ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/10
Karar Sayısı : 2018/13
Karar Tarihi : 28.2.2018
R.G. Tarih- Sayı : Tebliğedildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 14. AsliyeTicaret Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 25.6.2010 tarihli ve 6001sayılı Karayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un30. maddesinin;
A. 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi iledeğişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının,
B. (6) numaralı fıkrasının,
C. 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişiklik yapılan (7)numaralı fıkrasının,
Anayasa’nın 2., 5., 40. ve 48. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davalı şirkete ait aracın davacı şirketçeişletilen köprü ve otoyoldan ücret ödemeden geçiş yapması sebebiyle tahakkukeden geçiş ücreti ve geçiş ücretinin on katı tutarında cezanın tahsiliistemiyle başlatılan icra takibine itiraz üzerine açılan itirazın iptalidavasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı 30. maddesi şöyledir:
“Geçiş ücretini ödememe ve güvenliğin ihlali
MADDE 30-(1) Genel Müdürlük işletimindeki otoyollar ile erişmekontrolünün uygulandığı karayolları için belirlenen geçiş ücretlerini ödemedengeçiş yaptığı tespit edilen araç sahiplerine Genel Müdürlük tarafından, geçişücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeye ait geçiş ücretinin on katıtutarında idarî para cezası verilir.
(2) Erişme kontrolü uygulanan karayollarında kısıtlanan veyasaklanan işler veya hareketleri yapanlar ve yaptıranlar ile koruma alanıiçine giren hayvan sahiplerine Genel Müdürlükçe yetkilendirilen personel veyatrafik polisi, trafik polisinin görev alanı dışında kalan yerlerde jandarmapersoneli tarafından beş yüz Türk Lirası idarî para cezası verilir. Bu Kanunun18 inci maddesinin altıncı fıkrası uyarınca karayolları sınır çizgileridâhilinde yasaklanan fiilleri işleyenler hakkında 9/8/1983 tarihli ve 2872sayılı Çevre Kanunu hükümleri uygulanır. Şu kadar ki; 2872 sayılı Kanunun 20nci maddesinin (s) bendinde belirtilen fiillerin şehirlerarası yolcu ve yüktaşımacılığı yapanlar tarafından karayolları sınır çizgileri dâhilindeişlenmesi halinde uygulanacak idarî para cezası beş yüz Türk Lirasından aşağıolamaz. Karayolları sınır çizgileri dâhilinde yasaklanan fiillerin denetimi ile2872 sayılı Kanunda öngörülen yaptırımların uygulanmasında, Genel Müdürlük 2872sayılı Kanunun 12 nci maddesi uyarınca yetkilendirilmiş kuruluşlardan sayılır.
(3) Bu maddenin birinci fıkrasında belirtilen idarî para cezalarıile geçiş ücretleri ve ikinci fıkrasında yer alan idarî para cezaları tebliğtarihinden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu sürede ödenmeyen geçiş ücretlerive idarî para cezaları 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme AlacaklarınınTahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre ilgili vergi dairesi tarafındantakip ve tahsil edilir. Vergi daireleri tarafından tahsil edilen geçişücretleri, tahsilâtın yapıldığı ayı takip eden ayın sonuna kadar Genel Müdürlükhesaplarına aktarılır.
(4) Birinci fıkra uyarınca ödenmesi gereken idarî para cezalarıile geçiş ücretleri ödenmeden, kabahatin işlendiği araçların fennî muayeneleriile satış ve devirleri yapılmaz.
(5) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkıverilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığıkarayollarından geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden,işletici şirket tarafından geçiş ücreti ödemeden giriş çıkış yaptığı mesafeyeait geçiş ücreti ile birlikte, bu ücretin on katı tutarında ceza, genelhükümlere göre tahsil edilir. Ücretin on katı fazlası olarak tahsil edilen cezatutarının yüzde altmışı, tahsilini izleyen ayın yedinci günü mesai bitiminekadar, işletici şirket tarafından Hazine payı olarak, yıllık kurumlar vergisiyönünden bağlı olduğu vergi dairesine şekli ve içeriği Maliye Bakanlığıncabelirlenen bir bildirimle ödenir. İşletici şirket tarafından Hazine payınıneksik bildirilmesi veya hiç bildirilmemesi ya da bildirildiği halde süresindeödenmemesi halinde, Hazine payının ödenmesi gerektiği tarih ile tahsil edildiğitarih arasında geçen süreye 6183 sayılı Kanunun 51 inci maddesine göreuygulanacak gecikme zammı ile birlikte ilgili vergi dairesince 6183 sayılıKanun hükümlerine göre takip ve tahsil edilir.
(6) 4046, 3465 ve 3996 sayılı kanunlar çerçevesinde işletme hakkıverilen veya devredilen otoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığıkarayollarından ücretsiz geçiş yapan araçlar, işletici şirket tarafından bumaddenin yedinci fıkrasında öngörülen sürenin bitimini takip eden ilk işgününde en yakın trafik kuruluşuna bildirilir.
(7) Geçiş ücretlerini ödemeden geçiş yapanlardan, ödemesizgeçiş tarihini izleyen on beş gün içinde yükümlü olduğu geçiş ücretini usulüneuygun olarak ödeyenlere, bu maddenin birinci fıkrası ile beşinci fıkrasındabelirtilen cezalar uygulanmaz.
(8) (Ek:27/3/2015-6639/33 md.)Sürücüsünün Türk vatandaşı olupolmadığına bakılmaksızın yabancı plakalı araçlara uygulanacak olan bu maddeninbirinci fıkrasında belirtilen idari para cezaları ile geçiş ücretleri ve ikincifıkrasında yer alan idari para cezaları tebligat şartı aranmaksızın sürücüsübilgilendirilmek suretiyle tahsil edilir. Tahsilat gerçekleşmeden yabancıplakalı aracın ülkeyi terk etmesine izin verilmez. Bu fıkra hükümlerininuygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleriBakanlığı, Maliye Bakanlığı ile Ulaştırma, Denizcilik ve HaberleşmeBakanlığınca müştereken altı ay içinde belirlenir. Uluslararası sözleşmehükümleri saklıdır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un 30. Maddesinin 6639 Sayılı Kanun’un 33. Maddesi ileDeğişiklik Yapılan (5) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre bir davayabakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanunhükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısınavarması durumunda bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte olan kurallardır.
3. 6001 sayılı Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33.maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde, 4946,3465 ve 3996 sayılı Kanunlar çerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilenotoyollar veya erişme kontrolünün uygulandığı karayollarında geçiş ücretiniödemeden geçiş yapan araç sahiplerinden işletici şirketlerce geçiş ücreti ve buücretin on katı tutarında cezanın genel hükümlere göre tahsil edileceği hükmebağlanmış; ikinci ve üçüncü cümlelerinde ise tahsil edilen ceza tutarındanişletici şirketlerce ödenecek Hazine payının ödenme usul ve esaslarıbelirlenmiştir.
4. Başvuran Mahkemede görülmekte olan dava, 3996 sayılı Kanunkapsamında işletme hakkı verilen otoyol ve köprüden geçiş ücreti ödenmedenyapılan geçişler sebebiyle geçiş ücreti ve on katı tutarında cezanın tahsiliamacıyla başlatılan icra takibine itiraz edilmesi üzerine açılan itirazın iptalidavasıdır. Bu itibarla, tahsil edilen ceza tutarından işletici şirketçe Devleteödenecek Hazine payına ilişkin bir ihtilaf bulunmayıp Kanun’un 30. maddesinin6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasınınikinci ve üçüncü cümlelerinin uyuşmazlıkta uygulanma olanağı bulunmamaktadır.Bu nedenle söz konusu ikinci ve üçüncü cümleler yönünden başvurunun mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
5. Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerdeileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinin dördüncü fıkrasında, “AnayasaMahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetedeyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasayaaykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”; 6216 sayılı Kanun’un41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise “Mahkemenin işin esasınagirerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yılgeçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusuyapılamaz.” hükümlerine yer verilmiştir.
6. Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiile değişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının birinci cümlesineyönelik itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 18.1.2018 tarihli veE.2017/166, K.2018/8 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 27.2.2018tarihli ve 30345 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
7. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen retkararından sonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi içinönceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 27.2.2018 tarihinden başlayarakgeçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
8. Açıklanan nedenlerle 25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılıKarayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30.maddesinin 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklikyapılan (5) numaralı fıkrasının;
A. Birinci cümlesine yönelik itiraz başvurusununAnayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41.maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince reddine,
B. İkinci ve üçüncü cümlelerinin, itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bucümlelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine,
karar verilmiştir.
B. Kanun’un 30. Maddesinin (6) Numaralı Fıkrasınınİncelenmesi
9. 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinde AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntembelirtilmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında, bir davayabakmakta olan mahkemenin, bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda, bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak AnayasaMahkemesine göndereceği kurala bağlanmış, anılan fıkranın (a) bendinde de “iptaliistenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayangerekçeli başvuru kararının aslı”, Mahkemeye gönderilecek belgeler arasındasayılmıştır. Maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktanyoksun veya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının, Anayasa Mahkemesitarafından esas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükmebağlanmıştır.
10. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçelikararında, Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birininAnayasa’nın hangi maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı vegerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Yineİçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde de, AnayasaMahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğu tespitedilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizin başvurununreddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında ise anılan fıkranın (b) bendiuyarınca verilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleritamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
11. 6001 sayılı Kanun’un 30. maddesinin itiraz konusu (6) numaralıfıkrasında, işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişmekontrolünün uygulandığı karayollarından ücret ödemeden geçiş yapan araçlarınödemesiz geçişi tarihinden itibaren on beş günlük sürenin bitimini takip edenilk iş gününde işletici şirketçe en yakın trafik kuruluşuna bildirileceğiöngörülmüştür. Yapılan incelemede başvuran Mahkemenin ilgili fıkrayayönelik Anayasa’ya aykırılık gerekçelerinin doğrudan ilgili fıkradakidüzenlemeye ilişkin bulunmadığı, dolayısıyla başvuru kararında söz konusufıkranın Anayasa’ya hangi nedenlerle aykırı olduğuna ilişkin gerekçeye yerverilmediği anlaşılmıştır. Buna göre bu fıkraya ilişkin başvurununyöntemine uygun olmadığından reddi gerekir.
12. Açıklanan nedenlerle 25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılıKarayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30.maddesinin (6) numaralı fıkrasına yönelik başvurunun, 6216 sayılı Kanun’un40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından,esas incelemeye geçilmeksizin reddine karar verilmiştir.
C. Kanun’un 30. Maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33.maddesiyle değişiklik yapılan (7) numaralı fıkrasının İncelenmesi
13. Kanun’un 30. maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiile değişiklik yapılan itiraz konusu (7) numaralı fıkrasında, geçiş ücretiödenmeden geçiş yapılması hâlinde ödemesiz geçiş tarihini izleyen on beş güniçinde geçiş ücretini usulüne uygun olarak ödeyenlere bu maddenin (1) numaralıve (5) numaralı fıkralarında belirtilen cezaların uygulanmayacağıöngörülmektedir.
14. Bakılmakta olan davada cezaya konu ihlalli geçiş eylemi3996 sayılı Kanun çerçevesinde yapımı ve işletmesi özel şirkete devredilenotoyolda gerçekleşmiştir. İtiraz konusu kural, Karayolları Genel Müdürlüğüişletimindeki otoyollar ile erişme kontrolünün uygulandığı karayollarındangeçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılması hâlinde ödenecek idari para cezasınıdüzenleyen (1) numaralı fıkra ile 4046, 3465 ve 3996 sayılı Kanunlarçerçevesinde işletme hakkı verilen veya devredilen otoyollar veya erişmekontrolünün uygulandığı karayollarından geçiş ücreti ödenmeden geçiş yapılmasıhâlinde ödenecek cezayı düzenleyen (5) numaralı fıkra yönünden ortak ve geçerlikuraldır. Bu kapsamda bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek Kanun’un 30.maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesi ile değişiklik yapılan (7) numaralıfıkrasının esasının incelenmesi, esas incelemenin kuralda yer alan “…ilebeşinci fıkrasında,…” ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.
15. Ancak kuralın “…ile beşinci fıkrasında,…” ibaresineyönelik itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 18.1.2018 tarihli veE.2017/166, K.2018/8 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bu karar 27.2.2018tarihli ve 30345 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
16. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen retkararından sonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi içinönceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 27.2.2018 tarihinden başlayarakgeçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
17. Açıklanan nedenlerle 25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılıKarayolları Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30.maddesinin 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişiklik yapılan (7)numaralı fıkrasının;
A. Esasının incelenmesine, esasa ilişkinincelemenin “ … ile beşinci fıkrasında …” ibaresi ilesınırlı olarak yapılmasına,
B. “…ile beşinci fıkrasında…” ibaresineilişkin itiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,
karar verilmiştir.
III. HÜKÜM
25.6.2010 tarihli ve 6001 sayılı Karayolları Genel MüdürlüğününTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un 30. maddesinin;
A. 27.3.2015 tarihli ve 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyledeğişiklik yapılan (5) numaralı fıkrasının;
1. Birinci cümlesine yönelik itiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152.maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasıgereğince REDDİNE,
2. İkinci ve üçüncü cümlelerinin, itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bucümlelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B. (6) numaralı fıkrasına yönelik başvurunun, 6216 sayılı Kanun’un40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından,esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE,
C. 6639 sayılı Kanun’un 33. maddesiyle değişiklik yapılan (7)numaralı fıkrasının;
1. Esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin “ …ile beşinci fıkrasında …” ibaresi ile sınırlı olarakyapılmasına,
2. “…ile beşinci fıkrasında…” ibaresine ilişkinitiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,
28.2.2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ