ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2017/44
Karar Sayısı : 2017/118
Karar Tarihi : 12.7.2017
R.G.Tarih-Sayısı : 11.8.2017-30151
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 2. İşMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 31.5.2006 tarihli ve 5510sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 96. maddesininAnayasa’nın 60. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesitalebidir.
OLAY: Sigortalının kusurlu davranışından kaynaklanan yersizödemenin iadesi için Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından başlatılan icra takibineitiraz edilmesi üzerine açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırılıkiddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu 96. maddesi şöyledir:
“MADDE 96-Kurumca işverenlere, sigortalılara, isteğe bağlısigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların hak sahiplerine,genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilere,fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanun kapsamındaki hertürlü ödemeler;
a) Kasıtlı veya kusurlu davranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespittarihinden geriye doğru en fazla on yıllık sürede yapılan ödemeler, buödemelerin yapıldığı tarihlerden,
b) Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmışsa, hatalı işlemintespit tarihinden geriye doğru en fazla beş yıllık sürede yapılan ödemelertoplamı, ilgiliye tebliğ edildiği tarihten itibaren yirmidört ay içindeyapılacak ödemelerde faizsiz, yirmidört aylık sürenin dolduğu tarihten sonrayapılacak ödemelerde ise bu süre sonundan,
itibaren hesaplanacak olan kanunî faizi ile birlikte, ilgililerinKurumdan alacağı varsa bu alacaklarından mahsup edilir, alacakları yoksa genelhükümlere göre geri alınır.
Alacakların yersiz ödemelere mahsubu, en eski borçtan başlanarak borçaslına yapılır, kanunî faiz kalan borca uygulanır. Bu hüküm ilgili haksahiplerinin muvafakat etmeleri kaydıyla, aynı dosyadan diğer bir hak sahibineyapılan yersiz ödemelere mahsubunda da uygulanır.
Yersiz ödemenin gelir ve aylıklardan kesilmesinde, kesintininbaşlayacağı ödeme dönemi başı itibarıyla kanunî faizi ile birlikte hesaplananborç tutarı, gelir ve aylıktan % 25 oranında kesilmek suretiyleuygulanır.
Yersiz ödemelerin tespiti ile geri alınmasına ve bu maddeninuygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacakyönetmelikle düzenlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca,Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, MuammerTOPAL, M.Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYELve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 1.3.2017 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunlarıgörüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre, AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuranmahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
3. Başvuran Mahkeme, Kanun’un 96. maddesinin iptalini talep etmiştir.
4. Bakılmakta olan davanın uyuşmazlık konusunu, sigortalınınkasıtlı veya kusurlu davranışından kaynaklanan yersiz ödeme oluşturmaktadır. Bunedenle, yersiz ödemenin Kurumun hatalı işlemlerinden kaynaklanmasına ilişkinkuralın birinci fıkrasının (b) bendi uygulanacak kural değildir.
5. Kuralın, birinci fıkrasının (b) bendi dışında kalan bölümleriise birinci fıkrasının (a) bendi yönünden uygulanacak kural olmakla birlikte,bu bölümler (a) ve (b) bentleri için ortak kural niteliği taşıdığından kuralailişkin incelemenin birinci fıkranın (a) bendi ile sınırlı şekilde yapılmasıgerekmektedir.
6. Açıklanan nedenlerle, 31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 96. maddesinin;
A. Birinci fıkrasının (b) bendinin, itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bendeilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemeninbirinci fıkranın (a) bendi ile sınırlı olarak yapılmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
7. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cengiz ERTENtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
İtirazın Gerekçesi
8. Başvuru kararında özetle, ilgilinin Kuruma yaptığı müracaatüzerine hizmetlerinden dolayı kendisine maaş bağlandığı, daha sonra gerçekolmayan işyerinde sigortalılık bildiriminin yapıldığının tespitiyle şartlaroluşmadığı gerekçesiyle bağlanan maaşın iptal edildiği, bu kez Bağ-Kur’a maaşbağlanması için yaptığı müracaatın da süre geçtiğinden reddedildiği, böyleceyaşlılık aylığından mahrum kalan ilgilinin sosyal güvenlik hakkının ihlaledildiği belirtilerek kuralın, Anayasa’nın 60. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
9. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca, ilgisi nedeniylekural Anayasa’nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
10. İtiraz konusu kuralda, Kurumca işverenlere, sigortalılara,isteğe bağlı sigortalılara gelir veya aylık almakta olanlara ve bunların haksahiplerine, genel sağlık sigortalılarına ve bunların bakmakla yükümlü olduğukişilere, fazla veya yersiz olarak yapıldığı tespit edilen bu Kanunkapsamındaki her türlü ödemelerin; ilgililerin kasıtlı veya kusurludavranışlarından doğmuşsa, hatalı işlemin tespit tarihinden geriye doğru enfazla on yıllık sürede yapılan ödemelerin, bu ödemelerin yapıldığı tarihlerdenitibaren hesaplanacak olan kanuni faizi ile birlikte, ilgililerin Kurumdanalacağı varsa bu alacaklarından mahsup edileceği, alacakları yoksa genelhükümlere göre geri alınacağı öngörülmektedir.
11. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem veişlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa vekanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukukdevletinde kanunların kamu yararı gözetilerek çıkarılması zorunludur. Kanunkoyucunun, Anayasa’ya ve hukukun genel ilkelerine aykırı olmamak kaydıyla hertürlü düzenlemeyi yapma konusunda takdir yetkisi bulunmaktadır.
12. Kural, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun uğradığı kamusal zararıngiderilmesi amacıyla sebepsiz zenginleşmede geri verme konusuna ilişkin özelbir düzenleme niteliğinde olup, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışlarınedeniyle kendilerine yapılan fazla veya yersiz ödemeye bağlanan sonuçlarıöngörmektedir. Kuralın, ilgililerin kusurlu veya kasıtlı hareketleriyle Kurumtarafından Kanun’a aykırı şekilde yapılan ödemelerin geri alınmasıyla Kurum’ungider kaybının önlenmesini ve Kurum’un aleyhine sebepsiz zenginleşmeye engelolunmasını sağlamak için kamu yararı amacıyla çıkarıldığı anlaşılmaktadır.Böyle bir düzenlemenin anayasal sınırlar içinde kanun koyucunun takdirindeolduğu da açıktır.
13. Sosyal hukuk devletinin somut göstergelerinden biri olansosyal güvenlik hakkının yer aldığı Anayasa’nın 60. maddesinin birincifıkrasında, "Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir." denilmektedir.Bu hüküm bireylere yaşlılık, hastalık, kaza, ölüm ve malullük gibi sosyalriskler karşısında asgari ölçüde bir yaşam düzeyi sağlamayı amaçlamaktadır.Aynı maddenin ikinci fıkrasında da "Devlet, bu güvenliğisağlayacak gerekli tedbirleri alır ve teşkilatı kurar." denilerekbu görevin, devlet tarafından oluşturulacak kuruluşlar yoluyla yerinegetirilmesi öngörülmektedir.
14. Kural, ilgililerin kasıtlı veya kusurlu davranışlarınedeniyle, var olmayan bir sosyal güvenlik hakkının gerçekleştiğideğerlendirmesiyle Kurumun ilgililere yaptığı ve malvarlıklarında sebepsizzenginleşmeye yol açan yersiz ödemelerin iadesine ilişkindir. Bu nedenlekişinin malvarlığında ekonomik bir değer taşımakla birlikte geçerliliğibulunmayan bir sosyal güvenlik hakkından kaynaklanan yersiz ödemenin iadesitalebini düzenleyen kuralın sosyal güvenlik hakkıyla bir ilgisibulunmamaktadır.
15. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
16. Kuralın Anayasa’nın 60. maddesiyle bir ilgisigörülmemiştir.
IV. HÜKÜM
31.5.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel SağlıkSigortası Kanunu’nun 96. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin,Anayasa’yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 12.7.2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ