ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/26
Karar Sayısı : 2017/116
Karar Tarihi : 12.7.2017
R.G. Tarih Sayısı: 15.8.2017 – 30155
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 10. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 18.6.2009 tarihli ve 5910sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş veGörevleri Hakkında Kanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının Anayasa’nın2., 6., 13. ve 135. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline kararverilmesi talebidir.
OLAY: Üst üste iki dönem Akdeniz Su Ürünleri ve Hayvansal Mamüllerİhracatçılar Birliği Başkanlığı yapan davacının, yeni seçimlerde tekrar adayolmasının mümkün olup olmadığı hususunda tereddütlerin giderilmesi amacıylayaptığı başvurunun reddi üzerine açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un, itiraz konusu kuralın da yer aldığı 6. maddesi şöyledir:
“MADDE 6- (1) Yönetim kurulu, yönetmeliklebelirlenen niteliklere sahip üyeler arasından genel kurul tarafından dört yıliçin seçilen bir başkan ve on asil üyeden oluşur. Genel kurul tarafından ayrıcaasil üye sayısı kadar aynı nitelikleri haiz yedek üye seçilir.
(2) Yönetim kurulu üyeleri genel kurulun yapıldığı tarihtenitibaren onbeş gün içinde toplanarak üyeleri arasından sayıları ikiyi geçmemeküzere başkan yardımcılarını ve bir muhasip üyeyi seçer.
(3) Gerçek veya tüzel kişi üyeler aynı dönemde aynı sektördefaaliyet gösteren birden fazla birlikte yönetim kurulu başkanı veya üyesiolamaz. Bir kişi, aynı birlikte, bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihten itibaren en fazla iki dönem başkanlık yapabilir ve bir daha aynıgöreve yeniden seçilemez.
(4) Yönetim kurulunun görevleri şunlardır:
a) Birliğin çalışma programını uygulamak, işlerin yürütülmesi ileilgili kararlar almak.
b) Genel kurula sunulmak üzere teklifleri, raporları, bütçeyi vehesapları hazırlamak ve harcamaları kontrol etmek.
c) Olağan ve olağanüstü genel kurul toplantılarının gündeminihazırlamak ve üyeleri toplantıya çağırmak.
ç) Sektör Kurulunda Yönetim Kurulu Başkanı ile birlikte yer alacaküyeleri belirlemek.
d) Genel kurul ve ilgili sektör kurulunca kararlaştırılan işleriyürütmek.
e) TİM’in koordinasyonu sağlamaya yönelik taleplerinideğerlendirerek sonuçlandırmak.
f) İnsan Kaynakları Yönetmeliği çerçevesinde kadro tespitçalışmalarında bulunmak.
g) Genel sekreter ve yardımcılarını atamak.
(5) Birlik, yönetim kurulu başkanı veya yetkilendireceği başkanyardımcısı tarafından temsil edilir”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 9.2.2017 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, bir davayabakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanunhükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısınavarması durumunda, bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesiiçin elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanınbulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir.
3. 5910 sayılı Kanun’un 6. maddesinin itiraz konusu (3) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde, gerçek veya tüzel kişi üyelerin aynı dönemdeaynı sektörde faaliyet gösteren birden fazla birlikte yönetim kurulu başkanıveya üyesi olamayacağı belirtilmiş, ikinci cümlesinde de bir kişinin, aynıbirlikte, bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla iki dönembaşkanlık yapabileceği ve bir daha aynı göreve yeniden seçilemeyeceği hükümaltına alınmıştır.
4. Bakılmakta olan dava, üst üste iki dönem Akdeniz Su Ürünleri veHayvansal Mamüller İhracatçılar Birliği Başkanlığı yapan davacının, yeni seçimlerdetekrar aday olmasının mümkün olup olmadığı hususundaki tereddütleringiderilmesi amacıyla Birliğe yaptığı başvurunun reddi işleminin iptali talebineilişkindir.
5. Bu durumda, Kanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının,gerçek veya tüzel kişi üyelerin aynı dönemde aynı sektörde faaliyet gösterenbirden fazla birlikte yönetim kurulu başkanı veya üyesi olmasını yasaklayanbirinci cümlesi davada uygulanacak kural olmadığından bu cümleye ilişkinbaşvurunun, Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
6. Açıklanan nedenlerle, 18.6.2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiyeİhracatçılar Meclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanun’un 6. maddesinin (3) numaralı fıkrasının;
A. Birinci cümlesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu cümleye ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B. İkinci cümlesinin ESASININ İNCELENMESİNE,
OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
7. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
1. İtirazın Gerekçesi
8. Başvuru kararında özetle, Anayasa’nın 135. maddesinde, kamukurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının organlarının kendi üyeleritarafından seçilmesi öngörülerek üyeler bakımından seçme; adaylar bakımındanise seçilme hakkının tanındığı, üst üste iki dönem ihracatçı birliklerindeyönetim kurulu başkanlığı yapmış olanların bir daha bu göreve seçilemeyeceğineyönelik yasaklamanın, demokratik hakların kullanılmasını engelleyici nitelikteolduğu, seçme ve seçilme hakkını ölçüsüz bir şekilde sınırlandırdığıbelirtilerek kuralın, Anayasa’nın 2., 6., 13. ve 135. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
9. İtiraz konusu kuralda, bir kişinin aynı ihracatçı birliğinde,Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla iki dönem başkanlıkyapabileceği ve bir daha aynı göreve yeniden seçilemeyeceği hüküm altınaalınmaktadır.
10. Anayasa'nın 135. maddesinde, kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları ve üst kuruluşlarının maddede belirtilen amaçlar doğrultusunda kanunlakurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göreyargı gözetimi altında gizli oyla seçilen kamu tüzel kişilikleri olduğubelirtilmiştir. Tüzel kişilikleri olan bu tür meslek kuruluşlarının yönetselvesayet ağırlığı, yönetim ve mali konularda denetim yoğunluğunu getirmeklebirlikte, organlarını kendi üyeleri arasından kanunda belirlenen yöntemleregöre seçmeleri ilkesi benimsenmiştir.
11. Bunun dışında, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınınorganlarının görev süresiyle ilgili olarak Anayasa’da herhangi bir düzenlemeyeyer verilmemiştir. Kanun koyucu, Anayasa'da belirtilen esaslara aykırı olmamakkaydıyla, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları ileilgili olarak Anayasa’da yer almayan konulara ilişkin düzenleme yapma yetkisinesahiptir. Yasamanın asliliği ve genelliği ilkesi, anayasada açıkçadüzenlenmeyen alanlarda parlamentonun serbestçe kural koyabilmesinigerektirir.
12. Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin insanhaklarına saygılı, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğuvurgulanmıştır. Hukuk devleti; hak ve özgürlükleri güvenceye alan devlettir.Kanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisinianayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözönünde tutarak kullanması gerekmektedir.
13. Anayasa Mahkemesi kararlarında belirtildiği gibi kamu yararı,bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yarardır. Kamuyararı düşüncesi olmaksızın, yalnız özel çıkarlar için veya yalnız bellikişilerin yararına olarak kanun hükmü konulamaz. Böyle bir durumun açık birbiçimde ve kesin olarak saptanması halinde, söz konusu kanun hükmü Anayasa’nın2. maddesine aykırı düşer. Açıklanan ayrık hâl dışında, bir kanun hükmünün ülkegereksinimlerine uygun olup olmadığı ve hangi araç ve yöntemlerle kamuyararının sağlanabileceği bir siyasî tercih sorunu olarak kanun koyucununtakdirinde olduğundan, bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasayargısıyla bağdaşmaz.
14. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyleihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesinisağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslekkuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’dabelirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yöndenEkonomi Bakanlığının denetimine tabidir. Birlik yönetim organlarının seçimleri,gizli oy ve açık tasnif esasına göre yargı gözetiminde yapılmaktadır.
15. İtiraz konusu kuralda, bir kişinin, aynı ihracatçı birliğindeyönetim kurulu başkanlığı iki dönemle sınırlandırılmaktadır. Kanun’un 6.maddesinin (1) numaralı fıkrasında, ihracatçı birlikleri yönetim kurulubaşkanlığı görev süresi dört yıl olarak belirlendiğinden, itiraz konusu kuralagöre bir kişi aynı ihracatçı birliğinde en fazla sekiz yıl yönetim kurulubaşkanlığı yapabilecektir. Böyle bir düzenleme yapılması ise anayasalsınırlar içinde kanun koyucunun takdir yetkisinde olup kuralda, Anayasa’nın 135.maddesine aykırı bir yön bulunmamaktadır.
16. Meslek kuruluşları veya üst kuruluşlarında yöneticilikgörevlerine süre sınırlaması getiren kuralların, uzun süre aynı görevdekalmanın meydana getireceği sakıncaların önlenmesi, fırsat eşitliğinin sağlanmasıve yönetime dinamizm getirilmesi gibi amaçlarla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.Bu yönüyle de kuralın kamu yararına aykırı olduğu söylenemez. Kaldı ki çağdaşdemokrasilerde aynı gerekçelerle seçimle işbaşına gelinen kimi kamusal görevlerbakımından itiraz konusu kurala benzer şekilde dönem sınırlandırmasınagidildiği görülmektedir.
17. Diğer taraftan kuralla, sadece aynı ihracatçı birliğinde ikidönemden fazla başkanlık yapmak yasaklandığından, bu sürenin sonunda kişininaynı ihracatçı birliğinde yönetim kurulu üyesi olarak görev yapmasına veyafarklı bir ihracatçı birliğinde başkan olmasına herhangi bir engelbulunmamaktadır. Sınırlamanın getiriliş amacı da dikkate alındığında, aynıbirlik başkanlığı için getirilen iki dönemlik sınırlamanın ölçüsüz olduğusöylenemez
18. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 135. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
19. Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI bugörüşe katılmamışlardır.
20. Kuralın, Anayasa’nın 6. ve 13. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
IV. HÜKÜM
18.6.2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılar Meclisi ileİhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un 6. maddesinin(3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin, Anayasa’ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ,Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN ile Celal MümtazAKINCI’nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.7.2017 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞIOYGEREKÇESİ
Aynı konuya ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin, 10.1.2013 tarihve E.2012/128, K.2013/7; 27.3.2014 tarih ve E.2013/150, K.2014/132 ve22.10.2014 tarih ve E.2014/154, K.2014/159 sayılı İPTAL kararlarındakigerekçeler doğrultusunda, itiraz istemine konu kuralın İPTALİNE karar verilmesigerektiği kanaatinde olduğumuzdan, çoğunluğun iptal isteminin REDDİ yolundakikararına katılmıyoruz.
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Hicabi DURSU
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
KARŞIOYYAZISI
Esas sayısı 2017/118 olan karardaki karşıoy yazımda ifade ettiğimgörüşler aynen bu karar için de geçerlidir.
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
KARŞIOYGEREKÇESİ
Aynı konuya ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin 30.9.2005 tarih veE.2005/78, K.2005/59; 10.1.2013 tarih ve E.2012/128, K.2013/7; 27.3.2014 tarihve E.2013/150, K.2014/132 ve 22.10.2014 tarih ve E.2014/154, E.2014/159 sayılıİPTAL kararlarındaki gerekçeler doğrultusunda, itiraz istemine konu kuralınİPTALİNE karar verilmesi gerektiği kanaatinde olduğumuzdan, çoğunluğuniptal isteminin REDDİ yolundaki kararına katılmıyoruz.
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ