ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/121
Karar Sayısı : 2017/121
Karar Tarihi : 12.7.2017
R.G.Tarih-Sayısı : 25.8.2017-30165
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kocaeli 2. VergiMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 27.10.1999 tarihli ve4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun, 18.6.2009 tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un 62.maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılıKanun’un 15. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeyer alan “…eşyanın gümrüklenmiş değerinin…” ibaresinin Anayasa’nın 2. ve13. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir
OLAY: Davacı tarafından idarî para cezasınıniptali için açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu ibareyi içeren 238. maddesi şöyledir:
“Madde 238- (Değişik: 18/6/2009-5911/62 md.)
1. (Değişik: 28/3/2013-6455/15 md.) 241 inci maddenin üçüncüfıkrasının (h), (l) ve (m) bentleri, dördüncü fıkrasının (g) ve (h) bentleriile beşinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen durumlar hariç, dâhilde işlemerejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimineilişkin hükümlerin ihlali halinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin ikikatı, tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsustaşıtlar için gümrük vergileri tutarının dörtte biri oranında para cezasıverilir. Ancak, dâhilde işleme rejimi kapsamı ithal eşyasının, işlemefaaliyetindeki hali veya işlem görmüş ürün hali de dahil olmak üzere rejimçerçevesinde izin verilen yerlerde tespiti halinde, ithal eşyasının gümrükvergileri tutarının iki katı oranında para cezası verilir. Bu cezanın ödemesüresi içinde eşyanın gümrükçe onaylanmış başka bir işlem veya kullanıma tabitutulmaması halinde eşyanın gümrük vergileri tutarında para cezası tahsiledilir.
2. Birinci fıkraya göre verilen cezalar 241 inci maddenin altıncıfıkrasında belirtilen miktardan az olamaz.
3. Genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri hakkında bu maddeninpara cezasına ilişkin hükümleri ile 241 inci maddenin üçüncü fıkrasının (h),(l) ve (m) bentleri, dördüncü fıkrasının (g) ve (h) bentleri ile beşincifıkrasının (b) bendi hükümleri uygulanmaz. Bu durumda, 241 inci maddeninbirinci fıkra hükmü uygulanır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve YusufŞevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31.5.2017 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. Sınırlama Sorunu
3. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
4. Başvuran Mahkeme, 4458 sayılı Kanun’un, 5911 sayılı Kanun’un62. maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin, 6455 sayılı Kanun’un 15.maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…eşyanıngümrüklenmiş değerinin…” ibaresinin iptalini talep etmiştir.
5. Bakılmakta olan davada uyuşmazlık, dâhilde işleme rejimineaykırılık nedeniyle uygulanan idarî yaptırıma ilişkindir. Kanun’un 238.maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan itiraz konusu ibare, dâhilde işlemerejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalat rejimine ilişkinhükümlerin ihlali halinde uygulanacak para cezasının belirlenmesinde ölçüalınacak ortak hükümdür. Ancak bakılmakta olan davada, gümrük kontrolü altındaişleme rejimi ile geçici ithalat rejimine aykırılık bulunmamaktadır.
6. Açıklanan nedenle, 27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı GümrükKanunu’nun, 18.6.2009 tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un 62. maddesiyledeğiştirilen 238. maddesinin 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 15.maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan, “…eşyanıngümrüklenmiş değerinin…” ibaresine yönelik esas incelemenin “241 incimaddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü fıkrasının (h) bendindebelirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar hariç, dâhilde işlemerejimi” yönünden sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
B. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararında özetle, itiraz konusu ibarenin yer aldığıkural kapsamında yasaklanan fiillerin gerçekleştirilmesi halinde uygulanacakidarî para cezasının gümrüklenmiş değer üzerinden belirlenmesinin, hukukdevleti ilkesinin unsurlarından biri olan suç ve cezalar arasında ölçülülükilkesine aykırılık oluşturduğu, para cezasının belirlenmesinde kıstas alınangümrüklenmiş değerin, bir suç için öngörülen cezanın, bu suçun işlenmesi sonucubozulan kamu düzeninin yeniden tesisi amacına elverişli, gerekli ve bu amaçlaorantılı olmadığı belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2. ve 13. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda, Kanun’un 241.maddesinin üçüncü fıkrasının (h), (l) ve (m) bentleri, dördüncü fıkrasının (g)ve (h) bentleri ile beşinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen durumlar hariç,dâhilde işleme rejimi, gümrük kontrolü altında işleme rejimi ile geçici ithalatrejimine ilişkin hükümlerin ihlali halinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin ikikatı, tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsustaşıtlar için gümrük vergileri tutarının dörtte biri oranında para cezasıverileceği öngörülmüştür.
9. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
10. Hukuk devletinde ceza hukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğugibi kabahatler hukuku açısından da Anayasa'ya bağlı kalmak koşuluyla hangieylemlerin kabahat sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü,yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifletici nedenlerinin belirlenmesi gibikonularda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır.
11. Kanun koyucu, takdir yetkisi içerisindeki bu düzenlemeleriyaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesiyle debağlıdır. Bu ilke ise “elverişlilik”, “gereklilik” ve “orantılılık”olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilik”, getirilenkuralın ulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, “gereklilik”,getirilen kuralın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, “orantılılık” isegetirilen kural ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifadeetmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasındada “ölçülülük ilkesi” gereğince makul bir dengenin bulunması zorunludur.
12. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda, dâhilde işlemerejimine aykırı davranışları gerçekleştirenlere eşyanın gümrüklenmiş değeriüzerinden hesaplanacak idarî para cezasının uygulanacağı öngörülmektedir.Gümrüklenmiş değer kavramı Kanun’un 3. maddesinde, “Uluslararası KıymetSözleşmesine göre belirlenecek; ithal eşyası için eşyanın CIF kıymeti ilegümrük vergileri toplamını, ihraç eşyası için FOB kıymeti ile gümrük vergileritoplamını ifade etmektedir” şeklinde tanımlanmıştır. Kısaca gümrüklenmişdeğer, eşyanın vergileri de içinde olmak üzere eşyanın kendi değerini ifadeetmektedir.
13. Dâhilde işleme rejimi ekonomik etkili gümrük rejimleriarasında yer alır. Bu rejim, serbest dolaşımda bulunmayan hammadde veya aramalın Türkiye Gümrük Bölgesi içerisinde işleme faaliyetine tabi tutulmak üzeregeçici olarak ithal edilmesi ve işleme faaliyeti sonrasında elde edilen işlemgörmüş ürünün yeniden ihraç edilmesi esasına dayanır. Bu kapsamda, ihraçedilmek üzere geçici ithal edilen eşyanın vergi ve resimleri şartlı muafiyetsistemi gereği teminata bağlanabilir ya da geri ödeme sistemi uyarınca eşyanınserbest dolaşıma girişi esnasında tahsil edilmiş olan ithalat vergileri,ihracatın gerçekleştirilmesi halinde geri ödenir. Ancak dâhilde işleme rejimikapsamında ithal edilen eşyanın ihracatının gerçekleşmemesi durumunda isemevzuatta öngörülen gümrük yükümlülüğü doğar.
14. Uluslararası ticarete konu olan malın bir ülkeye girişi, birülkeden çıkışı, bir ülkede geçici veya sürekli olarak bulunuşu ya da birülkeden doğrudan geçişi için uygulanması gereken kuralların belirlenmesi kanunkoyucunun takdir yetkisindedir. Mevcut ticaret politikalarının uygulanmasıylaistihdamın ve ekonomik büyümenin sağlanmasına hizmet etmesi amacıyla kanunkoyucu belirtilen takdir yetkisi çerçevesinde dış ticaretin işleyişine ilişkinçeşitli kurallar koyabilir, tedbirler alabilir. Buna göre gümrük mevzuatınaaykırı fiiller için adli veya idarî çeşitli yaptırımlar öngörmek, buyaptırımların caydırıcılığını belirlemek de takdir yetkisi kapsamındadır.
15. Dâhilde işleme rejimine aykırı davrananlar için belirlenecekidarî para cezasının miktarının hesaplanmasında eşyanın gümrüklenmiş değerinindikkate alınmasının, gümrük rejimlerine aykırı davranışların önüne geçilmesiiçin uygulanacak idarî yaptırımların caydırıcı olmasını sağlamaya yönelikolduğu anlaşılmaktadır.
16. Gümrük rejimi düzenlemelerinin önemli fonksiyonlarından biride dış ticarette koruma önlemlerini gerçekleştirmesidir. Dış ticarette korumaönlemleri dikkate alındığında ulusal sanayi, tarım, ticaret ve hizmetlerinhaksız rekabete karşı korunmasında gümrük rejimi düzenlemelerinin etkisi önemlirole sahiptir. Bu önem nedeniyle de kanun koyucunun gümrük rejimlerinin düzenlibir şekilde işlemesi için ithalat ve ihracatçılara bazı yükümlülükleryüklemesinin, kamu yararı bakımından gereksiz olduğu söylenemez. Kanunkoyucunun gümrük rejimlerinin ihlaline, belirlenen yükümlülüklere aykırıhareket edilmesine idarî para cezası öngörmesi ve bu cezaların da gümrüklenmişdeğer üzerinden belirlemesi takdir yetkisi kapsamındadır. Bu bağlamda itirazkonusu ibarenin, ölçülülük ilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik vegereklilik ilkeleriyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.
17. Bunun yanında, dış ticaret politikalarının etkin bir biçimdeuygulanması, gümrük rejimlerinin öngörülen amaçlarına uygun şekilde işlemesisağlanarak mal ve finans piyasalarının böylece milli ekonominin korunması,vergi kaybının önlenmesiyle birlikte yerli üretimin haksız rekabet karşısındadezavantajlı konuma düşürülmemesi amaçları gözetildiğinde dâhilde işlemerejimine aykırı hareket edenlere uygulanacak idarî yaptırımın belirlenmesinde,eşyanın gümrüklenmiş değerinin esas alınmasının orantısız olduğu söylenemez.Bununla birlikte, ithal edilen her farklı hammadde ve ara malın değeribirbirinden farklıdır. Bu itibarla, idari para cezası belirlenirken “...eşyanıngümrüklenmiş değerinin...” esas alınmasıyla amaç ile araç arasındamakul ve uygun bir ilişki kurulduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, itiraz konusuibarenin yer aldığı kuralda dâhilde işleme rejimine aykırılık halindeuygulanacak yaptırımlar, gerçekleştirilen aykırılığın niteliğine göre de farklıbiçimlerde düzenlenmiştir. Bu kapsamda, dâhilde işleme rejiminin sağladığıayrıcalıklardan faydalanarak ülkeye getirilen ithal eşyayı, ihraçpazarlarındaki problemler ya da ihracatçıdan kaynaklı sorunlar nedeniyleişleyerek ihraç edemeyen, ancak ithal eşyasını dâhilde işleme rejimdebelirlenen yerlerde bulunduranlara öngörülen para cezası ile dâhilde işlemerejimini kasten ihlal ederek yurda getirdiği eşyayı iç piyasaya satanlaraöngörülen para cezası birbirinden ayrılmıştır. Bu yönüyle de kanun koyucununtakdir yetkisi kapsamında olan kuralın ölçülülük ilkesine aykırılık oluşturduğusöylenemez. Dolayısıyla itiraz konusu ibare hukuk devleti ilkesine aykırıdeğildir.
18. Açıklanan nedenlerle, 4458 Sayılı Kanun’un, 5911 sayılıKanun’un 62. maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin, 6455 sayılı Kanun’un 15.maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “…eşyanın gümrüklenmiş değerinin…” ibaresi “241 incimaddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü fıkrasının (h) bendindebelirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar hariç, dâhilde işlemerejimi”yönünden, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
19. Kuralın Anayasa’nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 18.6.2009tarihli ve 5911 sayılı Kanun’un 62. maddesiyle değiştirilen 238. maddesinin,28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle değiştirilen (1)numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan;
A- “…eşyanın gümrüklenmiş değerinin…” ibaresine ilişkinesas incelemenin “241 inci maddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncüfıkrasının (h) bendinde belirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlarhariç, dâhilde işleme rejimi” yönünden sınırlı olarak yapılmasına,
B- “…eşyanın gümrüklenmiş değerinin…” ibaresinin “241inci maddenin üçüncü fıkrasının (h) bendi ile dördüncü fıkrasının (h) bendindebelirtilen dâhilde işleme rejimiyle ilgili durumlar hariç, dâhilde işlemerejimi” yönünden, Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,12.7.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ