ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/142
Karar Sayısı : 2017/150
Karar Tarihi : 1.11.2017
R.G. Tarih – Sayı : 4.1.2018 - 30291
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kocaeli 2. VergiMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 27.10.1999 tarihli ve4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 12.maddesiyle değiştirilen 235. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendindeyer alan “…eşyanın gümrüklenmiş değerinin…” ibaresinin Anayasa’nın 2. ve13. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: İdari para cezasının iptali talebiyleaçılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un 235. maddesinin itiraz konusu ibarenin de yer aldığı (1)numaralı fıkrası şöyledir:
“1. Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkinolarak, yapılan beyan ile muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrolsonucunda;
a) Eşyanın genel düzenleyici idari işlemlerle ithalininyasaklanmış olduğunun tespiti halinde, eşyanın gümrük vergilerinin alınmasınınyanı sıra, gümrüklenmiş değerinin dört katı idari para cezası verilir.
b) (a) bendindeki eşyanın değersiz, artık veya atık madde olmasıdurumunda, idari para cezası; dökme halinde gelen eşya için ton başına otuz binTürk Lirası, ambalajlı gelmesi halinde kap başına altı yüz Türk Lirası olarakhesaplanır ve eşya yurtdışı edilir.
c) Eşyanın ithali, lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya bellikuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olduğu haldeuygunluk ve yeterlilik belgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyanedildiğinin tespit edilmesi halinde, eşyanın gümrük vergilerinin yanısıra, eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idari paracezası verilir.
d) (c) bendindeki eşyanın değersiz, artık veya atık madde olmasıdurumunda, idari para cezası; dökme halinde gelen eşya için ton başına sekizbin Türk Lirası, ambalajlı gelmesi halinde kap başına iki yüz Türk Lirasıolarak hesaplanır ve eşya yurtdışı edilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ,Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 26.7.2017 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4458 sayılı Kanun’un 6455sayılı Kanun’un 12. maddesiyle değiştirilen 235. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (c) bendinde yer alan “…eşyanın gümrüklenmiş değerinin…”ibaresinin iptalini talep etmiştir.
4. İtiraz konusu ibare; eşyanın ithali lisansa, şarta, izne,kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veya yeterlilik belgesinetabi olduğu hâlde uygunluk ve yeterlilik belgesine tabi değilmiş veya belgealınmış gibi beyan edildiğinin tespit edilmesi hâlinde uygulanması öngörülenidari para cezasının belirlenmesinde esas alınacak ortak hüküm niteliğindedir.Bakılmakta olan dava, eşyanın ithali belli kuruluşların vereceği uygunluk veyayeterlilik belgesine tabi olduğu hâlde uygunluk ve yeterlilik belgesine tabideğilmiş gibi beyan edilmesinden kaynaklanmaktadır. Eşyanın ithalinin lisansa,şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceği uygunluk veyayeterlilik belgesine tabi olmasına rağmen uygunluk ve yeterlilik belgesialınmış gibi beyan edilmesi hususları, bakılmakta olan davanın konusunuoluşturmadığından itiraz konusu ibareye ilişkin esas incelemenin “…uygunlukve yeterlilik belgesine tabi değilmiş…” ibaresi yönünden sınırlı olarak yapılması gerekmektedir.
5. Açıklanan nedenlerle 27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı GümrükKanunu’nun, 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 12. maddesiyledeğiştirilen 235. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer alan “…eşyanıngümrüklenmiş değerinin…” ibaresinin esasının incelemesine, esasa ilişkinincelenmenin bentte yer alan “…uygunluk ve yeterlilik belgesine tabideğilmiş…” ibaresi yönünden sınırlıolarak yapılmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararındaözetle, itiraz konusu ibarenin yer aldığı kural kapsamında yasaklanan fiilleringerçekleştirilmesi hâlinde uygulanacak idari para cezasının eşyanıngümrüklenmiş değeri üzerinden belirlenmesinin, hukuk devleti ilkesininunsurlarından biri olan ölçülülük ilkesine aykırılık oluşturduğu, paracezasının belirlenmesinde eşyanın gümrüklenmiş değerinin esas alınmasının, sözkonusu suçun işlenmesi sonucu bozulan kamu düzeninin yeniden tesisi amacınaulaşmak için elverişli ve gerekli olmadığı gibi suç ve ceza arasında orantı dabulunmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2. ve 13. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. Kanun’un 235. maddesinin(1) numaralı fıkrasının itiraz konusu ibarenin yer aldığı (c) bendinde eşyanınithali lisansa, şarta, izne, kısıntıya veya belli kuruluşların vereceğiuygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olduğu hâlde uygunluk ve yeterlilikbelgesine tabi değilmiş veya belge alınmış gibi beyan edilmesi hâlinde eşyanıngümrük vergilerinin yanı sıra eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı idaripara cezası verileceği öngörülmüştür. Eşyanın ithalinin, belli kuruluşlarınvereceği uygunluk veya yeterlilik belgesine tabi olduğu hâlde uygunluk veyeterlilik belgesine tabi değilmiş gibi beyan edilmesi hâlinde verilecek idaripara cezasının belirlenmesinde “eşyanın gümrüklenmiş değerinin” esasalınması, itiraz konusu ibareyi oluşturmaktadır.
9. Anayasa’nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alandaadaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırıdurum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendinibağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
10. Hukuk devletinde cezahukukuna ilişkin düzenlemelerde olduğu gibi kabahatler hukuku açısından daAnayasa’ya bağlı kalmak koşuluyla hangi eylemlerin kabahat sayılacağı, bunlarauygulanacak yaptırımın türü ve ölçüsü, yaptırımın ağırlaştırıcı ve hafifleticinedenlerinin belirlenmesi gibi konularda kanun koyucunun takdir yetkisibulunmaktadır.
11. Kanun koyucu, takdiryetkisi içindeki bu düzenlemeleri yaparken hukuk devleti ilkesinin bir gereğiolan ölçülülük ilkesiyle bağlıdır. Bu ilke ise “elverişlilik”, “gereklilik” ve“orantılılık” olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. “Elverişlilikilkesi”, öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaç için elverişliolmasını, “gereklilik ilkesi”, öngörülen yaptırımın ulaşılmakistenen amaç bakımından gerekli olmasını, “orantılılık ilkesi” iseöngörülen yaptırım ile ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken orantıyıifade etmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaçarasında da “ölçülülük ilkesi” gereğince makul bir dengenin bulunmasızorunludur.
12. İtiraz konusu ibareninyer aldığı kuralda, serbest dolaşıma girecek eşyanın ithalinin belirli şartlarabağlanmış olmasına rağmen bu şartlara aykırı olarak ithalatı gerçekleştirenlereeşyanın gümrüklenmiş değeri üzerinden hesaplanacak idari para cezasınınuygulanacağı düzenlenmiştir. Gümrüklenmiş değer kavramı Kanun’un 3. maddesinde“Uluslararası Kıymet Sözleşmesine göre belirlenecek; ithal eşyası içineşyanın CIF kıymeti ile gümrük vergileri toplamını, ihraç eşyası için FOBkıymeti ile gümrük vergileri toplamını ifade etmektedir” şeklindetanımlanmıştır. Eşyanın CIFkıymeti malın değeri, sigortası venavlunu; FOB kıymeti ise limana taşıma, liman gümrüğü ve limanmasraflarının tedarikçiye ait olduğunu ifade eder.
13. Kanun’un 74. maddesindeithal eşyanın serbest dolaşıma girişinin “ticaret politikası önlemlerininuygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması vekanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ile mümkün” olduğudüzenlenmiştir. Buna göre Türkiye gümrük bölgesine getirilen eşyanın serbestdolaşıma girebilmesi, maddede belirlenen şartların yerine getirilmesiylegerçekleşecektir. Bu şartların yerine getirilmesi sonucunda serbest dolaşımagiren bir mal Türkiye’de üretilmiş ürünler gibi ve aynı şartlarda ticarete konuolabilecektir.
14. Uluslararası ticaretekonu olan malın ülkeye girişi, ülkeden çıkışı, ülkede geçici veya sürekliolarak bulunuşu ya da ülkeden doğrudan geçişi için uygulanması gerekenkuralların belirlenmesi kanun koyucunun takdir yetkisindedir. Bu bağlamda,gümrük mevzuatına aykırı fiilleri belirleyerek bunlar için adli veya idariyaptırımlar öngörmek, dış ticaretin işleyişine ilişkin kurallar koymak vetedbirler almak konusu da kanun koyucunun sahip olduğu takdir yetkisikapsamındadır.
15. Gümrük rejimidüzenlemelerinin önemli fonksiyonlarından biri de dış ticarette korumaönlemlerini gerçekleştirmesidir. Dış ticarette koruma önlemleri dikkatealındığında ulusal sanayi, tarım, ticaret ve hizmetlerin haksız rekabete karşıkorunmasında gümrük rejimi düzenlemelerinin önemli bir işlevi bulunmaktadır. Bunedenle kanun koyucunun gümrük rejiminin düzenli bir şekilde işlemesi içinithalatçı ve ihracatçılara bazı yükümlülükler yüklemesinin, ulaşılmak istenenamaç yönünden gereksiz olduğu söylenemez. Bununla birlikte bir gümrük rejimiolan serbest dolaşıma giriş rejimine aykırı davrananlara verilecek idari paracezasının hesaplanmasında eşyanın gümrüklenmiş değerinin esas alınmasınıngümrük rejimine aykırı davranışların önüne geçilmesi amacına ve bu davranışlaryönünden caydırıcılığın sağlanmasına yönelik olduğu, bu nedenle de elverişlilikilkesine aykırı olmadığı anlaşıldığından itiraz konusu ibarenin ölçülülükilkesinin alt ilkeleri olan elverişlilik ve gereklilik ilkeleriyle çelişen biryönü de bulunmamaktadır.
16. Öte yandan dışticaret politikalarının etkin bir biçimde uygulanması, gümrük rejimlerininöngörülen amaçlarına uygun şekilde işlemesiyle sıkı bir ilişki içindedir.Gümrük rejimlerinin kuralları; mal ve finans piyasalarının, böylece millîekonominin korunmasına, vergi kaybının önlenmesine, yerli üretimin haksızrekabet karşısında dezavantajlı konuma düşürülmemesine hizmet eder. Bu amaçgözetildiğinde serbest dolaşıma giriş rejimine aykırı hareket edenlereuygulanacak idari yaptırımın belirlenmesinde eşyanın gümrüklenmiş değerininesas alınmasının orantısız olduğu söylenemez. Bu itibarla idari para cezasıbelirlenirken “...eşyanın gümrüklenmiş değerinin...” esasalınmasıyla amaç ile araç arasında makul ve uygun bir ilişki kurulduğuanlaşılmaktadır.
17. Açıklanan nedenlerlekural Anayasa’nın 2. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
18. Kuralın Anayasa’nın 13. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
27.10.1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun, 28.3.2013tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 12. maddesiyle değiştirilen 235. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (c) bendinde yer alan “…eşyanın gümrüklenmişdeğerinin…” ibaresinin, “…uygunluk ve yeterlilik belgesinetabi değilmiş…” ibaresi yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, 1.11.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ