Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2017/61, K.2018/12 Sayılı Karar - 14/02/2018

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı     : 2017/61

Karar Sayısı  : 2018/12

Karar Tarihi : 14.2.2018

R.G.Tarih-Sayısı :6.4.2018-30383

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Levent GÖK, Özgür ÖZEL ile birlikte121 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 16.12.2016tarihli ve 6767 sayılı 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun;

A. 6. maddesinin;

1. (1) numaralı fıkrasının (a) bendinin,

2. (2) numaralı fıkrasında yer alan “…fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın…” ibaresinin,

B. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikincicümlesinin “(Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıncagerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleriile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç)”bölümünün,

C. Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar”başlıklı E-Cetveli’nin;

1. (11) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresinin,

b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,

2. (17) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özelhesaba…” ibaresinin,

b. Üçüncü cümlesinin,

3. (18) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…tarafından açılacak özelhesap…” ibaresinin,

b. İkinci cümlesinin,

4. (19) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesinde yeralan “…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “Kalkınma Bakanıtarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerinin,

5. (23) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…Yüksek PlanlamaKurulunca uygun görülmesi halinde…” ibaresinin,

b. İkinci cümlesinin,

6. (26) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özel hesabaaktarılarak…” ibaresinin,

b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,

7. (27) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesinin,

8. (53) numaralı sırasındaki açıklamanın birinci cümlesinde yeralan “…adına açılmış olan özel hesaplara…” ibaresinin,

9. (57) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikincicümlesinin,

10. (58) numaralı sırasındaki açıklamada yeralan “…bu amaçla konulan ödeneklerin harcanmasına…” ve “…bedelikarşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esaslarıbelirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibarelerinin,

11. (63) numaralı sırasındaki açıklamanın,

12. (66) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesabaaktarılır.” ibaresinin,

b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,

13. (73) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci paragrafındayer alan “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesabaaktarılır…” ve “…Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığıtarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerinin,

14.(77) numaralı sırasındaki açıklamanın,

15. (79) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesabaaktarılarak…” ibaresinin,

b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,

16. (82) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır…”ibaresinin,

b. İkinci ve üçüncü cümlelerinin,

17. (89) numaralı sırasındaki açıklamanın,

18. (90) numaralı sırasındaki açıklamanın,

D. Başbakanlık Bütçesinin “07.01.00.37-10.9.9.61-1-1-05.2HAZİNE YARDIMLARI 101.334.000” tertibi ile eki E-Cetveli’nin (81) numaralısırasındaki açıklamanın,

E. 2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E-Cetveli’nin,

Anayasa’nın 2., 6., 7., 87., 88., 89., 107., 124., 160., 161. ve163. maddelerine aykırılığını ileri sürerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

İptali talep edilen kuralların yer aldığı 6767 sayılı Kanun’un;

1. 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile (2) numaralıfıkrası şöyledir:

“Aktarma, ekleme, devir ve iptal

MADDE 6- (1) a) Bu Kanunla verilen ödeneklerin etkin veverimli bir şekilde kullanılması amacıyla, kamu idarelerinin yıl içinde ortayaçıkabilecek ihtiyaç fazlası ödeneklerinin diğer kamu idarelerinin ödenekihtiyacının karşılanmasında kullanılmasını temin etmek veya ödeneklerinöncelikli hizmetlerde kullanılmasını sağlamak üzere genel bütçe ödeneklerininyüzde 10’unu aşmamak kaydıyla; genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özelbütçeli idarelerin bütçelerine konulan (01), (02), (03), (05), (06), (07), (08)ve (09) ekonomik kodlarındaki ödenekleri kamu idareleri bütçeleri arasında veyaMaliye Bakanlığı bütçesinin “Yedek Ödenek” tertibine aktarmaya,

…

Maliye Bakanı yetkilidir.

…

(2) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracakolan kamu idaresi, yıl içinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine, fonksiyonelsınıflandırma ayrımına bakılmaksızın ödenek aktarmaya yetkilidir.”

2. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Yatırım harcamaları

MADDE 9- (1) 2017 Yılı Yatırım Programına ek yatırım cetvellerindeyer alan projeler dışında herhangi bir projeye harcama yapılamaz. Bucetvellerde yer alan projeler ile ödeneği toplu olarak verilmiş projelerkapsamındaki yıllara sari işlere (Ulaştırma, Denizcilik ve HaberleşmeBakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metroyapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç) 2017yılında başlanabilmesi için proje veya işin 2017 yılı yatırım ödeneği, proje maliyetininyüzde 10’undan az olamaz. Bu oranın altında kalan proje ve işler içingerektiğinde projeler 2017 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu veİzlenmesine Dair Karar esaslarına uyulmak ve öncelikle kurumların yatırımödenekleri içinde kalmak suretiyle revize edilebilir.”

3. Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkinEsaslar” başlıklı E-Cetveli’ndeki açıklamaların ilgili kısımları şöyledir:

“11. Dışişleri Bakanlığının yurtdışında açılacak yenitemsilciliklerinin kuruluş aşamasındaki ve daha önceden açılmış ancak mücbirsebeplerle tahliye edilmiş temsilciliklerinin yeniden faaliyete geçirilmesiaşamasındaki ivedi giderleri ile gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen vehazırlık için yeterli süresi bulunmayan uluslararası toplantıların giderlerininkarşılanması amacıyla 11.00.00.02-01.1.9.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödenek,Kıbrıs konusunda Bakanlık ve Lefkoşa Büyükelçiliğince yürütülecek çeşitli faaliyetleriçin 11.01.36.00-01.2.1.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödenek, KaradenizEkonomik İşbirliği Örgütü çerçevesinde ülkemizde yapılan çok taraflıuluslararası toplantıların giderlerinin karşılanması amacıyla11.01.41.00-01.1.3.00-1-03.6 tertibinde yer alan ödenek ile yurtdışındayürütülecek tanıtım faaliyetleri için 11.01.43.00-01.1.3.00-1-05.6 tertibindeyer alan ödenek Dışişleri Bakanlığı bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özelhesaba aktarılarak kullanılır. Aktarılan bu tutarlarınharcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esaslarDışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken belirlenir. Söz konusu özelhesaptan yapılan harcamalar 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhaleKanunundan, 5018 sayılı Kanundan ve 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı TaşıtKanunundan müstesnadır.

17. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Ekonomik ve Ticari İşbirliğiDaimi Komitesi (İSEDAK) üyesi ülkelere teknik ve mali destek sağlamak amacıyla,ülkemiz ve diğer üye ülkelerin kamu kurum ve kuruluşları ile İİT bünyesindeekonomik ve ticari alanda faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarca teklifedilen projelerden, İSEDAK sekretaryası görevini ifa eden Kalkınma Bakanlığıtarafından 2017 yılı içinde onaylananlar ile 2016 yılında onaylanmış olup 2017yılı içinde ödemesi devam eden projelere kullandırılmak üzere KalkınmaBakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.1 ve32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.2 tertiplerine konulan ödenekler, Türkiye KalkınmaBankası Anonim Şirketi nezdinde açılacak özel hesaba aktarılarakkullanılır. Söz konusu program ve projeler çerçevesinde oluşabilecekharcamalar, program ve projelerin yürütülmesi esnasında Kalkınma Bankasıtarafından talep edilebilecek komisyon, transfer ücreti, döviz kuru farkı vebenzeri nitelikteki harcamalar ile projelerin değerlendirilmesine ilişkinhizmet alımları bu ödeneklerden karşılanır. Bu ödeneklerden yapılacakharcamalara ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanı yetkilidir.

18. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.05-1-07.1tertibinde yer alan ödenek, Cazibe Merkezlerini Destekleme Programı (CMDP)kapsamında; kamu kurum ve kuruluşlarına, kalkınma ajanslarına, kamu yararınaçalışan dernek ve vakıflara, üniversitelere, kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşlarına, il özel idarelerine, belediyelere ve mahalli idare birliklerineCMDP için anılan her bir kurum ve kuruluş tarafından açılacak özelhesap aracılığıyla kullandırılır. Bu ödenekten verilecek hibeve desteklerin türleri, sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı, harcanması vedenetimine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Kalkınma Bakanı yetkilidir.

19. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.33.00-01.6.0.00-1-07.1tertibinde yer alan ödenek, Sosyal Destek Programı (SODES) kapsamında öncelikleGüneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ve Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamındakiiller olmak üzere Kalkınma Bakanlığı tarafından oluşturulacak usul ve esaslarçerçevesinde belirlenecek illerde istihdamın artırılması, sosyal içermenin,spor, kültür ve sanatın geliştirilmesi, SODES programının yürütülmesine yönelikkurumsal kapasitenin geliştirilmesi ile SODES’in değerlendirilmesi, izlenmesive tanıtımına yönelik faaliyetler için kullandırılır. Bu kapsamda ilgilivalilikler veya kalkınma ajansları tarafından belirli bir program çerçevesindeKalkınma Bakanlığına teklif edilen ve anılan Bakanlık tarafından uygun bulunanprojelerin bedelleri, münhasıran proje ile ilgili harcamalarda kullanılmaküzere söz konusu ödenekten ilgili valilik veya kalkınma ajansı adınaaçılacak özel bir hesabaaktarılır ve proje amaçlarına uygun olarak kamukurum ve kuruluşları, il özel idareleri, belediyeler, mahalli idare birlikleri,meslek odaları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarına KalkınmaBakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ilgilivalilik veya kalkınma ajansı tarafından kullandırılır.

…

23. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1tertibinde yer alan ödenek Yüksek Planlama Kurulunca uygun görülmesihalinde hibe mahiyetinde olmak üzere, bölgesel girişim sermayesiuygulamaları için Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketine aktarılır. Sözkonusu ödeneğin tahsisi, aktarımı, kullanımı, saklanması, izlenmesi,denetlenmesi ve gereğinde bakiyenin geri dönüşüne dair usul ve esaslar YüksekPlanlama Kurulu tarafından tespit olunur.

…

26. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının daimi Başkanlığınıderuhte ettiği İSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması için Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek Bakanlık bütçesinegider kaydedilmek suretiyle açılacak özel hesaba aktarılarak kullanılır. Sözkonusu özel hesaptan yapılan harcamalar 4734 sayılı Kanun ile 5018 sayılıKanuna tabi değildir. Bu ödenekte yer alan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi ve alımlara ilişkin usul ve esaslar KalkınmaBakanlığınca belirlenir.”

27. Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2tertibinde yer alan ödeneği bölgesel eylem planları ve programları, Doğu veGüneydoğu Anadolu Bölgesi Cazibe Merkezleri Programı ve Yatırım ve DestekHamlesi ve Öncelikli Dönüşüm Programları eylem planları kapsamındaki işler ilebilimsel araştırma projeleri ve yükseköğretim kurumlarının muhtelifyatırım projeleri için kullandırmaya Kalkınma Bakanı yetkilidir. Butertipte yer alan ödenekten Kalkınma Bakanlığınca uygun görülen tutarlarıyatırımları hızlandırma ödeneğine aktarmaya Maliye Bakanlığı yetkilidir.

…

53. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ilköğretim öğrencilerineücretsiz olarak dağıtılacak ders kitapları için 289.000.000 Türk Lirası,taşımalı ilköğretim ve ortaöğretim kapsamındaki öğrencilerin öğle yemeği içinde 700.000.000 Türk Lirası ve Özel Eğitime İhtiyaç Duyan Öğrencilerin Okullarave Kurumlara Erişiminin Sağlanması İçin Ücretsiz Taşınması Projesi kapsamında295.000.000 Türk Lirası olmak üzere toplam 1.284.000.000 Türk Lirasına kadaryapılacak harcamalar karşılığı tutarı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikFonuna 9/4/2003 tarihli ve 4842 sayılı Kanun ile 29/5/1986 tarihli ve 3294sayılı Kanun uyarınca aktarılacak tutardan keserek Milli Eğitim Bakanlığı adınaaçılmış olan özel hesaplara aktarmaya Maliye Bakanı yetkilidir.Ücretsiz kitap uygulaması için açılan özel hesaba aktarılan tutardan yüklenmetutarının yüzde 30’una kadar olan kısmını sözleşme tarihinde, geri kalanını iseişin bitim tarihinde kullandırmaya Milli Eğitim Bakanı yetkilidir.

…

57. Toplumda Fiziksel Aktivitenin Arttırılması Projesikapsamında; Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından, bütçesinin15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermaye bütçesinden bisikletalımı ve dağıtımı yapılır. Bisikletlerin alımı, bedeli karşılığındaveya bedelsiz olarak dağıtımı, şartları, kapsamı, kullandırılması ve denetimineilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığıyetkilidir.

58. “Koruyucu Ağız ve Diş Sağlığı Hizmetlerinin Geliştirilmesi veSürdürülmesi" kapsamında; diş fırçası ve diş macununun alımı için TürkiyeHalk Sağlığı Kurumu bütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-03.2 tertibi ile dönersermaye bütçesine, bu amaçla konulan ödeneklerin harcanmasına, dişfırçası ve diş macununun bedeli karşılığında veya bedelsiz olarakdağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye Halk Sağlığı KurumuBaşkanlığı yetkilidir.

…

63. Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneği, belediyelerin ihtiyaçduyduğu yatırım nitelikli zorunlu projelerin gerçekleştirilmesi amacıylakullanmaya Maliye Bakanı yetkilidir.”

…

66. Başbakanlık bütçesinde 100. yıl anma etkinlikleri kapsamındaçalışmalar yapmak maksadıyla 07.00.00.02-01.1.1.00-1-05.2 tertibinde tefrikedilen ödenekler, Başbakanlık bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özelhesaba aktarılır. Özel hesaptan yapılan harcamalar 5018 sayılı Kanun ile 4734sayılı Kanundan müstesnadır. Özel hesaba aktarılan tutarların kullanımınailişkin usul ve esaslar Başbakan onayı ile belirlenir.

…

73. 24.01.33.00-10.2.0.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek; Türkiye’de ikamet eden ve hizmete ihtiyaç duyan 65 yaş üstü yaşlılarınkorunması ve desteklenmesi ile biyo-psiko sosyal bakıma ihtiyacı olanlarınyaşadıkları mekânlarda gerekli olan bakımlarının yapılarak yaşamlarınınkolaylaştırılmasını amaçlayan Yaşlı Destek Programı (YADES) için Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesindeBüyükşehir Belediyelerinin program amaçlarına uygun olarak hazırlayacaklarıprojeler için kullandırılır.

YADES Programı kapsamında valilikler tarafından Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığına teklif edilen ve anılan Bakanlık tarafından uygunbulunan projelerden, valinin yetki ve sorumluluğunda gerçekleştirilmesi uygungörülenlerin bedelleri, münhasıran proje ile ilgili harcamalarda kullanılmaküzere söz konusu ödenekten ilde valilik adına açılacak özel bir hesabaaktarılır ve proje amaçlarına uygun olarak vali tarafından büyükşehirbelediyelerine Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafındanbelirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılır.

…

77. 25/1/2006 tarihli ve 5449 sayılı Kanun gereğince, merkeziyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin kalkınma ajansları tarafındandesteklenmeye hak kazanan projelerine tahsis edilen kaynaklar, proje yürütücüsüidarelerin bütçelerine gelir kaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izlenir.Söz konusu projelerde kullanılmak üzere merkezi yönetim kapsamındaki kamuidarelerince taahhüt edilecek eş finansman tutarı, bütçe ve bütçe dışıimkanlardan karşılanır. Bütçe dışı imkânlarla karşılanamayan eş finansmantutarını, bu amaçla idarelerin bütçelerinde (06) ve (07) ekonomik kodlarınıiçeren tertiplerde yer alan ödeneklerden tahakkuka bağlamak suretiyle sözkonusu projeler için açılan özel hesaplara ödemeye proje yürütücüsü idareleryetkilidir. Kalkınma ajansı ve yararlanıcı kamu idaresi tarafından projeyetahsis edilen kaynakların kullanımı, proje kapsamında ve proje süresiylesınırlı olmak üzere 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıhükümleri çerçevesinde personel çalıştırılması, özel hesabın işleyişi vemuhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar KalkınmaBakanlığı tarafından tespit edilir.

…

79. Avrupa Birliği Bakanlığının “Avrupa Birliği İletişimStratejisi” çerçevesinde, gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık içinyeterli süresi bulunmayan faaliyetlerine ilişkin giderlerinin karşılanmasıamacıyla 25.01.00.38-01.1.9.00-1-03.6 tertibinde yer alan ödenektenBakan tarafından belirlenecek olan tutar Avrupa Birliği Bakanlığı bütçesinegider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarak kullanılır. Özelhesaptan yapılan harcamalar 5018 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanundanmüstesnadır. Özel hesaba aktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesive denetlenmesine ilişkin usul ve esaslar Avrupa Birliği Bakanlığı ve MaliyeBakanlığınca müştereken belirlenir.

…

81. Başbakanlık bütçesinin 07.01.00.37-10.9.9.61-1-05.2 tertibindeyer alan ödeneğin kullanımına ilişkin usul ve esaslar Başbakanlıkça tespitedilir.

82. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı bütçesine 29/5/2009tarihli ve 5902 sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanunun 10 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendigereğince uluslararası acil yardımların yapılması amacıyla tefrik edilenödenekler Başkanlık bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılır. Özelhesaptan yapılan harcamalar 5018 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanundanmüstesnadır. Özel hesaba aktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesive denetlenmesine ilişkin usûl ve esaslar Dışişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığıve Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca müştereken belirlenir.”

…

89. Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.00-1-09.6 tertibinde yer alan ödenekten 200.000.000 TL’yekadar olan kısmını, emek yoğun sektörlerde anahtar teslimi fabrika binasıyapımı projesi kapsamındaki giderlerin karşılanması amacıyla ihtiyaca göregerektiğinde Cazibe Merkezleri Programı kapsamında kullandırılmak üzere HazineMüsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.1.1.20-1-07.1 tertibine aktarmaya veyaYüksek Planlama Kurulu kararı ile belirlenecek usul ve esaslar çerçevesindekullandırılmak üzere Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketi’ne, İl Özelİdarelerine veya Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına tahakkukabağlamak suretiyle ödenmesi amacıyla Maliye Bakanlığı bütçesinde yıl içerisindeaçılacak tertiplere aktarmaya Maliye Bakanı yetkilidir.

90. T.C. Devlet Demiryollarıİşletmesi Genel Müdürlüğünün 24/4/2013 tarihli ve 6461 sayılı Türkiye DemiryoluUlaştırmasının Serbestleştirilmesi Hakkında Kanunun geçici 3 üncü maddesindesayılanlar dışındaki finansman açıkları, Hazine Müsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.5.5.00-1-08.1tertibinde yer alan ödenekten karşılanır.

4. Başbakanlık bütçesinin 07.01.00.37-10.9.9.61-1-1-05.2 kodlutertibi şöyledir:

KURUMSAL

SINIFLANDIRMA

FONKSİYONEL

SINIFLANDIRMA

FİN.

TİPİ

EKO.

SINIF.

AÇIKLAMA

I

II

III

IV

I

II

III

IV

I

I

II

5

HİZMET ALIMLARI

50.000

6

TEMSİL VE TANITMA GİDERLERİ

525.000

7

MENKUL MAL,GAYRİMADDİ HAK ALIM, BAKIM VE ONARIM GİDERLERİ

35.000

37

EKONOMİK, SOSYAL VE KÜLTÜREL İŞLER BAŞKANLIĞI

117.074.000

04

EKONOMİK İŞLER VE HİZMETLER

7.074.000

1

Genel Ekonomik İşler ve Hizmetler

7.074.000

1

00

Genel ekonomik ve ticari işler ve hizmetler

7.074.000

1

Genel Bütçeli İdareler

7.074.000

01

PERSONEL GİDERLERİ

6.166.000

1

MEMURLAR

3.093.000

2

SÖZLEŞMELİ PERSONEL

3.073.000

02

SOSYAL GÜVENLİK KURUMLARINA DEVLET PRİMİ GİDERLERİ

825.000

1

MEMURLAR

474.000

2

SÖZLEŞMELİ PERSONEL

351.000

03

MAL VE HİZMET ALIM GİDERLERİ

83.000

2

TÜKETİME YÖNELİK MAL VE MALZEME ALIMLARI

26.000

3

YOLLUKLAR

20.000

5

HİZMET ALIMLARI

1.000

6

TEMSİL VE TANITMA GİDERLERİ

5.000

7

MENKUL MAL,GAYRİMADDİ HAK ALIM, BAKIM VE ONARIM GİDERLERİ

31.000

10

SOSYAL GÜVENLİK VE SOSYAL YARDIM HİZMETLERİ

110.000.000

9

Sınıflandırmaya Girmeyen Sosyal Güvenlik ve Sosyal Yardım Hizmetleri

110.000.000

9

Sınıflandırmaya girmeyen sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri

110.000.000

61

Acil Destek Giderleri

110.000.000

1

Genel Bütçeli İdareler

110.000.000

05

CARİ TRANSFERLER

110.000.000

2

HAZİNE YARDIMLARI

110.000.000

39

İDAREYİ GELİŞTİRME BAŞKANLIĞI

4.239.000

01

GENEL KAMU HİZMETLERİ

4.239.000

8

Genel Kamu Hizmetlerine İlişkin Araştırma ve Geliştirme Hizmetleri

4.239.000

8

00

Genel Kamu Hizmetlerine İlişkin Araştırma ve Geliştirme Hizmetleri

4.239.000

5. 2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı BütçesiE-Cetveli şöyledir:

“2017 YILI CUMHURBAŞKANLIĞI BÜTÇESİ E-CETVELİ

Cumhurbaşkanlığı Bütçesinden yapılacak, Cumhurbaşkanı’nın konumuve hizmetlerin özelliğinden kaynaklanan giderler ve bu giderlerin ekonomiksınıflandırmanın hangi ayrıntısından karşılanacağı aşağıda gösterilmiştir:

1. Cumhurbaşkanı’nın, eşinin ve resmi ya da özel davetli olarakülkemizi ziyaret eden Yabancı Devlet Başkanlarının gezilerinde, güvenlik vehizmet nedeniyle eşlik etmek üzere görevlendirilen personelin özel kıyafetgiderleri,”03.2.5.01- Giyecek Alımları”, geziye ilişkin konaklama, yeme-içmegibi her türlü giderleri, ”03.6.1.01- Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar,Organizasyon Giderleri” tertiplerinden,

2. Cumhurbaşkanı ve Genel Sekreterin yazışma ve kutlamaya ilişkinposta giderleri, “03.5.2.01-Posta ve Telgraf Giderleri” tertibinden,

3. Cumhurbaşkanlığı Makamına hizmet veren taşıtlar ile diğertaşıtların kasko sigortası giderleri, “03.5.4.02-Sigorta Giderleri”tertibinden,

4. Kamu kuruluşlarından geçici olarak tahsis edilen; bina, araç vegereçlerin bakım, onarım ve her türlü giderleri, Cumhurbaşkanlığı bütçesininilgili tertiplerinden,

5. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği’ne tahsisli uçakların bakımve işletmesine ilişkin giderleri ile ihtiyaç halinde kiralanacak uçak kira vediğer giderleri Türk Hava Yolları A.O.’lığı; Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliği’ne tahsisli M/Y Savarona Gemisine ait, bakım-onarım, seyir,personel ve diğer her türlü işletme giderleri Kamu Kurum ve Kuruluşları ileyapılan protokol esasları doğrultusunda Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgilitertiplerinden,

6. Cumhurbaşkanı, eşi ve Genel Sekreterin temsil niteliğindeverecekleri yemek, kabul, resepsiyon ve organizasyon bedelleri ile bunlarlailgili diğer her türlü giderleri; Cumhurbaşkanlığınca milli ve dini bayramlarile diğer zamanlarda yapılacak ikram, hediye, gönderilecek çiçek ve çelenkbedelleri, konukları ağırlama giderleri, Cumhurbaşkanı’nın takdirleri ileverilecek ödül, şilt ve benzeri giderler, ”03.6.1.01-Temsil, Ağırlama, Tören,Fuar, Organizasyon Giderleri” tertibinden,

7. Cumhurbaşkanlığı temsil, tören ve ağırlama giderleri,Cumhurbaşkanı ve eşi tarafından verilecek hediyelik eşya, verilenresepsiyonlarda görevli personelin görev nedeniyle giymiş olduklarıkıyafetlerin yaptırılması-temizlettirilmesi, çalışma ofisi ve konutlarındakullanılacak mal, malzeme alımları, taşıt kiralanması ve diğer hizmet alımlarıile çalışma ofisinin, personel yemek hizmetleri alımı ile bununla ilgili mal vemamul alımları, konutların ve tarihi-bedii değeri olan varlıkların yapım, bakımve onarımları, çalışmaların kitap haline getirilmesi giderleri; 4734 sayılıKamu İhale Kanununda belirtilen parasal limitlere bakılmaksızın aynı kanunun22. maddesine göre tedarikçi ile yapılacak pazarlık sonucunda Cumhurbaşkanlığıbütçesinin ilgili tertiplerinden,

8. Cumhurbaşkanı ve aile bireyleri ile bakmakla yükümlüolduklarının, Cumhurbaşkanlığı yapmış olanlar ile bunların bakmakla yükümlüoldukları aile fertlerinin, ölenlerin dul ve yetimlerinin her türlü tedavi,ilaç ve cenaze giderleri, ”03.9.3.01- Cenaze Giderleri”, ”03.9.8.90-DiğerTedavi ve Sağlık Malzemesi Giderleri” ve ”03.9.9.90 Diğer İlaç Giderleri”tertiplerinden,

9. Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görev yapanpersonele, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Yiyecek Yardımı Yönergesikurallarına göre yapılacak yiyecek yardımı, “05.3.1.05-Memurların öğle YemeğineYardım” tertibinden, görevli personel tarafından diğer zamanlarda yenilen yemekücretleri ile Genel Sekreterimizin misafirlerine verilen yemek ücretleri“03.6.1.01- Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar ve Organizasyon Giderleri”tertibinden,

10. Cumhurbaşkanı’nın takdirlerine göre;

a) Muhtaç durumdaki kişilere ve öğrencilere, dernek, birlik,kurum, sendika, okul, hastane, vakıf ve benzeri kuruluşlar ile kamuya yararlıkampanyalara yapılacak yardımlar, ilgisine göre,

“05.3.1.01 -Dernek, Birlik, Kurum, Kuruluş, Sandık vb.Kuruluşlara”,

“05.3.1.08-Türk Kültür Varlığının Korunması ve TanıtımıGiderleri”,

“05.4.2.01-Eğitim Amaçlı Diğer Transferler”,

“05.4.3.01-Sağlık Amaçlı Transferler”,

“05.4.4.01-Yiyecek Amaçlı Transferler”,

“05.4.7.01-Muhtaç ve Körlere Yardım”,

“05.4.9.01-Hane Halkına Yapılan Diğer Transferler”,tertiplerinden,

b) Kamu personeli olmayanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzerinitelikteki nakdi ödemeler “03.4.2.05-ödül, İkramiye ve benzeri ödemeler”

c) Kamu personeli olanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzerinitelikteki nakdi ödemeler ilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın“01.1.6.01 -ödül ve İkramiyeler” tertiplerinden,

karşılanır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 1.3.2017 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, iptali talep edilen kanun hükümleri,dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralıfıkrası uyarınca 14.2.2018 tarihinde yapılan toplantıda Maliye Bakanı NaciAĞBAL, Müsteşar H. Abdullah KAYA, Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürü Hakan AY,Gelir Politikaları Genel Müdürü Burcu AYDIN ÖZÜDOĞRU’nun sözlüaçıklamaları dinlendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Kanun’un 6. Maddesinin;

1. (1) Numaralı Fıkrasının (a) Bendinin İncelenmesi

a. Anlam ve Kapsam

3. Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, esas olarak devlettüzel kişiliğine dâhil olan kamu idarelerini ifade etmek için kullanılmaktadır.Nitekim bu husus 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Bütçetürleri ve kapsamı” başlıklı 12. maddesinde “…Genel bütçe, Devlet tüzelkişiliğine dahil olan ve bu Kanuna ekli (I) sayılı cetvelde yer alan kamuidarelerinin bütçesidir…” şeklinde ifade edilmiştir.

4. Özel bütçe ise aynı maddede “…Özel bütçe, bir bakanlığabağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan,gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş veçalışma esasları özel kanunla düzenlenen ve bu Kanuna ekli (II) sayılı cetveldeyer alan her bir kamu idaresinin bütçesidir…” şeklinde belirtilmiştir.

5. Söz konusu kurumların bütçeleri hazırlanırken kamu hizmetindekullanılmak amacıyla öngörülen ödenekler ilgili bütçe tertiplerindegösterilmektedir. Bütçe tertibi; bütçenin sistematik bir şekilde hazırlanması,uygulanması ve sonuçlandırılabilmesi açısından kamu gelirlerinin ve kamugiderlerinin ayrıntılı olarak ve belli bir düzen içinde sınıflandırılarakgösterildiği kayıt düzenidir. Nitekim 5018 sayılı Kanun’un 15. maddesinindördüncü fıkrasında da “…‘Tertip’ deyimi kurumsal, fonksiyonel ve finansmantipi kodların bütün düzeyleri ile ekonomik sınıflandırmanın ilk iki düzeyini,borç ödemeleri yönünden ‘ilgili hizmet tertibi’ deyimi borç konusu hizmetlerin yürütüldüğüilgili tertipleri ifade eder.” şeklinde tanımlanmıştır. 2017 yılıbütçe hazırlama rehberinde personel giderleri (01), sosyal güvenlik kurumlarınadevlet giderleri primi giderleri (02), mal ve hizmet alım giderleri (03), faizgiderleri (04), cari transferler (05), sermaye giderleri (06), sermayetransferleri (07), borç verme (08), yedek ödenekler ise (09) şeklindekodlanmıştır.

6. “Kurumsal sınıflandırma”, yönetim yetkisini temelkriter olarak kabul eden sınıflandırma şeklidir. Kurumsal sınıflandırmaylasiyasi ve idari sorumluluğun bütçede gösterilmesi hedeflenmektedir.

7. “Fonksiyonel sınıflandırma”, devlet faaliyetlerinintürünü göstermektedir. Devlet faaliyetlerinin ve bu faaliyetlere yönelikharcamaların zaman serileri boyunca izlenmesi ve uluslararası karşılaştırmaimkânı elde edilmesi, fonksiyonel sınıflandırma ile mümkün olabilmektedir.Ayrıca bütçe politikalarının oluşturulmasında sektörel ayrımların yapılabilmeside bu sınıflandırmanın hedefleri arasındadır.

8. “Finansman tipi sınıflandırma”, yapılanharcamaların hangi kaynaktan finanse edildiğini göstermektedir. Busınıflandırma tipinin belirlenmesinde ödemenin nereye yapıldığı hususu önemtaşımamaktadır. Finansman tipi sınıflandırma aynı zamanda dış proje kredileri,özel ödenekler ile şartlı bağış ve yardımların takibine imkân vermekte olupözellikle mali mevzuat gereği ayrı tertiplerde izlenmesi gereken ödeneklerintakibine de imkân sağlamaktadır.

9. “Ekonomik sınıflandırma”yla ise devletin görev vefonksiyonlarını yerine getirirken yürüttüğü faaliyetlerin millî ekonomiye,piyasalara ve gelir dağılımına etkilerinin planlanması, izlenmesi vedeğerlendirilmesi hedeflenmektedir. Ekonomik sınıflandırma; gelirlerin, harcamave borç vermenin, finansmanın (gelir-gider farkı) sınıflandırması şeklinde üçbölümden oluşmaktadır. Gelir ile harcama ve borç vermenin sınıflandırılmasındakarşılıklı veya karşılıksız, cari veya sermaye ayrımı öncelik taşımaktadır.Karşılıksız işlemler, kanunun emrettiği hususlarda bir mal veya hizmetkarşılığı olmadan yapılan, burs ödemeleri veya vergi gelirleri gibi tahsilat veödemeleri kapsar. Sermaye ve cari harcama ayrımında ise bütçe hazırlama rehberive merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen asgari değerler ile kullanım ömrüdikkate alınmaktadır.

10. Ödenek esas itibarıyla para veya nakit olmayıp yürütülmesizorunlu kamu hizmetlerinin gerektirdiği harcamaların yapılabilmesine imkântanıyan harcama iznini ifade etmektedir. Bütçeyle verilen ödenekler, tahsisedildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan malve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılır. Ödeneklerin bütçeyılındaki tüm ihtiyaçları karşılayacak şekilde belirtilmesi gerekir. Ancak sözkonusu ödenekler tahmine dayalı olduğundan bunun çeşitli nedenlerle yıl içindeyetersiz kalması söz konusu olabilmektedir. Böyle durumlarda ortaya çıkacaködenek ihtiyacının karşılanması yöntemlerinden birisi de bütçenin kendi içindegerçekleştirilecek olan ödenek aktarmasıdır.

11. Ödenek aktarmalarına ilişkin temel kurallar 5018 sayılıKanun’un 21. maddesinde düzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleri arasındaki ödenekaktarmalarının kanunla yapılacağı ancak harcamalarda tasarrufu sağlamak,dengeli ve etkili bir bütçe politikasını gerçekleştirmek üzere -genel bütçeödeneklerinin yüzde onunu geçmemek kaydıyla- merkezî yönetim kapsamındaki kamuidarelerinin bütçeleri arasındaki ödenek aktarmalarına ilişkin yetki veişlemler ile usul ve esasların merkezî yönetim bütçe kanununda belirleneceğihüküm altına alınmıştır.

12. Dava konusu kuralla da Bütçe Kanunu’yla verilen ödeneklerinetkin ve verimli bir şekilde kullanılması amacıyla kamu idarelerinin yıl içindeortaya çıkabilecek ihtiyaç fazlası ödeneklerinin diğer kamu idarelerinin ödenekihtiyacının karşılanmasında kullanılmasını temin etmek veya ödeneklerinöncelikli hizmetlerde kullanılmasını sağlamak üzere genel bütçe ödeneklerininyüzde onunu aşmamak kaydıyla genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özelbütçeli idarelerin bütçelerine konulan (01), (02), (03), (05), (06), (07), (08)ve (09) ekonomik kodlarındaki ödenekleri, kamu idareleri bütçeleri arasındaveya Maliye Bakanlığı bütçesinin “Yedek Ödenek” tertibine aktarmaya,maliye bakanı yetkili kılınmıştır.

13. 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesinin (c) bendinde, Maliye Bakanlığınaharcama politikalarının geliştirilmesi ve uygulanması ile devlet bütçesininhazırlanması, uygulanması, uygulamanın izlenmesi ve yönlendirilmesine ilişkinhizmetleri yürütmek görevi verilmiştir. Buna göre Maliye Bakanlığı; bütçeninkalkınma planı ve programlarda yer alan politika, hedef ve önceliklere uygunşekilde, idarelerin stratejik planları ile performans ölçütlerine vefayda-maliyet analizine göre uygulanmasını gözetmekle yükümlü kılınmıştır. Davakonusu kuralla, kurumlar arası ödenek aktarmaları konusunda bütçeninhazırlanması, uygulanması ve yönlendirilmesinden sorumlu olan MaliyeBakanlığının yetkili kılındığı anlaşılmaktadır.

b. İptal Talebinin Gerekçesi

14. Dava dilekçesinde özetle; maliye bakanına ödenek aktarmakonusunda sınırsız bir yetki verilerek yeni bir bütçe yapma hakkı tanındığı, budurumun 5018 sayılı Kanun’la kurulmak istenen mali sistemle bağdaşmadığı,kanunla temel ilkeleri belirlenmeden maliye bakanına ödenek aktarma konusunda sınırsızbir yetki verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu gibi Mecliseait olan bütçe hakkının ihlal edildiği, kuralda ödenek aktarma konusunda genelbütçe ödeneklerinin yüzde onu oranında sınır konması veya ödenek aktarmasıyapılacak ekonomik kodların gösterilmesinin ödenek aktarma konusunda bir sınırolarak kabul edilemeyeceği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6., 7., 87., 88.,89., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

15. Bütçe genel olarak belirli bir dönemdeki gelir ve gidertahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüneuygun olarak yürürlüğe konulan belgedir. Devlet, bir yıl süresince bütçekanununda belirtilmesi koşuluyla harcama yapabilmekte ve gelirtoplayabilmektedir.

16. Bütçe kanunları; bir devlette kamu hizmetlerinin yerinegetirilebilmesi için öngörülen gelirlerin nasıl toplanacağına ve yönetileceğine,planlanan harcama ve yatırımlara ilişkin ilkelerin belirlendiği özel yasamaişlemleridir. Bütçe kanunları yıllık olarak çıkarılmakta ve ilgili olduklarıyıl boyunca uygulanmakta olup bütçe yılı tamamlandıktan sonra hükmünüyitirmektedir. Bütçe kanunlarının zamanında hazırlanamaması veya kabuledilememesi, kamu düzeninde telafisi güç zararlar doğurabilecek nitelikteolduğundan Anayasa'da bütçe kanunlarının hazırlanmaları, parlamentodagörüşülmeleri ve yayımlanmaları bakımından diğer kanunlardan farklı usullerbenimsenmiştir.

17. Anayasa’nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisinin(TBMM) görev ve yetkileri arasında “kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak”yanında “bütçe kanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek” görev veyetkisine ayrıca yer verilmiştir. Anayasa’nın 88. maddesinde, kanunlarınTBMM’de teklif, görüşülme usul ve esasları düzenlenirken bütçe kanunlarınıngörüşülme usul ve esasları 162. maddede düzenlenmiştir. Bu maddeyle bütçe kanuntasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kuruldaüyelerin gider artırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde bulunmaları önlenmiş veAnayasa’nın 89. maddesiyle de Cumhurbaşkanına bütçe kanunlarını bir dahagörüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öte yandanAnayasa’nın 163. maddesinde bütçede değişiklik yapılabilmesinin esasları daayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçededeğişiklik yapma yetkisi verilemeyeceği belirtilmiştir.

18. Anayasa’nın anılan maddeleri incelendiğinde anayasakoyucununbütçe kanunlarına diğer kanunlara nazaran özel bir önem atfettiğianlaşılmaktadır. Anayasa’da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarakdüzenlenen bu iki kanunlaştırma yönteminin doğal sonucu olarak olağan kanun iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe kanunu ile düzenlenmesi mümkün olmadığıgibi mevcut kanun hükümlerinin değiştirilmesi veya kaldırılması daolanaksızdır. Bu durum Anayasa’nın 161. maddesinde “Bütçe kanununa, bütçe ileilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” denilmek suretiyle açıkbir şekilde ifade edilmiştir.

19. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatlarına göre “bütçe ileilgili hükümler” kavramı, mali nitelikteki hükümleri değil kanun konusu olabilecekbir kuralı kapsamaması koşuluyla bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayıkolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikte hükümleri ifade etmektedir. Anayasa’nın161. maddesinin getiriliş amacı, bütçe kanunlarında yıllık bütçe kavramıdışındaki konulara yer vermemek; böylece bütçe kanunlarını ilgisiz kurallardanuzak tutarak kendi yapısı içinde bütünleştirmektir.

20. Yasama organının halk adına kamu gelirlerini toplama ve yinehalk adına bu gelirleri harcama konusunda yürütme organına sınırlarıbelirleyerek yetki vermesi ve sonuçlarını denetlemesine bütçe hakkıdenilmektedir. Tanımdan da anlaşılacağı üzere bütçe hakkı; vergi ve benzerigelirlerle kamu harcamalarının çeşit ve miktarını belirleme, onaylama veharcamaların sonuçlarını denetleme hakkıdır. Bu hak, demokratik ülkelerde halktarafından seçilen temsilcilerden oluşan yasama organına ait bulunmaktadır.

21. Dava konusu kuralda, Bütçe Kanunu’yla verilenödeneklerin etkin ve verimli bir şekilde kullanılması amacıyla kamuidarelerinin yıl içinde ortaya çıkabilecek ihtiyaç fazlası ödeneklerinin diğerkamu idarelerinin ödenek ihtiyacının karşılanmasında kullanılmasını temin etmekveya ödeneklerin öncelikli hizmetlerde kullanılmasını sağlamak üzere genelbütçe ödeneklerinin yüzde onunu aşmamak kaydıyla genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri ile özel bütçeli idarelerin bütçelerine konulan (01), (02), (03),(05), (06), (07), (08) ve (09) ekonomik kodlarındaki ödenekleri, kamu idareleribütçeleri arasında veya Maliye Bakanlığı bütçesinin “Yedek Ödenek” tertibineaktarmaya maliye bakanının yetkili olduğu hüküm altına alınmaktadır. Kurumlararası ödenek aktarmalarını düzenleyen kural bu hâliyle bütçenin uygulanması ileilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikteki hükümleri ihtivaetmektedir.

22. Kuralda, kurumlar arası ödenek aktarmanın ancak genelbütçe ödeneklerinin yüzde onunu aşmamak kaydıyla ve kamu idarelerinin yıliçinde ortaya çıkabilecek ihtiyaç fazlası ödeneklerinin diğer kamu idarelerininödenek ihtiyacının karşılanmasında kullanılmasını sağlamak amacıylayapılabileceği belirtilerek ödenek aktarmaya ilişkin çerçeve ve maliyebakanına verilen ödenek aktarma yetkisinin sınırlarıbelirlenmiştir. Kuralın cari yıl bütçesinde ödenek artışına olanaktanıması veya doğrudan ödenek üstü harcama yapmaya sebebiyet vermesi söz konusudeğildir. Bu itibarla bütçenin hazırlanması, uygulanması ve yönlendirilmesindensorumlu olan maliye bakanına kanunda belirtilen sınırlar içinde ödenek aktarmakonusunda yetki veren kural, yasama yetkisinin devri sonucunu doğurmadığıgibi Meclise ait olan bütçe hakkını da ihlal etmemektedir.

23. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 6., 7., 88., 89. ve 163. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

2. (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “…fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın…” İbaresinin İncelenmesi

a. Anlam ve Kapsam

24. Kanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasında, genelbütçe kapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresininyıl içinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın ödenek aktarmaya yetkili olduğu ifade edilmiştir. Fıkradayer alan “…fonksiyonel sınıflandırma ayrımına bakılmaksızın...” ibaresidava konusu kuralı oluşturmaktadır.

25. Günümüzde bütçe kanunları çeşitli sınıflandırmalar yardımıylaoluşturulmaktadır. Bu sınıflandırma türlerinden biri olan fonksiyonelsınıflandırma, devlet faaliyetlerinin türünü göstermektedir. Devletfaaliyetlerinin ve bu faaliyetlere yönelik harcamaların zaman serileri boyuncaizlenmesi ve uluslararası karşılaştırma imkânı elde edilmesi, fonksiyonelsınıflandırma ile mümkün olabilmektedir. Ayrıca bütçe politikalarınınoluşturulmasında sektörel ayrımların yapılabilmesi de bu sınıflandırmanınhedefleri arasındadır.

26. Analitik bütçe sınıflandırmasında fonksiyonel sınıflandırma,devlet faaliyetlerinin türünü göstermekte; ödeneklerin kamu hizmetlerine veişlevlerine göre tahsis edilmesi ile bütçe politikalarının oluşturulmasındasektörel ayrımların yapılabilmesine olanak sağlamaktadır. Bu bağlamdaödeneklerin kamusal faaliyetlerin türüne/işlevine göre tahsisi, kamuhizmetlerinin maliyetlerinin ortaya konulabilmesi, maliyet-fayda analizininyapılabilmesi ile verimlilik, etkililik ve ekonomiklik hedeflerineulaşılabilmesi bütçenin sınıflandırması ile gerçekleşebilmektedir. Bu yanıylabütçe sınıflandırmasının temelini fonksiyonel sınıflandırma oluşturmaktadır.Nitekim 5018 sayılı Kanun’un 15. maddesinin üçüncü fıkrasında “Merkeziyönetim bütçe kanununun gider cetvelinin bölümleri, analitik bütçesınıflandırmasına uygun olarak fonksiyonlar şeklinde düzenlenir. Fonksiyonlarbirinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü düzeyde alt fonksiyonlara ayrılır.”denilmektedir.

27. Fonksiyonel sınıflandırma, dört düzeyli bir kod grubundanoluşmaktadır. I. düzey, devlet faaliyetlerini on ana fonksiyona ayırmaktadır.Ana fonksiyonlar, II. düzeyde alt fonksiyonlara bölünmektedir. III. düzeykodlar ise nihai hizmetleri göstermektedir. Fonksiyonel sınıflandırmanın IV.düzeyi de özel olarak izlemeyi gerektiren bazı kurumsal planlama ihtiyaçlarınınkarşılanması ve izlenmesi amacıyla yapıya dâhil edilmiş olup böyle bir ihtiyaçortaya çıktığında IV. düzeye ilişkin kodlar ve bu kodların açıklamaları MaliyeBakanlığı ile mutabakat sağlanarak belirlenmektedir.

28. Diğer yandan kamu kurumlarınca ihtiyaç duyulan bazı hizmetlerbaşka bir kamu kurumunun ana hizmeti kapsamında bulunabilmektedir. Budoğrultuda kamu kurumları bu hizmetleri kendileri yapmak yerine ilgili kamukurumunun uzmanlık ve tecrübelerinden istifade edecek şekilde bu idarelereyaptırabilmektedir. Bununla birlikte analitik bütçe sınıflandırma sisteminegöre kullanılan fonksiyonlar her bir kurumun ana hizmet grubu ileilişkilendirilerek bütçelerde yer almaktadır. Dolayısıyla hizmeti yaptıracakidareler ile hizmeti yürütecek olan idarelerin ana hizmetlerinin farklı olması,bütçelerinde kullanılan fonksiyonel kodların farklı olması sonucunudoğurmaktadır.Bu nedenle genel bütçe kapsamında yer alan bir kamu kurumundandiğer bir kamu kurumuna yapılacak aktarmalar fonksiyonel kod değişikliğigerektirmektedir.

b. İptal Talebinin Gerekçesi

29. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla maliye bakanınaverilen ödenek aktarma yetkisinin ödeneğin konulduğu kamu idaresi ile hizmetiyürütecek kamu idaresini değiştirmenin ötesinde, yürütülecek kamu hizmetininfonksiyonu yanında türünü de değiştirerek bütçede yer almayan farklı birkamusal fonksiyona/işleve (veya yer alan farklı fonksiyonun ödeneğininartırılarak ödenekten fazla) harcama yapılmasına sebebiyet verdiği, bu durumunbütçede değişiklik yapılması suretiyle bütçe hakkını ihlal ettiği belirtilerekkuralın Anayasa’nın 87., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

30. Dava konusu kuralda, genel bütçe kapsamındaki kamuidarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresinin yıl içinde hizmetiyürütecek olan idarenin bütçesine fonksiyonel sınıflandırma ayrımınabakılmaksızın ödenek aktarmaya yetkili olduğu belirtilmektedir.

31. Kural ile getirilen düzenleme her ne kadar genel bütçekapsamındaki kamu idarelerinden hizmeti yaptıracak olan kamu idaresinin yıliçinde hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesine fonksiyonel sınıflandırmaayrımına bakılmaksızın ödenek aktarma yetkisi vermekte ise de AnayasaMahkemesinin 26.5.2016 tarihli ve E.2015/7, K.2016/47 sayılı kararındabelirtildiği üzere aslında ödenek diğer kamu idaresine aktarılıpaktarılmamasına bakılmaksızın konuluş amacı doğrultusunda kullanılacaktır. Birbaşka ifade ile hizmeti yaptıracak olan kamu idaresi söz konusu hizmeti isterkendi ifa edecek olsun isterse de hizmeti yürütecek olan idarenin bütçesinefonksiyonel sınıflandırma ayrımına bakılmaksızın ödenek aktarsın, her şartaltında merkezî yönetim bütçe kanunu ile konulan ödenek konuluş amacıdoğrultusunda kullanılacaktır. Dava konusu kural, bu yönüyle bütçeninuygulanması ile ilgili hüküm kapsamında değerlendirilmekte olup bütçe hakkınızedelememektedir.

32. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 163. maddesi ile ilgisi görülmemiştir.

B. Kanun’un 9. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının İkinci Cümlesinin “(Ulaştırma,Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşımsistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı ve çeken araçprojeleri hariç)” Bölümünün İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

33. Dava dilekçesinde özetle; kamu yatırım projelerine bütçedenharcama yapılabilmesi için projenin 641 sayılı KHK’nın 32. ve 5018 sayılıKanun’un 19. maddesi gereğince Kalkınma Bakanlığı tarafından hazırlanacak 2017yılı yatırım programına ek yatırım cetvellerinde yer almasının zorunlu olduğu,4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 5. maddesinde birden fazla yılı kapsayanyatırım projelerinde ihaleye çıkılabilmesi için ilk yıl öngörülen ödeneğinproje maliyetinin yüzde ondan az olamayacağının belirtildiği, dava konusukuralda ise Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecekşehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demir yoluyapımı ve çeken araç projelerinin anılan Kanun hükümlerinden muaf tutulduğubelirtilerek kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

34. Kanun’un “Yatırım harcamaları” kenar başlıklı 9.maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, 2017 Yılı YatırımProgramına ek yatırım cetvellerinde yer alan projeler dışında herhangi birprojeye harcama yapılamayacağı belirtilmiş; dava konusu kuralın da yer aldığıikinci cümlesinde, bu cetvellerde yer alan projeler ile ödeneği toplu olarakverilmiş projeler kapsamındaki yıllara sari işlere (Ulaştırma, Denizcilik veHaberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri vemetro yapım projeleri ile diğer demir yolu yapımı ve çeken araç projelerihariç) 2017 yılında başlanabilmesi için proje veya işin 2017 yılı yatırımödeneğinin proje maliyetinin yüzde onundan az olamayacağı hüküm altınaalınmıştır. Anılan fıkrada parantez içinde yer alan “…(Ulaştırma, Denizcilikve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemlerive metro yapım projeleri ile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projelerihariç)…” şeklindeki bölüm dava konusu kuralı oluşturmaktadır. Bunagöre Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içiraylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleri ile diğer demir yolu yapımı veçeken araç projeleri için ayrılan 2017 yılı yatırım ödeneği, proje maliyetininyüzde onundan az olsa dahi 2017 yılında bu projelere başlanabilecektir.

35. 4734 sayılı Kanun’un 62. maddesinin (a) bendinde, yatırımprojelerinin planlanan sürede tamamlanarak ekonomiye kazandırılabilmesiamacıyla birden fazla yılı kapsayan işlerde ihaleye çıkılabilmesi için işinsüresine uygun olarak yıllar itibarıyla ödeneğin bütçelerinde bulunmasınısağlamak üzere programlamanın yapılmış olmasının zorunlu olduğu; ilk yıl içinöngörülen ödeneğin -yılı merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen stratejiköneme sahip yatırımlar veya projeler hariç olmak üzere- proje maliyetinin%10’undan az olamayacağı ve başlangıçta daha sonraki yıllar için programlanmışolan ödenek dilimlerinin de sonraki yıllarda azaltılamayacağı hüküm altınaalınmıştır. Böylece birden fazla yılı kapsayan yatırım projelerinde ihaleyeçıkılabilmesi için ilk yıl için öngörülen ödeneğin proje maliyetinin yüzdenonundan az olamayacağı kabul edilmekle birlikte yılı merkezî yönetim bütçekanununda belirlenen stratejik öneme sahip yatırımlar veya projeler bu hükümdenmuaf tutulmuştur.

36. Dava konusu kuralda da Ulaştırma, Denizcilik ve HaberleşmeBakanlığınca gerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metroyapım projeleri ile diğer demir yolu yapımı ve çeken araç projelerinde 2017yılı Merkezi Yönetim Bütçesi’nde proje maliyetinin yüzde 10’una kadar yatırımödeneği olmaması durumunda dahi adı geçen projelere başlanabilmesine olanaktanınmaktadır. Bu yönüyle dava konusu kural, herhangi bir kanun hükmünüdeğiştirmediği gibi olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta;bütçenin uygulanması ile ilgili açıklayıcı nitelikte hükümler ihtivaetmektedir.

37. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

C. Kanun’un Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalaraİlişkin Esaslar” Başlıklı E-Cetvelinin;

1. (11) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde Yer Alan“…özel hesaba aktarılarak…” İbaresi ile İkinci Cümlesinin İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

38. Dava dilekçesinde özetle; Dışişleri Bakanlığı bütçesinde yeralan bazı ödeneklerin dava konusu kuralla bütçe sistemi dışına çıkarılarak özelhesaplara aktarıldığı, 6004 sayılı Dışişleri Bakanlığının Kuruluş ve GörevleriHakkında Kanun’da Dışişleri Bakanlığının ödeneklerini özel hesaba aktarmayaparak harcayabileceğine ilişkin düzenlemeye yer verilmediği, özel hesabınSayıştay denetimine tabi olup olmayacağının belirsiz olduğu, nitekim Sayıştayın2014 yılı Dışişleri Bakanlığı denetim raporunda özel hesapların denetimikonusunda bir değerlendirmede bulunulmadığı, çerçeve çizilmeden ve sınırlamayabağlı olunmadan özel hesaba aktarılan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasları belirleme konusundadışişleri ve maliye bakanına yetki verilmesinin yasama yetkisinin devrisonucunu doğurduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89., 124.,160. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

39. 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu eki E-Cetveli’nin davakonusu kuralların da yer aldığı (11) numaralı açıklamasının birinci cümlesinde,Dışişleri Bakanlığının yurt dışında açılacak yeni temsilciliklerinin kuruluşaşamasındaki ivedi giderleri ile gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen vehazırlık için yeterli süresi bulunmayan uluslararası toplantıların giderlerininkarşılanması amacıyla 11.00.00.02-01.1.9.00-1-05.6 tertibinde yer alanödeneğin, Kıbrıs konusunda Bakanlık ve Lefkoşa Büyükelçiliğince yürütülecekçeşitli faaliyetler için 11.01.36.00-01.2.1.00-1-05.6 tertibinde yer alanödeneğin, Türkiye’de Yapılan Birleşmiş Milletler Konferansları veToplantılarına Dair Ayrıcalık, Bağışıklık ve Diğer Bazı Hususlara İlişkinDüzenlemeler Hakkında Birleşmiş Milletler ve Türkiye Arasındaki Çerçeve Anlaşmauyarınca Birleşmiş Milletler (BM) toplantı ve organizasyon giderlerininkarşılanması amacıyla 11.01.41.00-01.1.3.00-1-03.6 ve11.01.32.00-01.1.3.00-1-03.6 tertiplerinde yer alan ödeneklerin, İslamİşbirliği Teşkilatı çerçevesinde ülkemizde yapılan çok taraflı uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması amacıyla 11.01.37.00-01.1.3.00-1-03.6tertibinde yer alan ödeneğin, yurt dışında yürütülecek tanıtım faaliyetleriiçin 11.01.43.00-01.1.3.00-1-05.6 tertibinde yer alan ödeneğin DışişleriBakanlığı bütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılarakkullanılacağı belirtilmiş; ikinci cümlesinde de aktarılan bu tutarlarınharcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esaslarınDışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken belirleneceği hüküm altınaalınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesinde yer alan “…özelhesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikinci cümlesidir.

40. Dava konusu kurallara göre yukarıda sayılan tertiplerdenyapılacak harcamalar Dışişleri Bakanlığı bütçesine gider kaydedilmek suretiyleözel hesaba aktarılarak kullanılacak; özel hesaba aktarılantutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul veesaslar ise Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken belirlenecektir.

41. Anayasa’nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milletiadına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.”denilmektedir. Yasama yetkisinin TBMM’ye ait olması ve bu yetkinindevredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir. Bu hükme yer verenAnayasa’nın 7. maddesinin gerekçesinde, yasama yetkisinin parlamentoya aitolması hususu “demokrasi rejimini benimseyen siyasi rejimlerde kaçınılmazbir durum” olarak nitelendirilmiştir.

42. Anayasa’nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda,yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesiolanaklı değildir. Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir kanun hükmününAnayasa’nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması,çerçeveyi çizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yönetimin düzenlemesinebırakmaması gerekir.

43. Anayasa’nın 161. maddesinin son fıkrasında “Bütçe kanununa,bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” hükmüne yerverilmiştir. Anayasa’da birbirinden tamamen ayrı ve değişik olarak düzenlenenkanunlaştırma yöntemlerinin doğal sonucu olarak olağan kanun ile düzenlenmesigereken bir konunun bütçe kanunu ile düzenlenmesi, değiştirilmesi veyakaldırılması olanaksızdır. “Bütçe ile ilgili hükümler” kavramı, malinitelikteki bütün hükümleri değil kanun konusu olabilecek bir kuralıkapsamaması koşuluyla bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcıve açıklayıcı nitelikte hükümleri ifade etmektedir. Anayasa’nın 161. maddesiningetiriliş amacı, bütçe kanunlarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yervermemek; böylece bütçe kanunlarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendiyapısı içinde bütünleştirmektir.

44. 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “BazıÖdeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar” başlıklı ekiE-Cetveli, bütçe kanunlarına her yıl eklenen cetvellerden biri olup ilgiliolduğu mali yıl bütçesinde yer alan bazı ödeneklerin nasıl ve ne şekildekullanılacağı ile bazı harcamaların kamu bütçesinden yapılmasında izlenecekusulleri göstermek için düzenlenmektedir.

45. Cetvel’in (11) numaralı açıklamasında, DışişleriBakanlığının yurt dışında açılacak yeni temsilciliklerinin kuruluş aşamasındakiivedi giderleri ile gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık içinyeterli süresi bulunmayan uluslararası toplantı giderlerinin Kıbrıs konusundaBakanlık ve Lefkoşa Büyükelçiliğince yürütülecek çeşitli faaliyetlerin,Türkiye’de Yapılan Birleşmiş Milletler Konferansları ve Toplantılarına DairAyrıcalık, Bağışıklık ve Diğer Bazı Hususlara İlişkin Düzenlemeler HakkındaBirleşmiş Milletler ve Türkiye Arasındaki Çerçeve Anlaşma uyarınca BM toplantıve organizasyon giderlerinin, İslam İşbirliği Teşkilatı çerçevesinde ülkemizdeyapılan çok taraflı uluslararası toplantı giderlerinin ve yurt dışındayürütülecek tanıtım faaliyetlerinin hangi bütçe tertiplerinden karşılanacağıbelirtilerek bu tertiplerde yer alan ödeneklerin hangi faaliyetlerdekullanılacağına ilişkin çerçeve çizilmiş; sınırlar belirlenmiştir. Dava konusukurallarla da bu tertiplerde yer alan ödeneklerin özel hesaba aktarılmaksuretiyle kullanılması, ödeneklerinin harcanması, muhasebeleştirilmesi vedenetlenmesine ilişkin usul ve esasların da Dışişleri ve Maliye Bakanlıklarıncabelirlenmesi öngörülmüştür.

46. Dava konusu kurallar, doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta; bütçenin uygulanmasıile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikteki hükümleriihtiva etmektedir. Açıklamada, bütçe ödeneklerin hangifaaliyetler kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekildebelirlendiğinden bu ödeneklerin harcanması, muhasebeleştirilmesi vedenetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Dışişleri ve MaliyeBakanlıklarına yetki verilmesi yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

47. Anayasa’nın 160. maddesinde, Sayıştayın merkezî yönetimbütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütüngelir ve giderleri ile mallarını TBMM adına denetlemek ve sorumluların hesap veişlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme vehükme bağlama işlerini yapmakla görevli olduğu belirtilmiş; 6085 sayılıSayıştay Kanunu’nun “denetim alanı” başlıklı 4. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (ç) bendinde de kamu idareleri bütçelerinde yer alıp almadığınabakılmaksızın özel hesaplar dâhil tüm kamu hesapları, fonları, kaynakları vefaaliyetlerinin Sayıştay denetimi kapsamında olduğu hüküm altına alınmıştır.

48. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasında, özelhesaba aktarılmak suretiyle kullanılan ödeneklerin Sayıştay denetimine tabiolmayacağına yönelik herhangi bir düzenleme yer almamaktadır. Dolayısıyla bütçeödeneklerinin özel hesaba aktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamalar daSayıştay denetimine tabidir. Özel hesaba aktarılan ödeneklerin denetlenmesineilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Dışişleri ve MaliyeBakanlıklarına yetki verilmesi, harcamaların Sayıştay denetiminden çıkarıldığıanlamına gelmemektedir.

49. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.

2. (11) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Üçüncü Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

50. Dava dilekçesinde özetle, Dışişleri Bakanlığının 5018 sayılıKanun’a ek (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki idareler arasındasayıldığı, Bakanlığa tahsis edilen kaynakların mali yönetim ve kontrolünün 5018sayılı Kanun’a; mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734 sayılı Kanun’a;taşıt edinme, kullanma ve tahsis işlemlerinin ise 237 sayılı Taşıt Kanunu’natabi olduğu, özel hesaptan yapılacak harcamaların dava konusu kural uyarıncaadı geçen Kanunlardan müstesna tutulmasının Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 161.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

51. Dava konusu kuralda 2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nuneki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasında sayılan ödeneklerin özel hesabaaktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734, 5018 ve 237 sayılıKanunlardan müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.

52. 4734 sayılı Kanun, kamu hukukuna tabi olan veya kamunundenetimi altında bulunan veya kamu kaynağı kullanan kamu kurum vekuruluşlarının yapacakları ihalelerde uygulanacak esas ve usulleri belirlemekamacıyla çıkarılmıştır. Kanun kapsamında yer alan idarelerin kullanımındabulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapımişlerinin ihaleleri (Kanunda yazılı usul ve şartlarla mal veya hizmet alımlarıile yapım işlerinin istekliler arasından seçilecek birisi üzerine bırakıldığınıgösteren ve ihale yetkilisinin onayını müteakip sözleşmenin imzalanması iletamamlanan işlemler) anılan Kanun hükümlerine göre yürütülecektir. Kanun’un 2.maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, genel bütçe kapsamındaki kamuidareleri bu Kanun kapsamında sayılmıştır.

53. 5018 sayılı Kanun, kalkınma planları ve programlarda yer alanpolitika ve hedefler doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimlibir şekilde elde edilmesi ve kullanılmasını, hesap verebilirliği ve malisaydamlığı sağlamak üzere kamu mali yönetiminin yapısını ve işleyişini, kamubütçelerinin hazırlanmasını, uygulanmasını, tüm mali işlemlerinmuhasebeleştirilmesini, raporlanmasını ve mali kontrolü düzenlemek amacıylaçıkarılmıştır.

54. 237 sayılı Kanun ise kamu kurumlarının taşıt edinmesiişlemlerine ilişkin kuralları düzenlemektedir. Söz konusu Kanun; genel bütçeyedâhil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ile bunlara bağlı sabit vedöner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlıkuruluşları ile mahallî idare birliklerini, iktisadi devlet teşekkülleri ileözel kanun ve kararnamelerle kurulan her çeşit banka ve teşekkülleri, sayılandaire, idare, banka, teşekkül ve müesseselerin sermayesinin yarısındanfazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseseleri, kamuya yararlıderneklerden Başbakanlıkça lüzumlu görülenleri kapsamaktadır. Dolayısıyla genelbütçeye dâhil kamu idareleri tarafından kullanılacak taşıtlar anılan Kanunhükümleri çerçevesinde edinilebilecektir.

55. Dışişleri Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığından 4734,217 ve 5018 sayılı Kanunlara tabidir. Dava konusu kuralda ise DışişleriBakanlığının 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun eki E-Cetveli’nin (11)numaralı açıklaması uyarınca özel hesaba aktarılan ödeneklerden yapacağıharcamalar, yukarıda anılan 4734, 5018 ve 237 sayılı Kanunlardan müstesnatutularak bu Kanunlar 2017 yılı için uygulanamaz hâle getirilmektedir. Davakonusu kuralla kısmen veya tamamen uygulanamayacak hükümlerin bütçekanunlarında yer almasına olanak tanınması ise bu kanunlarda o yıl içindeğişiklik yapılması anlamına gelmektedir. Bu itibarla genel bütçe kapsamındakikamu idareleri arasında sayılan Dışişleri Bakanlığının özel hesaptan yapacağıharcamaların 4734, 5018 ve 237 sayılı Kanunlardan müstesna tutulması bütçekanunlarıyla mevcut kanun hükümlerinin açık veya zımnen değiştirilemeyeceğiilkesiyle bağdaşmamaktadır.

56. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.

3. (17) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci CümlesindeYer Alan “…açılacak özel hesaba…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi

a. Anlam ve Kapsam

57. 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu eki E-Cetveli’nin davakonusu kuralların da yer aldığı (17) numaralı açıklamasının birincicümlesinde, İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği DaimiKomitesi (İSEDAK) üyesi ülkelere teknik ve mali destek sağlamak amacıylaülkemiz ve diğer üye ülkelerin kamu kurum ve kuruluşları ile İslam İşbirliğiTeşkilatı (İİT) bünyesinde ekonomik ve ticari alanda faaliyet gösterenuluslararası kuruluşlarca teklif edilen projelerden, İSEDAK sekretaryasıgörevini ifa eden Kalkınma Bakanlığı tarafından 2017 yılı içinde onaylananlarile 2016 yılında onaylanmış olup 2017 yılı içinde ödemesi devam eden projelerekullandırılmak üzere Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.1ve 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.2 tertiplerine konulan ödeneklerin TürkiyeKalkınma Bankası Anonim Şirketi nezdinde açılacak özel hesaba aktarılarakkullanılacağı belirtilmiş; ikinci cümlesinde söz konusu program ve projelerçerçevesinde oluşabilecek harcamalar, program ve projelerin yürütülmesiesnasında Kalkınma Bankası tarafından talep edilebilecek komisyon, transferücreti, döviz kuru farkı ve benzeri nitelikteki harcamalar ile projelerindeğerlendirilmesine ilişkin hizmet alımlarının bu ödeneklerden karşılanacağıifade edilmiş; üçüncü cümlesinde de bu ödeneklerden yapılacak harcamalarailişkin usul ve esasları belirlemeye kalkınma bakanının yetkili olduğu hükümaltına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesindeki “…açılacaközel hesaba…” ibaresi ile üçüncü cümlesidir.

58. İİT; İslam dünyasının hak ve çıkarlarını korumak,üye devletler arasında iş birliği ve dayanışmayı güçlendirme amacıyla 1969yılında kurulmuştur. Örgütün 57 üyesi bulunmakta olup Türkiye, kuruluşundanberi bu örgüte üyedir. İSEDAK ise daha çok ürettiği somut projeler ve müzakereedilerek kabul edilen ticari-ekonomik içerikli anlaşmalar bakımından öneçıkmaktadır. Komitenin Başkanlığı Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığıtarafından üstlenilmekte ve her yıl ülkemizde bir kez bakanlar düzeyinde, birkez de teknik düzeyde İzleme Komitesi toplantısı düzenlenmektedir.

59. İSEDAK çalışmaları kapsamında İİT üyesi ülkeler arasında işbirliğini geliştirmek amacıyla üye ülkelerin kamu kurum ve kuruluşlarınca veİİT bünyesinde ekonomik ve ticari alanda faaliyet gösteren uluslararasıkuruluşlarca teklif edilen kurumsal kapasite geliştirme amaçlı program veprojeler, Kalkınma Bakanlığı ile Türkiye Kalkınma Bankası A.Ş. arasında imzalananprotokol çerçevesinde yürütülmektedir.

b. İptal Taleplerinin Gerekçesi

60. Dava dilekçesinde özetle; Kalkınma Bakanlığının merkezîyönetim kapsamında bir kamu idaresi olduğu, dolayısıyla Bakanlığa tahsis edilenödeneklerin 5018 sayılı Kanun’a göre kullanılması gerektiği, dava konusukurallarda ise Bakanlığa tahsis edilen ödeneklerin özel hesaba aktarılarakkullanılmasının 5018 sayılı Kanun’da öngörülen harcama sistemine uygunolmadığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esas belirlenmeksizin ve sınırlamaylabağlı olmaksızın Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.1 ve32.01.35.00-01.2.1.01-1-07.2 tertiplerine konulan ve özel hesaba aktarılantutarlardan yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasları belirleme konusundakalkınma bakanın yetkili kılınmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu,641 sayılı Kalkınma Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname’de de Kalkınma Bakanlığının ödeneklerini özel hesaba aktarma yaparakharcayabileceğine ilişkin hüküm bulunmadığı, özel ödenekten yapılanharcamaların denetimi konusunda da belirsizlik bulunduğu belirtilerekkuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

61. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniylekurallar Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.

62. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasının birincicümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikinci cümlesineyönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

63. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Açıklamada bütçe ödeneklerinin hangi faaliyetlerkapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğinden buödeneklerden yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda kalkınma bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinin devri niteliğitaşımamaktadır.

64. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.

4. (18) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde YerAlan“…tarafından açılacak özel hesap…” İbaresi ile İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

65. Dava dilekçesinde özetle; özel hesap uygulamasının kamuyararını gerçekleştirmeyi amaçlamadığı, kamu kaynaklarının kamu yararınaçalışan dernek ve vakıflar yanında her türlü mali işlemlerinde mali mevzuathükümlerine tabi olan kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler, il özelidareleri, belediyeler ve mahallî idare birlikleri ile faaliyetlerini kuruluşkanunlarına göre yürüten kalkınma ajansları ve kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşlarının bütçeleri dışında ve temel mali mevzuat hükümleri ile kuruluşkanunlarına tabi olmadan harcanması amacını taşıdığı, hiçbir çerçeveçizilmeksizin, esaslar belirlenmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın özelhesaba aktarılmak suretiyle yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasları belirlemeyetkisinin kalkınma bakanına bırakılmasının yasama yetkisinin devri sonucunudoğurduğu, 641 sayılı KHK’da kalkınma bakanına böyle bir yetki verilmediği,yapılan düzenlemeyle bir nevi örtülü ödenek oluşturulduğu, Sayıştayınharcamalar üzerindeki denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerek kurallarınAnayasa’nın 2., 7., 124., 160. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

66. 2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu eki E-Cetveli’nin davakonusu kuralların da yer aldığı (18) numaralı açıklamasında, Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.05-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin CazibeMerkezlerini Destekleme Programı (CMDP) kapsamında, kamu kurum vekuruluşlarına, kalkınma ajanslarına, kamu yararına çalışan dernek ve vakıflara,üniversitelere, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, il özelidarelerine, belediyelere ve mahallî idare birliklerine CMDP için anılan herbir kurum ve kuruluş tarafından açılacak özel hesap aracılığıylakullandırılacağı; bu ödenekten verilecek hibe ve desteklerin türleri,sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı, harcanması ve denetimine ilişkin usulve esasların da kalkınma bakanı tarafından belirlenmesi öngörülmüştür. Davakonusu kurallar, Kanun’un eki E-Cetveli’nin (18) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…tarafından açılacak özel hesap…”ibaresi ile ikinci cümlesidir.

67. Açıklamaya göre Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.34.00-01.3.2.05-1-07.1 tertibinde yer alan ödenek, CMDP kapsamında; kamukurum ve kuruluşlarına, kalkınma ajanslarına, kamu yararına çalışan dernek vevakıflara, üniversitelere, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına, ilözel idarelerine, belediyelere ve mahallî idare birliklerinekullandırılacaktır. Dava konusu kurallar uyarınca anılan ödenek, her bir kurumve kuruluş tarafından açılacak özel hesap aracılığıyla kullandırılacak; bu ödenektenverilecek hibe ve desteklerin türleri, sınırları, şartları, kapsamı, kullanımı,harcanması ve denetimine ilişkin usul ve esaslar da kalkınma bakanı tarafındanbelirlenecektir.

68. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasının birincicümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikinci cümlesineyönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

69. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kuralların bütçeninuygulanması kapsamında bulunduğunda tereddüt yoktur.

70. Bütçe kanunu ile CMDP kapsamında kullanılması öngörülenödenekler, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Söz konusu ödeneğinçerçevesi çizilmiş, ödeneği kullanacak kamu kurum ve kuruluşları belirlenmiş,ödeneklerin harcanması ve muhasebeleştirilmesi sürecinde yer alacak kurumlarortaya konulmuştur. Dolayısıyla bu ödeneklerden yapılacak harcamalara ilişkinusul ve esasların belirlenmesi konusunda kalkınma bakanının yetkili kılınmasıyasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

71. Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesigereğince bütün kamusal işlemler, nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmehedefine yönelmek durumundadır. Kanunun amaç unsuru bakımından Anayasa’ya uygunsayılabilmesi için kanunun çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacıngözetilmemiş olması gerekir. İlgili yasama belgelerinin incelenmesinden kanununkamu yararı dışında bir amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaçunsuru bakımından Anayasa’ya aykırı olduğu söylenebilir. Kanun koyucunun kamuyararı amacıyla hareket edip etmediği ancak ilgili yasama belgeleri incelenerekve kuralın objektif anlamına bakılarak tespit edilebilir.

72. CMDP, 2007-2013 dönemini kapsayan Dokuzuncu Kalkınma Planı ilebölgesel politika öncelikleri arasına girmiş; Onuncu Kalkınma Planı’nda da yeralmıştır. Bu program, az gelişmiş bölgelerde büyüme merkezi işlevi görecekkentsel merkezlerin desteklenmesi amacıyla uygulamaya konulmuştur. Dava konusukuralların CMDP programının daha etkin ve hızlı uygulanabilmesi, karar almasüreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ile kamu kaynaklarının etkili veekonomik bir şekilde amaçları doğrultusunda harcanabilmesini temin etmekamacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralda, kamu yararıdışında bir amacın güdüldüğü söylenemeyeceğinden hukuk devleti ilkesine aykırıbir yön bulunmamaktadır.

73. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 124. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

5. (19) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesinde YerAlan “…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “…Kalkınma Bakanıtarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” İbarelerininİncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

74. Dava dilekçesinde özetle; 641 sayılı KHK’da KalkınmaBakanlığına devlet destek ve yardımları ile teşviklerin uygulanması veyürütülmesine ilişkin görev verilmediği, bundan dolayı Bakanlığın bütçesinedevlet desteği, yardımı ve teşviki amacıyla ödenek konulabilmesinin mümkünolmadığı, 5018 sayılı Kanun’un 13. maddesinin birinci fıkrasının (m) bendindekamu idarelerinin tüm gelir ve giderlerinin bütçelerinde gösterilmesi esasıgetirilerek özel hesap uygulamasına son verildiği, Sosyal Destek Programı(SODES) için ayrılan ödeneklerin valilikler ve kalkınma ajansları adınaaçılacak özel hesaplara aktarılmasının bu hesaptan yapılacak harcamalarınvalilikler bakımından temel mali mevzuat hükümlerine tabi olmadan harcanması,kalkınma ajansları açısından da 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu,Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun dışında harcanması sonucunudoğurduğu, bu durumun bütçe disiplininden uzaklaşılmasına, harcamalardakeyfîliğe sebebiyet vereceği, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslarbelirlenmeksizin ve hiçbir sınırlamayla bağlı olmaksızın Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.33.00-01.6.0.00-1-07.1 tertibine konulan ödeneğin özel hesabaaktarılmak suretiyle kullanılmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeyetkisinin kalkınma bakanına bırakılmasının yasama yetkisinin devri sonucunudoğurduğu, 641 sayılı KHK’da kalkınma bakanına böyle bir görev verilmediği,yapılan düzenlemeyle bir nevi örtülü ödenek oluşturulduğu, Sayıştayınharcamalar üzerindeki denetim yetkisinin kısıtlandığı belirtilerek kurallarınAnayasa’nın 2., 7., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

75. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.

76. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (19) numaralı açıklamasının birincicümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.33.00-01.6.0.00-1-07.1tertibinde yer alan ödeneğin SODES kapsamında öncelikle Güneydoğu AnadoluProjesi (GAP) ve Doğu Anadolu Projesi (DAP) kapsamındaki iller olmak üzereKalkınma Bakanlığı tarafından oluşturulacak usul ve esaslar çerçevesindebelirlenecek illerde istihdamın artırılması, sosyal içermenin, spor, kültür vesanatın geliştirilmesi, SODES’in yürütülmesine yönelik kurumsal kapasiteningeliştirilmesi ile SODES’in değerlendirilmesi, izlenmesi ve tanıtımına yönelikfaaliyetler için kullandırılacağı belirtilmiş; ikinci cümlesinde de bu kapsamdailgili valilikler veya kalkınma ajansları tarafından belirli bir programçerçevesinde Kalkınma Bakanlığına teklif edilen ve anılan Bakanlık tarafındanuygun bulunan proje bedellerinin münhasıran proje ile ilgili harcamalardakullanılmak üzere söz konusu ödenekten ilgili valilik veya kalkınma ajansıadına açılacak özel bir hesaba aktarılacağı ve proje amaçlarına uygun olarakkamu kurum ve kuruluşları, il özel idareleri, belediyeler, mahallî idarebirlikleri, meslek odaları, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşlarınakalkınma bakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde ilgilivalilik veya kalkınma ajansı tarafından kullandırılacağı hüküm altınaalınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın ikinci cümlesinde yer alan “…adınaaçılacak özel bir hesaba…” ve “…kalkınma bakanı tarafındanbelirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibareleridir.

77. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasının birincicümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikinci cümlesineyönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

78. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kurallar bütçeninuygulanması kapsamında bulunmaktadır.

79. SODES, Onuncu Kalkınma Planı’nda yer alan bir sosyal kalkınmaprogramıdır. Program, dezavantajlı bölgelerin beşerî sermayesini güçlendirmekve toplumsal bütünleşme sürecine destek olmak, bu bölgelerdeki göç, yoksullukve işsizlik gibi sorunların ve değişen sosyal yapının ortaya çıkardığıihtiyaçlara kısa sürede karşılık vermeyi hedefleyecek şekilde tasarlanmıştır.SODES projeleri ile istihdam edilebilirliğin artırılması, toplumun dezavantajlıkesimlerinin ekonomik ve sosyal hayata daha fazla katılmalarının sağlanması,kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler yoluyla bölgedeki çocuk, genç vekadınların kendilerini daha iyi ifade etmelerine katkı verilmesihedeflenmektedir. Dava konusu kuralların, SODES’in daha etkin ve hızlıuygulanabilmesi, karar alma süreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ilekamu kaynaklarının etkili ve ekonomik bir şekilde amaçları doğrultusundaharcanabilmesini temin etmek amacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.

80. Bütçe kanunu ile SODES kapsamında kullanılması öngörülenödenek, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Söz konusu ödeneğinçerçevesi çizilmiş, ödeneği kullanacak kamu kurum ve kuruluşları belirlenmiş,harcanma sürecinde yer alacak kurumlar ortaya konulmuştur. Dolayısıyla buödeneğin kullanılmasına yönelik usul ve esasların belirlenmesi konusundakalkınma bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

81. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve 161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 124. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

6. (23) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde YerAlan “…Yüksek Planlama Kurulunca uygun görülmesi halinde…” İbaresi İleİkinci Cümlesinin İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

82. Dava dilekçesinde özetle; Yüksek Planlama Kurulunun KalkınmaBakanlığı bütçesinde yer alan ödeneği Kalkınma Bankasına aktarma yetkisibulunmadığı, dava konusu kurallarla Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda yer alanödeneğin Kalkınma Bankasına aktarılmak suretiyle kamu mali yönetimi ve kontrolsisteminin dışına çıkarıldığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esaslarbelirlenmeksizin ve hiçbir sınırlamayla bağlı olmaksızın Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1 tertibine konulan ödeneğin tahsisi,aktarımı, kullanımı, saklanması, izlenmesi, denetlenmesi ve gereğinde bakiyeningeri dönüşüne dair usul ve esasları belirleme konusunda Yüksek PlanlamaKurulunun yetkili kılınmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerekkuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

83. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgisinedeniyle Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.

84. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (23) numaralı açıklamasının birincicümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin Yüksek PlanlamaKurulunca uygun görülmesi hâlinde hibe mahiyetinde olmak üzere bölgesel girişimsermayesi uygulamaları için Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketineaktarılacağı belirtilmiş; ikinci cümlesinde de söz konusu ödeneğin tahsisi,aktarımı, kullanımı, saklanması, izlenmesi, denetlenmesi ve gereğinde bakiyeningeri dönüşüne dair usul ve esasların Yüksek Planlama Kurulu tarafından tespitolunacağı hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birincicümlesinde yer alan “…Yüksek Planlama Kurulunca uygun görülmesi halinde…” ibaresiile ikinci cümlesidir.

85. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasının birincicümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikinci cümlesineyönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

86. Bölgesel girişim sermayesi modeli, bölge planlarındabelirlenen öncelikler doğrultusunda büyüme potansiyeli taşıyan ancak finansmansıkıntısı çeken girişim ve şirketlere süreli ortaklık yoluyla finansman vedanışmanlık desteği sağlamayı ve firma belli bir seviyeye ulaştıktan sonraortaklıktan çıkmayı öngörmektedir. Böylece bölgelerin gelişmesine ve rekabetgüçlerinin yükseltilmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Bölgesel düzeydeyenilikçi finansal destek mekanizmaları oluşturulması, bu kapsamda bölgeselgirişim sermayesi ve kredi garanti fonu uygulamalarının başlatılması OnuncuKalkınma Planı’nda da yer almıştır. Dava konusu kurallarda, Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.34.00-01.3.2.04-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin YüksekPlanlama Kurulunca uygun görülmesi hâlinde hibe mahiyetinde olmak üzerebölgesel girişim sermayesi uygulamaları için Türkiye Kalkınma Bankası AnonimŞirketine aktarılması öngörülmektedir.

87. Yüksek Planlama Kurulu; başbakanın başkanlığında, kalkınmabakanı ile başbakanın belirleyeceği diğer bakanlardan oluşan, ekonomik, sosyalve kültürel hedefler ile politikaların belirlenmesine esas teşkil edecekhususların görüşüldüğü bir kuruldur. 641 sayılı KHK’nın 22. maddesinin (3) numaralıfıkrasında; iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı planlamada ve politikahedeflerinin tayininde Bakanlar Kuruluna yardımcı olmak ve hazırlanacakkalkınma planları ile yıllık programları Bakanlar Kuruluna sunulmadan öncebelirlenen amaçlara uygunluk ve yeterlik bakımından incelemek, ülkenin yurt içive yurt dışı ekonomik hayatıyla ilgili konularda yüksek düzeyde kararlar almak,yatırım ve ihracatın teşvikine ilişkin esasları tespit etmek, Yüksek PlanlamaKurulunun görevleri arasında sayılmıştır.

88. Dava konusu kurallar; bütçenin uygulanması ile ilgili,uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikteki hükümleri ihtivaetmektedir. Bütçe kanunu ile bölgesel girişim sermayesi uygulamaları kapsamındakullanılması öngörülen ödenek, Kalkınma Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır.Açıklamada ödeneğin hangi faaliyet kapsamında kullanılacağına ilişkin çerçevebelirlenmiş, sınırlar çizilmiştir. Dolayısıyla ilgili bütçe tertibindenbölgesel girişim sermayesi uygulamaları için hibe mahiyetinde kullandırılmasıile ödeneğin tahsisi, aktarımı, kullanımı, saklanması, izlenmesi, denetlenmesive gereğinde bakiyenin geri dönüşüne dair usul ve esasların belirlenmesikonusunda, ülkenin ekonomik hayatıyla ilgili konularda yüksek düzeyde kararlar almaklagörevli olan Yüksek Planlama Kurulunun yetkili kılınması yasama yetkisinindevri niteliği taşımamaktadır.

89. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

7. (26) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde YerAlan “…açılacak özel hesaba aktarılarak…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

90. Dava dilekçesinde özetle; özel hesap uygulamasının mevcutbütçeleme, kamu mali yönetim ve denetim sisteminin dışına çıkılmasına ve yenibir harcama hukukunun oluşturulmasına sebebiyet verdiği, hiçbir çerçeveçizilmeksizin, esaslar belirlenmeksizin ve hiçbir sınırlamayla bağlı olmaksızınKalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibine konulanödeneğin özel hesaba aktarılmak suretiyle harcanması, muhasebeleştirilmesi,denetlenmesi ve alımlara ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisinin KalkınmaBakanlığına verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu, 641sayılı KHK’da Kalkınma Bakanlığına böyle bir görevin de verilmediği, yapılandüzenlemeyle bir nevi örtülü ödenek oluşturulduğu belirtilerek kurallarınAnayasa’nın 7., 87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

91. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (26) numaralı açıklamasının birincicümlesinde, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanının daimi başkanlığını üstlendiğiİSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararası toplantıların giderlerininkarşılanması için Kalkınma Bakanlığı bütçesinin 32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1tertibinde yer alan ödeneğin Bakanlık bütçesine gider kaydedilmek suretiyleaçılacak özel hesaba aktarılarak kullanılacağı belirtilmiş; üçüncü cümlesindede söz konusu ödenekte yer alan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi,denetlenmesi ve alımlara ilişkin usul ve esasların Kalkınma Bakanlığıncabelirleneceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanınbirinci cümlesinde yer alan “…açılacak özel hesaba aktarılarak…” ibaresiile üçüncü cümlesidir.

92. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasının birincicümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikinci cümlesineyönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

93. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Açıklamada bütçe ödeneklerinin hangi faaliyetlerkapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğinden buödenekte yer alan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi, denetlenmesi vealımlara ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda Kalkınma Bakanlığınayetki verilmesi, yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

94. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7., ve 161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddesiyleilgisi görülmemiştir.

8. (26) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

95. Dava dilekçesinde özetle, Kalkınma Bakanlığının 5018 sayılıKanun’a ek (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki idareler arasındasayıldığı, dolayısıyla Bakanlığa tahsis edilen kaynakların mali yönetim vekontrolünün 5018 sayılı Kanun’a, mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin4734 sayılı Kanun’a tabi olduğu; dava konusu kuralla özel hesaptan yapılacakharcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutulmasının Anayasa’nınbütçeyle ilgili kurallarıyla bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 87.,88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

96. Dava konusu kuralda, İSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararasıtoplantıların giderlerinin karşılanması için Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.35.00-01.3.2.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin özel hesabaaktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 ve 5018 sayılıKanunlara tabi olmayacağı hüküm altına alınmıştır.

97. Kalkınma Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (1) sayılıCetvel’de genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayılmıştır.Dolayısıyla Kalkınma Bakanlığı bütçesinden yapılacak harcamalar 4734 ve 5018sayılı Kanun’a tabidir. Dava konusu kuralda ise Kalkınma Bakanlığı bütçesindenİSEDAK çerçevesinde yapılan çok taraflı uluslararası toplantıların giderlerininkarşılanması için özel hesaba aktarılan ödenekten yapacağı harcamalar, yukarıdaanılan 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar 2017 yılıiçin uygulanamaz hâle getirilmektedir.

98. Kanun’un eki E-Cetveli'nin (11) numaralı açıklamasının üçüncücümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

99. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.

9. (27) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. Anlam ve Kapsam

100. Kanun’un eki-Cetveli’nin (27) numaralı sırasındakiaçıklamanın birinci cümlesinde, Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2 tertibinde yer alan ödeneği bölgesel eylemplanları ve programları, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Cazibe MerkezleriProgramı ve Yatırım ve Destek Hamlesi ve Öncelikli Dönüşüm Programları eylemplanları kapsamındaki işler ile bilimsel araştırma projeleri ve yükseköğretimkurumlarının muhtelif yatırım projeleri için kullandırmaya kalkınma bakanıyetkili olduğu belirtilmiş; dava konusu ikinci cümlesinde de bu tertipte yeralan ödenekten Kalkınma Bakanlığınca uygun görülen tutarları yatırımlarıhızlandırma ödeneğine aktarmaya Maliye Bakanlığının yetkili olduğu hüküm altınaalınmıştır.

101. Kalkınma planları, uzun vadeli hedeflere uygun olaraksektörler arası denge gözetilerek hazırlanmaktadır. Plan hazırlıkları sırasındaoluşturulan Özel İhtisas Komisyonları (ÖİK) aracılığıyla, toplumun çeşitlikesimlerinin ekonomik ve sosyal politikalar ile hedefler konusundaki görüş veönerileri kalkınma planlarına yansıtılmaktadır. Kalkınma Bakanlığıkoordinasyonunda hazırlanan Onuncu Kalkınma Planı 2.7.2013 tarihinde TBMM’dekabul edilmiştir.

102. Öncelikli dönüşüm programları ise 2023 hedefleri ve OnuncuKalkınma Planı’nın amaçlarına ulaşılması açısından önem taşıyan, temel yapısalsorunlara çözüm olabilecek, dönüşüm sürecine katkıda bulunabilecek, genelliklebirden fazla bakanlığın sorumluluk alanına giren, kurumlar arası etkinkoordinasyon ve sorumluluk gerektiren kritik reform alanları için tasarlananprogramlar şeklinde tanımlanmıştır. Üretimde verimliliğin artırılması programı,ithalata olan bağımlılığın azaltılması programı, yurt içi tasarruflarınartırılması ve israfın önlenmesi programı, kamu harcamalarınınrasyonelleştirilmesi programı bu programlara örnek olarak gösterilebilir.

103. “Yatırımları Hızlandırma Ödeneği” ise 2017 yılıMerkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “Gerektiğinde kullanılabilecek ödenekler”başlıklı 5. maddesinin (3) numaralı fıkrasında düzenlenmiştir. Buna göre MaliyeBakanlığı bütçesinin 12.01.31.00-01.1.2.00-1-09.3 tertibinde yer alan ödenekten,2017 Yılı Programının Uygulanması, Koordinasyonu ve İzlenmesine Dair Kararesaslarına uyularak 2017 Yılı Yatırım Programının uygulama durumuna göregerektiğinde öncelikli sektörlerde yer alan yatırımların hızlandırılması veyayılı içinde gelişen şartlara göre öncelikli sektör ve alt sektörlerde yer alanve programa yeni alınması gereken projelere ödenek tahsisi veya ödeneklerininartırılmasında kullanılmak üzere genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ileözel bütçeli idarelerin projelerine ilişkin mevcut veya yeni açılacaktertiplere aktarma yapmaya Maliye Bakanı yetkilidir.

104. Yatırımları hızlandırma ödeneği, öncelikli sektörlerde yeralan yatırımların hızlandırılması veya yılı içinde gelişen şartlara göreöncelikli sektör ve alt sektörlerde yer alan ve programa yeni alınması gerekenprojelere ödenek tahsisi veya ödeneklerinin artırılmasında kullanılmak içinöngörülmektedir.

b. İptal Talebinin Gerekçesi

105. Dava dilekçesinde özetle; 5018 sayılı Kanun’a göre merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleri arasındaki ödenekaktarmalarının kanunla yapılması gerektiği, Anayasa’nın kanun hükmündekararnameyle Bakanlar Kuruluna dahi vermediği bütçede değişiklik yapmayetkisinin dava konusu kuralla Maliye Bakanlığına verilmesinin Anayasa’nın 87.,161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

106. 5018 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrasınınbirinci cümlesinde, merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleriarasındaki ödenek aktarmalarının kanunla yapılacağı ifade edilmiş; ikincicümlesinde de harcamalarda tasarrufu sağlamak, dengeli ve etkili bir bütçepolitikasını gerçekleştirmek üzere genel bütçe ödeneklerinin yüzde onunugeçmemek kaydıyla merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin bütçeleriarasındaki ödenek aktarmalarına ilişkin yetki ve işlemler ile usul ve esaslarınmerkezî yönetim bütçe kanununda belirlenmesi öngörülmüştür.

107. Dava konusu kuralda; bölgesel plan ve programlar, eylemplanları ile Onuncu Kalkınma Planı’nda belirtilen öncelikli dönüşüm programlarıkapsamındaki eylem ve yatırımlar için kullanılmak üzere Kalkınma Bakanlığıbütçesinin 32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2 tertibine konulan ödeneğin KalkınmaBakanlığınca uygun görülen kısmının Maliye Bakanlığı bütçesi içinde yer alanyatırımları hızlandırma ödeneğine aktarılması konusunda Maliye Bakanlığınayetki verilmektedir. Böylece açıklamada sayılan eylem planı, yatırım programıve projelerde kullanılması öngörülen ödeneğin Kalkınma Bakanlığınca uygungörülen kısmı yıl içinde gelişen şartlara göre öncelikli sektör ve altsektörlerde yer alan ve programa yeni alınması gereken projelere yatırımlarıhızlandırma ödeneği vasıtasıyla aktarılabilecektir. Bu hâliyle dava konusukural, olağan kanunlarda değişiklik yapmadığı gibi bütçenin uygulanmasınayönelik olup açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir.

108. 5018 sayılı Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasında, kamuyatırım programının merkezî yönetim bütçe kanununa uygun olarak KalkınmaBakanlığı tarafından hazırlanacağı ve Bütçe Kanunu’nun yürürlüğe girdiğitarihten itibaren on beş gün içinde Bakanlar Kurulu kararıyla Resmî Gazete’deyayımlanacağı hüküm altına alınmıştır. Kurala göre kamu yatırımlarınınhazırlanmasından Kalkınma Bakanlığı sorumlu olup yatırım programının nihaiolarak onaylanması Bakanlar Kuruluna aittir. Dava konusu kuralla bölgesel eylemplanları ve programları, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi Cazibe MerkezleriProgramı ve Yatırım ve Destek Hamlesi ve Öncelikli Dönüşüm Programları eylemplanları kapsamındaki işler ile bilimsel araştırma projeleri ve yükseköğretimkurumlarının muhtelif yatırım projeleri için kullandırılması öngörülen ödeneğinyatırım programının hazırlanmasından sorumlu olan Kalkınma Bakanlığınca uygungörülen kısmı yine Kalkınma Bakanlığınca hazırlanan başka projelerdekullanılmak üzere yatırımları hızlandırma ödeneğine aktarılmasına olanaktanınmakta olup herhangi bir şekilde ödenek üstü harcama yapılması söz konusudeğildir.

109. Bu itibarla bölgesel plan ve programlar, eylem planları ileOnuncu Kalkınma Planı’nda belirtilen öncelikli dönüşüm programları kapsamındakieylem ve yatırımlar için kullanılmak üzere Kalkınma Bakanlığı bütçesinin32.01.33.00-01.4.9.00-1-06.2 tertibine konulan ödeneğin Kalkınma Bakanlığıncauygun görülen kısmıyla sınırlı olarak yatırımları hızlandırma ödeneğineaktarılması konusunda Maliye Bakanlığına yetki veren kural, Meclise ait olanbütçe hakkını ihlal etmemektedir.

110. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 163. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

10. (53) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde YerAlan “…adına açılmış olan özel hesaplara…” İbaresinin İncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

111. Dava dilekçesinde özetle; ilköğretim öğrencilerine ücretsizolarak dağıtılacak ders kitapları, taşımalı ilköğretim ve ortaöğretimkapsamındaki öğrencilere verilecek öğle yemeği ve özel eğitime ihtiyaç duyanöğrencilerin okullara ve kurumlara erişiminin sağlanması için ücretsiztaşınması kapsamında yapılacak giderlerin merkezî yönetim bütçesinden kaynakaktarılmak suretiyle yapılması gerektiği, Millî Eğitim Bakanlığının 5018 sayılıKanun’a ekli (I) sayılı Cetvel’de yer alan merkezî yönetim kapsamındaki kamuidaresi olduğu, bu nedenle Bakanlığa tahsis edilen kaynakların 5018 sayılıKanun’a tabi olduğu, 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun Hükmünde Kararname’de Bakanlığın ödeneklerini özel hesabaaktarma yaparak harcayabileceğine yönelik düzenleme bulunmadığı, SosyalYardımlaşma ve Dayanışma Fonu’ndan Millî Eğitim Bakanlığı adına açılmış özelhesaplara aktarılan parasal kaynakların mevcut mali yönetim ve denetimsisteminin dışına çıkarıldığı, hiçbir çerçeve çizilmeksizin, esasbelirlenmeksizin Millî Eğitim ve Maliye Bakanlıklarına fon kaynaklarınıkullanma yetkisi verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğubelirtilerek kuralların Anayasa’nın 7., 87., 88., 89. ve 161. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

112. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (53) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde; Millî Eğitim Bakanlığı tarafından ilköğretim öğrencilerineücretsiz olarak dağıtılacak ders kitapları için 289.000.000 Türk lirası,taşımalı ilköğretim ve ortaöğretim kapsamındaki öğrencilerin öğle yemeği içinde 700.000.000 Türk lirası ve Özel Eğitime İhtiyaç Duyan Öğrencilerin Okullarave Kurumlara Erişiminin Sağlanması İçin Ücretsiz Taşınması Projesi kapsamında295.000.000 Türk lirası olmak üzere toplam 1.284.000.000 Türk lirasına kadaryapılacak harcamalar karşılığı tutarın Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı TeşvikFonu’na (SYDTF) 9.4.2003 tarihli ve 4842 sayılı Kanun ile 29.5.1986 tarihli ve3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu uyarıncaaktarılacak tutardan keserek Millî Eğitim Bakanlığı adına açılmış olan özelhesaplara aktarmaya maliye bakanının yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır.Dava konusu kural, anılan cümlede yer alan “...adına açılmış olan özelhesaplara...” ibaresidir.

113. SYDTF, 3294 sayılı Kanun’da öngörülen hizmetleringerçekleştirilmesi için Başbakanlığa bağlı T.C. Merkez Bankası nezdindekurulmuş bir fondur. 3294 sayılı Kanun’un 1. maddesinde, Kanun’un fakru zaruretiçinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretleolursa olsun Türkiye'ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilere yardım etmek,sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adilane birşekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşviketmek amacıyla ihdas edildiği ifade edilmiştir.

114. 3294 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre Fon’un gelirleri;Kanun ve kararnamelerle kurulu bulunan ve kurulacak olan fonlardan BakanlarKurulu kararıyla %10'a kadar aktarılacak miktardan, bütçeye konulacaködeneklerden, trafik para cezası hasılatının yarısından, Radyo ve TelevizyonÜst Kurulu reklam gelirleri hasılatından aktarılacak %15'lik miktardan, hernevi bağış ve yardımlardan ve diğer gelirlerden teşekkül etmektedir. Ayrıca4842 sayılı Kanun’un 38. maddesiyle gelir ve kurumlar vergisi tahsilat toplamıüzerinden %2,8 oranında Fon’a pay verilmesi öngörülmüştür.

115. Fon, yukarıda sayılan kalemlerden elde ettiği gelirlerleKanun’un kendisine verdiği görevleri yerine getirmektedir. Fon’un çalışma usulve esasları ile toplanacak kaynakların Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmaVakıflarına dağıtım esasları yönetmelikle tespit edilmektedir.

116. 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun “BazıÖdeneklerin Kullanımına ve Harcamalara İlişkin Esaslar” başlıklı EkiE-Cetveli, Bütçe Kanunlarına her yıl eklenen cetvellerden biri olup isminden deanlaşılabileceği üzere ilgili olduğu mali yıl bütçesinde yer alan bazıödeneklerin nasıl ve ne şekilde kullanılacağı ile bazı harcamaların kamubütçesinden yapılmasında izlenecek usulleri göstermek için düzenlenmektedir.

117. Dava konusu kuralda; merkezî yönetim kapsamında bulunan MillîEğitim Bakanlığınca yerine getirilecek bazı faaliyetlere ilişkin harcamaların2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçesinde Bakanlığa ayrılan bütçe tertipleriyleherhangi bir ilişki kurulmaksızın doğrudan SYDTF’den, Millî Eğitim Bakanlığıadına açılacak özel hesaba aktarılacak kaynaklardan karşılanmasıöngörülmektedir. Dava konusu kuralın bu hâliyle bütçeyi açıklayıcı,uygulanmasını kolaylaştırıcı nitelikte olduğu söylenemez. Bu itibarla davakonusu kuralların olağan kanunlarla düzenlenmesi gerekirken Bütçe Kanunu iledüzenlenmesi bütçe kanununa bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hükümkonulamayacağı ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

118. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 7., 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.

11. (57) Numaralı Sırasında Yer Alan Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

119. Dava dilekçesinde özetle; Türkiye Halk Sağlığı Kurumubütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibinden bisiklet alımı, dağıtımı vekullandırılmasına ilişkin hiçbir ölçüt getirilmeksizin tüm yetkinin TürkiyeHalk Sağlığı Kurumuna bırakılmasının kamu yararıyla bağdaşmadığı, kanunkoyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden yürütme organına sınırsızyetki vermesinin yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu, bisiklet alımı,dağıtımı ve denetimi gibi konularda 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, 2886 sayılıDevlet İhale Kanunu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 6085sayılı Sayıştay Kanunu ile 663 sayılı Sağlık Bakanlığı ve BağlıKuruluşlarının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nın devre dışı bırakıldığıbelirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89. ve 161. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

120. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (57) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bütçesinin15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermaye bütçesinden ToplumdaFiziksel Aktivitenin Arttırılması Projesi kapsamında bisiklet alımı ve dağıtımıyapılacağı belirtildikten sonra dava konusu ikinci cümlesinde ise bisikletlerinalımı, bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımı, şartları, kapsamı,kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye HalkSağlığı Kurumu Başkanlığının yetkili olduğu ifade edilmiştir.

121. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile ikincicümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

122. Dava konusu kural; doğrudan mali nitelikteki bir hükümolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kural, bütçenin uygulanmasıkapsamında bulunmaktadır.

123. Fiziksel aktivite yetersizliği ve obezite ile mücadelegibi sağlıklı hayata yönelik program ve eylem plan­larının geliştirilmesi veuygulamada etkinliğin artırılması Onuncu Kalkınma Planı hedefleri arasındasayılmıştır. Dava konusu kuralla da Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bütçesinin15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermaye bütçesinden ToplumdaFiziksel Aktivitenin Arttırılması Projesi kapsamında bisiklet alımı, dağıtımı,şartları, kapsamı, kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esaslarıbelirleme konusunda Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı yetkili kılınmıştır.

124. Açıklamada bütçe ödeneklerinin hangi faaliyet kapsamındaharcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlenmiştir. DolayısıylaTürkiye Halk Sağlığı Kurumuna bisiklet alımı, dağıtımı ve kullandırılmasınailişkin sınırsız bir yetki verildiği söylenemez. Belirtilen çerçeve içindebisikletlerin alımı, bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımı,şartları, kapsamı, kullandırılması ve denetimine ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesi konusunda Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığının yetkili kılınmasıyasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

125. Diğer taraftan dava konusu kuralda bisiklet alımı, dağıtımıve denetiminin 4734, 2886, 5018, 6085 sayılı Kanunlara tabi olmadığına ilişkinilişkin herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Dolayısıyla, Türkiye Halk SağlığıKurumu bütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-06.1 tertibi ile döner sermayebütçesinden bisiklet alımı için yapılacak harcamanın anılan Kanunlardanmüstesna tutulması söz konusu değildir.

126. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

12. (58) Numaralı Sırasındaki Açıklamada Yer Alan “…buamaçla konulan ödeneklerin harcanmasına…” ve “…bedeli karşılığında veyabedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye HalkSağlığı Kurumu Başkanlığı…” İbarelerinin İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

127. Dava dilekçesinde özetle; diş fırçası ve diş macunu alımına,bedeli karşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin hiçbir ölçütgetirilmeksizin tüm yetkinin Türkiye Halk Sağlığı Kurumuna bırakılmasının kamuyararıyla bağdaşmadığı, kanun koyucunun temel ilkeleri koymadan, çerçeveyiçizmeden yürütme organına sınırsız yetki vermesinin yasama yetkisinin devrisonucunu doğurduğu, 4734, 2886, 5018 ve 6085 sayılı Kanun ile 663 sayılı KHK’nın2017 yılı için devre dışı bırakıldığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2.,7., 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

128. Kanun’un eki E-Cetveli’nin dava konusu kuralların da yeraldığı (58) numaralı açıklamasında, koruyucu ağız ve diş sağlığı hizmetleriningeliştirilmesi ve sürdürülmesi kapsamında; diş fırçası ve diş macununun alımıiçin Türkiye Halk Sağlığı Kurumu bütçesinin 15.76.00.04-01.3.9.00-1-03.2tertibi ile döner sermaye bütçesine, bu amaçla konulan ödeneklerinharcanmasına, diş fırçası ve diş macununun bedeli karşılığında veya bedelsizolarak dağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye Halk SağlığıKurumu Başkanlığının yetkili olduğu belirtilmiştir. Dava konusu kural,açıklamada yer alan “…bu amaçla konulan ödeneklerin harcanmasına…” ve “…bedelikarşılığında veya bedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esaslarıbelirlemeye Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibareleridir.

129. Bir önceki başlık altında, Kanun’un eki E-Cetveli’nin (57)numaralı açıklamasının ikinci cümlesine ilişkin gerekçeler dava konusu kurallaryönünden de geçerlidir.

130. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

13. (63) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İncelenmesi

a. Anlam ve Kapsam

131. İl özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergi gelirleritahsilatı toplamı üzerinden ayrılacak paylara ilişkin usul ve esaslar 5779sayılı İl Özel İdarelerine ve Belediyelere Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden PayVerilmesi Hakkında Kanun’da düzenlemektedir. Kanun’un 2. maddesinin (1)numaralı fıkrasında, il özel idareleri ve belediyelere genel bütçe vergigelirleri tahsilatı toplamı üzerinden pay verileceği; (2) numaralı fıkrasında,genel bütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamının %1,50’sinin büyükşehirdışındaki belediyelere, %4,50’sinin büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerine ve%0,5’inin il özel idarelerine ayrılacağı; 4760 sayılı Özel Tüketim VergisiKanunu’na ekli (I) sayılı listede yer alan mallardan tahsil edilen özel tüketimvergisi hariç olmak üzere büyükşehir belediye sınırları içinde yapılan genelbütçe vergi gelirleri tahsilatı toplamının %6’sı ile genel bütçe vergigelirleri tahsilatı toplamı üzerinden büyükşehirlerdeki ilçe belediyelerineayrılan payların %30’unun büyükşehir belediye payı olarak ayrılacağı, (4)numaralı fıkrasında da Bakanlar Kurulunun bu maddede belirtilen oranları ikikatına kadar artırmaya veya kanuni haddine kadar indirmeye yetkili olduğubelirtilmiştir.

132. 5779 sayılı Kanun’un “Denkleştirme Ödeneği” başlıklı6. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, kesinleşmiş en son genel bütçe vergigelirleri tahsilatı toplamının binde birinin Maliye Bakanlığı bütçesine nüfusu10.000’e kadar olan belediyeler için kullanılmak üzere denkleştirme ödeneğiolarak konulacağı, Maliye Bakanlığının bu ödeneği mart ve temmuz aylarında ikieşit taksit hâlinde dağıtılmak üzere İlbank A.Ş. hesabına aktaracağı, İlbankA.Ş. hesabına aktarılan ödeneğin %65’ini eşit şekilde, %35’ini ise nüfusesasına göre dağıtacağı ifade edildikten sonra (2) numaralı fıkrasında -buKanun’da ayrılması öngörülen paylar ile birinci fıkrada belirtilen ödenekdışında- mahallî idarelere yardım amacıyla bakanlıklar ile bağlı ve ilgilikurum ve kuruluşların bütçelerine pay, fon veya özel hesap gibi adlarla başkabir ödenek konulamayacağı hüküm altına alınmıştır.

133. Dava konusu kuralda ise Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneğin belediyelerin ihtiyaçduyduğu yatırım nitelikli zorunlu projelerin gerçekleştirilmesi amacıylakullanmaya maliye bakanının yetkili olduğu belirtilmiştir.

b. İptal Talebinin Gerekçesi

134. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla maliye bakanınabütçeden istediği kadar kaynağı istediği belediyeye aktarma yetkisi tanındığı,kuralda yer alan ödeneğin bir nevi örtülü ödeneğe dönüştüğü, 5779 sayılıKanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasının 2017 yılı bütçe dönemindeuygulanamaz hâle geldiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 161.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

135. 5779 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (2) numaralı fıkrasında,Kanun’da ayrılması öngörülen vergi payları ile maddenin (1) numaralı fıkrasındabelirtilen ödenek dışında (denkleştirme ödeneği), mahallî idarelere yardımamacıyla bakanlıklar ile bağlı ve ilgili kurum ve kuruluşların bütçelerine pay,fon veya özel hesap gibi adlarla başka bir ödenek konulamayacağı hüküm altınaalınmıştır.

136. Dava konusu kuralda ise Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.76-1-05.2 tertibinde yer alan ödeneğin belediyelerin ihtiyaçduyduğu yatırım nitelikli zorunlu projelerin gerçekleştirilmesi amacıylakullanmaya maliye bakanının yetkili olduğu belirtilerek 5779 sayılı Kanun’un 6.maddesinin (2) numaralı fıkrası 2017 bütçe dönemi için uygulanamaz hâlegetirilmektedir. Dava konusu kuralla kısmen veya tamamen uygulanamayacakhükümlerin bütçe kanunlarında yer almasına olanak tanınması, bu kanunlarda oyıl için değişiklik yapılması anlamına gelmektedir. Bu itibarla dava konusukural bütçe kanunlarıyla mevcut kanun hükümlerinin açık veya zımnendeğiştirilemeyeceği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

137. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 87., 88. ve 89. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.

14. (66) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesindeki “…özelhesaba aktarılır…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesinin İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

138. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarla bütçetertibinde yer alan ödeneğin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemidışına çıkarıldığı, bu durumun kamusal kaynakların temel mali mevzuathükümlerine tabi olmadan keyfî bir şekilde harcanmasına sebebiyetverdiği, özel hesaptan yapılacak harcamaların denetimi konusundabelirsizlik bulunduğu, 3056 sayılı Başbakanlık Teşkilatı Hakkında KanunHükmünde Kararnamede Başbakanlığın bu tür ödenekleri özel hesaba aktarma yaparakharcayabileceğine yönelik düzenleme bulunmadığı, kanunla temel ilkeleribelirlenmeden yürütme organına düzenleme yetkisi verilmesinin yasama yetkisinindevri sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 7., 87., 88.,89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

139. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniylekurallar Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.

140. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (66) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde, Başbakanlık bütçesinde 100. yıl anma etkinliklerikapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla 07.00.00.02-01.1.1.00-1-05.2 tertibindetefrik edilen ödeneklerin Başbakanlık bütçesine gider kaydedilmek suretiyleözel hesaba aktarılacağı belirtilmiş; üçüncü cümlesinde de özel hesabaaktarılan tutarların kullanımına ilişkin usul ve esasların başbakanın onayı ilebelirleneceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birincicümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır…” ibaresi ile üçüncücümlesidir.

141. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…”ibaresi ile ikinci cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönündende geçerlidir.

142. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kurallar, bütçeninuygulanması kapsamında bulunmaktadır.

143. Açıklamada bütçe ödeneğinin hangi faaliyetler kapsamındaharcanacağı açık bir şekilde belirlenmiştir. Söz konusu ödenekte yer alantutarların kullanımına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusundaBaşbakanın yetkili kılınması, ödeneklerin başka bir amaçla kullanılmasıanlamına gelmeyeceği gibi açıklamada belirtilen sınırlar içinde başbakanadüzenleme yetkisi verilmesi, yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

144. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

15. (66) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

145. Dava dilekçesinde özetle; 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de Başbakanlığın merkezî yönetim kapsamındaki idareler arasındasayıldığı, dolayısıyla Başbakanlığa tahsis edilen kaynakların mali yönetim vekontrolünün 5018 sayılı Kanun’a mal ve hizmet alımları ile yapım işlerinin 4734sayılı Kanun’a tabi olduğu, dava konusu kuralla özel hesaptan yapılacakharcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutulmasının bütçeuygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasını önlediği, bütçe disiplinininbozulmasına ve harcamalarda keyfîliğe sebebiyet verdiği belirtilerek kuralınAnayasa’nın 2., 87., 88., 89. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

146. Dava konusu kuralda, Başbakanlık bütçesinde 100. yıl anmaetkinlikleri kapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla07.00.00.02-01.1.1.00-1-05.2 tertibinde tefrik edilen ödeneklerin özel hesabaaktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 ve 5018 sayılıKanunlardan müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.

147. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.

148. Başbakanlık, 5018 sayılı Kanun’a ek (1) sayılı Cetvel’de,genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayılmıştır. Dolayısıylafaaliyetlerini yukarıda sayılan 4734 ve 5018 sayılı Kanun kapsamında ifa etmekleyükümlüdür. Dava konusu kuralda ise Başbakanlık bütçesinden 100. yıl anmaetkinlikleri kapsamında çalışmalar yapmak maksadıyla yapılacak harcamalar,yukarıda anılan 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar2017 yılı için uygulanamaz hâle getirilmektedir.

149. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.

16. (73) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Paragrafında YerAlan “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…” ve “…Aileve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde…” İbarelerinin İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

150. Dava dilekçesinde özetle; bütçe tertibinde yer alanödeneklerin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemi dışına çıkarıldığı,bu durumun bütçe uygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasınıönlediği, bütçe disiplininin bozulmasına ve harcamalarda keyfîliğe sebebiyetverdiği, vali tarafından; kamu kurum ve kuruluşları, il özel idareleri,belediyeler, meslek odaları ve üniversitelere kullandırılacak ödeneklerin, 5302sayılı Kanun gereğince ilgisine göre il özel idaresi veya yatırım izleme vekoordinasyon başkanlığı hesaplarına aktarılması ve bu hesaplar aracılığıylakullandırılması gerektiği, özel hesaptan yapılacak harcamaların denetimikonusunda belirsizlik bulunduğu, 633 sayılı Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname’de Aile veSosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinde yer alan ödeneklerin Yaşlı DestekProjesi kapsamında kullanılmak üzere valilikler adına açılacak özel hesabaaktarılabileceğine ilişkin düzenleme bulunmadığı, kanun koyucunun temelilkeleri koymadan, çerçeveyi çizmeden özel hesaba aktarılan tutarlarınkullanımına ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisini Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığına bırakmasının yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğubelirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 124. ve 161.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

151. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniylekurallar Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.

152. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (73) numaralı açıklamasınınbirinci fıkrasında, 24.01.33.00-10.2.0.00-1-07.1 tertibinde yer alan ödeneğin;Türkiye’de ikamet eden ve hizmete ihtiyaç duyan 65 yaş üstü yaşlılarınkorunması ve desteklenmesi ile biyo-psiko sosyal bakıma ihtiyacı olanlarınyaşadıkları mekânlarda gerekli olan bakımlarının yapılarak yaşamlarınınkolaylaştırılmasını amaçlayan Yaşlı Destek Programı (YADES) için Aile ve SosyalPolitikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesindebüyükşehir belediyelerinin program amaçlarına uygun olarak hazırlayacakları projeleriçin kullandırılacağı belirtilmiş, ikinci fıkrasında da YADES kapsamındavalilikler tarafından Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığına teklif edilen veanılan Bakanlık tarafından uygun bulunan projelerden, valinin yetki vesorumluluğunda gerçekleştirilmesi uygun görülenlerin bedellerinin münhasıranproje ile ilgili harcamalarda kullanılmak üzere söz konusu ödenekten ildevalilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılacağı ve proje amaçlarına uygunolarak vali tarafından büyükşehir belediyelerine Aile ve Sosyal PolitikalarBakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılacağıhüküm altına alınmıştır.

Dava konusu kurallar, açıklamanın ikinci fıkrasında yer alan “…ildevalilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…” ve “…Aileve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde…” ibareleridir.

153. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ileikinci cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kurallar yönünden degeçerlidir.

154. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktekihükümleri ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusu kurallar, bütçeninuygulanması kapsamında bulunmaktadır.

155. Yaşlıların kendi çevrelerinden uzaklaş­madan evlerindebakımını sağlamaya yöne­lik hizmetlerin çeşitlendirilerek yaygınlaştırı­lması veyaşlılara yönelik kurumsal bakım hizmetlerinin sayı ve niteliğinin artırılmasıile engellilere yönelik eğitim, istihdam ve bakım hizmetlerinin etkinliği vedeneti­minin artırılması onuncu kalkınma planı hedefleri arasında sayılmıştır.Dava konusu kuralların YADES’in daha etkin ve hızlı uygulanabilmesi, karar almasüreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ile kamu kaynaklarının etkili veekonomik bir şekilde amaçları doğrultusunda harcanabilmesini temin etmek içinkamu yararı amacıyla yapıldığı anlaşılmaktadır.

156. Bütçe kanunu ile YADES kapsamında kullanılması öngörülenödenekler, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Sözkonusu ödeneğin çerçevesi çizilmiş, kullanacak kuruluşlar belirlenmiş, ödeneklerinharcanması sürecinde yer alacak kurumlar ortaya konulmuştur. Dolayısıyla buödeneklerden yapılacak harcamalara ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının yetkili kılınması yasamayetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

157. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

17. (77) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

158. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla bütçetertibinde yer alan ödeneğin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemidışına çıkarılarak temel mali mevzuat hükümlerine tabi olmadan harcanmasınaolanak tanındığı, kamu idarelerinin kalkınma ajansları tarafından desteklenmeyehak kazanan projelerine yapılan kaynak transferinin idarelerin bütçelerinegelir kaydedilmeksizin özel hesapta izlenmesinin yanlış raporlama yapılmasınasebebiyet vereceği, 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonuve Görevleri Hakkında Kanun’da merkezî yönetim kapsamındaki kamu idarelerininkalkınma ajansları tarafından desteklenmeye hak kazanan projelerine tahsisedilen kaynakların proje yürütücüsü idarelerin bütçelerine gelirkaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izleneceği veya söz konusu projeleriçin bütçe dışı imkânlarla karşılanamayan eş finansman tutarının bu amaçlaidarelerin bütçelerinde (06) ve (07) ekonomik kodlarını içeren tertiplerde yeralan ödeneklerden tahakkuka bağlamak suretiyle söz konusu projeler için açılanözel hesaplara ödemeye proje yürütücüsü idarelerin yetkili olduğuna ilişkin birdüzenleme bulunmadığı, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında KHK ile 641 sayılı KHK’da özel hesapların işleyişi vemuhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesine yönelik olarak Maliye Bakanlığı ile Kalkınma Bakanlığınaherhangi bir yetki verilmediği, bu yetkinin ilgili Bakanlıklara verilmesininyasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nın 7.,87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

159. Dava konusu kuralda, 5449 sayılı Kanun gereğince merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerinin kalkınma ajansları tarafındandesteklenmeye hak kazanan projelerine tahsis edilen kaynakların projeyürütücüsü idarelerin bütçelerine gelir kaydedilmeksizin açılacak özelhesaplarda izleneceği, söz konusu projelerde kullanılmak üzere merkezî yönetimkapsamındaki kamu idarelerince taahhüt edilecek eş finansman tutarının bütçe vebütçe dışı imkânlardan karşılanacağı, bütçe dışı imkânlarla karşılanamayan eşfinansman tutarının bu amaçla idarelerin bütçelerinde (06) ve (07) ekonomikkodlarını içeren tertiplerde yer alan ödeneklerden tahakkuka bağlamak suretiylesöz konusu projeler için açılan özel hesaplara ödemeye proje yürütücüsüidarelerin yetkili olduğu, kalkınma ajansı ve yararlanıcı kamu idaresitarafından projeye tahsis edilen kaynakların kullanımı, proje kapsamında veproje süresiyle sınırlı olmak üzere sözleşmeli personel çalıştırılmasınailişkin esasları düzenleyen 6/6/1978 tarihli ve 7/15754 sayılı Bakanlar KuruluKararı hükümleri çerçevesinde personel çalıştırılması, özel hesabın işleyişi vemuhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esasların KalkınmaBakanlığı tarafından tespit edileceği hüküm altına alınmaktadır.

160. Kalkınma ajansları; kamu kesimi, özel kesim ve sivil toplumkuruluşları arasındaki iş birliğini geliştirmek, kaynakların yerinde ve etkinkullanımını sağlamak ve yerel potansiyeli harekete geçirmek suretiyle ulusalkalkınma planı ve programlarda öngörülen ilke ve politikalarla uyumlu olarakbölgesel gelişmeyi hızlandırmak, sürdürülebilirliğini sağlamak, bölgeler arasıve bölge içi gelişmişlik farklarını azaltmak üzere kurulmuş tüzelkişiliklerdir. Ajansların görevlerinden birisi de bölge plan ve programlarınınuygulanmasını sağlayıcı faaliyet ve projelere destek olmaktır. Bu kapsamdaajanslar, kendilerine tahsis edilen kaynakları bölge plan ve programlarınauygun olarak kullanma veya kullandırma yetkisine sahiptir.

161. Dava konusu kuralda merkezî yönetim kapsamındaki kamuidarelerinin kalkınma ajansları tarafından desteklenmeye hak kazananprojelerine tahsis edilen kaynakların kullanılmasına ilişkin usul ve esaslardüzenlenmektedir. Kurala göre proje için kalkınma ajansı tarafından tahsisedilen kaynaklar, proje yürütücüsü idarelerin bütçelerine gelirkaydedilmeksizin açılacak özel hesaplarda izlenecektir. Böylece ajanstarafından kamu idaresine tahsis edilen kaynakların başka iş ve projelerdekullanılmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır.

162. Kuralda, söz konusu projelerde kullanılmak üzere merkezîyönetim kapsamındaki kamu idarelerince taahhüt edilecek eş finansman tutarınınbütçe ve bütçe dışı imkânlardan karşılanması, bütçe dışı imkânlarlakarşılanamayan eş finansman tutarının da bu amaçla idarelerin bütçelerinde (06)(sermaye giderleri) ve (07) (sermaye transferleri) ekonomik kodlarını içerentertiplerde yer alan ödeneklerden karşılanması ve bu ödeneklerin özel hesabaaktarılmak suretiyle kullanılması öngörülmüştür. Bu yönüyle dava konusu kural,olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta; bütçenin uygulanmasıile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikteki hükümleri ihtivaetmektedir.

163. Dava konusu kuralda, bütçe ödeneklerinin hangi faaliyetlerkapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğindenprojeye tahsis edilen kaynakların kullanımı, proje kapsamında ve projesüresiyle sınırlı olmak sözleşmeli personel çalıştırılması, özel hesabınişleyişi ve muhasebeleştirilmesi ile diğer hususlara ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesi konusunda kalkınma bakanının yetkili kılınması yasama yetkisinindevri niteliği taşımamaktadır.

164. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

18. (79) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde YerAlan “…özel hesaba aktarılarak…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

165. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarla bütçetertibinde yer alan ödeneğin özel hesaba aktarılmak suretiyle bütçe sistemidışına çıkarıldığı, bu durumun harcamalarda keyfîliğe sebebiyet verdiği, bütçeuygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasını önlediği, özelhesapların denetimi konusunda belirsizlik bulunduğu, özel hesaba aktarılantutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine yönelik olarakkanunla çerçeve çizilmeksizin usul ve esasları belirleme konusunda Maliye veAvrupa Birliği Bakanlıklarının yetkili kılınmasının yasama yetkisinin devrisonucunu doğurduğu belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89.,124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

166. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca ilgisi nedeniylekurallar Anayasa’nın 160. maddesi yönünden de incelenmiştir.

167. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (79) numaralı açıklamasınınbirinci cümlesinde Avrupa Birliği Bakanlığının Avrupa Birliği İletişimStratejisi çerçevesinde, gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen ve hazırlık içinyeterli süresi bulunmayan faaliyetlerine ilişkin giderlerinin karşılanmasıamacıyla 25.00.00.02-01.1.9.00-1-03.6 tertibine bütçe ile tahsis edilenödenekten Bakan tarafından belirlenecek olan tutarın Avrupa Birliği Bakanlığıbütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılması öngörülmüş;üçüncü cümlesinde de özel hesaba aktarılan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların Avrupa BirliğiBakanlığı ve Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenmesi hüküm altınaalınmıştır. Dava konusu kurallar, açıklamanın birinci cümlesinde yer alan“… özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ile üçüncü cümlesidir.

168. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ileikinci cümlesine ilişkin gerekçeler dava konusu kurallar yönünden degeçerlidir.

169. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp olağan kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadecebütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikteki hükümleri ihtiva etmektedir.

170. Avrupa Birliği İletişim Stratejisi, Türkiye’nin AvrupaBirliği (AB) üyelik sürecine hem iç hem dış desteğin artırılması ve sürece ivmekazandırılması amacıyla hazırlanmıştır. Stratejinin yurt içi iletişim boyutu,halkın AB’ye katılım sürecine olan inancını güçlendirmeyi ve reformlaradesteğini artırmayı hedeflemekte, yurt dışı boyutu ise AB ile Türkiyearasındaki karşılıklı güveni yeniden oluşturmayı ve AB sürecindeki kararlılığıön plana çıkarmayı amaçlamaktadır. Dava konusu kuralların Avrupa Birliğiİletişim Stratejisi çerçevesinde, gerçekleşmesi önceden öngörülemeyen vehazırlık için yeterli süresi bulunmayan faaliyetlerinin daha etkin ve hızlıuygulanabilmesi, karar alma süreçlerinin daha da işlerlik kazanabilmesi ilekamu kaynaklarının etkili ve ekonomik bir şekilde amaçları doğrultusundaharcanabilmesini temin etmek için kamu yararı amacıyla ihdas edildiğianlaşılmaktadır.

171. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (79) numaralı açıklamasında,Avrupa Birliği İletişim Stratejisi kapsamında kullanılması öngörülen ödenekler,Avrupa Birliği Bakanlığı bütçesinde yer almaktadır. Açıklamada bütçe ödeneğininhangi faaliyetler kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekildebelirlendiğinden bu ödenekte yer alan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesikonusunda Avrupa Birliği Bakanlığı ve Maliye Bakanlığının yetkili kılınmasıyasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

172. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7., 160. ve161. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

19. (79) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

173. Dava dilekçesinde özetle; Avrupa Birliği Bakanlığının 5018sayılı Kanun’a ekli (I) sayılı Cetvel’de merkezî yönetim kapsamındaki kamuidareleri arasında sayıldığından 4734 ve 5018 sayılı Kanun’a tabi olduğu, 634sayılı Avrupa Birliği Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’daBakanlığa bütçe kanunları ile tahsis edilen ödeneklerini özel hesaba aktarmayaparak 5018 ve 4734 sayılı Kanun hükümlerine tabi olmaksızın harcayabileceğineyönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmediği, dava konusu kuralla özelhesaptan yapılacak harcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanunlardan müstesnatutulmasının bütçe uygulamalarının saydam, açık ve hesap verebilir olmasınıönlediği, bütçe disiplininin bozulmasına ve harcamalarda keyfîliğe sebebiyetverdiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 87., 88., 89. ve 161. maddelerineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

174. Dava konusu kuralda, Avrupa Birliği Bakanlığı bütçesinin25.00.00.02-01.1.9.00-1-03.6 tertibinde yer alan ödeneğin özel hesabaaktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılan harcamaların 4734 ve 5018 sayılıKanunlardan müstesna olduğu hüküm altına alınmıştır.

175. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.

176. Avrupa Birliği Bakanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayılmıştır.Dolayısıyla faaliyetlerini 4734 ve 5018 sayılı Kanun kapsamında ifa etmekleyükümlüdür. Dava konusu kuralda ise Bakanlığın 2016 Yılı Merkezi Yönetim BütçeKanunu’nun eki E-Cetveli’nin (82) numaralı açıklaması uyarınca özel hesabaaktarılan ödenekten yapacağı harcamalar, yukarıda anılan 4734 ve 5018 sayılıKanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar 2017 yılı için uygulanamaz hâlegetirilmektedir.

177. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 87., 88. ve 89. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.

20. (82) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın Birinci Cümlesinde YerAlan “…özel hesaba aktarılır…” İbaresi ile Üçüncü Cümlesinin İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

178. Dava dilekçesinde özetle; uluslararası acil yardımlarınyapılmasıyla ilgili hususların Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının kendikuruluş kanununda düzenlenmesi gerektiği, dava konusu kurallarla uluslararasıacil yardımların yapılması amacıyla tefrik edilen ödeneklerin özel hesabaaktarılmak suretiyle mevcut mali yönetim ve denetim sisteminin dışınaçıkarılmak istendiği, bu durumun harcamalarda keyfîliğe sebebiyet verdiği, 5902sayılı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının Teşkilat ve Görevleri HakkındaKanun’da, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına, bütçe kanunları ile tahsisedilen ödenekleri özel hesaba aktarma yetkisi verilmediği, özel hesabaaktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine yönelikolarak hiçbir çerçeve çizilmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızın usul veesasları belirleme konusunda yürütme organına düzenleme yetkisi verilmesininyasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu, 6004 sayılı Dışişleri BakanlığınınKuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’da, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilatve Görevleri Hakkında KHK’da ve 5902 sayılı Kanun’da Dışişleri, Maliye ve Afetve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına bu yönde bir yetki verilmediği belirtilerekkuralların Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 124., ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

179. Kanun’un eki E-Cetvelinin (82) numaralı açıklamasının birincicümlesinde, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı bütçesine 5902 sayılıKanun’un 10. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi gereğince uluslararasıacil yardımların yapılması amacıyla tefrik edilen ödeneklerin Başkanlıkbütçesine gider kaydedilmek suretiyle özel hesaba aktarılacağı belirtilmiş,üçüncü cümlesinde de özel hesaba aktarılan tutarların harcanması,muhasebeleştirilmesi ve denetlenmesine ilişkin usıl ve esasların DışişleriBakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığıncamüştereken belirleneceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kurallar,açıklamanın, birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılarak…”ibaresi ile üçüncü cümlesidir.

180. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın birinci cümlesindeki “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresi ileikinci cümlesine ilişkin gerekçeler dava konusu kurallar yönünden degeçerlidir.

181. Dava konusu kurallar; doğrudan mali nitelikteki hükümlerolmayıp kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta ve sadece bütçeninuygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı niteliktehükümler ihtiva etmektedir. Dava konusu kuralların, uluslararası acilyardımların ulaştırılmasına yönelik olarak karar alma süreçlerininhızlandırılması suretiyle ödeneklerin amaçları doğrultusunda harcanabilmesinitemin etmek için ihdas edildiği anlaşılmaktadır.

182. (82) numaralı açıklamada, bütçe ödeneklerinin hangifaaliyetler kapsamında harcanacağına ilişkin sınırlar açık bir şekilde belirlendiğindenözel hesaba aktarılan tutarların harcanması, muhasebeleştirilmesi vedenetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi konusunda DışişleriBakanlığı, Maliye Bakanlığı ve Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığına yetkiverilmesi yasama yetkisinin devri niteliği taşımamaktadır.

183. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

21. (82) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İkinci Cümlesininİncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

184. Dava dilekçesinde özetle, Afet ve Acil Durum YönetimiBaşkanlığının 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılı Cetvel’de, merkezî yönetimkapsamındaki idareler arasında sayıldığı, Bakanlığa tahsis edilen kaynaklarınmali yönetim ve kontrolünün 5018 sayılı Kanun’a, mal ve hizmet alımları ileyapım işlerinin 4734 sayılı Kanun’a tabi olduğu, dava konusu kurallarla, özelhesaptan yapılacak harcamaların 4734 ve 5018 sayılı Kanun’dan müstesnatutulmasının Anayasa’nın bütçeyle ilgili kurallarıyla bağdaşmadığı gibiharcamalarda keyfîliğe sebebiyet vereceği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.,7., 87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

185. Dava konusu kuralda, Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığıbütçesine uluslararası acil yardımların yapılması amacıyla tefrik edilenödeneklerin, özel hesaba aktarıldıktan sonra bu hesaptan yapılacak harcamaların5018 sayılı Kanun ile 4734 sayılı Kanun’dan müstesna olduğu hüküm altınaalınmıştır.

186. Kanun’un eki E-Cetveli’nin (11) numaralı sırasında yer alanaçıklamanın üçüncü cümlesine yönelik gerekçeler dava konusu kural yönünden degeçerlidir.

187. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, 5018 sayılı Kanun’aek (1) sayılı Cetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasındasayıldığından 4734 ve 5018 sayılı Kanun’a tabidir. Dava konusu kuralda ise Afetve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı bütçesine uluslararası acil yardımlarınyapılması amacıyla tefrik edilen ödeneklerden yapılacak harcamalar, 4734 ve5018 sayılı Kanunlardan müstesna tutularak bu Kanunlar 2017 yılı içinuygulanamaz hâle getirilmektedir.

188. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırıdır.İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kural Anayasa’nın 161. maddesine aykırı bulunarak iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

22. (89) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

189. Dava dilekçesinde özetle; ödenek aktarmalarının kanunlayapılması gerektiği, Maliye Bakanlığı bütçesinin 12.01.31.00-01.1.2.00-1-09.6tertibinde yer alan ödenekten 200.000.000 TL’ye kadar olan kısmını, emekyoğun sektörlerde anahtar teslimi fabrika binası yapımı projesi kapsamındakigiderlerin karşılanması amacıyla ihtiyaca göre gerektiğinde Cazibe MerkezleriProgramı kapsamında kullandırılmak üzere Hazine Müsteşarlığı bütçesinin07.82.31.00-04.1.1.20-1-07.1 tertibine aktarmaya veya Yüksek Planlama Kurulukararı ile belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılmak üzereTürkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketine, İl Özel İdarelerine veya Yatırımİzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına tahakkuka bağlamak suretiyle ödenmesiamacıyla Maliye Bakanlığı bütçesinde yıl içinde açılacak tertiplere aktarmayamaliye bakanının yetkili kılınmasının, yasama organına ait olan bütçe hakkınınyürütme organına devri anlamına geldiği ifade edilerek kuralın Anayasa’nın 2.,6., 87., 161. ve 163. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

190. Dava konusu kuralla, Maliye Bakanlığı bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.00-1-09.6 tertibinde yer alan ödenekten 200.000.000 TL’yekadar olan kısmını, emek yoğun sektörlerde anahtar teslimi fabrika binasıyapımı projesi kapsamındaki giderlerin karşılanması amacıyla ihtiyaca göregerektiğinde Cazibe Merkezleri Programı kapsamında kullandırılmak üzere HazineMüsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.1.1.20-1-07.1 tertibine aktarmaya veyaYüksek Planlama Kurulu kararı ile belirlenecek usul ve esaslar çerçevesindekullandırılmak üzere Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketine, İl Özelİdarelerine veya Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına tahakkukabağlamak suretiyle ödenmesi amacıyla Maliye Bakanlığı bütçesinde yıl içerisindeaçılacak tertiplere aktarmaya maliye bakanı yetkili kılınmaktadır.

191. Cazibe Merkezleri Programı, görece az gelişmiş bölgelerdekiyatırım ortamını canlandırarak istihdam, üretim ve ihracatı artırmak yoluylabölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltmak amacıyla uygulamaya konulmuştur.4456 sayılı Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketinin Kuruluşu HakkındaKanun’a 31.10.2016 tarih ve 678 sayılı KHK’nın 27. maddesiyle eklenen ek 1.maddeyle Program kapsamında yapılacak desteklere ilişkin hususlardüzenlenmiştir.

192. 4456 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinin ikinci fıkrasında,Cazibe Merkezleri Programı kapsamında verilecek desteklerin Hazine Müsteşarlığıbütçesinden Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketine aktarılacak kaynaktankarşılanacağı belirtilmiş; üçüncü fıkrasında, Bankanın, Cazibe MerkezleriProgramı kapsamında; arsa temini, altyapı işleri ve bina inşaatı ile ilgili işve işlemler için söz konusu kaynağı öncelikle Yatırım İzleme ve KoordinasyonBaşkanlıklarına, il özel idarelerine, belediyelere olmak üzere kamu kurum vekuruluşlarına veya organize sanayi bölgeleri tüzel kişiliklerinekullandırabileceği hüküm altına alınmıştır. Maddenin dördüncü ve devamıfıkralarında ise program kapsamında desteklenecek yatırımlar ve faaliyetler,konuyla ilgili yetkili kurum ve kuruluşların görevleri ile uygulamaya ilişkinusul ve esaslar düzenlenmiştir.

193. Dava konusu kuralda da Maliye Bakanlığının bütçesinin12.01.31.00-01.1.2.00-1-09.6 tertibinde yer alan yedek ödenekten 200.000.000TL’ye kadar olan kısmın emek yoğun sektörlerde anahtarteslimi fabrika binası yapımı projesi kapsamındaki giderlerin karşılanmasıamacıyla kullandırılmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmektedir. Kuraluyarınca Maliye Bakanlığı bütçesinin yedek ödenek tertibinden 200.000.000 TL’yekadar olan kısım, ihtiyaca göre gerektiğinde Cazibe Merkezleri Programıkapsamında kullandırılmak üzere Hazine Müsteşarlığı bütçesine aktarılabilecekveya Yüksek Planlama Kurulu kararı ile belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde kullandırılmak üzere Türkiye Kalkınma Bankası Anonim Şirketine, İlÖzel İdarelerine veya Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına tahakkukabağlamak suretiyle ödenmesi amacıyla Maliye Bakanlığı bütçesinde yıl içindeaçılacak tertiplere aktarılabilecektir. Bu açıdan bakıldığında dava konusukural; bütçenin uygulanması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcınitelikte hükümler ihtiva etmektedir.

194. Bütçe kanunu ile emek yoğun sektörlerde anahtar teslimifabrika binası yapımı projesi kapsamında kullanılması öngörülen kaynak, MaliyeBakanlığı bütçesinin yedek ödenek tertibinde yer almaktadır. Dava konusukuralda, yedek ödenek tertibinden söz konusu proje için ayrılan kaynağın azamimiktarı belirlenmiş; bu kaynağın aktarılacağı kamu kurum ve kuruluşları tek teksayılmıştır. Dolayısıyla kuralda belirlenen çerçeve içinde kullanılmak üzereMaliye Bakanlığı bütçesinin yedek ödenek tertibinde yer alan 200.000.000.TL’ninHazine Müsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.1.1.20-1-07.1 tertibine veyaMaliye Bakanlığı bütçesinde yıl içinde açılacak tertiplere aktarmaya maliyebakanının yetkili kılınması Meclise ait olan bütçe hakkını ihlal etmemektedir.

195. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 161. ve 163.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 2., 6. ve 87. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

23. (90) Numaralı Sırasındaki Açıklamanın İncelenmesi

a. Anlam ve Kapsam

196. Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları (TCDD) ulusal demiryolu altyapı ağı içinde yer alan ve devletin tasarrufundaki demir yolualtyapısının kendisine devredilen kısmı üzerinde demir yolu altyapı işletmecisiolarak görev yapan bir iktisadi devlet teşekkülüdür.

197. 6461 sayılı Türkiye Demiryolu UlaştırmasınınSerbestleştirilmesi Hakkında Kanun’da, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğünün demiryolu altyapı işletmecisi olarak yapılandırılması; TCDD Taşımacılık AnonimŞirketi adıyla da demir yolu tren işletmecisi olarak yeni bir şirket kurulmasıöngörülmüştür.

198. 6461 sayılı Kanun’un 3. maddesinde; demir yolu trafiğinitekel olarak yönetmek, tasarrufunda olan demir yolu altyapısı üzerinde verdiğitrafik yönetimi ücretlerini belirlemek ve tahsil etmek, demir yolualtyapısını iyileştirmek, yenilemek, genişletmek, bakım ve onarımını yapmakveya yaptırmak TCDD’nin görevleri arasında sayılmıştır.

199. Kanun’un 5. maddesinde, TCDD’nin hızlı ve yüksek hızlıtren taşımacılığı için yaptığı demir yolu altyapı yatırımlarının tasarrufundakihatların çift veya çoklu hat hâline getirilmesi ve iltisak hatları yapımı ilebunların elektrifikasyon, sinyalizasyon ve telekomünikasyon tesisleriyledonatılması yatırımlarının ve tasarrufundaki demir yolu altyapısınınyenilenmesine ve iyileştirilmesine ilişkin yatırımlarının yılı yatırım programıile ilişkilendirilerek Bakanlık bütçesinde söz konusu yatırımların finansmanınıkarşılamak amacıyla gerekli ödeneğin ayrılması öngörülmüştür. Diğer taraftanTCDD’nin desteklenmesi amacıyla Kanun’un geçici 3. maddesiyle; Kanun’unyürürlüğe girdiği tarihten itibaren beşinci yılın yıl sonuyla sınırlı olarakTCDD’nin 5. maddede belirtilenlerin dışında kalan yatırımlarının finansmanı,bakım ve onarım bütçesinde yer alan finansman açıkları ile TCDD TaşımacılıkA.Ş.ye yapılan sermaye transferi nedeniyle doğan açıklarının sermayesinemahsuben Hazine Müsteşarlığı tarafından karşılanması öngörülmüştür.

200. Dava konusu kuralda da TCDD’nin 6461 sayılı Kanun’un geçici3. maddesinde sayılanlar dışındaki finansman açıklarının Hazine Müsteşarlığıbütçesinin 07.82.31.00-04.5.5.00-1-08.1 tertibinde yer alan ödenektenkarşılanacağı hüküm altına alınmıştır.

b. İptal Talebinin Gerekçesi

201. Dava dilekçesinde özetle; TCDD’nin 6461 sayılı Kanun’ungeçici 3. maddesinde sayılanlar dışındaki finansman açıklarının HazineMüsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.5.5.00-1-08.1 tertibinde yer alanödenekten karşılanabilmesi için muhtemel tutarın belirlenmesi ve bu tutarınbüyüklüğüne Meclis tarafından karar verilmesinin bütçe hakkının gereği olduğu,dava konusu kuralla hiçbir sınır getirilmeksizin söz konusu finansman açığınınHazine Müsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.5.5.00-1-08.1 tertibinde yer alanödenekten karşılanmasının bir nevi yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu,dava konusu düzenlemenin bütçe kanunları yerine ilgili kurumların kuruluşkanunlarında yapılması gerektiği, bu yönüyle kuralın parlamenter demokrasinintemel öncülleriyle bağdaşmadığı belirtilerek Anayasa’nın 6., 87., 161. ve 163.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

202. TCDD, 233 sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında KHKhükümlerine tabi olan bir iktisadi devlet teşekkülüdür. 233 sayılı KHK’ya ek(A) Cetvel’de TCDD, Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıyla ilgiliiktisadi devlet teşekkülleri arasında gösterilmiştir. İktisadi devletteşekkülleri; sermayesinin tamamı devlete ait, iktisadi alanda ticari esaslaragöre faaliyet göstermek üzere kurulan kamu iktisadi teşebbüsleridir.

203. 4059 sayılı Hazine Müsteşarlığının Teşkilat ve GörevleriHakkında Kanun’un 2. maddesinin (b) bendinde; kamu iktisadi teşebbüsleri ileilgili olarak Hazine pay sahipliğinin gerektirdiği her türlü işlemi yapmak,Hazine ile kamu iktisadi teşebbüsleri ilişkisini kurmak, bu kuruluşların DevletPlanlama Teşkilatı Müsteşarlığının görüşünü alarak yıllık genel yatırım vefinansman programlarını hazırlamak ve Bakanlar Kurulunun onayına sunmak HazineMüsteşarlığının görevleri arasında sayılmıştır. 233 sayılı Kamu İktisadiTeşebbüsleri Hakkında KHK’nın 36. maddesinin (8) numaralı fıkrasında da kamuortaklıkları ve iştiraklerinin yeniden düzenlenmesine ilişkin tedbirleriuygulamak, sermaye artırımlarına katılmak, kamu iktisadi teşebbüslerininyatırım ve finansman programlarının gereklerini yerine getirmek ve bu KanunHükmünde Kararname hükümlerini uygulamak amacıyla Hazinece her türlü sermayeartırımlarına katılınması ve sermaye paylarının satın alınmasına HazineMüsteşarlığının bağlı olduğu bakan; bu işlemlerin gerektirdiği tutarları, anılanMüsteşarlığın teklifi üzerine bütçede açılacak özel tertiplere gelir ve ödenekkaydetmeye maliye bakanı yetkili kılınmıştır.

204. Dava konusu kuralda, TCDD’nin 6461 sayılı Kanun’un geçici 3.maddesinde sayılanlar dışındaki finansman açıklarının Hazine Müsteşarlığıbütçesinin 07.82.31.00-04.5.5.00-1-08.1 tertibinde yer alan ödenektenkarşılanması öngörülmektedir. Kamu iktisadi teşebbüsleri ile ilgili olarakhazine pay sahipliğinin gerektirdiği her türlü işlemi yapmakla görevli olanHazine Müsteşarlığının yukarıda anılan bütçe tertibinde yer alan ödeneğinin biriktisadi devlet teşekkülü olan TCDD’nin finansman açıkları için kullanılmasınıöngören kural, bu hâliyle kanun konusu olabilecek bir kuralı kapsamamakta;bütçenin uygulanması ile ilgili açıklayıcı nitelikte hükümler ihtivaetmektedir.

205. TCDD’nin bir iktisadi devlet teşekkülü olarak finansmanihtiyacı sadece yatırım harcamalarından meydana gelmemektedir. 6461 sayılıKanun’dan kaynaklanan görevlerini icra ederken yaptığı harcamaların dafinansmanına ihtiyaç duyulabilir. Dava konusu kuralla TCDD’nin Kanun’un geçici3. maddesi dışında kalan harcamaları nedeniyle oluşan finansman açıklarınınkarşılanması öngörülmektedir. TCDD’nin 6461 sayılı Kanun’un geçici 3.maddesinde sayılanlar dışındaki finansman açıklarının önceden tahmin edilmesimümkün olmamakla birlikte ilgili bütçe tertibine 2.383.706.000.TL ödenekkonularak aktarılması öngörülen ödenek miktarının üst sınırı da belirlenmiştir.Dolayısıyla dava konusu kuralla TCDD’ye finansman açıkları için sınırsız birödenek aktarımı yapılması söz konusu değildir. Bu itibarla TCDD’nin 6461 sayılıKanun’un geçici 3. maddesinde sayılanlar dışındaki finansman açıklarının HazineMüsteşarlığı bütçesinin 07.82.31.00-04.5.5.00-1-08.1 tertibinde yer alanödenekten karşılanmasını öngören kural bütçe hakkını ihlal etmemektedir.

206. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 87. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 6. ve 163. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

D. Başbakanlık Bütçesinin “07.01.00.37-10.9.9.61-1-1-05.2HAZİNE YARDIMLARI 101.334.000” Tertibi ile Eki E-Cetveli’nin (81) NumaralıSırasındaki Açıklamanın İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

207. Dava dilekçesinde özetle; 3056 sayılı Başbakanlık TeşkilatıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun’dasosyal yardım ve hizmetlerin yerine getirilmesine ilişkin bir görevinBaşbakanlığa verilmediği, bu nedenle dava konusu kurallarla Başbakanlıkbütçesine “Sınıflandırmaya girmeyen sosyal güvenlik ve sosyal yardımhizmetleri-Acil Destek Giderleri-Cari Transferler-Hazine Yardımları”tertibi adı altında ödenek konulmasının anayasal açıdan mümkün olmadığı, butertipteki ödeneğin kullanımına yönelik olarak temel ilkeler belirlenmeden veçerçeve çizilmeden usul ve esasları belirleme yetkisinin Başbakanlığaverilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunu doğurduğu belirtilerek kurallarınAnayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 124. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

208. Dava konusu kurallarla Başbakanlık bütçesinin07.01.00.37-10.9.9.61-1-05.2 tertibine 101.334.00-TL ödenek konulması ve butertipte yer alan ödeneğin kullanımına ilişkin usul ve esasların Başbakanlıkçatespit edilmesi öngörülmektedir.

209. Dava konusu kurallar bütçenin uygulanması ile ilgili hükümlerihtiva etmekte olup olağan kanun konusu olabilecek bir hüküm öngörmemektedir.Belirtilen ödeneğin sosyal güvenlik ve sosyal yardım hizmetleri kapsamında acildesteğe ihtiyaç bulunan hâllerde hazine yardımı şeklinde kullanılmak üzereBaşbakanlık bütçesine konulduğu anlaşılmaktadır. Bu açıdan bakıldığındabelirtilen ödeneğin konulmasında, kamu yararı dışında bir amacın güdüldüğüsöylenemeyeceğinden kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönbulunmamaktadır.

210. Başbakanlık tarafından belirlenecek usul ve esaslara görekullanılması öngörülen ödenekler, Başbakanlık bütçesinde yer almaktadır. İlgilibütçe tertibine “Sınıflandırmaya girmeyen sosyal güvenlik ve sosyal yardımhizmetleri-Acil Destek Giderleri-Cari Transferler-Hazine Yardımları” adıaltında 101.344.000 TL ödenek konmuştur. Buna göre söz konusu tertipte yer alanödenek, analitik bütçe sınıflandırmasına göre sınıflandırmaya girmeyen sosyalgüvenlik ve sosyal yardım hizmetleri kapsamında acil desteğe ihtiyaç bulunanhâllerde Hazine yardımı şeklinde kullanılabilecektir. Belirtilen sınıflandırmaesas alınmak suretiyle ödeneğin kullanımına ilişkin usul ve esaslarınbelirlenmesi konusunda Başbakanlığın yetkili kılınması yasama yetkisinin devrisonucunu da doğurmamaktadır.

211. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 2., 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 124. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

E. 2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E-Cetveli’nin;

1. (1), (2), (3), (4), (5), (6), (8) ve (9) Numaralı Açıklamalarıile (10) Numaralı Açıklamasının (a) ve (b) Paragraflarının İncelenmesi

a. İptal Taleplerinin Gerekçesi

212. Dava dilekçesinde özetle; Cumhurbaşkanının görev veyetkilerini düzenleyen Anayasa’nın 104. maddesinde Cumhurbaşkanlığı bütçesininhazırlanması ve kullanımı ile ilgili özel bir hüküm bulunmadığı,Cumhurbaşkanlığı bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve denetimi bakımındandiğer kurumlara göre bir ayrıcalığının bulunmadığı, 5018 sayılı Kanun’un 12.maddesinde Cumhurbaşkanlığının genel bütçe kapsamındaki idareler arasındasayıldığı, dolayısıyla Cumhurbaşkanlığına tahsis edilen kaynakların 5018 ve4734 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde kullanılması gerektiği, dava konusukuralla Cumhurbaşkanlığı bütçesinin mevcut bütçe sistemi dışına çıkarılarakyeni bir harcama sistemi oluşturulduğu, 2879 sayılı Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliği Teşkilatı Kanunu ile 5018 ve 4734 sayılı Kanun’da değişiklikyapılmadan dava konusu kurallarla Cumhurbaşkanlığına tahsis edilen ödeneklerinkullanımı ile ilgili özel düzenlemeler yapılamayacağı, bazı harcamaların 4734sayılı Kanun’da yer alan sınırlamalardan müstesna tutulduğu, yine bazıharcamalar yönünden hiçbir çerçeve çizilmeksizin ve sınırlamayla bağlı olmaksızınCumhurbaşkanına harcama yetkisi verilmesinin yasama yetkisinin devri sonucunudoğurduğu, Cumhurbaşkanına bu gibi ayrıcalıklar tanınmasının adalet vehakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 7.,87., 88., 89., 107. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

213. Anayasa’nın 8. maddesinde “Yürütme yetkisi ve görevi,Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından, Anayasaya ve kanunlara uygunolarak kullanılır ve yerine getirilir.” hükmüne yer verilmek suretiyleparlamenter sistemin özelliklerine uygun olarak yürütme organı, Cumhurbaşkanıve Bakanlar Kurulu biçiminde yapılandırılmıştır.

214. Anayasa’nın 112. maddesinin birinci fıkrasında başbakanın,Bakanlar Kurulunun başkanı olarak hükûmetin genel siyasetinin yürütülmesinigözeteceği ve Bakanlar Kurulunun bu siyasetin yürütülmesinden birlikte sorumluolacağı belirtilmek suretiyle hükûmet etme görev ve sorumluluğunun BakanlarKuruluna ait olduğu vurgulanmıştır.

215. Yürütme organının diğer kanadını oluşturan Cumhurbaşkanınıngörev ve yetkileri ise Anayasa’nın 104. maddesinde düzenlenmektedir. Anılanmaddenin birinci fıkrasında, Cumhurbaşkanının devletin başı olduğu ve busıfatla Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk milletinin birliğini temsil edeceği;Anayasa’nın uygulanmasını, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasınıgözeteceği belirtilmektedir. Anayasa’nın 104. maddesinin ikinci fıkrasında,Cumhurbaşkanının temsil ve gözetme görevlerini yerine getirebilmesi amacıylakullanacağı yetkiler ve yapacağı görevler yasama, yürütme ve yargıya ilişkinolmak üzere üç başlık altında sayılmaktadır. Anayasa’nın 104. maddesinin sonfıkrasında ise Cumhurbaşkanının, ayrıca Anayasa’da ve kanunlarda verilen seçmeve atama görevleri ile diğer görevleri yerine getireceği ve yetkilerikullanacağı belirtilmek suretiyle kanunlarla Cumhurbaşkanına başka görevlerverilebilmesine de imkân sağlanmaktadır.

216. Anayasa koyucu, Anayasa ve ilgili kanunlarla Cumhurbaşkanınatanınan ve başbakan ve ilgili bakanın imzalarını gerektirmeyen yetkilerindevletin başı sıfatıyla Türkiye Cumhuriyeti’ni ve Türk milletinin birliğinitemsil eden, devlet organlarının düzenli ve uyumlu çalışmasını gözetmeklegörevli olan ve siyaseten sorumlu olmayan Cumhurbaşkanınca kullanılmasınıöngörmüştür.

217. Cumhurbaşkanlığı 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılı Cetvel’degenel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığından bütçesi MerkeziYönetim Bütçe Kanunu’nda düzenlenmektedir. Bu çerçevede 2017 Yılı MerkeziYönetim Bütçe Kanunu’nda Cumhurbaşkanlığı bütçesine toplamda 648.488.000.TLödenek ayrılmış, Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E-Cetveli’nde de Cumhurbaşkanlığıbütçesinden yapılacak, Cumhurbaşkanının konumu ve hizmetlerin özelliğindenkaynaklanan giderler ve bu giderlerin ekonomik sınıflandırmanın hangiayrıntısından karşılanacağına ilişkin açıklamalar yer almıştır.

218. Cetvel’in (1) numaralı açıklamasında Cumhurbaşkanının,eşinin ve resmî ya da özel davetli olarak ülkemizi ziyaret eden yabancı devletbaşkanlarının gezilerinde, güvenlik ve hizmet nedeniyle eşlik etmek üzeregörevlendirilen personelin özel kıyafet giderlerinin ”03.2.5.01- GiyecekAlımları”, geziye ilişkin konaklama, yeme içme gibi her türlü giderlerinin“03.6.1.01- Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar, Organizasyon Giderleri”tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.

219. (2) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanı ve genel sekreterinyazışma ve kutlamaya ilişkin posta giderlerinin “03.5.2.01-Posta ve TelgrafGiderleri” tertibinden; (3) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanlığımakamına hizmet veren taşıtlar ile diğer taşıtların kasko sigortasıgiderlerinin “03.5.4.02-Sigorta Giderleri” tertibinden; (4) numaralıaçıklamasında, kamu kuruluşlarından geçici olarak tahsis edilen bina, araç vegereçlerin bakım, onarım ve her türlü giderlerinin Cumhurbaşkanlığı bütçesininilgili tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.

220. (5) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanlığı GenelSekreterliğine tahsisli uçakların bakım ve işletmesine ilişkin giderleri ileihtiyaç hâlinde kiralanacak uçak kira ve diğer giderlerinin Türk Hava YollarıAnonim Ortaklığı; Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğine tahsisli M/Y Savaronagemisine ait bakım-onarım, seyir, personel ve diğer her türlü işletmegiderlerinin ise kamu kurum ve kuruluşları ile yapılan protokol esaslarıdoğrultusunda Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinden karşılanmasıöngörülmektedir.

221. (6) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanı, eşi ve genelsekreterin temsil niteliğinde verecekleri yemek, kabul, resepsiyon veorganizasyon bedelleri ile bunlarla ilgili diğer her türlü giderlerin;Cumhurbaşkanlığınca millî ve dinî bayramlar ile diğer zamanlarda yapılacakikram, hediye, gönderilecek çiçek ve çelenk bedelleri, konukları ağırlamagiderlerinin; Cumhurbaşkanının takdirleri ile verilecek ödül, şilt ve benzerigiderlerin “03.6.1.01-Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar, Organizasyon Giderleri”tertibinden karşılanması öngörülmektedir.

222. (8) numaralı açıklamasında, Cumhurbaşkanı ve aile bireyleri ilebakmakla yükümlü olduklarının, Cumhurbaşkanlığı yapmış olanlar ile bunlarınbakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinin, ölenlerin dul ve yetimlerinin hertürlü tedavi, ilaç ve cenaze giderlerinin “03.9.3.01- Cenaze Giderleri”,“03.9.8.90-Diğer Tedavi ve Sağlık Malzemesi Giderleri” ve “03.9.9.90Diğer İlaç Giderleri” tertiplerinden; (9) numaralı açıklamasında,Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görev yapan personeleCumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Yiyecek Yardımı Yönergesi kurallarına göreyapılacak yiyecek yardımının “05.3.1.05-Memurların Öğle Yemeğine Yardım”tertibinden, görevli personel tarafından diğer zamanlarda yenilen yemekücretleri ile Genel Sekreterin misafirlerine verilen yemek ücretlerinin “03.6.1.01-Temsil, Ağırlama, Tören, Fuar ve Organizasyon Giderleri” tertibindenkarşılanması öngörülmektedir.

223. (10) numaralı açıklamanın (a) paragrafında Cumhurbaşkanınıntakdirlerine göre muhtaç durumdaki kişilere ve öğrencilere, dernek, birlik,kurum, sendika, okul, hastane, vakıf ve benzeri kuruluşlar ile kamuya yararlıkampanyalara yapılacak yardımların ilgisine göre “05.3.1.01-Dernek,Birlik, Kurum, Kuruluş, Sandık vb. Kuruluşlara”, “05.3.1.08-Türk KültürVarlığının Korunması ve Tanıtımı Giderleri”, “05.4.2.01-Eğitim Amaçlı DiğerTransferler”, “05.4.3.01-Sağlık Amaçlı Transferler”, “05.4.4.01-Yiyecek AmaçlıTransferler”, “05.4.7.01-Muhtaç ve Körlere Yardım”, “05.4.9.01 -Hane HalkınaYapılan Diğer Transferler” tertiplerinden; (b) paragrafında ise kamupersoneli olmayanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki nakdiödemelerin “03.4.2.05-Ödül, İkramiye ve benzeri ödemeler” tertibindenkarşılanması öngörülmektedir.

224. 2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun eki A-Cetveli’ndeCumhurbaşkanlığı bütçesine 648.488.000,00 TL tutarında ödenek ayrılmış ve buödenek analitik bütçe sistemine sınıflandırmasına göre ilgili bütçetertiplerinde gösterilmiştir. Dava konusu kurallarda ise Cumhurbaşkanınınkonumu ve hizmetlerin özelliğinden kaynaklanan giderler ve bu giderlerinanalitik bütçe sistemine göre ekonomik sınıflandırmanın hangi ayrıntısındankarşılanacağına yönelik açıklamalar yer almaktadır. Dolayısıyla dava konusukurallar, 2017 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nda Cumhurbaşkanlığı içinayrılan bütçe ödeneklerinin kullanılması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcıve açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusukurallar bütçenin uygulanması kapsamında bulunmaktadır.

225. Dava konusu kurallarda Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılacakharcamaların çerçevesi çizilmiş ve analitik bütçe sistemine göre hangi bütçetertibinden karşılanacağı tek tek belirtilmiştir. Muhtaç durumdaki kişilere veöğrencilere, dernek, birlik, kurum, sendika, okul, hastane, vakıf ve benzerikuruluşlara, kamuya yararlı kampanyalara yapılacak yardımlar ile kamu personeliolmayanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki nakdi ödemelerbakımından Cumhurbaşkanına takdir yetkisi tanınmakla birlikte bu harcamalarınkarşılanacağı ilgili bütçe tertiplerinde yer alan ödenek miktarıyla sınırlıdır.Diğer bir ifadeyle Cumhurbaşkanı takdir yetkisini, Meclisin Bütçe Kanunuylaizin verdiği ödenek miktarıyla sınırlı olarak kullanabilecektir. Dolayısıyla,Cumhurbaşkanına sınırsız bir harcama yetkisi verilmesi söz konusu değildir.Cumhurbaşkanının konumu gereği yapacağı yardımlar ile ödül, ikramiye gibi nakdiödemeler bakımından ilgili bütçe tertiplerinde belirtilen ödenek miktarıyla sınırlıolmak üzere takdir hakkı tanınması, yasama yetkisinin devri sonucunudoğurmamaktadır.

226. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın, 2., 7. ve 161.maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 107. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

2. (7) Numaralı Açıklamasının İncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

227. Dava dilekçesinde özetle, Cumhurbaşkanlığı BütçesiE-Cetveli’nin (1), (2), (3), (4), (5), (6), (8) ve (9) numaralı açıklamalarıile (10) numaralı açıklamasının (a) ve (b) paragraflarına yönelik gerekçelerlekuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 107. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

228. Dava konusu kuralda, Cumhurbaşkanlığı temsil, tören veağırlama giderleri, Cumhurbaşkanı ve eşi tarafından verilecek hediyelik eşya,verilen resepsiyonlarda görevli personelin görev nedeniyle giymiş olduklarıkıyafetlerin yaptırılması temizlettirilmesi, çalışma ofisi ve konutlarındakullanılacak mal, malzeme alımları, taşıt kiralanması ve diğer hizmet alımlarıile çalışma ofisinin, personel yemek hizmetleri alımı ile bununla ilgili mal vemamul alımları, konutların ve tarihî bedi değeri olan varlıkların yapım, bakımve onarımları, çalışmaların kitap hâline getirilmesi giderlerinin; 4734 sayılıKanun’da belirtilen parasal limitlere bakılmaksızın aynı Kanun’un 22. maddesinegöre tedarikçi ile yapılacak pazarlık sonucunda Cumhurbaşkanlığı bütçesininilgili tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.

229. Cumhurbaşkanının konumu ve yerine getirilen hizmetlerinözelliğinden kaynaklanan yukarıda sayılan giderlerin analitik bütçe sisteminegöre Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertiplerinden karşılanmasını öngörenkural, bütçe ödeneklerinin kullanılması ile ilgili, uygulamayı kolaylaştırıcıve açıklayıcı nitelikte hükümler ihtiva etmektedir. Bu yönüyle dava konusukural, bütçenin uygulanması kapsamında bulunmaktadır.

230. Cumhurbaşkanlığı, 5018 sayılı Kanun’a ek (I) sayılıCetvel’de, genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri arasında sayıldığından malve hizmet alımlarında 4734 sayılı Kanun’a tabidir. 4734 sayılı Kanun’un 22.maddesinde ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın “doğrudan temin”yöntemine başvurulabilecek haller sayılmıştır. Bu maddeye göre yapılacakalımlarda, ihale komisyonu kurma ve Kanun’un 10. maddesinde sayılan yeterlikkurallarının aranma zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisincegörevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırmasıyapılarak ihtiyaçlar temin edilebilecektir. Buna göre dava konusu kuraldaCumhurbaşkanlığı tarafından yapılması öngörülen mal ve hizmet alımlarındanKanun’un 22. maddesinde sayılan şartları taşıyanlar doğrudan temin usulü iletemin edilebilecektir.

231. Diğer taraftan dava konusu kuralda Cumhurbaşkanlığı temsil,tören ve ağırlama giderleri, Cumhurbaşkanı ve eşi tarafından verilecek hediyelikeşya, verilen resepsiyonlarda görevli personelin görev nedeniyle giymişoldukları kıyafetlerin yaptırılması, temizlettirilmesi, çalışma ofisi vekonutlarında kullanılacak mal, malzeme alımları, taşıt kiralanması ve diğerhizmet alımları ile çalışma ofisinin personel yemek hizmetleri alımı ilebununla ilgili mal ve mamul alımları, konutların ve tarihi-bedii değeri olanvarlıkların yapım, bakım ve onarımları, çalışmaların kitap hâline getirilmesigiderlerinin 4734 sayılı Kanun’da belirtilen “parasal limitlerebakılmaksızın” aynı Kanun’un 22. maddesine göre tedarikçi ile yapılacakpazarlık sonucunda Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertiplerindenkarşılanması öngörülmüştür. Anılan mal ve hizmetlerin, 4734 sayılı Kanun’un 22.maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi dışındaki bentlerinde belirtilenşartları taşıması kaydıyla (d) bendindeki parasal sınırlara tabi olmaksızındoğrudan temin edilmesine herhangi bir engel bulunmamaktadır. Dolayısıyla davakonusu kural sadece diğer bentlerdeki şartları taşımayan mal ve hizmetler içinparasal limitler bakımından istisna getirmektedir. Söz konusu parasallimitlerin ilgili yıl bütçe yılında uygulanmayacağının öngörülmesi ise 4734sayılı Kanun’da o yıl için değişiklik yapılması anlamına gelmektedir.

232. Dava konusu kuralda yer alan “...belirtilen parasallimitlere bakılmaksızın...” ibaresiyle kısmen veya tamamen uygulanamayacakhükümlerin bütçe kanunlarında yer almasına olanak tanınması, bütçe kanunlarıylamevcut kanun hükümlerinin açıkça veya zımnen değiştirilemeyeceği ilkesiylebağdaşmamaktadır.

233. Açıklanan nedenlerle kuralda yer alan “...belirtilenparasal limitlere bakılmaksızın...” ibaresi Anayasa’nın 161. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın kalan bölümü Anayasa’nın, 2., 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 107. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

2. (10) Numaralı Açıklamasının (c) Paragrafının İncelenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

234. Dava dilekçesinde özetle, Cumhurbaşkanlığı BütçesiE-Cetveli’nin (1), (2), (3), (4), (5), (6), (8) ve (9) numaralı açıklamalarıile (10) numaralı açıklamasının (a) ve (b) paragraflarına yönelik gerekçelerlekuralın Anayasa’nın 2., 7., 87., 88., 89., 107. ve 161. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

235. Dava konusu kuralda Cumhurbaşkanının takdirlerine göre kamupersoneli olanlara yapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki ödemelerinilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın “01.1.6.01-Ödül veİkramiyeler” tertiplerinden karşılanması öngörülmektedir.

236. Cumhurbaşkanı’nın konumu gereği kamu personeline yapacağıödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki nakdi ödemelerin, analitik bütçesınıflandırmasına göre Cumhurbaşkanlığı bütçesinin ilgili tertibindenkarşılanmasını öngören kural, bütçe ödeneklerinin kullanılması ileilgili, uygulamayı kolaylaştırıcı ve açıklayıcı nitelikte hükümler ihtivaetmektedir. Bu yönüyle dava konusu kural, bütçenin uygulanması kapsamındabulunmaktadır.

237. Diğer taraftan görevlerinde üstün başarı gösteren memurlarınödüllendirilmesine ilişkin usul ve esaslar 657 sayılı Kanun’un 122. maddesindedüzenlenmiştir. Maddenin birinci fıkrasında, görevli oldukları kurumlardaolağanüstü gayret ve çalışmaları ile emsallerine göre daha başarılı olarakgörev yapmak suretiyle kamu kaynağında önemli ölçüde tasarruf sağlanmasında,kamu zararının oluşmasının önlenmesinde ve önlenemez kamu zararlarının önemliölçüde azaltılmasında, kamusal fayda ve gelirlerin beklenenin üzerindeartırılmasında veya sunulan hizmetlerin etkinlik ve kalitesininyükseltilmesinde somut olaylara ve verilere dayalı olarak katkı sağladıklarıtespit edilen memurlara, merkezde bağlı veya ilgili bakan, illerde valiler,ilçelerde kaymakamlar tarafından başarı belgesi verilebileceği, üç defa başarıbelgesi alanlara da üstün başarı belgesi verileceği; ikinci fıkrasında, üstünbaşarı belgesi verilenlere, merkezde bağlı veya ilgili bakan ve illerde valilertarafından uygun görülmesi hâlinde en yüksek devlet memuru aylığının (ekgösterge dâhil) %200’üne kadar ödül verilebileceği; üçüncü fıkrasında, bir maliyıl içinde ödüllendirileceklerin sayısının kurumun yılbaşındaki dolu kadromevcudunun binde onundan, Gümrük Müsteşarlığı, Millî Eğitim Bakanlığı veEmniyet Genel Müdürlüğü kadroları için binde yirmisinden fazla olamayacağı veyıl içinde ödüllendirilen personel sayısının kurumlarınca izleyen yılın ocakayı sonuna kadar Devlet Personel Başkanlığına bildirileceği ifade edilmiştir.

238. Dava konusu kuralda ise ilgili mevzuatında yer alan hükümlerebakılmaksızın Cumhurbaşkanının takdirlerine göre kamu personeli olanlarayapılacak ödül, ikramiye ve benzeri nitelikteki ödemelerin “01.1.6.01-Ödülve İkramiyeler” tertiplerinden karşılanması öngörülerek 657 sayılı Kanun’unyukarıda anılan hükmü uygulanamaz hâle gelmektedir. Dava konusu kuralda yeralan “...ilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın...” ibaresiylekısmen veya tamamen uygulanamayacak hükümlerin bütçe kanunlarında yer almasınaolanak tanınması 657 sayılı Kanun’da değişiklik yapılması anlamına gelmektedir.

239. Açıklanan nedenlerle kuralda yer alan “...ilgilimevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın...” ibaresi Anayasa’nın 161.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ileRecai AKYEL bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın kalan bölümü Anayasa’nın, 2., 7. ve 161. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 87., 88., 89. ve 107. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.

IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

240. Dava dilekçesinde özetle, iptali talep edilen kurallarlaMaliye Bakanı ile ilgili bakanlara veya kamu idarelerine verilenyetkilerin 5018 sayılı Kanun ile kurulan mali sistemi işlemez hale getirdiği,5018 sayılı Kanun yanında 4734 sayılı Kanun, 237 sayılı Kanun, 5779 sayılıKanun, kamu idarelerinin kuruluş kanunları ve daha birçok kanun ve KHK’lerdedeğişiklik yapıldığı, bütçe kanunlarının bir yıllık bir dönemi kapsadığı gözönünde bulundurulduğunda iptali istenen düzenlemeler hakkında yürürlüğüdurdurma kararı verilmemesinin giderilmesi olanaksız durum ve zararlara yolaçacağı belirtilerek kuralların yürürlüklerinin durdurulması talep edilmiştir.

16.12.2016 tarihli ve 6767 sayılı 2017Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun;

A. 1. Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına veHarcamalarına İlişkin Esaslar” başlıklı E-Cetveli’nin;

a. (11) numaralı sırasındaki açıklamanın üçüncü cümlesine;

b. (26) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesine,

c. (53) numaralı sırasındaki açıklamanın birinci cümlesinde yeralan “…adına açılmış olan özel hesaplara…” ibaresine,

d. (63) numaralı sırasındaki açıklamaya,

e. (66) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesine,

f. (79) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesine,

g. (82) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesine,

2. 2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E -Cetveli’nin;

a. (7) numaralı açıklamasında yer alan “…belirtilen parasallimitlere bakılmaksızın…” ibaresine,

b. (10) numaralı açıklamasının (c) paragrafında yer alan “…ilgilimevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın…” ibaresine,

yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin,koşulları oluşmadığından REDDİNE,

B. 1. 6. maddesinin;

a. (1) numaralı fıkrasının (a) bendine,

b. (2) numaralı fıkrasında yer alan “…fonksiyonelsınıflandırma ayrımına bakılmaksızın…” ibaresine,

2. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikincicümlesinin “(Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıncagerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleriile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç)”bölümüne,

3. Eki E - Cetveli’nin;

a. (11) numaralı sırasındaki açıklamanın;

aa. Birinci cümlesinde yer alan "…özelhesaba aktarılarak…" ibaresine,

ab. İkinci cümlesine,

b. (17) numaralı sırasındaki açıklamanın;

ba. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özelhesaba…” ibaresine,

bb. Üçüncü cümlesine,

c. (18) numaralı sırasındaki açıklamanın;

ca. Birinci cümlesinde yer alan “…tarafından açılacak özelhesap…” ibaresine,

cb. İkinci cümlesine,

d. (19) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesinde yeralan “…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “…KalkınmaBakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerine,

e. (23) numaralı sırasındaki açıklamanın;

ea. Birinci cümlesinde yer alan “…Yüksek PlanlamaKurulunca uygun görülmesi halinde…” ibaresine,

eb. İkinci cümlesine,

f. (26) numaralı sırasındaki açıklamanın;

fa. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özel hesabaaktarılarak…” ibaresine,

fb. Üçüncü cümlesine,

g. (27) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesine,

h. (57) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesine,

ı. (58) numaralı sırasındaki açıklamada yer alan “…bu amaçlakonulan ödeneklerin harcanmasına…” ve “…bedeli karşılığında veyabedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye HalkSağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibarelerine,

i. (66) numaralı sırasındaki açıklamanın;

ia. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır” ibaresine,

ib. Üçüncü cümlesine,

j. (73) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci paragrafında yeralan “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…” ve “…Aileve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde…” ibarelerine,

k. (77) numaralı sırasındaki açıklamaya,

l. (79) numaralı sırasındaki açıklamanın;

la. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesabaaktarılarak…” ibaresine,

lb. Üçüncü cümlesine,

m. (82) numaralı sırasındaki açıklamanın;

ma. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır…”ibaresine,

mb. Üçüncü cümlesine,

n. (89) numaralı sırasındaki açıklamaya,

o. (90) numaralı sırasındaki açıklamaya,

4. Başbakanlık Bütçesinin “07.01.00.37-10.9.9.61-1-1-05.2HAZİNE YARDIMLARI 101.334.000” tertibi ile eki E-Cetveli’nin(81) numaralı sırasındaki açıklamaya,

5. 2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E - Cetveli’nin;

a. (1), (2), (3), (4), (5) ve (6) numaralı açıklamalarına,

b. (7) numaralı açıklamasının “…belirtilen parasal limitlerebakılmaksızın…” ibaresi dışında kalan bölümüne,

c. (8) ve (9) numaralı açıklamalarına,

d. (10) numaralı açıklamasının;

da. (a) ve (b) paragraflarına,

db. (c) paragrafının “…ilgili mevzuatında yer alan hükümlerebakılmaksızın…” ibaresi dışında kalan bölümüne,

yönelik iptal talepleri, 14.2.2018 tarihli,E.2017/61, K.2018/12 sayılı kararla reddedildiğinden, bu bent, cümle, bölüm,ibare ve açıklamalara ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,

14.2.2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V. HÜKÜM

16.12.2016 tarihli ve 6767 sayılı 2017 YılıMerkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun;

A. 6. maddesinin;

1. (1) numaralı fıkrasının (a) bendininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2. (2) numaralı fıkrasında yer alan “…fonksiyonelsınıflandırma ayrımına bakılmaksızın…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

B. 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasının ikincicümlesinin “(Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığıncagerçekleştirilecek şehir içi raylı ulaşım sistemleri ve metro yapım projeleriile diğer demiryolu yapımı ve çeken araç projeleri hariç)”bölümününAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

C. Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına veHarcamalarına İlişkin Esaslar” başlıklı E-Cetveli’nin;

1. (11) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesabaaktarılarak…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2. (17) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özelhesaba…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

3. (18) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…tarafından açılacak özelhesap…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

4. (19) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesinde yeralan “…adına açılacak özel bir hesaba…” ve “…KalkınmaBakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde…” ibarelerininAnayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

5. (23) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…Yüksek Planlama Kuruluncauygun görülmesi halinde…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

6. (26) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…açılacak özel hesabaaktarılarak…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

7. (27) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

8. (53) numaralı sırasındaki açıklamanın birinci cümlesinde yeralan “…adına açılmış olan özel hesaplara…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, KadirÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

9. (57) numaralı sırasında yer alan açıklamanın ikinci cümlesininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

10. (58) numaralı sırasındaki açıklamada yer alan “…bu amaçlakonulan ödeneklerin harcanmasına…” ve “…bedeli karşılığında veyabedelsiz olarak dağıtımına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Türkiye HalkSağlığı Kurumu Başkanlığı…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

11. (63) numaralı sırasındaki açıklamanın Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, RıdvanGÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

12. (66) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

13. (73) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci paragrafında yeralan “…ilde valilik adına açılacak özel bir hesaba aktarılır…” ve “…Aileve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenecek usul ve esaslarçerçevesinde…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptaltaleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

14. (77) numaralı sırasındaki açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

15. (79) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılarak…” ibaresininAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Serdar ÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

16. (82) numaralı sırasındaki açıklamanın;

a. Birinci cümlesinde yer alan “…özel hesaba aktarılır…”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, SerdarÖZGÜLDÜR, Hicabi DURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

c. Üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

17. (89) numaralı sırasındaki açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

18. (90) numaralı sırasındaki açıklamanın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

D. Başbakanlık Bütçesinin “07.01.00.37-10.9.9.61-1-1-05.2HAZİNE YARDIMLARI 101.334.000” tertibi ile eki E-Cetveli’nin(81) numaralı sırasındaki açıklamanın Anayasa’ya aykırı olmadığınave iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

E. 2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E -Cetveli’nin;

1. (1), (2), (3), (4), (5) ve (6) numaralı açıklamalarınınAnayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2. (7) numaralı açıklamasının;

a. “…belirtilen parasal limitlere bakılmaksızın…”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, HicabiDURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

b. Kalan bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

3. (8) ve (9) numaralı açıklamalarının Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

4. (10) numaralı açıklamasının;

a. (a) ve (b) paragraflarının Anayasa’ya aykırı olmadıklarına veiptal taleplerinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

b. (c) paragrafının;

ba. “…ilgili mevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın…”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Serdar ÖZGÜLDÜR, HicabiDURSUN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ ile Recai AKYEL’in karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

bb. Kalan bölümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

14.2.2018 tarihinde karar verildi.

Başkan

Zühtü ARSLAN

Başkanvekili

Burhan ÜSTÜN

Başkanvekili

Engin YILDIRIM

Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR

Üye

Serruh KALELİ

Üye

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Üye

Recep KÖMÜRCÜ

Üye

Nuri NECİPOĞLU

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Celal Mümtaz AKINCI

Üye

Muammer TOPAL

Üye

M. Emin KUZ

Üye

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

KARŞI OY

1. Mahkememiz çoğunluğunca, 16.12.2016 tarihli ve6767 sayılı 2017 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun;

Eki “Bazı Ödeneklerin Kullanımına ve Harcamalarına İlişkinEsaslar” başlıklı E-Cetveli’nin,

- (11) numaralı sırasındaki açıklamanın üçüncü cümlesi,

- (26) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesi,

- (53) numaralı sırasındaki açıklamanın birinci cümlesinde yeralan “…adına açılmış olan özel hesaplara…” ibaresi,

- (63) numaralı sırasındaki açıklama,

- (66) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesi,

- (79) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesi,

- (82) numaralı sırasındaki açıklamanın ikinci cümlesi,

2017 Yılı Cumhurbaşkanlığı Bütçesi E - Cetveli’nin,

- (7) numaralı açıklamasının “…belirtilen parasal limitlerebakılmaksızın…” ibaresi,

- (10) numaralı açıklamasının (c) paragrafının “…ilgilimevzuatında yer alan hükümlere bakılmaksızın…” ibaresi,

Anayasanın 161. maddesinde yer alan “Bütçe kanununa, bütçeile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” kuralınaaykırılık oluşturdukları gerekçesiyle iptal edilmiş bulunmaktadır.

2. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’ndaki tanımıylabütçe, belirli bir dönemdeki gelir ve gider tahminleri ile bunlarınuygulanmasına ilişkin hususları gösteren ve usulüne uygun olarak yürürlüğekonulan belgedir. Bütçe, devlet hayatına yön veren hükümler içeren, bu nedenlede önemli ve kapsamlı sonuçları bulunan, yürütme organının yıl içinde Devletinmali idaresi konusunda görev ve yetki sahibi olmasını meşrulaştıran hukuki birmetindir. Bütçe hakkı ise, mali araçların ortaya çıkışı, kullanılışı vedenetimi konusunda anayasa ve yasalarda toplum adına karar vermeye yetkilikılınmış kurumların söz sahibi olmaları anlamına gelmektedir ve yasamaorganının, halk adına iktidara, kamu gelirlerinin toplanması ve kamugiderlerinin harcanması konusunda bütçe yasasıyla yetki vermesi ve gerçekleşenharcama sonuçlarını denetlemesini ifade etmektedir.

3. Bütçeye ilişkin tasarının kanunlaşması ile birlikte yasamaorganı tarafından yürütme organına, devlet adına gelirleri toplama ve bugelirlerden harcama yapma izni verilmektedir. Dolayısıyla ilgili yıl içinyürütme tarafından gelirlerin toplanması ve giderlerin yapılması bütçe kanunuile getirilen hükümler çerçevesinde verilen yetkinin kullanımı sonucundagerçekleşmektedir.

4. Anayasa’da, bütçeye ilişkin kanunun görüşülme usul ve esaslarıdiğer kanunlardan değişik biçimde düzenlenmiştir. Örneğin kanun teklif etmeyeBakanlar Kurulu ve milletvekillerinin yetkili olduğu, kanun tasarı ve tekliflerininTBMM’de görüşülme usul ve esaslarının içtüzükle düzenleneceği öngörülmesinekarşın, bütçenin TBMM’ye sunulması değişik ve özel usul kurallarınabağlanmıştır. Ayrıca Cumhurbaşkanına yayımlanmasını uygun görmediği kanunlarıbir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri gönderme yetkisi tanınırken, bütçekanunları bu hükmün dışında tutulmuştur.

5. Anayasa’nın 161. maddesinde bütçenin hazırlanması veuygulanması, 162. maddesinde görüşülmesi, 163. maddesinde bütçelerde değişiklikyapılabilme esasları düzenlenmiştir. 161. maddenin 1. fıkrasında, Devletin vekamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamalarınınyıllı bütçelerle yapılacağı belirtildikten sonra, son fıkrasında, “Bütçekanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.” kuralı yeralmıştır. 163. maddede ise; “Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek,harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek miktar sınırınınBakanlar Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamaz.Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapmakyetkisi verilemez. Cari yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişikliktasarılarında ve cari ve ileriki yıl bütçelerine mali yük getirecek niteliktekikanun tasarı ve tekliflerinde, belirtilen giderleri karşılayabilecek malikaynak gösterilmesi zorunludur.” kuralı yer almıştır.

6. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununda da bütçeninhazırlanma süreçlerine, ödenek kullanımlarına, harcama süreçlerine vegerçekleşen harcamalara yönelik denetim gibi bütçe hakkının kullanımınısağlayacak temel kurallara yer verilmiştir. Söz konusu Kanunun “BütçelerinUygulama Esasları” başlıklı 3. bölümünde yer alan “Ödeneklerinkullanılması” başlıklı 20. maddesinde, “Ödenek aktarmaları” başlıklı 21.maddesinde, “Merkez dışı birimlere ödenek gönderme” başlıklı 22. maddesinde, “Yedek ödenek” başlıklı 23. maddesinde ve ayrıca 24., 25., 26., 27., 28., 29.ve 30. maddelerinde bütçe uygulaması ve ödenek kullanılması esnasında uyulmasıgereken kurallara ilişkin genel çerçeve çizilmiştir. Bununla birlikte 5018sayılı Kanun genel bir düzenleme olup, özel kanunlarla söz konusu hususlarındüzenlenmesi her zaman için mümkün bulunmaktadır.

7. Mahkememiz çoğunluğunca yılı bütçesinde konulan kimiödeneklerin kullanılması ve harcanmasında belli kanunların o yıl içindeuygulanmayacağı veya ödenek kullanım biçimine dair hüküm öngören ya da benzerbazı hüküm içeren kuralların tatbik edilemeyeceği şeklindeki bütçe kanunukurallarının “o kanunları değiştirmiş sayacağı”, dolayısıyla bunitelikteki bütçe kanunu kurallarının Anayasa’nın 161. maddesi hükmüne aykırıdüştüğü değerlendirilerek ve Anayasa Mahkemesinin bugüne kadarki içtihadının dabu doğrultuda olduğu belirtilerek bu yöndeki kuralların iptaline kararverilmiştir.

8. Bütçe kanununun devletin o yıl içindeki harcama ihtiyacınayetki veren temel bir yasa mahiyetinde oluşu, mali disiplin esas olmakkaydıyla, ülkenin mali ihtiyaç ve ödeneklerinin, öngörülemez hal ve durumlarıkarşılamasındaki güçlükler ve zorunluluklar dikkate alındığında, 2017 yılıMerkezi Yönetim Bütçe Kanunu’nun iptal edilen hükümlerinin tümünün, kamukaynaklarının etkili, verimli ve tutumlu kullanılmasını sağlamaya ve kamu hizmetlerininaksatılmadan yürütülebilmesi için kimi zaman ihtiyaç duyulan “hızlı hareketetme”yi temine yönelik, bütçenin uygulanması ile ilgili, bütçenin uygulanmasınıkolaylaştırıcı, tamamlayıcı ya da açıklayıcı nitelikte olduklarıanlaşılmaktadır. Dolayısıyla “bütçe ile ilgili olduklarında” kuşkubulunmamaktadır.

9. Öte yandan Bütçe Kanununun kimi hükümleri bazı bakanlıklaraverilen yetkinin niteliği ile yetki verilen konuların içeriği dikkatealındığında, olağan bir kanuni düzenleme ile de gerçekleştirilmesi mümkünolabilecek olan bu hususun, bütçe bütünlüğü içerisinde ve bütçeyle olan yakınilişkisi nedeniyle bütçe kanunu yoluyla düzenlenmesinin, söz konusu hususlarınbir bütün olarak değerlendirilmesini ve yasalaştırılmasını sağladığı(böylelikle de bütçenin öngörülebilirliğinin artırılmasına ve bütçenin,“bütçenin doğruluğu ilkesi” çerçevesinde gerçekçi ekonomik varsayımlar altındayasalaşmasına katkı sağladığı) için daha tercih edilebilir bir seçenek olduğu,olağan kanunlarla verilebilen bir yetkinin, bütçe ile ilgili olmak şartıylakendi özel süreçleri olan ve özel bir düzenleme olan bütçe kanunu ileverilemeyeceğinin söylenilmesinin uygun olmadığı, dolayısıyla anayasaya aykırıbir yönünün bulunmadığı değerlendirilmektedir.

10. Ayrıca, tüm kanunları kabul edip yürürlüğe koyanTBMM’nin, Bütçe Kanunu’na bu yönde hükümler koyarak, kimi kanunların o bütçeyılı içinde uygulanmayacağını öngörmesinin kendi yasama yetkisi dahilindeolduğunu, diğer bir deyişle yasa koyucunun zorunlu mali ihtiyaçlar karşısındabir yıl süreli istisnalar öngörmesinin takdir hakkı çerçevesinde olduğunusöylemek de gerekmektedir.

11. Belirtilen nedenlerle, Mahkememiz çoğunluğuncaAnayasa’nın 161. maddesi hükmüne aykırı oldukları değerlendirilerek iptalinekarar verilen tüm kuralların Anayasa’nın 161. maddesi kapsamında olmadıkları,dolayısıyla bunlara ilişkin iptal istemlerinin reddi gerektiği kanaatinevardığımızdan, çoğunluk görüşüne dayalı karara katılmıyoruz.

Üye

Serdar ÖZGÜLDÜR

Üye

Hicabi DURSUN

Üye

Kadir ÖZKAYA

Üye

Rıdvan GÜLEÇ

Üye

Recai AKYEL

Full & Egal Universal Law Academy