ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/155
Karar Sayısı : 2017/135
Karar Tarihi : 7.9.2017
R.G. Tarih-Sayısı : Tebliğ edildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4.12.2003 tarihli ve5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun, 28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılıKanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c)bendinin (2) numaralı alt bendinin, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birincifıkrası yönünden, Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacı tarafından idarî para cezasınıniptali için açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen KanunHükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 6455 sayılı Kanun’un 44.maddesiyle değiştirilen 19. maddesi şöyledir:
“İdari para cezaları
Madde 19- (Değişik: 28/3/2013-6455/44 md.)
Bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idari yaptırımlarınuygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. BuKanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleriengellemez.
Bu Kanuna göre;
a) Aşağıdaki hallerde,sorumlulara bir milyon Türk Lirası idari para cezası verilir:
1) Lisans almaksızın lisansatabi faaliyetlerin yapılması.
2) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali.
3) 18 inci maddenin ihlali.
b) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayiliklisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcılisansı sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biriuygulanır.
c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılan uygulamaların dolaylıveya dolaysız olarak engellenmesi veya engellenmeye teşebbüs edilmesi.
2) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması.
3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerin ihlali.
d) 8 inci maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yeralan cezanın
beşte biri uygulanır.
e) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veyaişletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerinyapılması.
2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyetgösterilmesi.
3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvimyılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendiharicindeki bentlerin ihlali.
4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolamatesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi.
f) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındakiihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beştebiri uygulanır.
g) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetkiverilen bağımsız gözetim firmalarının yükümlülüklerini yerine getirmemelerihalinde (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır.
h) 16 ncı madde uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğübulunan lisans sahiplerine, eksik tuttukları her bir ton ürün için iki yüz TürkLirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında tonküsuratı dikkate alınmaz.
Ceza uygulanan bir fiilin iki takvim yılı geçmeden aynı kişitarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat olarak uygulanır.
İdari para cezaları, ön araştırma veya soruşturma aşamasınıntamamlanmasından sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır.
Bu Kanunun kaçakçılık kapsamında verilen idari para cezalarınakarşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz.
İdari para cezalarının tebliğ tarihini izleyen otuz gün içindeödenmemesi halinde, cezanın ilgili vergi dairesi aracılığı ile tahsilisağlanır. Tahsilatta 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiğiyükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin TürkLirasına kadar idari para cezası verilir.
Tesisler, lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisans gerektirmeyenfaaliyet gösterecek hale getirilinceye kadar mühürlenir.”
B. İlgili Kanun Hükümleri
Kanun’un ilgili görülen 8. ve 9. maddeleri şöyledir:
“Bayiler
Madde 8- Bayi lisanslarına ilişkindüzenlemeler (teknik, güvenlik, kapasite, çevre vb.) Kurum tarafından yapılır.Bayiler, dağıtıcıları ile yapacakları tek elden satış sözleşmesine göre bayilikfaaliyetlerini yürütürler.
Bayiler lisanslarının devamı süresince;
a) Bayisi olduğu dağıtıcı haricinde diğer dağıtıcı ve onlarınbayilerinden akaryakıt ikmali yapılmaması,
b) Tağşiş ve/veya hile amacıyla akaryakıta katılabilecek ürünlerinakaryakıta katılmaması ve istasyonunda bulundurmaması,
İle yükümlüdür.
Bayiler ve dağıtıcılar, lisanslarına göre kurdukları akaryakıtistasyonlarını Kuruma bildirerek işletmeye başlar. Akaryakıt istasyonları,gerekli tedbirleri alarak tarım sektörünün ihtiyaçları için tanker ve köypompası vasıtasıyla LPG hariç akaryakıt satışı yapabilir.
Kurul, teknik ve ekonomik kriterlere göre bayilik kategorilerioluşturabilir. Bu durumda bayilik lisansları kategorilerine göre düzenlenir.Akaryakıt ve LPG istasyonları arasındaki mesafeler, aynı yönde olmak üzere,şehirler arası yollarda on kilometreden, şehir içi yollarda bir kilometreden azolmamak üzere Kurul tarafından çıkarılacak ve 1.1.2005 tarihinde yürürlüğegirecek yönetmelikle düzenlenir.”
“Faaliyetlerin kısıtlanması
Madde 9- Yurt dışından ham petrol ve akaryakıt temin edeceklerinrafinerici veya dağıtıcı veya ihrakiye teslim şirketi lisansına sahip olmasıgereklidir. Türkiye'de ham petrol üretimi yapan üreticiler, düşük gravite yerliüretim ham petrol ile karıştırılacak miktarda ham petrol ithalatı yapabilirler.Ham petrol ve akaryakıt ithalatı miktar ve belirli teknik ölçümleri yapabilecekdonanıma sahip yetkili gümrük idarelerinden yapılır. Dağıtıcılarca yapılacakakaryakıt ithalatı, ilgilinin lisansında yer alan alt başlık kapsamındakiakaryakıtlarla sınırlıdır ve Kuruma bayi bilgileriyle birlikte verilenpazarlama projeksiyonu ile uyumlu olduğu bildirildikten sonra yapılabilir.Dağıtıcılar arası akaryakıt ticareti Kurulun iznine bağlıdır. Ham petrolün yurtiçinde ticareti; sadece rafinerici ve üreticilerce ve birbirleri arasındayapılabilir.
Dağıtıcılar, lisans başvurularında asgarî yıllık 60.000 ton beyazürün (benzin, motorin) dağıtım projeksiyonu ile bayi bilgilerini Kuruma vermekzorundadır ve kendi dağıtım ağına bağlı bayilerin işlettikleri akaryakıtistasyonlarında farklı lisans alt başlığına sahip dağıtıcıların bayisi sıfatıile yapacakları faaliyetler hariç olmak üzere, kullanıcılara lisans altbaşlığında yer almayan akaryakıtları teslim edemez.
İhrakiye teslimleri; rafinerici, dağıtıcı ve ihrakiye teslimşirketlerince yapılır. İhrakiye teslimi yapanlar, gümrük antrepolarınagetirdikleri ve deniz/hava taşıtlarına verilmek üzere çıkardıkları akaryakıtcins ve miktarlarını üç ayda bir Kuruma bildirirler.
Akaryakıt haricinde kalan petrol ürünleri (solvent, madeni ve bazyağ, asfalt, solvent nafta vb.) ile ilgili ithalat ve ihracat dahil,faaliyetler Kurumun hazırlayacağı düzenlemelere göre yapılır.
Sanayi tesislerinde yan ürün olarak elde edilen ürünün yurt içindeakaryakıt olarak faaliyete konu edilmesi halinde, Kuruma bilgi verilmekşartıyla teknik düzenlemelere uygun olanları dağıtıcılara, uygun olmayanlarrafinerilerin olumlu görüş vermesi ve anlaşma sağlanması halinde rafinerilereteslim edilir. Rafinerilere verilmeyen ürünlerin ihraç edilmesi halinde fiiliüretim ve ihracata ait aylık bilgiler Kuruma bildirilir.
Akaryakıtların, 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (ı) bendindebelirlenen teknik düzenlemelere uygun olmayanları faaliyete konu edilemez.
Fabrika, şantiye, nakliye filosu işletmeleri ve benzeri kendiihtiyaçları için depolama imkânı ve kendi araçlarına akaryakıt ikmal kapasitesiolan yerler hariç, araçlara yapılacak akaryakıt ikmali bayilik lisansı veyeterli donanımı olan akaryakıt istasyonları dışında yapılamaz.
(Mülga sekizinci fıkra: 9/7/2008-5784/27 md.)
İcrası için tesis gerektiren faaliyet türlerinde, bu maddede konuedilen hakların kullanılabilmesi için, ilgili tesisin fiilen faaliyettebulunması zorunludur.
Rafinericiler evsafına uygun ürün teslim etmek, dağıtıcılar ilebayiler ise akaryakıtların kullanım amacını, niteliğini, niceliğinideğiştirmemek ile yükümlüdür.
Kurulca belirlenecek usul ve esaslara göre akaryakıtla harmanlananürünler bu durumda akaryakıt ile eşdeğer vergiye tâbi olurlar. Ancak, yerlitarım ürünlerinden elde edilen ve akaryakıtla harmanlanan ürünler bunundışındadır.
Dağıtıcılar, bayilerin katılımıyla gerçekleştirdikleri promosyonkampanyası hakkında bayilerini, promosyon kampanyasının maliyetine ilişkinbelgelerle birlikte şeffaf, açık bir şekilde bilgilendireceklerdir. Ancakbayilerin kampanyaya katılımı ihtiyarîdir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜNtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu ve ilgili kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, mahkemeler, bakmakta olduklarıdavalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararname kurallarınıAnayasa’ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıkiddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa, o hükmün iptali için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralların dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
3. Başvuran Mahkeme, 5015 sayılı Kanun’unun, 6455 sayılı Kanun’un44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (2)numaralı alt bendinin, 5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrasıyönünden iptaline karar verilmesini talep etmiştir. Buna göre iptal talebiKanun’un 8. maddesinin birinci fıkrası yönünden sınırlandırılmıştır.
4. Somut olayda bayilik lisansına sahip davacıya istasyon dışındaaraçlara akaryakıt ikmali yapması nedeniyle idari para cezası verilmiştir.Bakılmakta olan davanın uyuşmazlık konusunu, Kanun’un 9. maddesinin yedincifıkrasında düzenlenen “Fabrika, şantiye, nakliye filosu işletmeleri ve benzerikendi ihtiyaçları için depolama imkânı ve kendi araçlarına akaryakıt ikmalkapasitesi olan yerler hariç, araçlara yapılacak akaryakıt ikmali bayiliklisansı ve yeterli donanımı olan akaryakıt istasyonları dışında yapılamaz.” kuralınınihlali nedeniyle verilen idari para cezası oluşturmaktadır. Kanun’un 8.maddesinin birinci fıkrası ise bayi lisanslarına ilişkin düzenlemelerin kimtarafından yapılacağı ve bayilerin dağıtıcıları ile yapacağı tek elden satışsözleşmesi yükümlülüğünü düzenlemektedir. Söz konusu davada ise Kanun’un 8.maddesinin birinci fıkrasında belirtilen yükümlülüklerin ihlalinden kaynaklananbir idari para cezası bulunmamaktadır. Dolayısıyla itiraz konusu kuralbakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliği taşımamaktadır.
5. Açıklanan nedenlerle, başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4.12.2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun,28.3.2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19.maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinin (2) numaralı alt bendinin, 5015sayılı Kanun’un 8. maddesinin birinci fıkrası yönünden itiraz başvurusundabulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından,başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE 7.9.2017tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ