ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2016/9
Karar Sayısı : 2016/125
Karar Tarihi : 22.6.2016
R.G. Tarih-Sayısı : 28.07.2016-29784
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Büyükçekmece 2.Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 12.1.2011tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;
1- 166. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesindeyer alan “…bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” ibaresinin,
2- 167. maddesinin (1) numaralı fıkrasının;
a- Birinci cümlesinde yer alan “...sonradanbirleştirilmiş davaların…” ibaresinin,
b- İkinci cümlesinin,
Anayasa’nın 36., 37. ve 141. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacı tarafından manevi tazminat talebiyle açılan davada, itirazkonusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleriiçin başvurmuştur.
I- İPTALİ İSTENİLEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un, itiraz konusu kuralların da yer aldığı 166. ve 167.maddeleri şöyledir:
“Davaların birleştirilmesi
MADDE 166- (1)Aynı yargı çevresinde yer alan aynı düzey ve sıfattaki hukuk mahkemelerindeaçılmış davalar, aralarında bağlantı bulunması durumunda, davanın heraşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden ilk davanın açıldığı mahkemedebirleştirilebilir. Birleştirme kararı, ikinci davanın açıldığımahkemece verilir ve bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.
(2) Davalar, ayrı yargı çevrelerinde yer alan aynı düzey vesıfattaki hukuk mahkemelerinde açılmış ise bağlantı sebebiyle birleştirmeikinci davanın açıldığı mahkemeden talep edilebilir. Birinci davanın açıldığımahkeme, talebin kabulü ile davaların birleştirilmesine ilişkin kararınkesinleşmesinden itibaren, bununla bağlıdır.
(3) Birleştirme kararı, derhâl ilk davanın açıldığı mahkemeyebildirilir.
(4) Davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerden doğması ya dabiri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte bulunmasıdurumunda, bağlantı var sayılır.
(5) İstinaf incelemesi ayrı dairelerde yapılması gereken davalarında bu madde hükmüne göre birleştirilmesine karar verilebilir. Bu hâlde istinafincelemesi, birleştirilen davalarda uyuşmazlığı doğuran asıl hukuki ilişkiyeait kararı inceleyen bölge adliye mahkemesi dairesinde yapılır.”
“Davaların ayrılması
MADDE 167- (1) Mahkeme, yargılamanıniyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak için, birlikte açılmış veya sonradanbirleştirilmiş davaların ayrılmasına, davanın her aşamasında, talepüzerine veya kendiliğinden karar verebilir. Bu durumda mahkeme,ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam eder.”
II- İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Alparslan ALTAN, Nuri NECİPOĞLU,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. EminKUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN ve Kadir ÖZKAYA’nın katılımlarıyla 10.2.2016tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle başvuruya engel birdurumun varlığı ve sınırlama sorunu görüşülmüştür;
2. Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ilerisürülmesi” başlığını taşıyan 152. maddesinin son fıkrasında “AnayasaMahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”; 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Başvuruyaengel durumlar” başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaise “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.” hükümlerine yerverilmiştir.
3. Kanun’un 166. maddesinin (1) numaralı fıkrasının son cümlesindeyer alan “…bu karar, diğer mahkemeyi bağlar.” ibaresineyönelik itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 27.3.2014 tarihli ve E.2014/5, K.2014/65 sayılıkararıyla kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı gerekçesiyle esastan reddedilmişve bu karar 12.12.2014 tarihli ve 29203 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
4. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen itirazbaşvurusuna konu kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için, öncekikararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 12.12.2014 tarihinden başlayarak geçmesigereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
5. Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kurala ilişkin başvurunun,Anayasa’nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin(1) numaralı fıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
6. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
7. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 167. maddesininbirinci cümlesinde yer alan “…sonradan birleştirilmiş davaların…” ibaresinin iptalini talep etmiştir.
8. Bakılmakta olan davada, 6100 sayılı Kanun’un 167. maddesinin birincicümlesinde yer alan “…sonradan birleştirilmiş davaların…” ibaresindeki “…davaların…” kelimesi maddenin diğer bölümü içinde ortak kuraldır. Bu nedenle esas incelemenin “…sonradanbirleştirilmiş…” ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
9. Açıklanan nedenlerle, 12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı HukukMuhakemeleri Kanunu’nun;
A- 166. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yeralan “…bu karar, diğer mahkemeyi bağlar” ibaresine ilişkinitiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin son fıkrası ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41.maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,
B- 167. maddesinin;
1- Birinci cümlesinde yer alan “…sonradan birleştirilmişdavaların…” ibaresinin esasının incelenmesine, esasa ilişkinincelemenin “…sonradan birleştirilmiş…” ibaresi ile sınırlıolarak yapılmasına,
2- İkinci cümlesinin esasının incelenmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III- ESASIN İNCELENMESİ
10. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZ tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılanve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.
A- İtirazın Gerekçesi
11. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu kurallarla,birleştirilmiş davaların daha sonra ayrılması halinde, birleştirilen davayabakan mahkemenin ayrılmasına karar verilen davayı iade etmek yerine bu davayabakmaya devam edecek olmasının, mahkemelerin usulsüz şekilde sübjektifnedenlerle birleştirme kararı vererek davasına bakacağı kişileri seçebilmesineve davasına bakmak istemediği kişilere ilişkin davaları başka bir mahkemenindavasıyla birleştirmek suretiyle yargılamadan kaçınabilmesine sebepolabileceği, bu durumun tabiî hâkim ilkesine aykırı olduğu gibi adil yargılanmailkesinin bir sonucu olan davaların makul sürede bitmesine engel oluşturacağı,birleşen dosyanın mahkemesine iade edilme imkânının bulunması gerektiğibelirtilerek kuralların, Anayasa’nın 36., 37. ve 141. maddelerine aykırıoldukları ileri sürülmüştür.
B- Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
12. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniyle kuralAnayasa’nın 142. maddesi yönünden de incelenmiştir.
13. İtiraz konusu kurallarla, “sonradan birleştirilmiş” davalarınayrılmasına davanın her aşamasında, talep üzerine veya kendiliğinden mahkemecekarar verilebileceği ve bu durumda mahkemenin, ayrılmasına karar verilendavalara bakmaya devam edeceği öngörülmektedir.
14. Anayasa’nın hak arama hürriyetini düzenleyen 36. maddesininbirinci fıkrasında, “Herkes, meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyleyargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adilyargılanma hakkına sahiptir.”denilmektedir.
15. Anayasanın 142. maddesinde, “Mahkemelerin kuruluşu,görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir.” hükmüneyer verilmiştir. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa’nın temel ilkelerine veAnayasa’da öngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla, yargılama usullerinin belirlenmesikonusunda takdir yetkisine sahiptir. Bu bağlamda getirilen usul kurallarının,Anayasa’nın 36. maddesinde öngörülen “adil yargılanma hakkı”naaykırılık taşımaması bir zorunluluktur.
16. Anayasa’nın 141. maddesinin son fıkrasında, “Davaların enaz giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir.”denilmek suretiyle davaların makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliğiaçıkça ifade edilmiştir. Bu ilke gereğince Devlet, yargılamaların gereksiz yere uzamasını engelleyecek etkin tedbirler almakzorundadır. Bu bağlamda, hukuk sisteminin ve özellikle yargılama usulünün,yargılamaların makul süre içerisinde bitirilmesini olanaklı kılacak şekildedüzenlenmesi ve bu düzenlemelerde davaların nedensiz olarak uzamasına yolaçacak usul kurallarına yer verilmemesi, makul sürede yargılanma ilkesinin birgereğidir. Ancak bu amaçla alınacak kanuni tedbirlerin yargılama sonucunda işinesasına yönelik adil ve hakkaniyete uygun bir karar verilmesine engeloluşturmaması gerektiği de tartışmasızdır. Bu ilkelere uygun olmak kaydıylayargılama yöntemini belirlemek ise Anayasa’nın 142. maddesi gereğince kanunkoyucunun takdir yetkisindedir.
17. 6100 sayılı Kanun, hukuk mahkemelerinde uygulanacak yargılamausullerini düzenlemektedir. Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı167. maddesinde, sonradan birleştirilmiş hukuk davalarının ayrılma usulüve ayrılan davaların görüleceği mahkeme belirlenmektedir.
18. İtiraz konusu kurallar kapsamında yer alan “sonradanbirleştirilmiş davalar”, Kanun’un 166. maddesine göre birleştirilendavalardır. Maddeye göre “davaların aynı veya birbirine benzersebeplerden doğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyeceknitelikte bulunması” durumunda, davalar arasında bağlantı var sayılacakve ancak bu koşulların varlığı halinde davalarbirleştirilebilecektir. Dolayısıyla her ne kadar başvuru kararında,birleştirmenin usulsüz şekilde sübjektif nedenlerle yapılarak bakılmakta olandavaların başka bir mahkemenin davasıyla birleştirilmek suretiyle davasıgörülecek kişilerin seçilebileceği ve bu durumun adil yargılanma ilkesineaykırı olduğu ifade edilmişse de söz konusu maddede belirtilen koşullargerçekleşmeksizin birleştirme kararı verildiğinin ileri sürülmesi halinde buiddiaların yargı yerlerince inceleneceği açıktır.
19. Sonradan birleştirilen davaların ayrılması, maddedebelirtildiği üzere yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesini sağlamak içinyapılmaktadır. Yargılamanın iyi bir şekilde yürütülmesi olanağının kalmadığıbir durumda davaların ayrılmasına karar verilmesi de adil yargılanma ilkesininbir gereği olarak yargılama sonucunda işin esasına yönelik adil ve hakkaniyeteuygun bir karar verilmesi amacını gerçekleştirmeye yöneliktir. Tarafların,sonradan birleştirilen davaların ayrılması halinde, davasını tümyönleriyle mahkeme önüne getirmesine engel bir durum dabulunmamaktadır. Ayrıca birleştirilmiş davaların sonradan ayrılmasıhalinde bu davalara bakacak mahkemenin kanunla belirlenmesinin hak aramahürriyetine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır.
20. Öte yandan, itiraz konusu kurallarla maddenin gerekçesinde deifade edildiği gibi usul ekonomisinin bir gereği olarak sonradan birleştirilmişdavaların ayrılmasına karar verilmesi halinde mahkemenin, davaları başka birmahkemeye göndermeyip bizzat bakmaya devam etmesidüzenlenmektedir. Kişiler arasındaki uyuşmazlıkların daha kısa süre içindeen az giderle çözümlenmesi, usul ekonomisi bakımından önemli olduğu gibidavanın taraflarını davanın uzaması nedeniyle oluşabilecek mağduriyetlere karşıkorumak bakımından da önemlidir. Kanun koyucunun, itiraz konusu kurallarla,sonradan birleştirilmiş davaların ayrılması halinde mahkemenin ayrılmasınakarar verdiği davalara bakmaya devam etmesini kabul etmek suretiyle davalarıngörülmesi ve sonuçlandırılmasının hızlandırılmasını amaçladığı anlaşılmaktadır.Zira sonradan birleştirilen davaların, yargılamanın iyi bir şekildeyürütülmesini sağlamak için ayrılmasına karar verilse dahi söz konusu davalarınbirleştirilme nedeni olan davaların aynı veya birbirine benzer sebeplerdendoğması ya da biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek niteliktebulunması şeklindeki bağlantı nedenlerinin varlığını sürdürdüğü hallerde,mahkemenin ayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam etmesinin davalarınadil ve hakkaniyete uygun olarak hızlı bir şekilde görülmesi vesonuçlandırılması amacını sağlamaya yönelik olduğu açıktır. Sonradanbirleştirilen davaya bakan mahkemenin, dosyaya daha kısa sürede vakıfolacağı ve davanın birleştirme kararını veren mahkemeye gönderilmesi halindesöz konusu mahkeme tarafından dosya için harcanacak emek ve zaman dikkatealındığında, birleştirilen davaların ayrılması durumunda dahi mahkemeninayrılmasına karar verilen davalara bakmaya devam etmesinin kamu yararınısağlamaya yönelik olduğu anlaşıldığından itiraz konusu kuralda Anayasa’nın 141.maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır.
21. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurallar, Anayasa’nın 36.,141. ve 142. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
22. Kuralların, Anayasa’nın 37. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV- HÜKÜM
12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun167. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…sonradanbirleştirilmiş…” ibaresi ile ikinci cümlesinin Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve itirazın REDDİNE, 22.6.2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Alparslan ALTAN
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Erdal TERCAN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ