanaklıdeğildir. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir kanun hükmününAnayasa’nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması,çerçeveyi çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimin düzenlemesinebırakmaması gerekir.
85. Anayasa’nın 161. maddesinin son fıkrasında “Bütçe kanununa,bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” hükmüne yerverilmiştir. Anayasa’da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenenkanunlaştırma yöntemlerinin doğal sonucu olarak olağan kanun ile düzenlenmesigereken bir konunun bütçe kanunu ile düzenlenmesi, değiştirilmesi veyakaldırılması olanaksızdır. “Bütçe ile ilgili hükümler” kavramı, malinitelikteki bütün hükümleri değil kanun konusu olabilecek bir kuralıkapsamaması koşuluyla bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayıkolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikte hükümleri ifade etmektedir. Anayasa’nın161. maddesinin getiriliş amacı; bütçe kanunlarında yıllık bütçe kavramıdışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçe kanunlarını ilgisiz kurallardanuzak tutarak kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.
86. 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “BazıÖdeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar” başlıklı EkiE-Cetveli, Bütçe Kanunlarına her yıl eklenen cetvellerden biri olup isminden deanlaşılabileceği üzere ilgili olduğu mali yıl bütçesinde yer alan bazıödeneklerin nasıl ve ne şekilde kullanılacağı ile bazı harcamaların kamubütçesinden yapılmasında izlenecek usulleri göstermek için düzenlenmektedir.
87. Cetvel’in (11) numaralı açıklamasında, DışişleriBakanlığının yurt dışında açılacak yeni temsilciliklerinin kuruluş aşamasındakiivedi giderleri ile gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık içinyeterli süresi bulunmayan uluslararası toplantı giderlerinin, Kıbrıs konusundaBakanlık ve Lefkoşa Büyükelçiliğince yürütülecek çeşitli faaliyetlerin,Türkiye’de Yapılan Birleşmiş Milletler Konferansları ve Toplantılarına DairAyrıcalık, Bağışıklık ve Diğer Bazı Hususlara İlişkin Düzenlemeler HakkındaBirleşmiş Milletler ve Türkiye Arasındaki Çerçeve Anlaşma uyarınca BM toplantıve organizasyon giderlerinin, İslam İşbirliği Teşkilatı çerçevesinde ülkemizdeyapılan çok taraflı uluslararası toplantı giderlerinin ve yurt dışındayürütülecek tanıtım faaliyetlerinin hangi bütçe tertiplerinden karşılanacağıbelirtilerek bu tertiplerde yer alan ödeneklerin hangi faaliyetlerdekullanılacağına ilişkin çerçeve çizilmiş; sınırlar belirlenmiştir. Dava konusu kurallarlada bu tertiplerde yer alan ödeneklerin özel hesaba aktarılmak suretiylekullanılması, ödeneklerinin harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesineilişkin usul ve esasların Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca belirlenmesiöngörülmüştür.
88. Dava konusu kurallar, doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta; bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktehükümler ihtiva etmektedir. Bu bakımdan kuralların bütçeyle ilgili kurallarkapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur. Bütçe ödeneklerinin hangi faaliyetlerkapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğinden buödeneklerinin harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usulve esasların belirlenmesi konusunda Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarına yetkiverilmesi yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
89. Anayasa’nın 160. maddesinde, Sayıştayın merkezî yönetim bütçesikapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir vegiderleriyle mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek,sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verileninceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevli olduğubelirtilmiş; 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun “Denetim alanı” kenarbaşlıklı 4. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ç) bendinde de kamu idareleribütçelerinde yer alıp almadığına bakılmaksızın özel hesaplar dâhil tüm kamuhesapları, fonları, kaynakları ve faaliyetlerinin Sayıştay denetimi kapsamındaolduğu hüküm altına alınmıştır.
90. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasında, özelhesaba aktarılmak suretiyle kullanılan ödeneklerin Sayıştay denetimine tabiolmayacağına yönelik herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Dolayısıyla bütçeödeneklerinin özel hesaba aktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamalar daSayıştay denetimine tabidir. Özel hesaba aktarılan ödeneklerin denetlenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Dışişleri ve MaliyeBakanlıklarına yetki verilmesi, harcamaların Sayıştay denetiminden çıkarıldığıanlamına gelmemektedir.
91. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
2. (11) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın Üçüncü Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
92. Dava dilekçesinde özetle, Dışişleri Bakanlığının 5018 sayılıKanun’a ek (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki idareler arasındayer alması nedeniyle Bakanlığa tahsis edilen kaynakların mali yönetim vekontrolünün 5018 sayılı Kanun’a; mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na; taşıt edinme, kullanma ve tahsis işlemlerininise 237 sayılı Taşıt Kanunu’na tabi olduğu, özel hesaptan yapılacakharcamaların dava konusu kural uyarınca 4734, 5018 ve 237 sayılı Kanunlardanmüstesna tutulmasının Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
93. Dava konusu kuralda, 2016 yılı Merkezi Yönetim BütçeKanunu’nun eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasında sayılan ödeneklerinözel hesaba aktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734, 5018 ve237 sayılı Kanunlardan müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.
94. 4734 sayılı Kanun, kamu hukukuna tabi olan veya kamunundenetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kamu kurum vekuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemekamacıyla çıkarılmıştır. Kanun kapsamında yer alan idarelerin kullanımındabulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapımişlerinin ihaleleri (Kanun’da yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımlarıile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığınıgösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması iletamamlanan işlemler) anılan Kanun hükümlerine göre yürütülecektir. Kanun’un 2.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri bu Kanun kapsamında sayılmıştır.
95. 5018 sayılı Kanun, kalkınma planları ve programlarda yer alanpolitika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik veverimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği vemali saydamlığı sağlamak üzere kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini,kamu bütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali işlemlerin muhasebeleştirilmesini,raporlanmasını ve mali kontrolü düzenlemek amacıyla çıkarılmıştır.
96. 237 sayılı Kanun ise kamu kurumlarının taşıt edinmesiişlemlerine ilişkin kuralları düzenlemektedir. Kanun, genel bütçeye dâhildairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve dönersermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlıkuruluşları ile mahallî idare birliklerini, iktisadi devlet teşekkülleri ileözel kanun ve kararnamelerle kurulan her çeşit banka ve teşekkülleri, sayılandaire, idare, banka, teşekkül ve müesseselerin sermayesinin yarısındanfazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseseleri, kamuya yararlıderneklerden Başbakanlıkça lüzumlu görülenleri kapsamaktadır. Dolayısıyla genelbütçeye dâhil kamu idareleri tarafından kullanılacak taşıtlar anılan Kanunhükümleri çerçevesinde edinilebilecektir.
97. Dışişleri Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığından 4734,217 ve 5018 sayılı Kanun’a tabidir. Dava konusu kuralda ise DışişleriBakanlığının, 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun Eki E Cetveli’nin (11)numaralı açıklaması uyarınca özel hesaba aktarılan ödeneklerden yapacağı harcamalar,yukarıda anılan 4734, 5018 ve 237 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak buKanunlar 2016 yılı için uygulanamaz hâle getirilmektedir. Dava konusu kurallakısmen veya tamamen uygulanamayacak hükümlerin bütçe kanunlarında yer almasınaolanak tanınması ise bu kanunlarda o yıl için değişiklik yapılması anlamınagelmektedir. Bu itibarla, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasındasayılan Dışişleri Bakanlığının özel hesaptan yapacağı harcamaların 4734, 5018ve 237 sayılı Kanunlardan müstesna tutulması bütçe kanunlarıyla mevcut kanunhükümlerinin açık veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
98. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.
3. (17) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın BirinciCümlesindeki “…açılacak özel hesaba…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
99. 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu eki E-Cetveli’nin (17)numaralı açıklamasının birinci cümlesinde, İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT)Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK) üyesi ülkelere teknik vemali destek sağlamak amacıyla ülkemiz ve diğer üye ülkelerin kamu kurum vekuruluşları ile İİT bünyesinde ekonomik ve ticari alanda faaliyet gösterenuluslararası kuruluşlarca teklif edilen projelerden, İSEDAK sekretaryasıgörevini ifa eden Kalkınma Bakanlığı tarafından 2016 yılı içinde onaylananlarile 2015 yılında onaylanmış olup 2016 yılı içinde ödemesi devam eden projelerekullandırılmak üzere Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.1ve 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.2 tertiplerine konulan ödeneklerin TürkiyeKalkınma Bankası Anonim Şirketi nezdinde “açılacak özel hesaba” aktarılarakkullanılacağı belirtilmiş; ikinci cümlesinde, söz konusu program ve projelerçerçevesinde oluşabilecek harcamalar, program ve projelerin yürütülmesiesnasında Kalkınma Bankası tarafından talep edilebilecek komisyon, transferücreti, döviz kuru farkı ve benzeri nitelikteki harcamalar ile projelerindeğerlendirilmesine ilişkin hizmet alımlarının bu ödeneklerden karşılanacağıifade edilmiş; üçüncü cümlesinde de bu ödeneklerden yapılacak harcamalarailişkin usul ve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanının yetkili olduğu hükümaltına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesindeki “…açılacaközel hesaba…” ibaresi ile üçüncü cümlesidir.
100. İİT; İslam dünyasının hak ve çıkarlarını korumak,üye devletler arasında iş birliği ve dayanışmayı güçlendirmek amacıyla 1969yılında kurulmuştur. Örgütün 57 üyesi bulunmakta olup Türkiye kuruluşundan buyana üyedir. İSEDAK ise daha çok ürettiği somut projeler ve müzakere edilerekkabul edilen ticari ve ekonomik içerikli anlaşmalar bakımından öne çıkmaktadır.Komitenin Başkanlığı Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı tarafından deruhteedilmekte ve her yıl ülkemizde bir kez Bakanlar düzeyinde, bir kez de teknikdüzeyde İzleme Komitesi toplantısı düzenlenmektedir.
101. İSEDAK çalışmaları kapsamında İİT üyesi ülkeler arasında işbirliğini geliştirmek amacıyla, üye ülkelerin kamu kurum ve kuruluşlarınca veİİT bünyesinde ekonomik ve ticari alanda faaliyet gösteren uluslararasıkuruluşlarca teklif edilen kurumsal kapasite geliştirme amaçlı program veprojeler, Kalkınma Bakanlığı ile Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. arasındaimzalanan protokol çerçevesinde yürütülmektedir.
b. İptal Taleplerinin Gerekçesi
102. Dava dilekçesinde özetle; Bakanlığa tahsis edilen ödeneklerinözel hesaba aktarılarak kullanılmasının 5018 sayılı Kanun’da öngörülen harcamasistemine uygun olmadığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslarbelirlenmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın, Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.1 ve 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.2tertiplerinden özel hesaba aktarılan tutarlardan yapılacak harcamalara ilişkinusul ve esasları belirleme konusunda Kalkınma bakanının yetkili kılınmasınınyasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu, 641 sayılı Kalkınma BakanlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de KalkınmaBakanlığının ödeneklerini özel hesaba aktarma yaparak harcayabileceğine ilişkinhüküm bulunmadığı, özel hesaptan yapılan harcamaların denetimi konusunda dabelirsizlik bulunduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89.,124. ve 161. maddelerine aykırı oluğu ileri sürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
103. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.
104. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
105. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktehükümler ihtiva etmektedir. Açıklamada bütçe ödeneklerinin hangi faaliyetlerkapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğinden buödeneklerden yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda kalkınma bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinin devri niteliğitaşımamaktadır.
106. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
4. (18) NumaralıSırasında Yer Alan Açıklamanın Birinci Cümlesindeki “…tarafından açılacaközel hesap…” İbaresi ile İkinci Cümlesinin İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
107. Dava dilekçesinde özetle; özel hesap uygulamasının kamuyararını gerçekleştirmeyi değil kamu kaynaklarının kamu yararına çalışan dernekve vakıflar yanında her türlü mali işlemlerinde mali mevzuat hükümlerine tabiolan kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, il özel idareleri, belediyelerve mahallî idare birlikleri ile faaliyetlerini kuruluş kanunlarına göre yürütenkalkınma ajansları ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının bütçeleridışında temel mali mevzuat hükümleri ile kuruluş kanunlarına tabi olmadanharcanması amacını taşıdığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslarbelirlenmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın, özel hesaba aktarılmaksuretiyle yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisininkalkınma bakanına bırakılmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu,641 sayılı KHK’da kalkınma bakanına böyle bir yetki verilmediği, yapılandüzenlemeyle bir nevi örtülü ödenek oluşturulduğu, Sayıştayın harcamalarüzerindeki denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın2., 7, 124., 160. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
108. 2016 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Eki E-Cetveli’nin (18)numaralı açıklamasının birinci cümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.34.00-01.3.2.05-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin Cazibe MerkezleriniDestekleme Programı (CMDP) kapsamında; kamu kurum ve kuruluşlarına, kalkınmaajanslarına, kamu yararına çalışan dernek ve vakıflara, üniversitelere, kamukurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, il özel idarelerine, belediyelere vemahallî idare birliklerine CMDP için anılan her bir kurum ve kuruluş “tarafındanaçılacak özel hesap” aracılığıyla kullandırılacağı belirtilmiş; ikincicümlesinde de bu ödenekten verilecek hibe ve desteklerin türleri, sınırları,şartları, kapsamı, kullanımı, harcanması ve denetimine ilişkin usul veesasların da kalkınma bakanı tarafından belirleneceği hüküm altına alınmıştır.Dava konusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesindeki “…tarafından açılacaközel hesap…” ibaresi ile ikinci cümlesidir.
109. Açıklamaya göre Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.34.00-01.3.2.05-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek CMDP kapsamında; kamukurum ve kuruluşlarına, kalkınma ajanslarına, kamu yararına çalışan dernek vevakıflara, üniversitelere, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, ilözel idarelerine, belediyelere ve mahallî idare birliklerinekullandırılacaktır. Dava konusu kurallar uyarınca anılan ödenek, her bir kurumve kuruluş tarafından açılacak özel hesap aracılığıyla kullandırılacak; buödenekten verilecek hibe ve desteklerin türleri, sınırları, şartları, kapsamı,kullanımı, harcanması ve denetimine ilişkin usul ve esaslar da kalkınma bakanıtarafından belirlenecektir.
110. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
111. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle kurallar, bütçeninuygulanması kapsamında bulunmaktadır.
112. Bütçe kanunu ile CMDP kapsamında kullanılması öngörülenödenekler, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Söz konusu ödeneğinçerçevesi çizilmiş, kullanacak kamu kurum ve kuruluşları belirlenmiş,ödeneklerin harcanması ve muhasebeleştirilmesi sürecinde yer alacak kurumlarortaya konulmuştur. Dolayısıyla bu ödeneklerden yapılacak harcamalara ilişkinusul ve esasların belirlenmesi konusunda kalkınma bakanının yetkili kılınmasıyasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
113. Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesigereğince bütün kamusal işlemler, nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmehedefine yönelmek durumundadır. Kanunun amaç unsuru bakımından Anayasa’ya uygunsayılabilmesi için kanunun çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacıngözetilmemiş olması gerekir. İlgili yasama belgelerinin incelenmesinden kanununkamu yararı dışında bir amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaçunsuru bakımından Anayasa’ya aykırı olduğu söylenebilir. Kanun koyucunun kamuyararı amacıyla hareket edip etmediği ancak ilgili yasama belgeleri incelenerekve kuralın objektif anlamına bakılarak tespit edilebilir.
114. CMDP, 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planıile bölgesel politika öncelikleri arasına girmiş; Onuncu Kalkınma Planında dayer almıştır. Bu program, az gelişmiş bölgelerde büyüme merkezi işlevi görecekkentsel merkezlerin desteklenmesi amacıyla uygulamaya konulmuştur. Dava konusukuralların CMDP programının daha etkin ve hızlı uygulanabilmesi, karar almasüreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ile kamu kaynaklarının etkili veekonomik bir şekilde amaçları doğrultusunda harcanabilmesini temin etmekamacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralda, kamu yararıdışında bir amacın güdüldüğü söylenemeyeceğinden hukuk devleti ilkesine aykırıbir yön bulunmamaktadır.
115. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 124. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
5. (19) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinciCümlesinin İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
116. Dava dilekçesinde özetle; 641 sayılı KHK’da KalkınmaBakanlığına Devlet destek ve yardımları ile teşviklerin uygulanması veyürütülmesine ilişkin görev verilmediği bundan dolayı Bakanlığın bütçesinedevlet desteği, yardımı ve teşviki amacıyla ödenek konulabilmesinin mümkünolmadığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslar belirlenmeksizin vesınırlamayla bağlı olmaksızın, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.34.00-01.9.9.00-1-07.1 tertibine konulan ödenekten yapılacak harcamalara ilişkinusul ve esasları belirleme yetkisinin kalkınma bakanına bırakılmasının yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu, kuralda belirtilen ödenek tutarının bütçesistemi dışına çıkarılarak özel usullerle harcanmasına sebebiyet verildiği,Sayıştayın denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerek dava konusu kuralınAnayasa’nın 7., 124., 160. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
117. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (19) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.9.9.00-1-07.1tertibinde yer alan ödeneğin Sosyal Etkileşim Programı (SEP) kapsamında,Bakanlık tarafından belirlenecek bölgelerde ilgili kalkınma ajansı aracılığıylakullandırılacağı belirtilmiş; dava konusu ikinci cümlesinde de bu ödenektenverilecek hibe ve desteklerin türleri, sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı,harcanması ve denetimine ilişkin usul ve esasların kalkınma bakanı tarafındanbelirleneceği hüküm altına alınmıştır.
118. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
119. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (19) numaralı açıklamasında yeralan SEP kapsam ve çerçevesi daha önceden belirlenmiş bir programdır. Bütçekanunu ile SEP kapsamında kullanılması öngörülen ödenek, Kalkınma Bakanlığıbütçesinde yer almaktadır. Söz konusu ödeneğin hangi bölgelerde hangi kurumaracılığıyla kullandırılacağı belirtilerek ödeneğin kullanımına ilişkinçerçevesi çizilmiş, sınırlar belirlenmiştir. Bu sınırlar içinde, ödenektenverilecek hibe ve desteklerin türleri, sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı,harcanması ve denetimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusundakalkınma bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinin devri niteliğitaşımamaktadır.
120. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 124. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
6. (20) Numaralı Sırasında YerAlan Açıklamanın İkinci Cümlesindeki “…adına açılacak özel bir hesaba…”ve “…Kalkınma Bakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…”İbarelerinin İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
121. Dava dilekçesinde özetle; 641 sayılı KHK’da KalkınmaBakanlığına devlet destek ve yardımları ile teşviklerin uygulanması veyürütülmesine ilişkin görev verilmediği bundan dolayı Bakanlığın bütçesinedevlet desteği, yardımı ve teşviki amacıyla ödenek konulabilmesinin mümkünolmadığı, 5018 sayılı Kanun’un 13. maddesinin birinci fıkrasının (m) bendinde,kamu idarelerinin tüm gelir ve giderlerinin bütçelerinde gösterilmesi esasıgetirilerek özel hesap uygulamasına son verildiği, Sosyal Destek Programı(SODES) için ayrılan ödeneklerin valilikler ve kalkınma ajansları adınaaçılacak özel hesaplara aktarılmasının bu hesaptan yapılacak harcamalarınvalilikler bakımından temel mali mevzuat hükümlerine tabi olmadan harcanmasına,kalkınma ajansları açısından da 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu,Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun dışında harcanması sonucunudoğurduğu, bu durumun bütçe disiplininden uzaklaşılmasına, harcamalardakeyfîliğe sebebiyet vereceği, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslarbelirlenmeksizin ve hiçbir sınırlamayla bağlı olmaksızın Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.33.00-01.6.0.00-1-07.1 tertibine konulan ödeneğin özel hesabaaktarılmak suretiyle kullanılmasına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisininkalkınma bakanına bırakılmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu,641 sayılı KHK’da kalkınma Bakanına böyle bir görev verilmediği, yapılandüzenlemeyle bir nevi örtülü ödenek oluşturulduğu, Sayıştayın harcamalarüzerindeki denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın2., 7., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
122. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.
123. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (20) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.33.00-01.6.0.00-1-07.1tertibinde yer alan ödeneğin SODES kapsamında öncelikle Güneydoğu AnadoluProjesi (GAP) ve Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamındaki iller olmak üzereKalkınma Bakanlığı tarafından oluşturulacak usul ve esaslar çerçevesindebelirlenecek illerde istihdamın artırılması, sosyal içermenin, spor, kültür vesanatın geliştirilmesi, SODES programının yürütülmesine yönelik kurumsalkapasitenin geliştirilmesi ile SODES’in değerlendirilmesi, izlenmesi vetanıtımına yönelik faaliyetler için kullandırılacağı belirtilmiş; ikincicümlesinde de bu kapsamda ilgili valilikler veya kalkınma ajansları tarafındanbelirli bir program çerçevesinde Kalkınma Bakanlığına teklif edilen ve anılanBakanlık tarafından uygun bulunan proje bedellerinin münhasıran proje ileilgili harcamalarda kullanılmak üzere söz konusu ödenekten ilgili valilik veyakalkınma ajansı “adına açılacak özel bir hesaba” aktarılacağıve proje amaçlarına uygun olarak kamu kurum ve kuruluşları, il özel idareleri,belediyeler, mahallî idare birlikleri, meslek odaları, üniversiteler ve siviltoplum kuruluşlarına “Kalkınma Bakanı tarafından belirlenecek usul veesaslar çerçevesinde” ilgili valilik veya kalkınma ajansı tarafındankullandırılacağı hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanınikinci cümlesinde yer alan “…adına açılacak özel bir hesaba…”ve “…KalkınmaBakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibareleridir.
124. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
125. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle kuralların bütçeninuygulanması kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.
126. SODES, Onuncu Kalkınma Planında yer alan bir sosyal kalkınmaprogramıdır. Program, dezavantajlı bölgelerin beşerî sermayesini güçlendirmekve toplumsal bütünleşme sürecine destek olmak, bu bölgelerdeki göç, yoksullukve işsizlik gibi sorunların ve değişen sosyal yapının ortaya çıkardığıihtiyaçlara kısa sürede karşılık vermeyi hedefleyecek şekilde tasarlanmıştır.SODES projeleri ile istihdam edilebilirliğin artırılması, toplumun dezavantajlıkesimlerinin ekonomik ve sosyal hayata daha fazla katılmalarının sağlanması,kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler yoluyla bölgedeki çocuk, genç vekadınların kendilerini daha iyi ifade etmelerine katkı verilmesihedeflenmektedir. Dava konusu kuralların SODES programının daha etkin ve hızlıuygulanabilmesi, karar alma süreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ilekamu kaynaklarının etkili ve ekonomik bir şekilde amaçları doğrultusundaharcanabilmesini temin etmek amacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.
127. Bütçe kanunu ile SODES kapsamında kullanılması öngörülenödenek, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Söz konusu ödeneğinçerçevesi çizilmiş, kullanacak kamu kurum ve kuruluşları belirlenmiş, harcanmasürecinde yer alacak kurumlar ortaya konulmuştur. Dolayısıyla bu ödeneğinkullanılmasına yönelik usul ve esasların belirlenmesi konusunda kalkınmabakanının yetkili kılınması yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
128. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve 161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 124. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
7. (24) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesindeki “…YüksekPlanlama Kurulunca belirlenecek miktardaki …” İbaresi ile İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
129. Dava dilekçesinde özetle; Yüksek Planlama Kurulunun KalkınmaBakanlığı bütçesinde yer alan ödeneği Kalkınma Bankasına aktarma yetkisibulunmadığı, dava konusu kuralla bütçe ödeneklerinin Kalkınma Bankasınaaktarılarak kamu mali yönetimi ve kontrol sisteminin dışına çıkarıldığı, hiçbirçerçeve çizilmeksizin, esaslar belirlenmeksizin ve hiçbir sınırlamayla bağlıolmaksızın, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1tertibine konulan ödeneğin tahsisi, aktarımı, kullanımı, saklanması, izlenmesi,denetlenmesi ve gereğinde bakiyenin geri dönüşüne dair usul ve esaslarıbelirleme konusunda Yüksek Planlama Kurulunun yetkili kılınmasının yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu, Sayıştayın harcamalarüzerindeki denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın7., 87., 88., 89., 124., 160. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
130. Kanunu’nun eki E-Cetveli’nin (24) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1tertibinde yer alan ödenekten “Yüksek Planlama Kurulunca belirlenecekmiktardaki” kısmın hibe mahiyetinde olmak üzere bölgesel girişimsermayesi uygulamaları için Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketineaktarılacağı belirtilmiş; ikinci cümlesinde de söz konusu ödeneğin tahsisi,aktarımı, kullanımı, saklanması, izlenmesi, denetlenmesi ve gereğinde bakiyeningeri dönüşüne dair usul ve esasların Yüksek Planlama Kurulu tarafından tespitedileceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birincicümlesinde yer alan “…Yüksek Planlama Kurulunca belirlenecek miktardaki …” ibaresiile ikinci cümlesidir.
131. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
132. Bölgesel girişim sermayesi modeli, bölge planlarındabelirlenen öncelikler doğrultusunda büyüme potansiyeli taşıyan ancak finansmansıkıntısı çeken girişim ve şirketlere süreli ortaklık yoluyla finansman vedanışmanlık desteği sağlama ve firma belli bir seviyeye ulaştıktan sonraortaklıktan çıkmayı öngörmektedir. Böylece bölgelerin gelişmesine ve rekabetgüçlerinin yükseltilmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Bölgesel düzeydeyenilikçi finansal destek mekanizmaları oluşturulması, bu kapsamda bölgeselgirişim sermayesi ve kredi garanti fonu uygulamalarının başlatılması OnuncuKalkınma Planında da yer almıştır. Dava konusu kuralda, Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1 tertibinde yer alan ödenekten YüksekPlanlama Kurulunca belirlenecek miktardaki kısmın hibe mahiyetinde olmak üzere bölgeselgirişim sermayesi uygulamaları için Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketineaktarılması öngörülmektedir.
133. Yüksek Planlama Kurulu; başbakanın başkanlığında kalkınmabakanı ile başbakanın belirleyeceği diğer bakanlardan oluşan, ekonomik, sosyalve kültürel hedefler ile politikaların belirlenmesine esas teşkil edecekhususların görüşüldüğü kuruldur. 641 sayılı KHK’nın 22. maddesinin (3)numaralı fıkrasında, iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı planlamada vepolitika hedeflerinin tayininde Bakanlar Kuruluna yardımcı olmak vehazırlanacak kalkınma planları ile yıllık programları, Bakanlar Kurulunasunulmadan önce belirlenen amaçlara uygunluk ve yeterlik bakımından incelemek,ülkenin yurt içi ve yurt dışı ekonomik hayatıyla ilgili konularda yüksekdüzeyde kararlar almak, yatırım ve ihracatın teşvikine ilişkin esasları tespitetmek Yüksek Planlama Kurulunun görevleri arasında sayılmıştır.
134. Dava konusu kurallar; bütçenin uygulanması ile ilgili,uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikteki hükümleri ihtivaetmektedir. Bütçe kanunu ile bölgesel girişim sermayesi uygulamaları kapsamındakullanılması öngörülen ödenek, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır.Açıklamada ödeneğin hangi faaliyet kapsamında kullanılacağına ilişkin çerçevebelirlenmiş, sınırlar çizilmiştir. Dolayısıyla ilgili bütçe tertibinden,bölgesel girişim sermayesi uygulamaları için hibe mahiyetinde kullandırılacaködenek miktarı ile ödeneğin tahsisi, aktarımı, kullanımı, saklanması,izlenmesi, denetlenmesi ve gereğinde bakiyenin geri dönüşüne dair usul veesasların belirlenmesi konusunda ülkenin ekonomik hayatıyla ilgili konulardayüksek düzeyde kararlar almakla görevli olan Yüksek Planlama Kurulunun yetkilikılınması yasama yetkisinin devri niteliğini taşımamaktadır.
135. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
8. (27) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın Birinci Cümlesindeki“…açılacak özel hesaba aktarılarak…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
136. Dava dilekçesinde özetle; özel hesap uygulamasının mevcutbütçeleme, kamu mali yönetim ve denetim sisteminin dışına çıkılmasına ve yenibir harcama hukukunun oluşturulmasına sebebiyet verdiği, hiçbir çerçeveçizilmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibine konulan ödeneğin özel hesaba aktarılmaksuretiyle harcanması, muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi ve alımlara ilişkinusul ve esasları belirleme yetkisinin Kalkınma Bakanlığına verilmesinin yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu, 641 sayılı KHK’da kalkınma bakanınaböyle bir görevin verilmediği, yapılan düzenlemeyle bir nevi örtülü ödenekoluşturulduğu, Sayıştayın denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerekkuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89., 124., 160. ve 161. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
137. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (27) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının daimî başkanlığınıderuhte ettiği İSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması için Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin, Bakanlık bütçesinegider kaydedilmek suretiyle “açılacak özel hesaba aktarılarak” kullanılacağıbelirtilmiş; üçüncü cümlesinde de söz konusu ödenekte yer alan tutarlarınharcanması, muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi ve alımlara ilişkin usul veesasların Kalkınma Bakanlığınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Davakonusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özelhesaba aktarılarak…” ibaresi ile üçüncü cümlesidir.
138. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
139. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kurallarınbütçeyle ilgili kurallar kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur. Açıklamadabütçe ödeneklerinin hangi faaliyetler kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlaraçık bir şekilde belirlendiğinden bu ödenekte yer alan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi ve alımlara ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesi konusunda Kalkınma Bakanlığına yetki verilmesi yasama yetkisinindevri niteliği taşımamaktadır.
140. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın, 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
9. (27) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
141. Dava dilekçesinde özetle; Kalkınma Bakanlığının 5018 sayılıKanun’a ek (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki idareler arasındasayıldığından Bakanlığa tahsis edilen kaynakların mali yönetim ve kontrolünün5018 sayılı Kanun’a, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734 sayılıKanun’a tabi olduğu; dava konusu kuralla, özel hesaptan yapılacak harcamaların4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutulmasının Anayasa’nın bütçeyleilgili kurallarıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89.ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
142. Dava konusu kuralda, İSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflıuluslararası toplantıların giderlerinin karşılanması için Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin özelhesaba aktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 sayılı Kanun’ave 5018 sayılı Kanun’a tabi olmayacağı hüküm altına alınmıştır.
143. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasının üçüncücümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
144. Kalkınma Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (1) sayılıCetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayılmıştır.Dolayısıyla Kalkınma Bakanlığı bütçesinden yapılacak harcamalar 4734 ve 5018sayılı Kanunlara tabidir. Dava konusu kuralda ise Kalkınma Bakanlığı bütçesinden,İSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararası toplantıların giderlerininkarşılanması için özel hesaba aktarılan ödenekten yapacağı harcamalar, yukarıdaanılan 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar 2016 yılıiçin uygulanamaz hâle getirilmektedir.
145. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
10. (28) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinciCümlesinin İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
146. Dava dilekçesinde özetle; 5018 sayılı Kanun’a göre merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleri arasındaki ödenekaktarmalarının kanunla yapılması gerektiği, Anayasa’nın kanun hükmündekararnameyle Bakanlar Kuruluna dahi vermediği bütçede değişiklik yapmayetkisinin Maliye Bakanlığına verildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 161.ve 163. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
147. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (28) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2tertibinde yer alan ödeneğin bölgesel eylem planları ve programları veöncelikli dönüşüm programları eylem planları kapsamındaki işler ile araştırmaaltyapı projeleri ve yükseköğretim kurumlarının muhtelif yatırım projeleri içinkullandırmaya kalkınma bakanının yetkili olduğu belirtilmiş; dava konusu ikincicümlesinde ise bu tertipte yer alan ödenekten Kalkınma Bakanlığınca uygungörülen tutarları yatırımları hızlandırma ödeneğine aktarmaya Maliye Bakanlığıyetkili kılınmıştır.
148. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
149. Dava konusu kuralla, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2 tertibinde yer alan ve bölgesel plan veprogramlar, eylem planları ile Onuncu Kalkınma Planında belirtilen ÖncelikliDönüşüm Programları kapsamındaki eylem ve yatırımlar için kullanılmak üzerekonulmuş olan ödeneğin Kalkınma Bakanlığınca uygun görülen kısmının MaliyeBakanlığı bütçesi içinde yer alan yatırımları hızlandırma ödeneğine aktarmakonusunda Maliye Bakanlığı yetkili kılınarak, olağan kanunla düzenlenmesigereken kurumlar arası ödenek aktarmaları Bütçe Kanunuyla düzenlenmiştir.Olağan kanunlarla düzenlenmesi gereken kuralların Bütçe Kanunu iledüzenlenmesi, bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamayacağı ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
150. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 163. maddesi yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
11. (39) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
151. Dava dilekçesinde özetle; 237 sayılı Kanun’a göre kurumlarıntaşıt ihtiyaçlarını hizmet alımı suretiyle karşılamalarının esas olduğu,merkezî yönetim kapsamındaki idarelerin hizmet alımı suretiyle edinmeleriekonomik olmayan, yıl içinde her ne şekilde olursa olsun edinebilecekleritaşıtların azami satın alma bedelleri ile cinsi, adedi, hangi hizmettekullanılacağı ve kaynağının yılı bütçe kanuna bağlı (T) cetvelinde gösterilmesigerektiği, 2016 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu eki (T) Cetveli’nde hizmetalımı suretiyle edinilmesi ekonomik olmayan 9230 taşıt satın alınmasıöngörülmüş iken dava konusu kuralla azami satın alma bedeli belirtilmeksizincins ve adedi ilgili idarenin talebi ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerinealınacak Bakanlar Kurulu kararınca 100 adet taşıt daha alınması öngörülerek 237sayılı Taşıt Kanunu’nda değişiklik yapıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
152. Dava konusu kuralda, merkezî yönetim kapsamındaki idarelercehizmet alımı suretiyle edinilmesi ekonomik olmayan taşıtların Merkezi YönetimBütçe Kanunu’na bağlı (T) işaretli Cetvel’de gösterilmesine gerek bulunmaksızıncinsi ve adedinin ilgili idarenin talebi ve Maliye Bakanlığının teklifi üzerinealınacak Bakanlar Kurulu kararınca, taşıtların sayısı 100’ü geçmemek ve 2016Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Kararda yeralan usul ve esaslara göre yatırım programı ile ilişkilendirilmek kaydıylasatın alma suretiyle edinilebileceği hüküm altına alınmaktadır.
153. Kamu kurumlarının taşıt edinmesi işlemleri kural olarak 237sayılı Taşıt Kanunu hükümlerine göre gerçekleştirilmektedir. Söz konusu Kanun;genel bütçeye dâhil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlısabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler vebunların bağlı kuruluşları ile mahallî idare birliklerini, iktisadi devletteşekkülleri ile özel kanun ve kararnamelerle kurulan her çeşit banka veteşekkülleri, sayılan daire, idare, banka, teşekkül ve müesseselerinsermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseseleri,kamuya yararlı derneklerden Başbakanlıkça lüzumlu görülenleri kapsamaktadır.
154. Kanun’un 7. maddesine göre, kurumların taşıt ihtiyaçlarınıhizmet alımı suretiyle karşılamaları esastır. Bu şekilde temini mümkün olmayan,ekonomik bulunmayan veya sağlık, savunma ve güvenlik gibi nedenlerle hizmetalımı suretiyle karşılanması uygun görülmeyen taşıtlar diğer yollarlaedinilebilir.
155. Kanun’un 10. maddesinde, genel bütçeye dâhil daireler, katmabütçeli idareler ve döner sermayelerin yıl içinde her ne şekilde olursa olsunedinebilecekleri taşıtların cinsi, adedi, hangi hizmette kullanılacağı vekaynağının, yılı bütçe kanunlarına bağlı (T) işaretli cetvelde gösterileceğibelirtilmiş; sayılanlar dışında kalan kurum ve kuruluşlar tarafından 237 sayılıKanun gereğince taşıt edinilebilmesinin ise edinilecek taşıtın cinsi, adedi,hangi hizmette kullanılacağı ve kaynağı gösterilmek suretiyle önceden alınmışBakanlar Kurulu kararına bağlı olduğu ifade edilmiştir.
156. Dava konusu kuralda ise Merkezi Yönetim Bütçe Kanununa bağlı(T) işaretli Cetvel’de gösterilmesine gerek bulunmaksızın merkezî yönetimkapsamındaki idarelerin belli bir sayıyı geçmemek üzere Bakanlar Kurulukararıyla taşıt edinmesine olanak tanınmaktadır. Kural bu hâliyle bütçeyiaçıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte değil merkezî yönetimkapsamındaki idarelerin taşıt edinebilmesine ilişkin doğrudan düzenlemeleriçermektedir. Dolayısıyla kuralla olağan kanunların konusuolan düzenleme Bütçe Kanunu ile yapıldığı gibi 237 sayılı Kanun’da dadeğişiklik yapılmıştır. Bu itibarla kural, bütçe kanunlarıyla mevcut kanun hükümlerininaçık veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
157. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
12. (56) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın Birinci ve ÜçüncüCümlelerinde Yer Alan “…adına açılmış olan özel hesaplara…” İbarelerininİncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
158. Dava dilekçesinde özetle; ilköğretim öğrencilerine ücretsizolarak dağıtılacak ders kitapları, taşımalı ilköğretim ve ortaöğretimkapsamındaki öğrencilere verilecek öğle yemeği ve özel eğitime ihtiyaç duyanöğrencilerin okullara ve kurumlara erişiminin sağlanması için ücretsiztaşınması kapsamında yapılacak giderlerin merkezî yönetim bütçesinden kaynakaktarılmak suretiyle yapılması gerektiği, Millî Eğitim Bakanlığının 5018 sayılıKanun’a ekli (I) sayılı Cetvel’de yer alan merkezî yönetim kapsamındaki kamuidaresi olduğu, bu nedenle Bakanlığa tahsis edilen kaynakların 5018 sayılıKanun’a tabi olduğu, 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında KHK’da Bakanlığın ödeneklerini özel hesaba aktarma yaparak harcayabileceğineyönelik düzenleme bulunmadığı, dava konusu kurallarla Sosyal Yardımlaşma veDayanışma Fonu’ndan Millî Eğitim Bakanlığı adına açılmış özel hesaplaraaktarılan parasal kaynakların mevcut mali yönetim ve denetim sisteminin dışınaçıkarıldığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslar belirlenmeksizin MillîEğitim ve Maliye Bakanlıklarına Fon kaynaklarını kullanma yetkisi verilmesininyasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın7., 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
159. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (56) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ilköğretim öğrencilerineücretsiz olarak dağıtılacak ders kitapları için 240.000.000 TL, taşımalıilköğretim ve ortaöğretim kapsamındaki öğrencilerin öğle yemeği için460.000.000 TL olmak üzere toplam 700.000.000 TL’ye kadar yapılacak harcamalarkarşılığı tutarın, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonuna (SYDTF) 4842sayılı Kanun ile 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunuuyarınca aktarılacak tutardan kesilerek Millî Eğitim Bakanlığı “adınaaçılmış olan özel hesaplara” aktarmaya Maliye Bakanlığının yetkiliolduğu belirtilmiş; üçüncü cümlesinde de Özel Eğitime İhtiyaç DuyanÖğrencilerin Okullara ve Kurumlara Erişiminin Sağlanması İçin ÜcretsizTaşınması Projesi kapsamında 155.000.000 Türk lirasına kadar yapılacak giderlerkarşılığı tutarın talep üzerine Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikFonundan Millî Eğitim Bakanlığı “adına açılmış olan özel hesaplara” aktarılacağıifade edilmiştir. Dava konusu kurallar, anılan cümlelerde yer alan “adınaaçılmış olan özel hesaplara” ibareleridir.
160. SYDTF, 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikKanunu’nda öngörülen hizmetlerin gerçekleştirilmesi için Başbakanlığa bağlıT.C. Merkez Bankası nezdinde kurulmuş bir fondur. 3294 sayılı Kanun’un 1.maddesinde; Kanun’un fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlarile gerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye’ye kabul edilmiş veyagelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarakgelir dağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyalyardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmek amacıyla ihdas edildiği ifadeedilmiştir.
161. 3294 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre Fon’un gelirleri;Kanun ve kararnamelerle kurulu bulunan ve kurulacak olan fonlardan BakanlarKurulu kararıyla % 10’a kadar aktarılacak miktardan, bütçeye konulacaködeneklerden, trafik para cezası hasılatının yarısından, Radyo ve TelevizyonÜst Kurulu reklam gelirleri hasılatından aktarılacak %15’lik miktardan, hernevi bağış ve yardımlardan ve diğer gelirlerden teşekkül etmektedir. Ayrıca,9.4.2003 tarihli ve 4482 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması HakkındaKanun’un 38. maddesiyle, gelir ve kurumlar vergisi tahsilat toplamı üzerinden%2,8 oranında Fon’a pay verilmesi öngörülmüştür.
162. Fon yukarıda sayılan kalemlerden elde ettiği gelirlerleKanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirmektedir. Fon’un çalışma usulve esasları ile toplanacak kaynakların Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakıflarına dağıtım esasları yönetmelikle tespit edilmektedir.
163. 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “BazıÖdeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar” başlıklı ekiE-Cetveli, Bütçe Kanunlarına her yıl eklenen cetvellerden biri olup isminden deanlaşılabileceği üzere ilgili olduğu mali yıl bütçesinde yer alan bazıödeneklerin nasıl ve ne şekilde kullanılacağı ile bazı harcamaların kamubütçesinden yapılmasında izlenecek usulleri göstermek için düzenlenmektedir.
164. Dava konusu kurallarda, merkezî yönetim kapsamında bulunanMillî Eğitim Bakanlığınca yerine getirilecek bazı faaliyetlere ilişkinharcamaların 2016 yılı Merkezi Yönetim Bütçesinde Bakanlığa ayrılan bütçetertipleriyle herhangi bir ilişki kurulmaksızın SYDTF’den Millî EğitimBakanlığı adına açılacak özel hesaba aktarılacak kaynaklardan karşılanmasıöngörülmektedir. Kuralların bu hâliyle bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasınıkolaylaştırıcı nitelikte olduğu söylenemez. Bu itibarla, kuralların olağankanunlarla düzenlenmesi gerekirken Bütçe Kanunu ile düzenlenmesi, bütçekanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamayacağıilkesiyle bağdaşmamaktadır.
165. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptalleri gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kurallar Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 7., 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
13. (60) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
166. Dava dilekçesinde özetle; Türkiye Halk Sağlığı Kurumubütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibinden bisiklet alımı, dağıtımı vekullandırılmasına ilişkin hiçbir ölçüt getirilmeksizin tüm yetkinin TürkiyeHalk Sağlığı Kurumuna bırakılmasının kamu yararıyla bağdaşmadığı, konuylailgili temel ilkeler belirlenmeden yürütme organına sınırsız bir düzenlemeyetkisi tanınmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu, bisikletalımı, dağıtımı ve denetimi gibi konularda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 2886sayılı Devlet İhale Kanunu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu,6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve BağlıKuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nın devre dışı bırakıldığı belirtilerekkuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 160. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
167. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (60) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bütçesinin15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermaye bütçesinden ToplumdaFiziksel Aktivitenin Artırılması Projesi kapsamında, bisiklet alımı ve dağıtımıyapılacağı belirtildikten sonra dava konusu ikinci cümlesinde; bisikletlerinalımı, bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımı, şartları, kapsamı,kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye HalkSağlığı Kurumu Başkanlığının yetkili olduğu ifade edilmiştir.
168. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
169. Dava konusu kural; doğrudan mali nitelikteki hükümler olmayıpolağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir.
170. Fiziksel aktivite yetersizliği ve obezite ile mücadele gibisağlıklı hayata yönelik program ve eylem planlarının geliştirilmesi veuygulamada etkinliğin artırılması Onuncu Kalkınma Planı hedefleri arasındasayılmıştır. Dava konusu kuralla da Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bütçesinin15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermaye bütçesinden ToplumdaFiziksel Aktivitenin Arttırılması Projesi kapsamında bisiklet alımı, dağıtımı,şartları, kapsamı, kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esaslarıbelirleme konusunda Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı yetkili kılınmıştır.
171. Açıklamada bütçe ödeneklerinin hangi faaliyet kapsamındaharcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğinden Türkiye HalkSağlığı Kurumuna bisiklet alımı, dağıtımı ve kullandırılmasına ilişkin sınırsızbir yetki verildiği söylenemez. Belirtilen çerçeve içinde bisikletlerin alımı,bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımı, şartları, kapsamı,kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusundaTürkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığının yetkili kılınması yasama yetkisinindevri niteliği taşımamaktadır.
172. Diğer taraftan dava konusu kuralda, bisiklet alımı, dağıtımıve denetiminin 4734, 2886, 5018, 6085 sayılı Kanunlara tabi olmadığına ilişkinherhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla Türkiye Halk Sağlığı Kurumubütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermaye bütçesindenbisiklet alımı için yapılacak harcamanın anılan Kanunlardan müstesna tutulmasısöz konusu değildir.
173. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
14. (61) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamadaki “…bedelikarşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esaslarıbelirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” İbaresinin İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
174. Dava dilekçesinde özetle; diş fırçası ve diş macunu alımına,bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin hiçbir ölçütgetirilmeksizin tüm yetkinin Türkiye Halk Sağlığı Kurumuna bırakılmasının kamuyararıyla bağdaşmadığı, konuyla ilgili çerçeve çizilmeden yürütme organınasınırsız bir düzenleme yetkisi tanınmasının yasama yetkisinin devri sonucunudoğurduğu, 4734, 2886, 5018 ve 6085 sayılı Kanunlar ile 663 sayılı KHK’nın 2016yılı için devre dışı bırakıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 7., 87.,88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
175. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.
176. Kanun’un eki E-Cetveli’nin dava konusu kuralın da yer aldığı(61) numaralı açıklamasında, koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleriningeliştirilmesi ve sürdürülmesi kapsamında diş fırçası ve diş macununun alımıiçin Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-03.2tertibi ile döner sermaye bütçesine, bu amaçla konulan ödeneklerinharcanmasına, diş fırçası ve diş macununun bedeli karşılığında veya bedelsizolarak dağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye Halk SağlığıKurumu Başkanlığı yetkili olduğu belirtilmiştir. Dava konusu kural, açıklamadayer alan “…bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usulve esasları belirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibaresidir.
177. Bir önceki başlık altında, Kanun’un eki E-Cetvelinin (60)numaralı açıklamasının ikinci cümlesine ilişkin gerekçeler dava konusu kuralyönünden de geçerlidir.
178. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
15. (66) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
179. Dava konusu kuralda, Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneğin 5779 sayılı İl Özelİdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay VerilmesiHakkında Kanun’un 6. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sınırlamaya tabiolmaksızın zorunlu hâllerde belediyelere yardım amacıyla kullanmaya maliyebakanının yetkili olduğu belirtilmiştir.
180. 5779 sayılı Kanun, il özel idareleri ve belediyelere genelbütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamı üzerinden ayrılacak paylara ilişkinusul ve esasları düzenlemektedir. Kanun’un 2. maddesinin (1) numaralıfıkrasında, il özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergi gelirleritahsilatı toplamı üzerinden pay verileceği; (2) numaralı fıkrasında, genelbütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamının yüzde 1,50’sinin büyükşehirdışındaki belediyelere, yüzde 4,50’sinin büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerineve yüzde 0,5’inin il özel idarelerine ayrılacağı; 4760 sayılı Özel TüketimVergisi Kanunu’na ekli (I) sayılı listede yer alan mallardan tahsil edilen özeltüketim vergisi hariç olmak üzere büyükşehir belediye sınırları içinde yapılangenel bütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamının %6’sı ile genel bütçe vergigelirleri tahsilatı toplamı üzerinden büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerineayrılan payların yüzde 30’unun büyükşehir belediye payı olarak ayrılacağı; (4)numaralı fıkrasında da Bakanlar Kurulunun bu maddede belirtilen oranları ikikatına kadar artırmaya veya kanuni haddine kadar indirmeye yetkili olduğubelirtilmiştir.
181. Kanun’un “Denkleştirme Ödeneği” başlıklı 6. maddesinin(1) numaralı fıkrasında, kesinleşmiş en son genel bütçe vergi gelirleritahsilatı toplamının binde birinin Maliye Bakanlığı bütçesine nüfusu 10.000’ekadar olan belediyeler için kullanılmak üzere denkleştirme ödeneği olarakkonulacağı, Maliye Bakanlığının bu ödeneği, mart ve temmuz aylarında iki eşittaksit hâlinde dağıtılmak üzere İlbank A.Ş. hesabına aktaracağı, İlbank A.Ş.hesabına aktarılan ödeneğin yüzde 65’ini eşit şekilde, yüzde 35’ini ise nüfusesasına göre dağıtacağı ifade edildikten sonra (2) numaralı fıkrasında -buKanun’da ayrılması öngörülen paylar ile birinci fıkrada belirtilen ödenekdışında- mahallî idarelere yardım amacıyla bakanlıklar ile bağlı ve ilgilikurum ve kuruluşların bütçelerine pay, fon veya özel hesap gibi adlarla başkabir ödenek konulamayacağı hüküm altına alınmıştır.
182. Dava konusu kuralda ise Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneğin 5779 sayılı Kanun’un6. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan sınırlamaya tabi olmaksızın zorunluhâllerde belediyelere yardım amacıyla kullanmaya maliye bakanının yetkiliolduğu belirtilmiştir.
b. İptal Talebinin Gerekçesi
183. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla maliye bakanınabütçeden istediği kadar kaynağı istediği belediyeye aktarma yetkisi tanındığı,kuralda yer alan ödeneğin bir nevi örtülü ödeneğe dönüştüğü, 5779 sayılıKanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasının 2016 yılı bütçe dönemindeuygulanamaz hâle geldiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 161.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
184. Kanun’un 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendineilişkin gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
185. 5779 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,Kanun’da ayrılması öngörülen vergi payları ile maddenin (1) numaralı fıkrasındabelirtilen ödenek dışında (denkleştirme ödeneği), mahallî idarelere yardımamacıyla bakanlıklar ile bağlı ve ilgili kurum ve kuruluşların bütçelerine pay,fon veya özel hesap gibi adlarla başka bir ödenek konulamayacağı hüküm altınaalınmıştır.
186. Dava konusu kuralda ise Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneğin 5779 sayılı 6.maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan sınırlamaya tabi olmaksızın zorunluhâllerde belediyelere yardım amacıyla kullanmaya maliye bakanı yetkilikılınarak 5779 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrası uygulanamazhale getirilmektedir. Dava konusu kuralla kısmen veya tamamen uygulanamayacakhükümlerin bütçe kanunlarında yer almasına olanak tanınması ise bu kanunlarda oyıl için değişiklik yapılması anlamına gelmektedir. Bu itibarla dava konusukural, bütçe kanunlarıyla mevcut kanun hükümlerinin açık veya zımnendeğiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
187. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
16. (69) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın BirinciCümlesindeki “…özel hesaba aktarılır.” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
188. Dava dilekçesinde özetle; bütçe tertibinde yer alan ödeneğinözel hesaba aktarılmasının harcamaların temel mevzuat hükümlerine aykırı olarakkeyfî şekilde yapılmasına sebebiyet verdiği, özel hesap uygulamasının başkaamaçlara hizmet ettiği, özel hesaptan yapılacak harcamaların denetimi konusundabelirsizlik bulunduğu, 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilatı Hakkında KHK’daBaşbakanlığın bu tür ödenekleri özel hesaba aktarma yaparak harcayabileceğineyönelik düzenleme bulunmadığı, kanun koyucunun temel ilkeleri koymadan,çerçeveyi çizmeden yürütme organına düzenleme yapma yetkisi tanımasının yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 7.,87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
189. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.
190. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (69) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Başbakanlık bütçesinde 100. yıl anma etkinliklerikapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla 07.00.00.02-01.1.1.00-1-05.2 tertibindetefrik edilen ödeneklerin Başbakanlık bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özelhesaba aktarılacağı belirtilmiş; üçüncü cümlesinde de özel hesaba aktarılantutarların kullanımına ilişkin usul ve esasların başbakanın onayı ilebelirleneceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanınbirinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır.” ibaresi ile üçüncücümlesidir.
191. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
192. Dava konusu kurallar, doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle kuralların bütçeninuygulanması kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.
193. Açıklamada, bütçe ödeneğinin hangi faaliyetler kapsamındaharcanacağı açık bir şekilde belirlenmiştir. Söz konusu ödenekte yer alantutarların kullanımına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusundabaşbakanın yetkili kılınması, ödeneklerin başka bir amaçla kullanılmasıanlamına gelmeyeceği gibi açıklamada belirtilen sınırlar içinde başbakana düzenlemeyetkisi verilmesi yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
194. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
17. (69) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
195. Dava dilekçesinde özetle, Başbakanlığın 5018 sayılı Kanun’aek (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki idareler arasındasayıldığı, Başbakanlığa tahsis edilen kaynakların mali yönetim vekontrolünün 5018 sayılı Kanun’a, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin4734 sayılı Kanun’a tabi olduğu; dava konusu kuralla özel hesaptan yapılacakharcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutulmasının bütçeuygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasını önlediği, bütçedisiplininin bozulmasına ve harcamalarda keyfîliğe sebebiyet verdiğibelirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 87. 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
196. Dava konusu kuralda, Başbakanlık bütçesinde 100. yıl anmaetkinlikleri kapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla07.00.00.02-01.1.1.00-1-05.2 tertibinde tefrik edilen ödeneklerin özel hesabaaktarıldıktan sonra, bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 ve 5018 sayılıKanunlardan müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.
197. Kanun’un eki E-Cetveli’,nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.
198. Başbakanlık, 5018 sayılı Kanun’a ek (1) sayılı Cetvel’de,genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayılmıştır. Dolayısıylafaaliyetlerini yukarıda sayılan 4734 ve 5018 sayılı Kanun kapsamında ifaetmekle yükümlüdür. Dava konusu kuralda ise Başbakanlık bütçesinden 100. yılanma etkinlikleri kapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla yapılacak harcamalar,yukarıda anılan 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar2016 yılı için uygulanamaz hale getirilmektedir.
199. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
18. (75) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın ÜçüncüParagrafındaki “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…”ve “…Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul veesaslar çerçevesinde…” İbarelerinin İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
200. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarla bütçetertibinde yer alan ödeneklerin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemidışına çıkarıldığı, bu durumun bütçe uygulamalarının saydam, açık ve hesapverebilir olmasını önlediği, bütçe disiplininin bozulmasına ve harcamalardakeyfîliğe sebebiyet verdiği, vali tarafından kamu kurum ve kuruluşları, il özelidareleri, belediyeler, meslek odaları ve üniversitelere kullandırılacaködeneklerin 5302 sayılı Kanun gereğince ilgisine göre il özel idaresi veyayatırım izleme ve koordinasyon başkanlığı hesaplarına aktarılması ve buhesaplar aracılığıyla kullandırılması gerektiği, özel hesaptan yapılacakharcamaların denetimi konusunda belirsizlik bulunduğu, 633 sayılı Aile veSosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’da Aile veSosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinde yer alan ödeneklerin Yaşlı DestekProgramı (YADES) veya Erişilebilirlik Destek Projesi (ERDEP) kapsamındakullanılmak üzere valilikler adına açılacak özel hesaba aktarılabileceğineilişkin düzenleme bulunmadığı, kanun koyucunun temel ilkeleri koymadan,çerçeveyi çizmeden özel hesaba aktarılan tutarların kullanımına ilişkin usul veesasları belirleme yetkisini Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınabırakmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerek kurallarınAnayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
201. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.
202. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (75) numaralı açıklamasınınbirinci paragrafında, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinin24.01.33.00-10.1.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin, kamu kurum vekuruluşlarının, açık alan bileşenlerinden ve binalardan oluşan “pilotalanlar” için hazırlanacak projeleri, bilimsel ölçütlere ve TürkStandartları Enstitüsü standartlarına uygun biçimde, teknik bilgi desteği ileuygulamaya geçirmeleri, daha sonra bu proje çalışmasında edindikleri deneyimlerikent geneline yaygınlaştırmaları amacıyla ERDEP’in yürütülmesi,değerlendirilmesi, izlenmesi ve tanıtımına yönelik faaliyetler içinkullandırılacağı belirtilmiş; ikinci paragrafında, 24.01.33.00-10.2.0.00-1-07.1tertibinde yer alan ödeneğin; Türkiye’de ikamet eden ve hizmete ihtiyaçduyan 65 yaş üstü yaşlıların korunması ve desteklenmesi ile biyo-psiko sosyalbakıma ihtiyacı olanların yaşadıkları mekânlarda gerekli olan bakımlarınınyapılarak yaşamlarının kolaylaştırılmasını amaçlayan YADES için Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesindebüyükşehir belediyelerinin program amaçlarına uygun olarak hazırlayacaklarıprojeler için kullandırılacağı ifade edilmiş; üçüncü paragrafında daYADES ve ERDEP kapsamında valilikler tarafından Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığına teklif edilen ve anılan Bakanlık tarafından uygun bulunanprojelerden, valinin yetki ve sorumluluğunda gerçekleştirilmesi uygungörülenlerin bedellerinin münhasıran proje ile ilgili harcamalarda kullanılmaküzere söz konusu ödenekten “ilde valilik adına açılacak özel bir hesabaaktarılacağı”ve proje amaçlarına uygun olarak vali tarafından kamu kurum vekuruluşları, il özel idareleri, belediyeler, meslek odaları ve üniversitelere “Aileve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde” kullandırılacağı hüküm altına alınmıştır. Dava konusukurallar, açıklamanın üçüncü paragrafında yer alan “…ilde valilik adınaaçılacak özel bir hesaba aktarılır…” ile “…Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde…” ibareleridir.
203. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ileikinci cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden degeçerlidir.
204. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kurallar,bütçeyle ilgili kurallar kapsamında bulunmaktadır.
205. Yaşlıların kendi çevrelerinden uzaklaşmadan evlerindebakımını sağlamaya yönelik hizmetlerin çeşitlendirilerek yaygınlaştırılmasıve yaşlılara yönelik kurumsal bakım hizmetlerinin sayı ve niteliğininartırılması ile engellilere yönelik eğitim, istihdam ve bakım hizmetlerininetkinliği ve denetiminin artırılması, Onuncu Kalkınma Planı hedefleri arasındasayılmıştır. Dava konusu kuralların YADES ve ERDEP’in daha etkin ve hızlıuygulanabilmesi, karar alma süreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ilekamu kaynaklarının etkili ve ekonomik bir şekilde amaçları doğrultusundaharcanabilmesini temin etmek için yapıldığı anlaşılmaktadır.
206. Bütçe kanunu ile YADES ve ERDEP kapsamında kullanılmasıöngörülen ödenekler, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinde yeralmaktadır. Söz konusu ödeneğin çerçevesi çizilmiş, kullanacak kuruluşlarbelirlenmiş, ödeneklerin harcanması sürecinde yer alacak kurumlar ortayakonulmuştur. Dolayısıyla bu ödeneklerden yapılacak harcamalara ilişkin usul veesasların belirlenmesi konusunda Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığınınyetkili kılınması yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
207. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
19. (79) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
208. Dava dilekçesinde özetle, bütçe tertibinde yer alanödeneklerin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemi dışına çıkarıldığı,bu durumun bütçe uygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasınıönlediği, bütçe disiplininin bozulmasına ve harcamalarda keyfîliğe sebebiyetverdiği, kamu idarelerinin kalkınma ajansları tarafından desteklenmeye hakkazanan projelerine yapılan kaynak transferinin idarelerin bütçelerine gelirkaydedilmeksizin özel hesapta izlenmesinin yanlış raporlama yapılmasınasebebiyet verebileceği, 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonuve Görevleri Hakkında Kanun’da, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerininkalkınma ajansları tarafından desteklenmeye hak kazanan projelerine tahsisedilen kaynakların, proje yürütücüsü idarelerin bütçelerine gelirkaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izleneceğine veya söz konusu projeleriçin bütçe dışı imkânlarla karşılanamayan eş finansman tutarının bu amaçlaidarelerin bütçelerinde (06) ve (07) ekonomik kodlarını içeren tertiplerde yeralan ödeneklerden tahakkuka bağlamak suretiyle söz konusu projeler için açılanözel hesaplara ödemeye proje yürütücüsü idarelerin yetkili olduğuna ilişkin birdüzenleme bulunmadığı, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında KHK ile 641 sayılı KHK’da, özel hesapların işleyişi ve muhasebeleştirilmesiile diğer hususlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesine yönelik olarakMaliye Bakanlığı ile Kalkınma Bakanlığına herhangi bir yetki verilmediği, buyetkinin ilgili Bakanlıklara verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunudoğurduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 7., 87., 88., 89., 124. ve 161.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
209. Dava konusu kuralda 5449 sayılı Kalkınma AjanslarınınKuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun gereğince, merkezî yönetimkapsamındaki kamu idarelerinin kalkınma ajansları tarafından desteklenmeye hakkazanan projelerine tahsis edilen kaynakların proje yürütücüsü idarelerinbütçelerine gelir kaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izleneceği, sözkonusu projelerde kullanılmak üzere merkezî yönetim kapsamındaki kamuidarelerince taahhüt edilecek eş finansman tutarının bütçe ve bütçe dışıimkânlardan karşılanacağı, bütçe dışı imkânlarla karşılanamayan eş finansmantutarının, bu amaçla idarelerin bütçelerinde (06) ve (07) ekonomik kodlarınıiçeren tertiplerde yer alan ödeneklerden tahakkuka bağlamak suretiyle sözkonusu projeler için açılan özel hesaplara ödemeye proje yürütücüsü idarelerinyetkili olduğu, kalkınma ajansı ve yararlanıcı kamu idaresi tarafından projeyetahsis edilen kaynakların kullanımı, proje kapsamında ve proje süresiylesınırlı olmak üzere sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin esaslarıdüzenleyen 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı hükümleriçerçevesinde personel çalıştırılması, özel hesabın işleyişi vemuhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esasların KalkınmaBakanlığı tarafından tespit edileceği hüküm altına alınmaktadır.
210. Kalkınma ajansları; kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplumkuruluşları arasındaki iş birliğini geliştirmek, kaynakların yerinde ve etkinkullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle ulusalkalkınma planı ve programlarda öngörülen ilke ve politikalarla uyumlu olarakbölgesel gelişmeyi hızlandırmak, sürdürülebilirliğini sağlamak, bölgeler arasıve bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak üzere kurulmuş tüzelkişiliklerdir. Ajansların görevlerinden birisi de bölge plan ve programlarınınuygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmaktır. Bu kapsamdaajanslar, kendilerine tahsis edilen kaynakları bölge plan ve programlarınauygun olarak kullanma veya kullandırma yetkisine sahiptir.
211. Dava konusu kuralda da merkezî yönetim kapsamındaki kamuidarelerinin kalkınma ajansları tarafından desteklenmeye hak kazananprojelerine tahsis edilen kaynakların kullanılmasına ilişkin usul ve esaslardüzenlenmektedir. Kurala göre proje için kalkınma ajansı tarafından tahsisedilen kaynaklar, proje yürütücüsü idarelerin bütçelerine gelirkaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izlenecektir. Böylece ajanstarafından kamu idaresine tahsis edilen kaynakların başka iş ve projelerdekullanılmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.
212. Kuralda, söz konusu projelerde kullanılmak üzere merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerince taahhüt edilecek eş finansman tutarınınbütçe ve bütçe dışı imkânlardan karşılanması, bütçe dışı imkânlarlakarşılanamayan eş finansman tutarının da bu amaçla idarelerin bütçelerinde (06)(sermaye giderleri) ve (07) (sermaye transferleri) ekonomik kodlarını içerentertiplerde yer alan ödeneklerden karşılanması ve bu ödeneklerin özel hesabaaktarılmak suretiyle kullanılması öngörülmüştür. Bu bakımdan dava konusu kural;bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikte hükümler ihtiva etmektedir.
213. Dava konusu kuralda, bütçe ödeneklerinin hangi faaliyetlerkapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğindenprojeye tahsis edilen kaynakların kullanımı, proje kapsamında ve projesüresiyle sınırlı olarak sözleşmeli personel çalıştırılması, özel hesabınişleyişi ve muhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesi konusunda kalkınma bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinindevri niteliği taşımamaktadır.
214. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
20. (82) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın BirinciCümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
215. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarla bütçetertibinde yer alan ödeneğin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemidışına çıkarıldığı, bu durumun harcamalarda keyfîliğe sebebiyet verdiği, bütçeuygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasını önlediği, özel hesaplarındenetimi konusunda belirsizlik bulunduğu, kanunla temel ilkeleri koymadan,çerçeveyi çizmeden özel hesaba aktarılan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda Maliye ve Avrupa Birliği Bakanlıklarının yetkili kılınmasının yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 7.,87., 88., 89., 124., 160., ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
216. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (82) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde Avrupa Birliği Bakanlığının Avrupa Birliği İletişimStratejisi çerçevesinde, gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık içinyeterli süresi bulunmayan faaliyetlerine ilişkin giderlerinin karşılanmasıamacıyla 25.00.00.02-01.1.9.00-1-03.6 tertibine bütçe ile tahsis edilenödenekten bakan tarafından belirlenecek olan tutarın Avrupa Birliği Bakanlığıbütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarak kullanılacağıbelirtilmiş; üçüncü cümlesinde de özel hesaba aktarılan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların Avrupa BirliğiBakanlığı ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirleneceği hüküm altınaalınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesinde yer alan“… özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile üçüncü cümlesidir.
217. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresiile ikinci cümlesine ilişkin gerekçeler dava konusu kurallar yönünden degeçerlidir.
218. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle kuralların bütçeyle ilgilihükümler kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.
219. Avrupa Birliği İletişim Stratejisi, Türkiye’nin AB üyeliksürecine hem iç hem dış desteğin artırılması ve sürece ivme kazandırılmasıamacıyla hazırlanmıştır. Strateji’nin yurt içi iletişim boyutu halkın AB’yekatılım sürecine olan inancını güçlendirmeyi ve reformlara desteğini artırmayıhedeflemekte; yurt dışı boyutu ise AB ile Türkiye arasındaki karşılıklı güveniyeniden oluşturmayı ve AB sürecindeki kararlılığı ön plana çıkarmayıamaçlamaktadır. Dava konusu kuralların Avrupa Birliği İletişim Stratejisiçerçevesinde, gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık için yeterlisüresi bulunmayan faaliyetlerinin daha etkin ve hızlı uygulanabilmesi, kararalma süreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ile kamu kaynaklarının etkilive ekonomik bir şekilde amaçları doğrultusunda harcanabilmesini temin etmekiçin kamu yararı amacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.
220. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (82) numaralı açıklamasında,Avrupa Birliği İletişim Stratejisi kapsamında kullanılması öngörülenödeneklerin hangi faaliyetler kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açıkbir şekilde belirlendiğinden bu ödenekte yer alan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda Avrupa Birliği Bakanlığı ve Maliye Bakanlığının yetkili kılınmasıyasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
221. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
21. (82) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
222. Dava dilekçesinde özetle; Avrupa Birliği Bakanlığının 5018sayılı Kanun’a ekli (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki kamuidareleri arasında sayıldığından 4734 ve 5018 sayılı Kanunlara tabi olduğu, 634sayılı Avrupa Birliği Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’da,Bakanlığa bütçe kanunları ile tahsis edilen ödenekleri özel hesaba aktarmayaparak 5018 ve 4734 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaksızın harcayabileceğineyönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, dava konusu kuralla özelhesaptan yapılacak harcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesnatutulmasının bütçe uygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasınıönlediği, bütçe disiplininin bozulmasına ve harcamalarda keyfîliğe sebebiyetverdiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 87. 88., 89. ve 161. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
223. Dava konusu kuralda, Avrupa Birliği Bakanlığı bütçesinin25.00.00.02-01.1.9.00-1-03.6 tertibinde yer alan ödeneğin özel hesaba aktarıldıktansonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesnaolduğu hüküm altına alınmıştır.
224. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.
225. Avrupa Birliği Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayılmıştır.Dolayısıyla, faaliyetlerini 4734 ve 5018 sayılı Kanun kapsamında ifa etmekleyükümlüdür. Dava konusu kuralda ise Bakanlığın 2016 Yılı Merkezi Yönetim BütçeKanunu’nun eki E-Cetveli’nin (82) numaralı açıklaması uyarınca özel hesabaaktarılan ödenekten yapacağı harcamalar, yukarıda anılan 4734 ve 5018 sayılıKanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar 2016 yılı için uygulanamaz hâlegetirilmektedir.
226. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
22. (84) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
227. Dava dilekçesinde özetle; 3056 sayılı Başbakanlık TeşkilatıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’daBaşbakanlığa, sosyal yardım ve hizmetlerin yerine getirilmesine ilişkin birgörev verilmediği, bu nedenle dava konusu kuralla Başbakanlık bütçesine “Sınıflandırmayagirmeyen sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri-Acil Destek Giderleri-CariTransferler-Hazine Yardımları” tertibi adı altında ödenek konulmasınınanayasal açıdan mümkün olmadığı, bu tertipteki ödeneğin kullanımına yönelikolarak temel ilkeler belirlenmeden ve çerçeve çizilmeden usul ve esaslarıbelirleme yetkisinin Başbakanlığa verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunudoğurduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 124. ve 161.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
228. Dava konusu kuralda, Başbakanlık bütçesinin07.01.00.37-10.9.9.61-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneğin kullanımına ilişkinusul ve esasların Başbakanlıkça tespit edilmesi öngörülmüştür.
229. Dava konusu kural, doğrudan mali nitelikte olmayıp kanunkonusu olabilecek bir hüküm öngörmemektedir. Kuralda, yeni bir ödenek ihdasedilmediği gibi başka kanun hükümlerinin değiştirilmesi de söz konusu değildir.Kuralda, Başbakanlık bütçesinin 07.01.00.37-10.9.9.61-1-05.2 tertibinde yeralan ödeneğin kullanımına ilişkin usul ve esasların hangi kurum tarafındanbelirleneceği düzenlenmektedir. Bu bakımdan dava konusu kural, bütçeninuygulanması ile ilgili açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir.
230. Dava konusu kuralda, Başbakanlık tarafından belirlenecekusul ve esaslara göre kullanılması öngörülen ödenekler, Başbakanlık bütçesindeyer almaktadır. İlgili bütçe tertibine “Sınıflandırmaya girmeyen sosyalgüvenlik ve sosyal yardım hizmetleri-Acil Destek Giderleri-CariTransferler-Hazine Yardımları” adı altında 101.344.000.TL ödenek konmuştur.Buna göre söz konusu tertipte yer alan ödenek, analitik bütçe sınıflandırmasınagöre sınıflandırmaya girmeyen sosyal güvenlik ve sosyal yarım hizmetlerikapsamında acil desteğe ihtiyaç bulunan hâllerde hazine yardımı şeklindekullanılabilecektir. Belirtilen sınıflandırma esas alınmak suretiyle ödeneğinkullanımına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Başbakanlığınyetkili kılınması, yasama yetkisinin devri sonucunu da doğurmamaktadır.
231. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2., 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
23. (87) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın Birinci ve ÜçüncüCümlelerinin İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin İncelenmesi
232. Dava dilekçesinde özetle; 5018 sayılı Kanun’da bütçe dışı hertürlü özel hesap uygulamasına son verildiği, dava konusu kuralla bütçeödeneklerinin özel hesaba aktarılmak suretiyle mevcut mali yönetim ve denetimsisteminin dışına çıkarılmak istendiği, dava konusu kurallar uyarınca özelhesaba aktarılan bütçe ödeneklerinin harcanması, muhasebeleştirilmesi vedenetlenmesine yönelik olarak hiçbir çerçeve çizilmeksizin ve sınırlamayla bağlıolmaksızın özel hesaba aktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi vedenetlenmesine ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisinin Türk TarihKurumunun teklifi üzerine ilgili bakanın onayına bırakılmasının yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu, 664 sayılı Atatürk Kültür Dil ve TarihYüksek Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’da bütçe kanunları ile tahsisedilen ödeneklerin özel hesaba aktarılarak harcanabileceğine yönelik herhangibir düzenlemeye yer verilmediği belirtilerek kuralların Anayasa’nın 7., 87.,88., 89., 124., 160., ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
233. Dava konusu kurallarda, Türk Tarih Kurumu bütçesinde yakındönem tarih araştırmaları kapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla40.06.00.36-08.2.0.07-2-05.3 tertibinde tefrik edilen ödeneklerin Kurumbütçesine gider kaydedilmesi ve özel hesaba aktarılarak kullanılması, özelhesaba aktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesineilişkin usul ve esasların Türk Tarih Kurumunun teklifi üzerine ilgili bakanınonayı ile belirlenmesi öngörülmektedir.
234. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ileikinci cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden degeçerlidir.
235. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir.
236. Yakın dönem tarih araştırmaları kapsamında kullanılmasıöngörülen ödenekler, Türk Tarih Kurumu bütçesinde yer almaktadır. Açıklamada,bütçe ödeneğinin hangi faaliyetler kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlaraçık bir şekilde belirlendiğinden bu ödenekte yer alan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda Türk Tarih Kurumu ile ilgili bakanın yetkili kılınması yasamayetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
237. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
24. (87) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
238. Dava dilekçesinde özetle; Türk Tarih Kurumu Başkanlığının5018 sayılı Kanun’a ekli (II) sayılı Cetvel’de yer alan merkezî yönetimkapsamındaki kamu idaresi olduğundan 4734 ve 5018 sayılı Kanun’a tabi olduğu,664 sayılı KHK’da Türk Tarih Kurumuna tahsis edilen ödeneklerin 4734 ve 5018sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaksızın harcanabileceğine yönelik herhangi birdüzenlemeye yer verilmediği, dava konusu kural uyarınca özel hesaptan yapılacakharcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanun’dan müstesna tutulmasının Anayasa’nın87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
239. Dava konusu kuralda, Türk Tarih Kurumu bütçesinde yakın dönemtarih araştırmaları kapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla40.06.00.36-08.2.0.07-2-05.3 tertibinde tefrik edilen ödeneklerin özel hesabaaktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 ve 5018 sayılıKanun’dan müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.
240. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.
241. Türk Tarih Kurumu, 5018 sayılı Kanun’a ek (II) sayılıCetvel’de, özel bütçeli idareler arasında sayıldığından 4734 ve 5018 sayılıKanun hükümlerine tabidir. Dava konusu kuralda ise Türk Tarih Kurumunun yakındönem tarih araştırmaları kapsamında yapacağı harcamalar yukarıda anılan 4734ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar 2016 yılı içinuygulanamaz hâle getirilmektedir.
242. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
25. (90) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
243. Dava dilekçesinde özetle; İçişleri Bakanlığı bütçesinin10.01.00.62-01.1.1.43-1-03.6 tertibinde yer alan ödeneğin hangi işlemler içinkullanılacağının yürürlükteki kanunlarla belirlenmesi gerektiği, 3152 sayılıKanun’da İçişleri Bakanlığına Kanun’un 28/A maddesi kapsamındagerçekleştirilecek temsil, tören, ilin tanıtımı ve protokol hizmetleri içinyapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi verilmediği,3152 sayılı Kanun gereğince temsil, tören, ilin tanıtımı ve protokol hizmetlerikapsamında yapılacak harcamalara yönelik olarak hiçbir çerçeve çizilmeksizin,esaslar belirlenmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın usul ve esaslarıbelirleme konusunda İçişleri Bakanlığının yetkili kılınmasının yasamayetkisinin devri sonucunu doğurduğu, ödenekten yapılacak harcamalarındenetimi konusunda belirsizlik bulunduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 7.,87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
244. Dava konusu kuralda, İçişleri Bakanlığı bütçesinin 10.01.00.62-01.1.1.43-1-03.6tertibinde yer alan ödenekten 3152 sayılı Kanunun 28/A maddesi gereğincetemsil, tören, ilin tanıtımı ve protokol hizmetleri kapsamında yapılacakharcamalara ilişkin usul ve esasları belirlemeye içişleri bakanının yetkiliolduğu belirtilmiştir.
245. Dava konusu kural, doğrudan mali nitelikte hüküm olmayıpolağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kuralın bütçeyle ilgilihüküm kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.
246. İçişleri Bakanlığının kuruluşu, teşkilatı ve görevlerinidüzenleyen 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesinde, büyükşehir belediyelerininbulunduğu illerde kurulması öngörülen Yatırım İzleme ve KoordinasyonBaşkanlıklarının çalışma usul ve esasları ile görev ve yetkileridüzenlenmektedir. Maddenin birinci fıkrasında, ilin tanıtımı, gerektiğindemerkezî idarenin taşrada yapacağı yatırımların yapılması ve koordine edilmesi,temsil, tören, ödüllendirme ve protokol hizmetlerinin yürütülmesi göreviYatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına verilmiştir. Dava konusu kuraldada İçişleri Bakanlığı bütçesinin 10.01.00.62-01.1.1.43-1-03.6 tertibinde yeralan ödenekten 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesi gereğince temsil, tören, ilintanıtımı ve protokol hizmetleri kapsamında harcama yapılması öngörülerekyapılacak olan harcamaya ilişkin genel çerçeve çizilmiş; sınırlar belirlenmiştir.Bu çerçeve içinde yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda içişleri bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinin devri sonucunudoğurmamaktadır.
247. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
26. (94) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
248. Dava dilekçesinde özetle; Gençlik ve Spor Bakanlığının 5018sayılı Kanun’a ekli (I) sayılı Cetvel’de yer alan merkezî yönetim kapsamındakikamu idaresi olduğu, 638 sayılı Gençlik ve Spor Bakanlığının Teşkilat veGörevleri Hakkında KHK’da gençlerin bilgiye erişim projesi kapsamında interneterişimi sağlamak amacıyla yapılacak mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılıKanun’dan muaf tutulacağına ilişkin herhangi bir düzenlemenin bulunmadığıbelirtilerek kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
249. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (94) numaralı açıklamasınınbirinci fıkrasında, Gençlik ve Spor Bakanlığı bütçesinin 29.01.30.00-08.1.0.12-1-03.5tertibinde yer alan ödeneğin gençlerin bilgiye erişim projesi kapsamındagençlere internet erişimi sağlamak amacıyla kullanılacağı belirtilmiş; davakonusu ikinci fıkrasında da bu kapsamda yapılacak harcamaların 4734 sayılıKanun hükümlerine tabi olmadan da yapılabileceği hüküm altına alınmıştır.
250. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.
251. Gençlik ve Spor Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığından 4734sayılı Kanun’a tabidir. Dava konusu kuralda ise gençlerin bilgiye erişimprojesi kapsamında yapılacak mal ve hizmet alımlarının 4734 sayılı Kanunhükümlerine tabi olmadan da yapılabileceği hüküm altına alınarak 4734 sayılıKanun 2016 yılı için uygulanamaz hâle getirilmektedir. Dava konusu kurallakısmen veya tamamen uygulanamayacak hükümlerin bütçe kanunlarında yer almasınaolanak tanınması ise 4734 sayılı Kanun’da değişiklik yapılması anlamınagelmektedir. Bu itibarla kural, bütçe kanunlarıyla mevcut kanun hükümlerininaçık veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
252. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
27. (94) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamasının Üçüncü veDördüncü Cümlelerinin İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
253. Dava dilekçesinde özetle; kurumsal ödenek aktarmalarınınancak kanunla yapılabileceği, dava konusu kuralla Gençlik ve Spor Bakanlığınaödenek aktarma yetkisi verilmesinin bütçe ödeneklerinin idari tasarrufladeğiştirilmesine sebebiyet vereceği, gençlere internet erişimi sağlamakamacıyla konulan ödeneğin kullanımına yönelik olarak hiçbir çerçeveçizilmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın Maliye Bakanlığı, Ulaştırma,Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığına düzenlemeyetkisi tanınmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu, bütçetertibinde yer alan ödeneğin bütçe sistemi dışına çıkarılarak özel usullerleharcanmasına olanak tanındığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 7., 87., 88.,89., 124., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
254. Dava konusu kurallarda, gençlerin bilgiye erişim projesininkapsamı, hizmetin ne şekilde sağlanacağı ve yürütüleceği, ödemelerin nasılyapılacağı ve diğer tüm hususların Maliye Bakanlığı, Ulaştırma, Denizcilik veHaberleşme Bakanlığı ve Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafından müşterekenhazırlanacak usul ve esaslarla belirlenmesi öngörülmüş, Gençlik ve SporBakanlığının bu amaçla kamu kurum ve kuruluşlarına ödenek/kaynak aktarabileceğihüküm altına alınmıştır.
255. Dava konusu kurallar, olağan kanun konusu olabilecek birkuralı kapsamamakta, bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcıve açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir. Kanun’un eki E-Cetveli’nin(90) numaralı açıklamasının birinci cümlesinde Gençlik ve Spor Bakanlığıbütçesinin 29.01.30.00-08.1.0.12-1-03.5 tertibinde yer alan ödeneğin, gençlerinbilgiye erişim projesi kapsamında gençlere internet erişimi sağlamak amacıylakullanılması öngörülerek ödeneğin kullanımına ilişkin genel çerçeve çizilmiş;sınırlar belirlenmiştir. Bu çerçeve içinde, proje kapsamında hizmetin neşekilde sağlanacağı ve yürütüleceği, ödemelerin nasıl yapılacağı ve diğer tümhususların belirlenmesi konusunda Maliye, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme ileGençlik ve Spor Bakanlıklarına yetki verilmesi, yasama yetkisinin devrisonucunu doğurmamaktadır.
256. Kamu kurumlarınca ihtiyaç duyulan bazı hizmetler başka birkamu kurumunun ana hizmeti kapsamında bulunabilmektedir. Kamu kurumları buhizmetleri kendileri yapmak yerine ilgili kamu kurumunun uzmanlık vetecrübelerinden istifade edecek şekilde bu idarelere yaptırabilmektedir. Bukapsamda, Gençlik ve Spor Bakanlığı da gençlerin bilgiye erişim projesikapsamında gençlere internet erişimi sağlamak amacıyla diğer kamu kurum vekuruluşlarından hizmet satın alabilir. Dava konusu kuralla Gençlik ve SporBakanlığına, gençlere internet erişimi projesi kapsamında kamu kurum vekuruluşlardan alacağı hizmetin karşılığı olarak bu kurum ve kuruluşlaraödenek/kaynak aktarma yetkisi tanınmaktadır.
257. Gençlik ve Spor Bakanlığına tanınan ödenek aktarma yetkisi,esas itibarıyla diğer kurumlardan alınan hizmetin karşılığı olan bedelin ödenekaktarma usulüyle ödenmesinden ibarettir. Gençlerin bilgiye erişim projesikapsamında Gençlik ve Spor Bakanlığı bütçesine konulan ödenek, her hâlükârdakonuluş amacı doğrultusunda kullanılacaktır. Dolayısıyla Gençlik ve SporBakanlığına gençlere internet erişimi projesi kapsamında kamu kurum vekuruluşlardan alacağı hizmetin karşılığı olarak bu kurum ve kuruluşlaraödenek/kaynak aktarma yetkisi veren kural; bütçe ödeneklerinin kullanılmasınayönelik olup bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcınitelikte hükümler ihtiva etmektedir.
258. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların 87., 88., 89, 124. ve 163. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
28. (95) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İncelenmesi
a. Anlam ve Kapsam
259. Dava konusu kuralda, emek yoğun sektörlerde anahtar teslimifabrika binası yapımı projesi kapsamındaki giderlerin karşılanması amacıylaBilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesinde yıl içinde açılacak tertiplerdeyer alacak ödeneği (Yatırım Programı ile ilişkilendirilmeksizin), 3152 sayılıKanun’un 28/A maddesi kapsamında İçişleri Bakanlığı bütçesine aktarmaya veya5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 6. maddesi kapsamında İl Özel İdarelerineve 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu kapsamında Organize SanayiBölgesi (OSB) tüzel kişiliğine tahakkuk ettirilmek suretiyle kullandırmaya,tefrik edilen ödenekle sınırlı olmak üzere Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanıyetkili kılınmış, söz konusu tertiplerde yer alacak ödeneklerinkullandırılması, verilecek desteğin kapsamı ve şartları, fabrika binasıyapılacak taşınmazların ne suretle temin edileceği, kiralama şartları ve süresiile diğer hususlara ilişkin usul ve esasların Yüksek Planlama Kurulu kararıylabelirlenmesi öngörülmüştür.
260. 635 sayılı Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Teşkilatve Görevleri Hakkında KHK’nın 2. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)bendinde; kalkınma planları ve yıllık programlardaki ilke, hedef ve politikalardoğrultusunda sanayi politika ve stratejilerini, sanayi ürünlerine yönelikidari ve teknik düzenlemeleri hazırlamak ve uygulanmasını sağlamak, sanayiişletmelerinin sicilini tutmak, sanayi istatistikleri ve analizleri üretmekBilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının görevleri arasında sayılmıştır.
261. Yatırımcılara uygun nitelikte yatırım yeri tahsisi yapabilmekiçin yeterli arsa üretimi sağlanması, Hazine arazileri başta olmak üzereyatırıma elverişli arazilerin tahsis süreçlerinin etkinleştirilmesi onuncukalkınma planının hedefleri arasında sayılmıştır. Emek yoğun sektörlerdeanahtar teslimi fabrika binası yapımı projesi de 64. Hükûmetin 2016 yılı eylemplanında da yer almıştır. Proje, emek yoğun sektörlerdeki yatırımcıların ilk yatırım(arazi ve inşaat) maliyetlerini azaltmak, yatırımcıların mevcut finansmanimkânlarını doğrudan üretime yönlendirmek ve ülke genelinde istihdam artışısağlamayı hedeflemektedir. Projenin, Ekonomi Bakanlığı sorumluluğunda Bilim,Sanayi ve Teknoloji, Kalkınma, Maliye Bakanlıkları ile Hazine Müsteşarlığı veilgili sivil toplum kuruluşlarıyla (STK) iş birliğinde yürütülmesiöngörülmüştür.
262. 3152 sayılı Kanun’un 28/A maddesinde, bakanlıklar ve diğermerkezî idare kuruluşlarının, illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım,bakım, onarım ve yardım işlerini Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığıaracılığıyla yapabilecekleri belirtilmiş, 5302 sayılı Kanun’un 6. maddesininikinci fıkrasında Bakanlıklar ve diğer merkezî idare kuruluşları; yapım, bakımve onarım işleri, devlet ve il yolları, içme suyu, sulama suyu, kanalizasyon,enerji nakil hattı, sağlık, eğitim, kültür, turizm, çevre, imar, bayındırlık,iskân, gençlik ve spor gibi hizmetlere ilişkin yatırımlar ile bakanlıklar ve diğermerkezî idare kuruluşlarının görev alanına giren diğer yatırımları, kendibütçelerinde bu hizmetler için ayrılan ödenekleri il özel idarelerine aktarmaksuretiyle gerçekleştirebilecekleri öngörülmüştür.
263. 4562 sayılı Organize Sanayi Bölgeleri Kanunu’nun 3.maddesinin birinci fıkrasının (h) bendine göre OSB; sanayinin uygun görülenalanlarda yapılanmasını sağlamak, çarpık sanayileşme ve çevre sorunlarınıönlemek, kentleşmeyi yönlendirmek, kaynakları rasyonel kullanmak, bilgi vebilişim teknolojilerinden yararlanmak, sanayi türlerinin belirli bir plandâhilinde yerleştirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla Bilim, Sanayi ve TeknolojiBakanlığının belirlediği yerlerde kurulan, sınırları tasdik edilmiş araziparçalarının imar planlarındaki oranlar dâhilinde gerekli idari, sosyal veteknik altyapı alanları ile küçük imalat ve tamirat, ticaret, eğitim ve sağlıkalanları, teknoloji geliştirme bölgeleri ile donatılıp planlı bir şekilde vebelirli sistemler dâhilinde sanayi için tahsis edilmesiyle oluşturulan ve buKanun hükümlerine göre işletilen mal ve hizmet üretim bölgeleridir. Bubölgelerde, arazi kullanımı, yapı ve tesislerinin projelendirilmesi, inşası vekullanımıyla ilgili ruhsat ve izinler ile iş yeri açma ve çalışma ruhsatlarıOSB tarafından verilmektedir.
b. İptal Talebinin Gerekçesi
264. Dava dilekçesinde özetle; kamu adına, kamu bütçesinden birharcama yapabilmek veya herhangi bir kamu gelirinden vazgeçmek ya dakarşılıksız kamu arazisi tahsis etmek için yasal dayanağa ihtiyaç bulunduğu,emek yoğun sektörlerde anahtar teslimi fabrika binası yapımı projesikapsamındaki giderlerin karşılanması ve sembolik bir kira bedeli karşılığındayatırımcılara bedelsiz tahsis edilmesini öngören yasal bir düzenlemebulunmadığı, Sanayi Bakanlığı bütçesinde yılı içinde yeni tertip açılmasını,açılacak yeni tertibe ödenek tahsis edilmesini öngören bir mevzuatınbulunmadığı, Yüksek Planlama Kuruluna kamu kaynağının kullanılmasına ilişkinusul ve esasları belirleme konusunda yetki verilmesinin yasama yetkisinin devrisonucunu doğurduğu, Yüksek Planlama Kuruluna yasalarla verilmiş böyle birgörevin de bulunmadığı, Sanayi ve Ticaret Bakanlığına ödenek aktarma yetkisitanınmasının bütçe hakkıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.,7., 87., 88., 89., 124., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
265. 5018 sayılı Kanun’un 20. maddesinin birinci fıkrasının (e)bendinde, ilgili mevzuatına göre yılı içinde hizmetin gerektirdiği hâllerdeMaliye Bakanlığınca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde merkezi yönetimkapsamındaki kamu idarelerinin bütçelerinde yeni tertipler, gelir kodları vefinansman kodları açılabileceği ifade edilmiştir.
266. Dava konusu kuralla emek yoğun sektörlerde anahtar teslimifabrika binası yapımı projesi kapsamındaki giderlerin karşılanması amacıylaBilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bütçesinde yıl içerisinde tertip açılmasıve tefrik edilen ödenekle sınırlı olarak bu ödeneğin proje kapsamında kullandırılmaküzere İçişleri Bakanlığı bütçesine aktarmaya veya İl Özel İdarelerine veOrganize Sanayi Bölgesi tüzel kişiliğine tahakkuk ettirilmek suretiylekullandırmaya Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanı yetkili kılınmıştır. Davakonusu kural, olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta; bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktehükümler ihtiva etmektedir. Anahtar teslimi fabrika binası yapımı projesikapsamındaki giderlerin karşılanması amacıyla yıl içinde açılması öngörülenbütçe tertibine konulacak ödenek, Maliye Bakanlığı yedek ödenek tertibindenveya diğer bütçe tertiplerinden ödenek aktarma suretiyle karşılanacağındanödenek üstü harcama yapılması da söz konusu değildir.
267. Dava konusu kuralda, yıl içinde açılacak bütçe tertibindekiödeneklerin hangi faaliyet kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık birşekilde belirlenmiştir. Söz konusu tertiplerde yer alacak ödeneklerinkullandırılmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda YüksekPlanlama Kurulunun yetkili kılınması, ödeneklerin başka bir amaçla kullanılmasıanlamına gelmeyeceği gibi emek yoğun sektörlerde anahtar teslimi fabrika binasıyapımı projesiyle sınırlı olarak ilgili kuruluşlara verilecek desteğin kapsamıve şartları, fabrika binası yapılacak taşınmazların ne suretle temin edileceği,kiralama şartları ve süresi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesine yönelik olarak ekonomik hayatla ilgili konularda yüksekdüzeyde kararlar almakla görevli olan Yüksek Planlama Kuruluna yetki verilmesiyasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.
268. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2., 87., 88., 89., 124. ve 163. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
D. 2016 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E-Cetveli’nin:
1. (1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11),(13) ve (14) Numaralı Açıklamaları ile (15) Numaralı Açıklamasının (a) ve (b)Paragraflarının İncelenmesi
a. İptal Taleplerinin Gerekçesi
269. Dava dilekçesinde özetle; Cumhurbaşkanının görev veyetkilerini düzenleyen Anayasa’nın 104. maddesinde Cumhurbaşkanlığı bütçesininhazırlanması ve kullanımı ile ilgili özel bir hüküm bulunmadığı;Cumhurbaşkanlığı bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve denetimi bakımındandiğer kurumlara göre bir ayrıcalığının bulunmadığı, 5018 sayılı Kanun’un 12.maddesinde Cumhurbaşkanlığının genel bütçe kapsamındaki idareler arasındasayıldığı, dolayısıyla Cumhurbaşkanlığına tahsis edilen kaynakların 5018 ve4734 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde kullanılması gerektiği, dava konusukurallarla Cumhurbaşkanlığı bütçesinin mevcut bütçe sistemi dışına çıkarılarakyeni bir harcama sistemi oluşturulduğu, 2879 sayılı Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliği Teşkilatı Kanunu ile 5018 ve 4734 sayılı Kanun’da değişiklikyapılmadan Cumhurbaşkanlığına tahsis edilen ödeneklerin kullanımı ile ilgiliözel düzenlemeler yapılamayacağı, bazı harcamaların 4734 sayılı Kanun’da yeralan sınırlamalardan müstesna tutulduğu, yine bazı harcamalar yönünden hiçbirçerçeve çizilmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın Cumhurbaşkanına harcamayetkisi verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu,Cumhurbaşkanına bu gibi ayrıcalıklar tanınmasının adalet ve hakkaniyetilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 7., 87., 88.,89., 107. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
270. Anayasa’nın 8. maddesinde “Yürütme yetkisi ve görevi,Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygunolarak kullanılır ve yerine getirilir.” hükmüne yer verilmek suretiyleparlamenter sistemin özelliklerine uygun olarak yürütme organı, Cumhurbaşkanıve Bakanlar Kurulu biçiminde yapılandırılmıştır.
271. Anayasa’nın 112. maddesinin birinci fıkrasında, başbakanınBakanlar Kurulunun başkanı olarak hükûmetin genel siyasetinin yürütülmesinigözeteceği ve Bakanlar Kurulunun bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumluolacağı belirtilmek suretiyle hükûmet etme görev ve sorumluluğunun BakanlarKuruluna ait olduğu vurgulanmıştır.
272. Yürütme organının diğer kanadını oluşturan Cumhurbaşkanınıngörev ve yetkileri ise Anayasa’nın 104. maddesinde düzenlenmektedir. Anılanmaddenin birinci fıkrasında, Cumhurbaşkanının devletin başı olduğu ve busıfatla Türkiye Cumhuriyetini ve Türk milletinin birliğini temsil edeceği;Anayasa’nın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasınıgözeteceği belirtilmektedir. Anayasa’nın 104. maddesinin ikinci fıkrasında,Cumhurbaşkanının temsil ve gözetme görevlerini yerine getirebilmesi amacıylakullanacağı yetkiler ve yapacağı görevler, yasama, yürütme ve yargıya ilişkinolmak üzere üç başlık altında sayılmaktadır. Anayasa’nın 104. maddesinin sonfıkrasında ise Cumhurbaşkanının ayrıca Anayasa’da ve kanunlarda verilen seçmeve atama görevleri ile diğer görevleri yerine getireceği ve yetkilerikullanacağı belirtilmek suretiyle kanunlarla Cumhurbaşkanına başka görevlerverilebilmesine de imkân sağlanmaktadır.
273. Anayasa koyucu; Anayasa ve ilgili kanunlarla Cumhurbaşkanınatanınan ve Başbakan ve ilgili bakanın imzalarını gerektirmeyen yetkilerindevletin başı sıfatıyla, Türkiye Cumhuriyetini ve Türk milletinin birliğinitemsil eden, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetmeklegörevli olan ve siyaseten sorumlu olmayan Cumhurbaşkanınca kullanılmasınıöngörmüştür.
274. Cumhurbaşkanlığı 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığındanbütçesi Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda düzenlenmektedir. Bu çerçevede 2016Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda Cumhurbaşkanlığı bütçesine toplamda434.096.000.TL ödenek ayrılmakta; Cumhurbaşkanlığı Bütçesinin E-Cetveli’nde deCumhurbaşkanlığı bütçesinden yapılacak, Cumhurbaşkanının konumu ve hizmetlerinözelliğinden kaynaklanan giderler ve bu giderlerin ekonomik sınıflandırmanınhangi ayrıntısından karşılanacağına ilişkin açıklamalar yer almaktadır.
275. Cetvel’in (1) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliği Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca sözleşmelipersonelin ücret ödemelerinin “01.2- Sözleşmeli Personel” tertibininilgili dördüncü düzey ekonomik kodundan, geçici personel olarak çalışanlarınücretlerinin “01.4- Geçici Personel” tertibinin ilgili dördüncü düzeyekonomik kodundan, kamu kurum ve kuruluşlarından görevlendirilen sürelipersonelin Tazminatları ile Ek Çalışma Ücretlerinin “01.5- Diğer Personel”tertibinin “01.5.1.90- Diğer Personele Yapılan Diğer Ödemeler” ayrıntıkodundan karşılanması; (2) numaralı açıklamasında ilgili kanunlar gereği,Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğinde; kadrolu I ve II sayılı cetvele tabipersonel aylık ödemelerinin “01.1-Memurlar” tertibinin, eğitim amacıylastaj gören öğrencilere ödenecek ücretlerin “01.4-Geçici Personel”tertibinin ilgili dördüncü düzey ekonomik kodlarından karşılanmasıöngörülmektedir.
276. Cetvel’in (3) numaralı açıklamasında Cumhurbaşkanlığı ileyabancı devlet başkanları konutları, diğer köşkler, hizmet binaları veCumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Konut Yönergesi’nde belirlenen özeltahsisli konutlar için temizlik malzemesi alımları ile buralarda kullanılanaraç gereç ve donanımların temizleme giderlerinin “03.2.2.02-TemizlikMalzemesi Alımları” tertibinden; (4) numaralı açıklamasında,Cumhurbaşkanlığı ile yabancı devlet başkanları konutları, diğer köşkler, hizmetbinaları ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Konut Yönergesi’ne bağlıkonutların akaryakıt alımları ile doğal gaz alım ve abonelik giderlerinin “03.2.3.01-Yakacak Alımları”, ısıtılmasına ilişkin malzeme alımlarının “03.2.9.90-DiğerTüketim Mal ve Malzemesi Alımları” tertiplerinden; (5) numaralıaçıklamasında, Cumhurbaşkanlığı ile yabancı devlet başkanları konutları, diğerköşkler, hizmet binaları ve Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği KonutYönergesi’nde belirlenen özel tahsisli konutların su tüketimi ve abonelik giderlerinin“03.2.2.01-Su Alımları”, elektrik tüketim ve abonelik giderlerinin “03.2.3.03-ElektrikAlımları”, içme suyu giderlerinin “03.2.4.02-İçecek Alımları”,bunlara ilişkin malzeme alımlarının da “03.2.9.90-Diğer Tüketim Mal veMalzemesi Alımları” tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.
277. Cetvel’in (6) numaralı açıklamasında; Cumhurbaşkanının,eşinin ve resmî ya da özel davetli olarak ülkemizi ziyaret eden yabancı devletbaşkanlarının gezilerinde, güvenlik ve hizmet nedeniyle eşlik etmek üzeregörevlendirilen personelin özel kıyafet giderlerinin ”03.2.5.01- GiyecekAlımları”, geziye ilişkin konaklama, yeme içme gibi her türlü giderlerinin“03.6.1.01- Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar, Organizasyon Giderleri”tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.
278. Cetvel’in (7) numaralı açıklamasında Cumhurbaşkanı ve genelsekreterin yazışma ve kutlamaya ilişkin posta giderlerinin “03.5.2.01-Postave Telgraf Giderleri” tertibinden, (8) numaralı açıklamasında,Cumhurbaşkanlığı Makamına hizmet veren taşıtlar ile diğer taşıtların kaskosigortası giderlerinin “03.5.4.02-Sigorta Giderleri” tertibinden, (9)numaralı açıklamasında, kamu kuruluşlarından geçici olarak tahsis edilen; bina,araç ve gereçlerin bakım, onarım ve her türlü giderlerinin Cumhurbaşkanlığıbütçesinin ilgili tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.
279. Cetvel’in (10) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliğine tahsisli uçakların bakım ve işletmesine ilişkin giderleri ileihtiyaç hâlinde kiralanacak uçak kira ve diğer giderlerinin Türk Hava YollarıAnonim Ortaklığı; Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğine tahsisli M/Y Savaronagemisine ait, bakım-onarım, seyir, personel ve diğer her türlü işletme giderlerininise kamu kurum ve kuruluşları ile yapılan protokol esasları doğrultusundaCumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.
280. Cetvelin (11) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanı, eşi vegenel sekreterin temsil niteliğinde verecekleri yemek, kabul, resepsiyon veorganizasyon bedelleri ile bunlarla ilgili diğer her türlü giderlerin;Cumhurbaşkanlığınca millî ve dinî bayramlar ile diğer zamanlarda yapılacakikram, hediye, gönderilecek çiçek ve çelenk bedelleri, konukları ağırlamagiderlerinin Cumhurbaşkanının takdirleri ile verilecek ödül, şilt ve benzerigiderlerin “03.6.1.01-Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar, Organizasyon Giderleri”tertibinden karşılanması öngörülmektedir.
281. Cetvel’in (13) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanı ve ailebireyleri ile bakmakla yükümlü olduklarının, Cumhurbaşkanlığı yapmış olanlarile bunların bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, ölenlerin dul veyetimlerinin her türlü tedavi, ilaç ve cenaze giderlerinin “03.9.3.01-Cenaze Giderleri”, “03.9.8.90-Diğer Tedavi ve Sağlık Malzemesi Giderleri”ve “03.9.9.90 Diğer İlaç Giderleri” tertiplerinden; (14) numaralıaçıklamasında, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görev yapanpersonele Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Yiyecek Yardımı Yönergesikurallarına göre yapılacak yiyecek yardımının “05.3.1.05-Memurların ÖğleYemeğine Yardım” tertibinden karşılanması öngörülmektedir.
282. Cetvel’in (15) numaralı açıklamanın birinci fıkrasının (a)paragrafında, Cumhurbaşkanının takdirlerine göre; muhtaç durumdaki kişilere veöğrencilere, dernek, birlik, kurum, sendika, okul, hastane, vakıf ve benzerikuruluşlar ile kamuya yararlı kampanyalara yapılacak yardımların ilgisinegöre “05.3.1.01-Dernek, Birlik, Kurum, Kuruluş, Sandık vb.Kuruluşlara”, “05.3.1.08-Türk Kültür Varlığının Korunması ve TanıtımıGiderleri”, “05.4.2.01-Eğitim Amaçlı Diğer Transferler”, “05.4.3.01-SağlıkAmaçlı Transferler”, “05.4.4.01-Yiyecek Amaçlı Transferler”, “05.4.7.01-Muhtaçve Körlere Yardım”, “05.4.9.01 -Hane Halkına Yapılan Diğer Transferler” tertiplerinden;(b) paragrafında ise kamu personeli olmayanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzerinitelikteki nakdi ödemelerin “03.4.2.05-Ödül, İkramiye ve benzeri ödemeler”tertibinden karşılanması öngörülmektedir.
283. 2016 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun eki A-Cetveli’ndeCumhurbaşkanlığı bütçesine 434.096.000,00.TL tutarında ödenek ayrılmış ve buödenek analitik bütçe sistemine sınıflandırmasına göre ilgili bütçetertiplerinde gösterilmiştir. Dava konusu kurallarda ise Cumhurbaşkanınınkonumu ve hizmetlerin özelliğinden kaynaklanan giderler ve bu giderlerin analitikbütçe sistemine göre ekonomik sınıflandırmanın hangi ayrıntısındankarşılanacağına yönelik açıklamalar yer almaktadır. Dolayısıyla dava konusukurallar; 2016 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda Cumhurbaşkanlığı içinayrılan bütçe ödeneklerinin kullanılması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcıve açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir. Bu yönüyle kurallarınbütçenin uygulanması kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.
284. Kurallarda, Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılacakharcamaların çerçevesi çizilmiş ve analitik bütçe sistemine göre hangi bütçetertibinden karşılanacağı tek tek belirtilmiştir. Muhtaç durumdaki kişilere veöğrencilere, dernek, birlik, kurum, sendika, okul, hastane, vakıf ve benzerikuruluşlara, kamuya yararlı kampanyalara yapılacak yardımlar ile kamu personeliolmayanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki nakdi ödemelerbakımından Cumhurbaşkanına takdir yetkisi tanınmakla birlikte bu takdir yetkisiharcamaların karşılanacağı ilgili bütçe tertiplerinde yer alan ödenekmiktarıyla sınırlıdır. Diğer bir ifadeyle Cumhurbaşkanı, takdir yetkisiniMeclisin Bütçe Kanunu’yla izin verdiği ödenek miktarıyla sınırlı olarakkullanabilecektir. Dolayısıyla Cumhurbaşkanına sınırsız bir harcama yetkisiverilmesi söz konusu değildir. Cumhurbaşkanının konumu gereği yapacağıyardımlar ile ödül, ikramiye gibi nakdi ödemeler bakımından ilgili bütçetertiplerinde belirtilen ödenek miktarıyla sınırlı olmak üzere Cumhurbaşkanınatakdir hakkı tanınması yasama yetkisinin devri şeklinde nitelendirilemez.
285. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın, 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Kuralların Anayasa’nın 2., 87., 88., 89. ve 107. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.
2. (12) Numaralı Açıklamasının İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
286. Dava dilekçesinde, Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E- Cetveli’nin(1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (13) ve (14) numaralıaçıklamaları ile (15) numaralı açıklamasının (a) ve (b) paragraflarına yönelikgerekçelerle dava konusu kuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 107. ve161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
287. Dava konusu kuralda; Cumhurbaşkanlığı temsil, tören veağırlama giderleri, Cumhurbaşkanı ve eşi tarafından verilecek hediyelik eşya,verilen resepsiyonlarda görevli personelin görev nedeniyle giymiş olduklarıkıyafetlerin yaptırılması, temizlettirilmesi, çalışma ofisi ve konutlarındakullanılacak mal, malzeme alımları, taşıt kiralanması ve diğer hizmet alımlarıile çalışma ofisinin personel yemek hizmetleri alımı ile bununla ilgili mal vemamul alımları, konutların ve tarihi-bedii değeri olan varlıkların yapım, bakımve onarımları, çalışmaların kitap hâline getirilmesi giderlerinin 4734 sayılıKanun’da belirtilen parasal limitlere bakılmaksızın aynı Kanun’un 22. maddesinegöre tedarikçi ile yapılacak pazarlık sonucunda Cumhurbaşkanlığı bütçesininilgili tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.
288. Cumhurbaşkanının konumu ve hizmetlerin özelliğindenkaynaklanan yukarıda sayılan giderlerin analitik bütçe sistemine göreCumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinden karşılanmasını öngören kural,bütçe ödeneklerinin kullanılması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı veaçıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kuralınbütçenin uygulanması kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.
289. Cumhurbaşkanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığından malve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun’a tabidir. 4734 sayılı Kanun’un 22.maddesinde ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın “doğrudan temin”yöntemine başvurulabilecek haller sayılmıştır. Bu maddeye göre yapılacakalımlarda, ihale komisyonu kurma ve Kanun’un 10. maddesinde sayılan yeterlikkurallarının aranma zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisincegörevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırmasıyapılarak ihtiyaçlar temin edilebilecektir. Buna göre dava konusu kuraldaCumhurbaşkanlığı tarafından yapılması öngörülen mal ve hizmet alımlarındanKanun’un 22. maddesinde sayılan şartları taşıyanlar doğrudan temin usulü iletemin edilebilecektir.
290. Diğer taraftan dava konusu kuralda Cumhurbaşkanlığı temsil,tören ve ağırlama giderleri, Cumhurbaşkanı ve eşi tarafından verilecekhediyelik eşya, verilen resepsiyonlarda görevli personelin görev nedeniylegiymiş oldukları kıyafetlerin yaptırılması, temizlettirilmesi, çalışma ofisi vekonutlarında kullanılacak mal, malzeme alımları, taşıt kiralanması ve diğerhizmet alımları ile çalışma ofisinin personel yemek hizmetleri alımı ilebununla ilgili mal ve mamul alımları, konutların ve tarihi-bedii değeri olanvarlıkların yapım, bakım ve onarımları, çalışmaların kitap hâline getirilmesigiderlerinin 4734 sayılı Kanun’da belirtilen “parasal limitlerebakılmaksızın” aynı Kanun’un 22. maddesine göre tedarikçi ile yapılacakpazarlık sonucunda Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertiplerindenkarşılanması öngörülmüştür. Anılan mal ve hizmetlerin, 4734 sayılı Kanun’un 22.maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi dışındaki bentlerinde belirtilenşartları taşıması kaydıyla (d) bendindeki parasal sınırlara tabi olmaksızındoğrudan temin edilmesine herhangi bir engel bulunmamaktadır. Dolayısıyla davakonusu kural sadece diğer bentlerdeki şartları taşımayan mal ve hizmetler içinparasal limitler bakımından istisna getirmektedir. Söz konusu parasallimitlerin ilgili yıl bütçe yılında uygulanmayacağının öngörülmesi ise 4734sayılı Kanun’da o yıl için değişiklik yapılması anlamına gelmektedir.
291. Dava konusu kuralda yer alan “…belirtilen parasallimitlere bakılmaksızın…” ibaresiyle kısmen veya tamamenuygulanamayacak hükümlerin bütçe kanunlarında yer almasına olanak tanınması,bütçe kanunlarıyla mevcut kanun hükümlerinin açıkça veya zımnendeğiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
292. Açıklanan nedenlerle kuralda yer alan “…belirtilen parasallimitlere bakılmaksızın…” ibaresi Anayasa’nın 161. maddesine aykırıdır.İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kuralın kalan bölümü Anayasa’nın, 7. ve 161. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2., 87., 88., 89. ve 107. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
3. (15) Numaralı Açıklamasının (c) Paragrafının İncelenmesi
a. İptal Talebinin Gerekçesi
293. Dava dilekçesinde, Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E- Cetveli’nin(1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10), (11), (13) ve (14) numaralıaçıklamaları ile (15) numaralı açıklamasının (a) ve (b) paragraflarına yönelikgerekçelerle dava konusu kuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 107. ve161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
294. Dava konusu kuralda, Cumhurbaşkanının takdirlerine göre kamupersoneli olanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki ödemelerinilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın “01.1.6.01-Ödül veİkramiyeler” tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.
295. Cumhurbaşkanının konumu gereği kamu personeline yapacağıödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki nakdi ödemelerin analitik bütçesınıflandırmasına göre Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertibindenkarşılanmasını öngören kural, bütçe ödeneklerinin kullanılması ile ilgili,uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir.Bu yönüyle dava konusu kuralın bütçenin uygulanması kapsamında bulunduğundatereddüt yoktur.
296. Diğer taraftan, görevlerinde üstün başarı gösteren memurlarınödüllendirilmesine ilişkin usul ve esaslar 657 sayılı Kanun’un 122. maddesindedüzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, görevli oldukları kurumlardaolağanüstü gayret ve çalışmaları ile emsallerine göre daha başarılı olarakgörev yapmak suretiyle, kamu kaynağında önemli ölçüde tasarruf sağlanmasında,kamu zararının oluşmasının önlenmesinde ve önlenemez kamu zararlarının önemliölçüde azaltılmasında, kamusal fayda ve gelirlerin beklenenin üzerindeartırılmasında veya sunulan hizmetlerin etkinlik ve kalitesininyükseltilmesinde somut olaylara ve verilere dayalı olarak katkı sağladıklarıtespit edilen memurlara, merkezde bağlı veya ilgili bakan, illerde valiler, ilçelerdekaymakamlar tarafından başarı belgesi verilebileceği, üç defa başarı belgesialanlara da üstün başarı belgesi verileceği; ikinci fıkrasında, üstün başarıbelgesi verilenlere, merkezde bağlı veya ilgili bakan ve illerde valilertarafından uygun görülmesi hâlinde en yüksek devlet memuru aylığının (ekgösterge dâhil) % 200’üne kadar ödül verilebileceği; üçüncü fıkrasında, birmali yıl içinde ödüllendirileceklerin sayısının kurumun yılbaşındaki dolu kadromevcudunun binde onundan, Gümrük Müsteşarlığı, Millî Eğitim Bakanlığı veEmniyet Genel Müdürlüğü kadroları için binde yirmisinden fazla olamayacağı veyıl içinde ödüllendirilen personel sayısının kurumlarınca izleyen yılın Ocakayı sonuna kadar Devlet Personel Başkanlığına bildirileceği ifade edilmiştir.
297. Dava konusu kuralda ise “ilgili mevzuatında yer alanhükümlere bakılmaksızın” Cumhurbaşkanının takdirlerine göre kamupersoneli olanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki ödemelerin “01.1.6.01-Ödülve İkramiyeler” tertiplerinden karşılanması öngörülerek 657 sayılı Kanun’unyukarıda anılan hükmü uygulanamaz hâle gelmektedir. Dava konusu kuralda yeralan “ilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın” ibaresiylekısmen veya tamamen uygulanamayacak hükümlerin bütçe kanunlarında yer almasınaolanak tanınması 657 sayılı Kanun’da değişiklik yapılması anlamına gelmektedir.
298. Açıklanan nedenlerle kuralda yer alan “ilgili mevzuatındayer alan hükümlere bakılmaksızın” ibaresi Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.
Kuralın kalan bölümü Anayasa’nın, 7. ve 161. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2., 87., 88., 89. ve 107. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
299. Dava dilekçesinde özetle; iptali talep edilen kurallarlamaliye bakanı ile ilgili bakanlara veya kamu idarelerine verilen yetkilerin5018 sayılı Kanun ile kurulan mali sistemi işlemez hâle getirdiği, 5018 sayılıKanun yanında 4734 sayılı Kanun, 237 sayılı Kanun, 5779 sayılı Kanun, kamuidarelerinin kuruluş kanunları ve daha birçok kanun ve KHK’larda değişiklikyapılması, uygulamalarının durdurulması, kaldırması veya bunlara aykırıdüzenlemeler taşıdığı, bütçe kanunlarının bir yıllık bir dönemi kapsadığı, biryıllık bir döneme ilişkin olan 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’ndakiiptali istenen düzenlemeler hakkında yürürlüğü durdurma kararı verilmediğitakdirde mali yılın ilerleyen dönemlerinde veya bütçe yılı sona erdikten sonrahükmün ortadan kalkacak olması nedeniyle sonradan giderilmesi güç ya daolanaksız zararlara yol açacağı, anayasal düzenin hukuka aykırı kural vedüzenlemelerden en kısa sürede arındırılmasının hukuk devleti sayılmanın enönemli gereklerinden olduğu, Anayasa’ya aykırılıkların sürdürülmesinin özenlekorunması gereken hukukun üstünlüğü ilkesini zedeleyeceği, hukukun üstünlüğününsağlanamadığı bir düzende kişi hak ve özgürlüklerinin güvence altındasayılamayacağı ve bu ilkenin zedelenmesinin hukuk devleti yönünden giderilmesiolanaksız durum ve zararlara yol açacağı belirtilerek dava konusu kurallarınyürürlüklerinin durdurulması talep edilmiştir.
9.3.2016 tarihli ve 6682 sayılı 2016 Yılı Merkezi Yönetim BütçeKanunu’nun;
A. 1. 6. maddesinin;
a. (1) numaralı fıkrasının
aa. (a) bendine,
ab. (b) bendinde yer alan “…değişiklik konusu projelere aitödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,” ibaresine,
b. (2) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine,
c. (5) numaralı fıkrasının;
ca. Üçüncü cümlesinin “…bu değişikliğin gerektirdiği tertiplerarası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgili kurumun talebi üzerine 5018sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalara tabiolmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirilir.” bölümüne,
cb. Dördüncü cümlesinde yer alan “…veya başka bir…” ibaresine,
2. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “(kurulu gücü 500 MWüzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı BanliyöHattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi,Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içiraylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı veçeken araç projeleri hariç)” bölümüne,
3. Eki E - Cetveli’nin;
a. (11) numaralı sırasında yer alan açıklamanın üçüncücümlesine,
b. (27) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
c. (28) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
d. (39) numaralı sırasında yer alan açıklamaya,
e. (56) numaralı sırasında yer alan açıklamanın birinci ve üçüncücümlelerinde yer alan “…adına açılmış olan özel hesaplara…”ibarelerine,
f. (66) numaralı sırasında yer alan açıklamaya,
g. (69) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
h. (82) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
ı. (87) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
i. (94) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikincicümlesine,
4. 2016 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E - Cetveli’nin;
a. (12) numaralı açıklamasında yer alan “…belirtilen parasallimitlere bakılmaksızın…” ibaresine,
b. 15 numaralı açıklamasının (c) paragrafında yer alan “…ilgilimevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın…” ibaresine,
yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşullarıoluşmadığından REDDİNE,
B. 1. 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasında yer alan “…fonksiyonelsınıflandırma ayrımına bakılmaksızın…” ibaresine,
2. Eki E - Cetveli’nin;
a. (11) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
aa. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresine,
ab. İkinci cümlesine,
b. (17) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
ba. Birinci cümlesindeki “…açılacak özel hesaba…” ibaresine,
bb. Üçüncü cümlesine,
c. (18) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
ca. Birinci cümlesindeki “…tarafından açılacak özel hesap…” ibaresine,
cb. İkinci cümlesine,
d. (19) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
e. (20) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikincicümlesindeki “…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “…KalkınmaBakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerine,
f. (24) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
fa. Birinci cümlesindeki “…Yüksek Planlama Kuruluncabelirlenecek miktardaki…” ibaresine,
fb. İkinci cümlesine,
g. (27) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
ga. Birinci cümlesindeki “…açılacak özel hesaba aktarılarak…” ibaresine,
gb. Üçüncü cümlesine,
h. (60) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,
ı. (61) numaralı sırasında yer alan açıklamadaki “…bedelikarşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esaslarıbelirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibaresine,
i. (69) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
ia. Birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılır.” ibaresine,
ib. Üçüncü cümlesine,
j. (75) numaralı sırasında yer alan açıklamanın üçüncüparagrafındaki “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…” ve“…Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul veesaslar çerçevesinde…” ibarelerine,
k. (79) numaralı sırasında yer alan açıklamaya,
l. (82) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
la. Birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…”ibaresine,
lb. Üçüncü cümlesine,
m. (84) numaralı sırasında yer alan açıklamaya,
n. (87) numaralı sırasında yer alan açıklamanın birinci ve üçüncücümlelerine,
o. (90) numaralı sırasında yer alan açıklamaya,
ö. (94) numaralı sırasında yer alan açıklamanın üçüncü ve dördüncücümlelerine,
p. (95) numaralı sırasında yer alan açıklamaya,
3. 2016 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E - Cetveli’nin;
a. (1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10) ve (11)numaralı açıklamalarına,
b. (12) numaralı açıklamasının “…belirtilen parasal limitlerebakılmaksızın…” ibaresinin dışında kalan bölümüne,
c. (13) ve (14) numaralı açıklamalarına,
d. (15) numaralı açıklamasının;
da. (a) ve (b) paragraflarına,
db. (c) paragrafının “…ilgili mevzuatında yer alan hükümlerebakılmaksızın…” ibaresi dışında kalan bölümüne,
yönelik iptal talepleri, 14.2.2018 tarihli, E.2016/47, K.2018/10sayılı kararla reddedildiğinden, bu bent, cümle, bölüm, ibare ve açıklamalarailişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
14.2.2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V. HÜKÜM
9.3.2016 tarihli ve 6682 sayılı 2016 Yılı Merkezi Yönetim BütçeKanunu’nun;
A. 6. maddesinin;
1. (1) numaralı fıkrasının;
a. (a) bendinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. (b) bendinde yer alan “…değişiklik konusu projelere aitödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. (2) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerininAnayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, HicabiDURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,
3. (3) numaralı fıkrasında yer alan “…fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın…” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
4. (5) numaralı fıkrasının;
a. Üçüncü cümlesinin “…bu değişikliğin gerektirdiği tertiplerarası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgili kurumun talebi üzerine 5018sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan sınırlamalara tabiolmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafından gerçekleştirilir.” bölümünün Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA,Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. Dördüncü cümlesinde yer alan “…veya başka bir…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN,Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “(kurulu gücü 500 MWüzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa, Sirkeci-Halkalı BanliyöHattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişi İnşaatı Projesi,Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içiraylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı veçeken araç projeleri hariç)” bölümünün Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Eki E - Cetveli’nin;
1. (11) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. (17) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…açılacak özel hesaba…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3. (18) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…tarafından açılacak özel hesap…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
4. (19) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
5. (20) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesindeki“…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “…Kalkınma Bakanıtarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerininAnayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
6. (24) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…Yüksek Planlama Kuruluncabelirlenecek miktardaki…” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
7. (27) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…açılacak özel hesaba aktarılarak…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
8. (28) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesininAnayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN,Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
9. (39) numaralı sırasında yer alan açıklamanın Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
10. (56) numaralı sırasında yer alan açıklamanın birinci ve üçüncücümlelerinde yer alan “…adına açılmış olan özel hesaplara…”ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, SerdarÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
11. (60) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
12. (61) numaralı sırasında yer alan açıklamadaki “…bedelikarşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esaslarıbelirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
13. (66) numaralı sırasında yer alan açıklamanın Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
14. (69) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılır.” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin, Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
15. (75) numaralı sırasında yer alan açıklamanın üçüncüparagrafındaki “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…” ve“…Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul veesaslar çerçevesinde…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına veiptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
16. (79) numaralı sırasında yer alan açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
17. (82) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
18. (84) numaralı sırasında yer alan açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
19. (87) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. Birinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
20. (90) numaralı sırasında yer alan açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
21. (94) numaralı sırasında yer alan açıklamanın;
a. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. Üçüncü ve dördüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarınave iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
22. (95) numaralı sırasında yer alan açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
D. 2016 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E - Cetveli’nin;
1. (1), (2), (3), (4), (5), (6), (7), (8), (9), (10) ve (11)numaralı açıklamalarının Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
2. (12) numaralı açıklamasının;
a. “…belirtilen parasal limitlere bakılmaksızın…”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, HicabiDURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,
b. Kalan bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
3. (13) ve (14) numaralı açıklamalarının Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
4. (15) numaralı açıklamasının;
a. (a) ve (b) paragraflarının Anayasa’ya aykırı olmadıklarınave iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
b. (c) paragrafının;
ba. “…ilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın…”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, HicabiDURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,
bb. Kalan bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
14.2.2018 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞI OY
1. Mahkememiz çoğunluğunca, 9.3.2016 tarihli ve6682 sayılı 2016 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun;
6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)bendi, Anayasa’nın 87. maddesi ile ve 161. maddesinde yer alan “Bütçekanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” kuralınaaykırılık oluşturdukları gerekçesiyle;
6. maddesinin;
(1) numaralı fıkrasının (b) bendinde yer alan “…değişiklikkonusu projelere ait ödeneklerle ilgili kurumlar arası aktarmaya,” ibaresi,
(2) numaralı fıkrasının ikinci ve üçüncü cümleleri,
(5) numaralı fıkrasının üçüncü cümlesinin “…bu değişikliğingerektirdiği tertipler arası ödenek aktarması işlemlerinin tamamı ilgilikurumun talebi üzerine 5018 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin üçüncü fıkrasındayer alan sınırlamalara tabi olmaksızın İçişleri Bakanlığı tarafındangerçekleştirilir.” bölümü,
(5) numaralı fıkrasının Dördüncü cümlesinde yer alan “…veyabaşka bir…” ibaresi,
9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “(kurulugücü 500 MW üzerinde olan baraj ve HES projeleri, Gebze-Haydarpaşa,Sirkeci-Halkalı Banliyö Hattının İyileştirilmesi ve Demiryolu Boğaz Tüp Geçişiİnşaatı Projesi, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıncagerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleriile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç)” bölümü,
Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalarına İlişkinEsaslar” başlıklı E-Cetveli’nin;
(11) numaralı sırasında yer alan açıklamanın üçüncü cümlesi,
(27) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesi,
(28) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesi,
(39) numaralı sırasında yer alan açıklama,
(56) numaralı sırasında yer alan açıklamanın birinci ve üçüncücümlelerinde yer alan “…adına açılmış olan özel hesaplara…”ibareleri,
(66) numaralı sırasında yer alan açıklama,
(69) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesi,
(82) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesi,
(87) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesi,
(94) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesi,
2016 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E - Cetveli’nin;
(12) numaralı açıklamasının “…belirtilen parasallimitlere bakılmaksızın…” ibaresi,
(15) numaralı açıklamasının (c) paragrafının “…ilgilimevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın…” ibaresi,
Anayasanın 161. maddesinde yer alan “Bütçe kanununa, bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” kuralınaaykırılık oluşturdukları gerekçesiyle iptal edilmiş bulunmaktadır.
2. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’ndaki tanımıylabütçe, belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunlarınuygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğekonulan belgedir. Bütçe, devlet hayatına yön veren hükümler içeren, bu nedenlede önemli ve kapsamlı sonuçları bulunan, yürütme organının yıl içinde Devletinmali idaresi konusunda görev ve yetki sahibi olmasını meşrulaştıran hukuki birmetindir. Bütçe hakkı ise, mali araçların ortaya çıkışı, kullanılışı vedenetimi konusunda anayasa ve yasalarda toplum adına karar vermeye yetkilikılınmış kurumların söz sahibi olmaları anlamına gelmektedir ve yasamaorganının, halk adına iktidara, kamu gelirlerinin toplanması ve kamugiderlerinin harcanması konusunda bütçe yasasıyla yetki vermesi ve gerçekleşenharcama sonuçlarını denetlemesini ifade etmektedir.
3. Bütçeye ilişkin tasarının kanunlaşması ile birlikte yasamaorganı tarafından yürütme organına, devlet adına gelirleri toplama ve bugelirlerden harcama yapma izni verilmektedir. Dolayısıyla ilgili yıl içinyürütme tarafından gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması bütçe kanunuile getirilen hükümler çerçevesinde verilen yetkinin kullanımı sonucundagerçekleşmektedir.
4. Anayasa’da, bütçeye ilişkin kanunun görüşülme usul ve esaslarıdiğer kanunlardan değişik biçimde düzenlenmiştir. Örneğin kanun teklif etmeyeBakanlar Kurulu ve milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tasarı vetekliflerinin TBMM’de görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceğiöngörülmesine karşın, bütçenin TBMM’ye sunulması değişik ve özel usulkurallarına bağlanmıştır. Ayrıca Cumhurbaşkanına yayımlanmasını uygun görmediğikanunları bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderme yetkisi tanınırken,bütçe kanunları bu hükmün dışında tutulmuştur.
5. Anayasa’nın 161. maddesinde bütçenin hazırlanması veuygulanması, 162. maddesinde görüşülmesi, 163. maddesinde bütçelerde değişiklikyapılabilme esasları düzenlenmiştir. 161. maddenin 1. fıkrasında, Devletin vekamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamalarınınyıllı bütçelerle yapılacağı belirtildikten sonra, son fıkrasında, “Bütçekanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” kuralı yeralmıştır. 163. maddede ise; “Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek,harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek miktar sınırınınBakanlar Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamaz.Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapmakyetkisi verilemez. Cari yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişikliktasarılarında ve cari ve ileriki yıl bütçelerine mali yük getirecek niteliktekikanun tasarı ve tekliflerinde, belirtilen giderleri karşılayabilecek mali kaynakgösterilmesi zorunludur.” kuralı yer almıştır.
6. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nda da bütçeninhazırlanma süreçlerine, ödenek kullanımlarına, harcama süreçlerine vegerçekleşen harcamalara yönelik denetim gibi bütçe hakkının kullanımınısağlayacak temel kurallara yer verilmiştir. Söz konusu Kanunun “BütçelerinUygulama Esasları” başlıklı 3. bölümünde yer alan “Ödeneklerinkullanılması” başlıklı 20. maddesinde, “Ödenek aktarmaları” başlıklı 21.maddesinde, “Merkez dışı birimlere ödenek gönderme” başlıklı 22.maddesinde, “Yedek ödenek” başlıklı 23. maddesinde ve ayrıca 24., 25.,26., 27., 28., 29. ve 30. maddelerinde bütçe uygulaması ve ödenek kullanılmasıesnasında uyulması gereken kurallara ilişkin genel çerçeve çizilmiştir. Bununlabirlikte 5018 sayılı Kanun genel bir düzenleme olup, özel kanunlarla söz konusuhususların düzenlenmesi her zaman için mümkün bulunmaktadır.
7. Mahkememiz çoğunluğunca yılı bütçesinde konulan kimiödeneklerin kullanılması ve harcanmasında belli kanunların o yıl içindeuygulanmayacağı veya ödenek kullanım biçimine dair hüküm öngören ya da benzerbazı hüküm içeren kuralların tatbik edilemeyeceği şeklindeki bütçe kanunukurallarının “o kanunları değiştirmiş sayacağı”, dolayısıyla bunitelikteki bütçe kanunu kurallarının Anayasa’nın 161. maddesi hükmüne aykırıdüştüğü değerlendirilerek ve Anayasa Mahkemesinin bugüne kadarkiiçtihadının da bu doğrultuda olduğu belirtilerek bu yöndekikuralların iptaline karar verilmiştir.
8. Bütçe kanununun devletin o yıl içindeki harcama ihtiyacınayetki veren temel bir yasa mahiyetinde oluşu, mali disiplin esas olmakkaydıyla, ülkenin mali ihtiyaç ve ödeneklerinin, öngörülemez hal ve durumlarıkarşılamasındaki güçlükler ve zorunluluklar dikkate alındığında, 2016 yılıMerkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun iptal edilen hükümlerinin tümünün, kamukaynaklarının etkili, verimli ve tutumlu kullanılmasını sağlamaya ve kamuhizmetlerinin aksatılmadan yürütülebilmesi için kimi zaman ihtiyaç duyulan“hızlı hareket etme”yi temine yönelik, bütçenin uygulanması ile ilgili,bütçenin uygulanmasını kolaylaştırıcı, tamamlayıcı ya da açıklayıcınitelikte oldukları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla “bütçe ile ilgiliolduklarında” kuşku bulunmamaktadır.
9. Öte yandan Bütçe kanunun kimi hükümleri bazı bakanlıklaraverilen yetkinin niteliği ile yetki verilen konuların içeriği dikkatealındığında, olağan bir kanuni düzenleme ile de gerçekleştirilmesi mümkünolabilecek olan bu hususun, bütçe bütünlüğü içerisinde ve bütçeyle olan yakınilişkisi nedeniyle bütçe kanunu yoluyla düzenlenmesinin, söz konusu hususlarınbir bütün olarak değerlendirilmesini ve yasalaştırılmasını sağladığı(böylelikle de bütçenin öngörülebilirliğinin artırılmasına ve bütçenin,“bütçenin doğruluğu ilkesi” çerçevesinde gerçekçi ekonomik varsayımlar altındayasalaşmasına katkı sağladığı) için daha tercih edilebilir bir seçenek olduğu,olağan kanunlarla verilebilen bir yetkinin, bütçe ile ilgili olmak şartıylakendi özel süreçleri olan ve özel bir düzenleme olan bütçe kanunu ile verilemeyeceğininsöylenilmesinin uygun olmadığı, dolayısıyla anayasaya aykırı bir yönününbulunmadığı değerlendirilmektedir.
10. Ayrıca, tüm kanunları kabul edip yürürlüğe koyanTBMM’nin, Bütçe Kanunu’na bu yönde hükümler koyarak, kimi kanunların o bütçe yılıiçinde uygulanmayacağını öngörmesinin kendi yasama yetkisi dahilinde olduğunu,diğer bir deyişle yasa koyucunun zorunlu mali ihtiyaçlar karşısında bir yılsüreli istisnalar öngörmesinin takdir hakkı çerçevesinde olduğunu söylemek degerekmektedir.
11. Belirtilen nedenlerle, Mahkememiz çoğunluğuncaAnayasa’nın 87. ve 161. maddesi hükümlerine aykırı oldukları değerlendirilerekiptaline karar verilen tüm kuralların Anayasa’nın 161. maddesi kapsamındaolmadıkları, dolayısıyla bunlara ilişkin iptal istemlerinin reddi gerektiğikanaatine vardığımızdan, çoğunluk görüşüne dayalı karara katılmıyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL