ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/140
Karar Sayısı : 2017/177
Karar Tarihi : 28.12.2017
R.G. Tarih – Sayı : 31.1.2018-30318
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 13. Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 26.9.2004 tarihli ve5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 75. maddesinin 24.11.2016 tarihli ve 6763sayılı Kanun’un 12. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasında yer alan “Uzlaşmakapsamındaki suçlar hariç olmak üzere…” ibaresinin Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Sanıkların tehdit suçundancezalandırılmaları için açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu ibarenin de yer aldığı 75. maddesinin (1)numaralı fıkrası şöyledir:
“Önödeme
Madde 75- (1) Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmaküzere, yalnız adlî para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülenhapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların faili;
a) Adlî para cezası maktu ise bu miktarı, değilse aşağı sınırını,
b) Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün içinotuz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı,
c) Hapis cezası ile birlikte adlî para cezası da öngörülmüş ise,hapis cezası için bu fıkranın (b) bendine göre belirlenecek miktar ile adlîpara cezasının aşağı sınırını,
Soruşturma giderleri ile birlikte, Cumhuriyet savcılığıncayapılacak tebliğ üzerine on gün içinde ödediği takdirde hakkında kamu davasıaçılmaz. (Ek cümle: 24/11/2016-6763/12 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere,önödemeye bağlı olarak kovuşturmaya yer olmadığına veya kamu davasınındüşmesine karar verildiği tarihten itibaren beş yıl içinde önödemeye tabi birsuçu işleyen faile bu fıkra uyarınca teklif edilecek önödeme miktarı yarıoranında artırılır.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun ilgili görülen 253.maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı fıkraları şöyledir:
“Uzlaşma
Madde 253- (Değişik: 6/12/2006-5560/24 md.)
(1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görengerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.
b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk CezaKanununda yer alan;
1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88),
2. Taksirle yaralama (madde 89),
3. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Tehdit (madde 106, birinci fıkra),
4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116),
5. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Hırsızlık (madde 141),
6. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Dolandırıcılık (madde 157),
7. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234),
8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindekibilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239),
suçları.
c) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Mağdurun veya suçtan zarar göreningerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklarbakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasınıgerektiren suçlar.
(2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariçolmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yolunagidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir.
(3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek cümle:26/6/2009 - 5918/8 md.) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsamagirmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleriuygulanmaz.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ,Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 26.7.2017 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
3. Başvuran Mahkeme Kanun’un 75. maddesinin (1) numaralıfıkrasında düzenlenmiş olan “önödeme” kurumunun kapsamını belirleyenkuralda yer alan “Uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmaküzere...” ibaresinin iptalini talep etmiştir.
4. Bakılmakta olan davadaki uyuşmazlığın konusunu Türk CezaKanunu’nun 106. maddesinin (1) numaralı fıkrasında düzenlenmiş olan tehdit suçuoluşturmaktadır. Uzlaşma kapsamında yer almakla birlikte Kanun’da öngörülenceza türü veya miktarı açısından önödeme hukuki kurumunun kapsamına tehdit suçuharicinde başka suçların da girebilmesi mümkün olup söz konusu suçlarbakılmakta olan davanın konusunu oluşturmamaktadır.
5. Açıklanan nedenlerle 26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk CezaKanunu’nun 75. maddesinin 24.11.2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 12. maddesiyledeğiştirilen (1) numaralı fıkrasında yer alan “Uzlaşma kapsamındaki suçlarhariç olmak üzere…” ibaresinin esasının incelenmesine, esasa ilişkinincelemenin 5237 sayılı Kanun’un 106. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yeralan “tehdit” suçu yönünden yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanunhükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararındaözetle; uzlaşma kapsamındaki suçların önödemeye tabi olmaması nedeniylesanıkların cezalandırılabilmelerinde mağdurun uzlaşma hususunda ileri sürdüğügörüşün etkili olduğu, uzlaşma kapsamındaki suçların önödeme kapsamının dışınaçıkarılmasının hukuk devleti ve eşitlik ilkelerine aykırılık oluşturduğubelirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. Kanun’un 75. maddesinin(1) numaralı fıkrasında, uzlaşma kapsamındaki suçlar hariç olmaküzere yalnız adli para cezasını gerektiren veya kanun maddesinde öngörülenhapis cezasının yukarı sınırı altı ayı aşmayan suçların failinin Kanun’daöngörülen miktar ile soruşturma giderlerini yapılacak tebliğ üzerine on gün içindeödediği takdirde hakkında kamu davası açılmayacağı hüküm altına alınmıştır.İtiraz konusu kural, Kanun’un 75. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “Uzlaşmakapsamındaki suçlar hariç olmak üzere…” ibaresinin Kanun’un 106. maddesinin(1) numaralı fıkrasında yer alan tehdit suçu yönünden incelenmesine ilişkindir.
9. Anayasa’nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alandaadaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırıdurum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendinibağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
10. Ceza hukukunun toplumunkültür ve uygarlık düzeyi, sosyal ve ekonomik yaşantısıyla ilgisinin bulunmasınedeniyle suç ve suçlulukla mücadele amacıyla ceza ve ceza muhakemesi alanındasistem tercihinde bulunulması devletin ceza siyaseti ile ilgilidir. Bu bağlamdaceza hukukuna ilişkin düzenlemeler bakımından kanun koyucu; Anayasa’ya bağlıkalmak koşuluyla soruşturma ve yargılamaya ilişkin olarak hangi yöntemlerinuygulanacağı, toplumda belli eylemlerin suç sayılıp sayılmayacağı, suçsayıldıkları takdirde hangi çeşit ve ölçülerdeki ceza yaptırımlarıylakarşılanmaları gerektiği, hangi hâl ve hareketlerin ağırlaştırıcı ya dahafifletici öge olarak kabul edileceği gibi konularda takdir yetkisinesahiptir.
11. Anayasa’nın 10.maddesinde öngörülen “kanun önünde eşitlik” ilkesi, hukuksaldurumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksaleşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı; aynı durumda bulunan kişilerinkanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, kişiler arasındaayrım yapılmasını ve kişilere ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle,aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanunkarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler,kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
12. Kanun’un 75. maddesindedüzenlenen “önödeme”, belli nitelik ve türdeki suçlar için gereksoruşturma aşamasında gerekse kovuşturma aşamasında gerçekleşebilen vesoruşturma aşamasında fail hakkında kamu davasının açılmasını önleyen;kovuşturma aşamasında ise hakkındaki kamu davasının düşmesini sağlayan birhukuki kurumdur. Ancak faile ön ödeme önerisinde bulunulabilmesi için maddedebelirtilen diğer koşulların yanı sıra suçun uzlaşma kapsamında yer almamasıgerekmektedir. Bu gereklilik, kanun koyucunun kapsam dışında kalan suçlar yönündenuzlaşma kurumunu önödeme kurumuna tercih ettiğini de göstermektedir.
13. Suç teşkil eden hereylemin mutlaka ceza yaptırımı ile karşılanması, cezanın suçtan zarar görenintatmin aracı olarak kullanılması eski hukuk anlayışlarında kabul edilmesine karşınçağdaş gelişim her suçlunun hemen bir ceza yaptırımı ile karşılaşması yerinetopluma karşı sorumluluklarını gözden geçirmesine olanak vermek üzere belirlisürelerle gözetim ve denetimini öngören ve mümkün olduğunca suçtan zarargörenin tatminini de içeren uygulamalara yönelmiş bulunmaktadır.
14. Bu bağlamda uzlaşmakurumu da uyuşmazlığın yargı dışı yolla ancak adli makamların denetimindeçözümlenmesini amaçlayan bir yöntemdir. Uzlaşma, bu kapsama giren suçlarda failve mağdurun suçtan doğan zararın giderilmesi konusunda anlaşmalarına bağlıolarak devletin de ceza soruşturması veya kovuşturmasından vazgeçmesi ve suçunişlenmesiyle bozulan toplumsal düzenin barış yoluyla yeniden tesisini sağlayıcınitelikte bir hukuksal kurumdur. Uzlaşma ile şüpheli veya sanık işlediği suçunsorumluluğunu kabul edip üstlenerek, suçun sonuçlarını da gidererek toplumlayeniden bütünleşme olanağını elde etmekte; ayrıca devlet yaptırım uygulamakyönünden katlanacağı birçok masraftan da kurtulmuş olmaktadır. İtiraz konusu kuraluyarınca uzlaşma kapsamına giren bir suçun önödeme kapsamına alınmamış olması,anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirindedir. Dolayısıyla kuraldahukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayan bir yön bulunmamaktadır.
15. Suçların tasnifindedikkate alınan kıstaslardan birini de korunan hukuki değer oluşturmaktadır.Hukuki değer, ceza normu ile korunan ve suçla ihlal edilen yarardır. Kuralolarak her bir ceza normu birbirinden farklı en az bir hukuki değerikorumaktadır. Bazı fiillerle ihlal edilen yararın, diğer bir ifade ile bazısuçlarla korunan hukuki değerin kişisel yönünün daha da ön planda olduğu kabuledilmektedir. Uzlaşma kapsamında yer alan suçlar da bu kapsamda yer almayansuçlara oranla kişisel yararları daha fazla ihlal etmektedir. Ceza hukukundakanun önünde eşitlik ilkesinin uygulanması da kuşkusuz, aynı suçu işleyen tümsuçluların kimi özelliklerinin göz ardı edilerek her yönden aynı kurallarabağlı tutulmalarını gerektirmemektedir. Buna göre uzlaşma kapsamında bir suçolarak belirlenmiş fiilin faili ile bu kapsamda olmayan bir suçu işleyen failfarklı hukuki konumdadırlar. Bu nedenle farklı hukuksal konumda bulunan kişilerhakkında farklı usulün uygulanmasını öngören itiraz konusu kuralda eşitlikilkesine aykırılık bulunmamaktadır.
16. Açıklanannedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir. İtirazınreddi gerekir.
IV. HÜKÜM
26.9.2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 75.maddesinin, 24.11.2016 tarihli ve 6763 sayılı Kanun’un 12. maddesiyledeğiştirilen (1) numaralı fıkrasında yer alan “Uzlaşma kapsamındakisuçlar hariç olmak üzere…” ibaresinin, 5237 sayılı Kanun’un 106.maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “tehdit” suçu yönündenAnayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 28.12.2017 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ