ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/102
Karar Sayısı : 2018/74
Karar Tarihi : 21/6/2018
R.G. Tarih – Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Düzce 1. Asliye HukukMahkemesi (Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatıyla)
İTİRAZIN KONUSU : 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye MahkemelerininKuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin 18/6/2014 tarihlive 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasında yeralan “Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde …” ibaresininAnayasa’nın 2., 10., 36., 37., 141. ve 142. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY : Taraflar arasında akdedilen anonim şirkethisse devir ve ortaklık sözleşmelerinin gereğinin yerine getirilmemesisebebiyle sözleşmelerin feshi, sözleşme konusu taşınmazın tapu kaydının iptalive tescili ile kazanç kaybı tazminatı talepleriyle açılan davada itiraz konusukuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un 5. maddesinin 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yenidendüzenlenen itiraz konusu kuralın da yer aldığı üçüncü fıkrası şöyledir:
“Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde bumahkemelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Konusu paraylaölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri üç yüz bin Türk lirasının üzerinde olandava ve işler ile dava değerine bakılmaksızın;
1. İflas, (…) iflasın kaldırılması, iflasın kapatılması,konkordato ve yeniden yapılandırmadan kaynaklanan iş ve davalara,
2. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda hâkiminkesin olarak karara bağlayacağı işler ile davalara,
3. Şirketler ve kooperatifler hukukundan kaynaklanan genel kurulkararlarının iptali ve butlanına ilişkin davalara, yönetim organları ve denetimorganları aleyhine açılacak sorumluluk davalarına, organların azline ve geçiciorgan atanmasına ilişkin davalara, fesih, infisah ve tasfiyeye yönelikdavalara,
4. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa ve21/6/2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununa göre yapılantahkim yargılamasında; tahkim şartına ilişkin itirazlara, (…) hakemlerin seçimive reddine yönelik davalar ile yabancı hakem kararlarının tanıma ve tenfizineyönelik davalara,
ilişkin tüm yargılama safhaları, bir başkan ve iki üye iletoplanacak heyetçe yürütülür ve sonuçlandırılır. Heyet hâlinde bakılacakdavalarla ilgili olmak üzere, dava açılmadan önce veya açıldıktan sonra talepedilen ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbirler de heyet tarafından incelenir vekarara bağlanır. Bu fıkrada belirtilen dava ve işler dışında kalanuyuşmazlıklar mahkeme hâkimlerinden biri tarafından görülür ve karara bağlanır.Başkan ve üye hâkimler arasında dağılıma ilişkin esaslar, işlerde dengesağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından önceden tespit edilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafındanhazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacakbir kanunun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasınınciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükmün iptali için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemeninAnayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemeningörevine giren bir davanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davadauygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte olankurallardır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5235 sayılı Kanun’un 5.maddesinin 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncüfıkrasında yer alan “Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde …”ibaresininiptalini talep etmiştir. İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 5235 sayılıKanun’un 5. maddesinin 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenenüçüncü fıkrasının birinci cümlesinde, asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerdebu mahkemelerde bir başkan ve yeteri kadar üye bulunacağı hükme bağlanmış;üçüncü fıkranın devamında ise asliye ticaret mahkemelerinde görülen dava veişlerden hangilerinin heyetçe yürütülerek sonuçlandırılacağı ile diğer dava veişlerin başkan ve üyeler arasında dağılımına ilişkin usul ve esaslardüzenlenmiştir.
4. İtiraz konusu kural, asliye ticaret mahkemelerinin kuruluşu veyapılanmasına ilişkindir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, yapısal olarak asliyeticaret mahkemesi olmayıp önüne gelen uyuşmazlık yönünden asliye ticaretmahkemesi sıfatıyla yargılama yapan asliye hukuk mahkemesidir. Bu bakımdanitiraz konusu kuralın söz konusu uyuşmazlıkta uygulanma olanağıbulunmamaktadır.
5. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu ibareye ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır.
III. HÜKÜM
26/9/2004 tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleriile Bölge Adliye Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un5. maddesinin, 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle ileyeniden düzenlenen üçüncü fıkrasında yer alan “Asliye ticaret mahkemesikurulan yerlerde...”ibaresinin, itiraz başvurusunda bulunan Mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu ibareye ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Serruh KALELİ’ninkarşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 21/6/2018 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞIOY
5235 sayılı yasanın 6545 sayılı Yasa’nın 45. maddesiyle yenidendüzenlenen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “Asliye TicaretMahkemesi kurulan yerlerde” ibaresinin Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle itirazyolu ile iptali istenmiştir.
Başvuran mahkeme, önündeki davanın görev yönünden niteliği itibariile ASLİYE TİCARET mahkemesi sıfatı ile Düzce 1. Asliye Hukuk Mahkemesidir.
İtirazının gerekçesi olarak; Asliye Ticaret mahkemelerinde görülenuyuşmazlıkların arz ettiği önem ve özellikleri nedeniyle denetim ve gözetimdehataların en aza indirgendiği heyetçe incelenmesi şeklindeki yargılama usulününadil yargılanmaya yüksek düzeyde hizmet ettiğini, Asliye Ticaret Mahkemesikurulu olmayan yerlerde tek hakimli görevli hukuk mahkemesinin yetkili vegörevli kılınmasının hukuki güvenlik ilkesini zedelediğini, bölgeler arasıfarklılığın eşitlik ve ayrımcılığa aykırı olacağını, AİHS 6. maddesindeki hakarama özgürlüğü ile Anayasamızın 141. maddesinde yer alan “davaların en azgiderle ve makul sürede sonuçlandırılması” ilkesine hizmet etmeyeceğini beyanla5235 sayılı Yasa’nın 5. maddesinin 3. fıkrasında yer alan ilgili ibareniniptalini talep ettiği görülmektedir.
Mahkememiz yaptığı incelemede, iptali istenen kuralın AsliyeTicaret Mahkemelerinin kuruluş ve yapılanmasına ilişkin olup başvuranmahkemenin Asliye Ticaret Mahkemesi olmayıp bu sıfatla yargılama yapan AsliyeHukuk Mahkemesi olduğunu, bu nedenle kuralın uygulanma olanağı olmadığıgerekçesi ile mahkemenin yetkisiz olduğuna oy çokluğuyla karar vermiştir.
Başvuran mahkemenin Adalet teşkilatı içinde adı Düzce Asliye HukukMahkemesi olarak nitelenmiş ise de kendisine bakmakta olduğu davanın konusuitibarı verilen yetki nedeniyle ticaret mahkemesi görevi ve sıfatı ileMahkememize başvurduğu dolayısıyle başvuranın Asliye Hukuk Mahkemesi olduğu veTicaret Mahkemesi sayılamayacağı sonucu yaratan, nitelemesi doğru değildir.
Düzce 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin, önündeki davanın niteliğinegöre mahkemenin yetki alanı ve görev niteliği değişmekte, geçici de olsa odavanın gerektirdiği mahkemenin ismini almasını ve Asliye Ticaret Mahkemesiolarak ve bu sıfatta görev yapmasını zorunlu kılmaktadır.
Başvuran mahkemenin görülen dava yönünden değil de kuruluştaverilen ismi ile nitelenerek mahkememize başvuru izin yetkisi bulunmadığışeklindeki gerekçeye katılmak mümkün değildir.
İptali istenen kural Ticaret Mahkemelerinin kuruluşundan ziyadeyapılanmasına ilişkin olduğu düşünüldüğünde başvuran Asliye Ticaret Mahkemesi sıfatı ile Düzce 1. Asliye Hukuk mahkemesi dilekçesinde tam da buoluşumun yarattığı tabloya dikkat çekmiş, kendisinin bu davada TicaretMahkemesi olduğu kabul edildiğine göre Asliye Ticaret mahkemelerinin bizzatkurulduğu yerlerdeki yapısı ile benzeri yapıda bulunmayan geçici yetki ilegörevli kendi mahkemesinde görülecek bu dava yönünden uygulama usul veesaslarında gördüğü eksik ve yanlışlıkları ve bu manada bunların Anayasayaaykırılıklarını nitelemiş ve başvurmuştur.
Açıklanan nedenler ile başvuran mahkemenin yetkisiz olduğusöylenemeyeceğinden çoğunluk görüşüne katılınmamıştır.
Üye
Serruh KALELİ