ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/100
Karar Sayısı : 2018/79
Karar Tarihi : 5/7/2018
R.G.Tarih-Sayısı : 17/8/2018-30512
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte127 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 10/5/2018 tarihli ve7142 sayılı 6771 Sayılı Kanunla Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında YapılanDeğişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Çeşitli Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılması Konusunda Yetki Kanunu’nun;
A. Tümünün Anayasa’ya esas bakımından aykırılığı nedeniyle iptaline,
Bu talebin kabul edilmemesi hâlinde,
B. 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “...ilediğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin...” ibaresinin;
C. 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “...Türkiye Büyük Millet Meclisi veCumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek görevebaşladığı tarihe kadar...” bölümünün;
Anayasa’nın 2., 7., 87., 91. maddelerine ve geçici 21. maddesinin(B) fıkrasına aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali talep edilen kuralların yer aldığı 7142 sayılıKanun’un tümü şöyledir:
“Amaç ve kapsam
MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı, 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılıTürkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yapılandeğişikliklere uyum sağlamak üzere;
a) Kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş, teşkilat, görev veyetkilerinin düzenlenmesi,
b) Kanunlar ve kanun hükmünde kararnamelerde yer alan tüzük,Bakanlar Kurulu, İcra Vekilleri Heyeti, İcra Vekilleri Heyeti Kararı, BakanlarKurulu Kararı, Bakanlar Kurulu Yönetmeliği, Hükümet, Başbakan, Başvekil,Başbakanlık, Başvekalet, sıkıyönetim, nizamname, kanun tasarısı gibi bazıibarelerin değiştirilmesi, yürürlükten kaldırılması veya bu çerçevede kanunlarve kanun hükmünde kararnamelerde yer alan ilgili hükümlerin yenidendüzenlenmesi,
c) Mevcut bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların bağlılık veilgilerinin yeniden belirlenmesi,
ç) Uygulama imkânı kalmayan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerinyürürlükten kaldırılması,
d) Kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde yer alan bakanlıkların,kamu kurum ve kuruluşlarının kurulması, kaldırılması, görevleri, yetkileri,personeli ve teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması veüst kademe kamu yöneticilerinin atanmaları ile görevlerine son verilmesineilişkin usul ve esasların düzenlenmesinin sağlanması; Cumhurbaşkanının yürütmeyetkisine ilişkin hususlara dair hükümlerin düzenlenmesi ile bu bentkapsamındaki ilgili hükümlerin değiştirilmesi veya yürürlükten kaldırılması,
için çeşitli kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklikyapılması hususunda düzenlemelerde bulunmak üzere Bakanlar Kuruluna kanunhükmünde kararname çıkarma yetkisi vermektir.
(2) Bu Kanuna göre çıkarılacak kanun hükmünde kararnameler;
a) 23/5/1928 tarihli ve 1322 sayılı Kanunların ve NizamnamelerinSureti Neşir ve İlanı ve Meriyet Tarihi Hakkında Kanun,
b) 14/6/1935 tarihli ve 2804 sayılı Maden Tetkik ve Arama GenelMüdürlüğü Kanunu,
c) 18/12/1953 tarihli ve 6200 sayılı Devlet Su İşleri GenelMüdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun,
ç) 10/4/1967 tarihli ve 852 sayılı Başbakanlık Basımevi DönerSermaye İşletmesi Kuruluşu Hakkında Kanun,
d) 23/4/1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve BağlıKuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanun,
e) 13/12/1983 tarihli ve 189 sayılı Kamu Kurum ve KuruluşlarınınYurtdışı Teşkilatı Hakkında Kanun Hükmünde Kararname,
f) 13/12/1983 tarihli ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü HakkındaKanun Hükmünde Kararname,
g) 24/5/1984 tarihli ve 3011 sayılı Resmî Gazete’de YayımlanacakOlan Yönetmelikler Hakkında Kanun,
ğ) 27/9/1984 tarihli ve 3046 sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve GörevEsasları Hakkında 174 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 13/12/1983 Gün ve 174Sayılı Bakanlıkların Kuruluş ve Görev Esasları Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Bazı Maddelerinin Kaldırılması ve Bazı Maddelerinin DeğiştirilmesiHakkında 202 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü HakkındaKanun,
h) 10/10/1984 tarihli ve 3056 sayılı Başbakanlık TeşkilatıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun,
ı) 9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal GüvenlikBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun,
i) 14/2/1985 tarihli ve 3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun,
j) 19/2/1985 tarihli ve 3154 sayılı Enerji ve Tabii KaynaklarBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun,
k) 31/10/1985 tarihli ve 3234 sayılı Orman Genel MüdürlüğüTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin DeğiştirilerekKabulü Hakkında Kanun,
l) 21/5/1986 tarihli ve 3289 sayılı Spor Genel MüdürlüğününTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun,
m) 9/12/1994 tarihli ve 4059 sayılı Hazine MüsteşarlığınınTeşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun,
n) 16/4/2003 tarihli ve 4848 sayılı Kültür ve Turizm BakanlığıTeşkilât ve Görevleri Hakkında Kanun,
o) 16/7/2003 tarihli ve 4947 sayılı Sosyal Güvenlik KurumuTeşkilâtı Kanunu,
ö) 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve KontrolKanunu,
ile diğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin bu maddeninbirinci fıkrasında belirtilen hususlara ilişkin hükümlerinde yapılacakdeğişiklik, yürürlükten kaldırma ve yeni düzenlemeleri kapsar.
İlkeler ve yetki süresi
MADDE 2- (1) Bakanlar Kurulu bu Kanuna göre verilen yetkiyikullanırken; yürürlükteki kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin ilgilihükümlerinin 6771 sayılı Kanun ile Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yapılandeğişikliklerle uyumlu hale getirilmesini, kamu hizmetlerinin verimli, süratlive etkin bir şekilde yürütülmesi ile hizmetin özelliği ve gereklerine uygundüzenlemeler yapılmasını, atama ve görevde yükselmede kariyer ve liyakatesasları ile nitelikli personel istihdamının esas alınmasını, kamuhizmetlerinde iş bölümü ve koordinasyonun sağlanmasını, benzer hizmetlerin tekkuruluş veya birim tarafından yürütülmesini ve kaynak kullanımında israfınönlenmesini göz önünde bulundurur.
(2) Bakanlar Kuruluna verilen yetki, bu Kanunun yürürlüğe girdiğitarihten itibaren Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerisonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihe kadar geçerlidir.Bu süre içinde Bakanlar Kurulu birden fazla kanun hükmünde kararnameçıkarabilir.
Yürürlük
MADDE 3- (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 4- (1) Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.”
II. İLK İNCELEME
A. 31/5/2018 Tarihli İlk İnceleme Toplantısı
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ,Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 31/5/2018 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında; öncelikle iptali istenilen kurallarınbazılarına yönelik olarak iptal davasının açılmış sayılıp sayılmayacağı sorunugörüşülmüştür.
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 38. maddesinin (6) numaralıfıkrasında “İptal davalarında, Anayasaya aykırılıkları ileri sürülenhükümlerin Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduğunun ve gerekçelerininbelirtilmiş olması zorunludur.” kuralı yer almıştır. Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü’nün 45. maddesinde de “İptali istenen kurallar ve bunların herbirinin Anayasanın hangi maddelerine aykırılık oluşturduğu” ve “Anayasayaaykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasanın hangimaddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriylebirlikte açıkça gösterilmesi”hususları, dava dilekçesinde yer almasıgereken hususlar arasında sayılmıştır.
3. 6216 sayılı Kanun’un 39. maddesinin (1)numaralı fıkrasında, dava dilekçesinin, 38. maddede gösterilen şartları taşıyıptaşımadığının kayıt tarihinden itibaren on gün içinde inceleneceği, başvurudilekçesindeki eksikliklerin varsa kararla saptanarak on beş günden az olmamaküzere verilecek süre içinde tamamlanması için ilgililere tebliğ olunacağı, aynımaddenin (3) numaralı fıkrasında ise (1) numaralı fıkrada belirtilen süreiçinde eksikliklerin tamamlanmaması hâlinde Genel Kurulca iptal davasının açılmamışsayılmasına karar verileceği belirtilmiştir.
4. Yapılan incelemede, dava dilekçesinin “Dava Konusu” başlıklıbölümü ile “Sonuç ve İstem” başlıklı bölümünde talepte bulunulan hususlararasında farklılık bulunduğu ve dava konusunun açık ve net bir şekilde ortayakonulmadığı saptanmıştır.
5. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 39. maddesinin (1)numaralı fıkrası uyarınca İstanbul Milletvekili EnginALTAY, Manisa Milletvekili Özgür ÖZEL, Sakarya MilletvekiliEngin ÖZKOÇ’a bildirimde bulunulmasına ve yukarıda belirtilen eksikliğingiderilmesi için kararın tebliğinden başlayarak 15 (on beş) gün süreverilmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B. 21/6/2018 Tarihli İlk İnceleme Toplantısı
6. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman AlifeyyazPAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, M.Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve YusufŞevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 21/6/2018 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, Anayasa Mahkemesi’nin 31/5/2018 tarihli ara kararında belirtileneksiklikler 8/6/2018 tarihli ek dava dilekçesi ile giderildiğinden işinesasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasındakarara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
7. Dava dilekçesi ile ek dava dilekçesi veekleri, Raportör Taylan BARIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor,dava konusu Kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un Tümünün İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
8. Dava dilekçesinde özetle; 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılıTürkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın çok sayıdamaddesinde değişiklik yapıldığı, söz konusu değişikliklerin 16/4/2017 tarihindehalkoyuna sunulduğu ve sonuçların 27/4/2017 tarihinde Yüksek Seçim Kurulutarafından 27/4/2017 tarihli 30050 sayılı mükerrer Resmî Gazete’de ilanolunduğu, Anayasa’nın geçici 21. maddesinin (B) fıkrası hükmüne göre Anayasadeğişikliğinin gerektirdiği kanuni düzenlemelerin 27/4/2017 tarihinden itibarenaltı ay içerisinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından yapılmasıgerektiği, geçici 21. madde ile TBMM’ye verilen yetkinin özel vemünhasır bir yetki olduğu ve özel bir hükümle TBMM’ye verildiği,Anayasa’nın kanunla yapılmasını emrettiği hususlarda kanun hükmünde kararname(KHK) çıkarılamayacağı, yetki kanunlarına dayanarak çıkarılan KHK’ların TBMM’dekomisyonlarda ve Genel Kurulda görüşülerek yasalaştırılması aşamasının geçici21. maddenin (F) fıkrası nedeniyle mümkün olamayacağı, KHK’lar için Anayasa’daöngörülen sürecin tamamlanamayacağı ve bu KHK’ların TBMM’de herhangi bir onaysürecinden geçirilmeyeceği belirtilerek Yetki Kanunu’nun tümünün Anayasa’nın2., 7., 87., 91. maddeleri ve geçici 21. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
9. Anayasa’da belirli konuların KHK’larla düzenlenmesiyasaklanmaktadır. Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasında, sıkıyönetim veolağanüstü hâller saklı kalmak üzere Anayasa’nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin KHK iledüzenlenemeyeceği belirtilmiştir.
10. Bu itibarla TBMM, Bakanlar Kuruluna ancak KHK ile düzenlenmesiyasaklanmış alana girmeyen konularda KHK çıkarma yetkisi verebilir. Anayasa’nınherhangi bir maddesinde kanunla düzenleneceği öngörülen bir konunun,Anayasa’nın 91. maddesinin birinci fıkrasının açıkça yasakladığı hükümler ileilgili olmadıkça ya da Anayasa’nın 163. maddesinde olduğu gibi KHKçıkarılamayacağı açıkça belirtilmedikçe, KHK ile düzenlenmesi Anayasa’yaaykırılık oluşturmaz.
11. 6771 sayılı Kanun’un 17. maddesi ile 2709 sayılı TürkiyeCumhuriyeti Anayasası’na eklenen geçici 21. maddenin (F) fıkrasına göre “BuKanunun yürürlüğe girdiği tarihte yürürlükte bulunan kanun hükmündekararnameler, tüzükler, Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılanyönetmelikler ile diğer düzenleyici işlemler yürürlükten kaldırılmadıkçageçerliliğini sürdürür. Yürürlükte bulunan kanun hükmünde kararnameler hakkında152 nci ve 153 üncü maddelerin uygulanmasına devam olunur.”
12. Aynı Kanun’un 18. maddesi uyarınca yukarıda yer alan geçici21. maddenin (F) fıkrası, birlikte yapılan ilk TBMM ve Cumhurbaşkanlığıseçimleri sonucunda Cumhurbaşkanı’nın göreve başladığı tarihte yürürlüğegirecektir.
13. İptali istenen Yetki Kanunu’nun yetki süresi, Kanun’un 2.maddesinin (2) numaralı fıkrasında “Bakanlar Kuruluna verilen yetki, buKanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Türkiye Büyük Millet Meclisi veCumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek görevebaşladığı tarihe kadar geçerlidir.” şeklinde belirlenmiştir.
14. Anayasa’nın 91. maddesinin altıncı fıkrasında KHK’larınyürürlüğe gireceği tarih “Resmî Gazetede yayımlandıkları gün” olarakbelirlendikten sonra KHK’ların“yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarih”in de gösterilebileceği belirtilmiştir. Aynı maddenin takip edenfıkralarında KHK’ların “Resmî Gazetede yayımlandıkları gün” TBMM’yesunulacakları ve bunların TBMM “komisyonları ve Genel Kurulundaöncelikle ve ivedilikle” görüşüleceği düzenlenmiştir. Anayasa,KHK’ların TBMM’deki denetlenme rejimini bu şekilde belirttikten sonra “Yayımlandıklarıgün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayan kararnameler bu tarihte, TürkiyeBüyük Millet Meclisince reddedilen kararnameler bu kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkarlar.” hükmüyle KHK’larınTBMM’ce denetlenme rejimini güvence altına almıştır.
15. KHK’ların TBMM’de görüşülmelerine ilişkin usul veesaslar, TBMM İçtüzüğü’nün “Yetki kanunları ve kanun hükmünde kararnameler”kenar başlıklı 90. maddesinde belirtilmiştir. Maddenin birinci fıkrasındaTBMM’ye sunulan KHK’ların “Anayasanın ve İçtüzüğün kanunlarıngörüşülmesi için koyduğu kurallara göre, ancak, komisyonlarda ve Genel Kuruldadiğer kanun tasarı ve tekliflerinden önce ve ivedilikle” görüşüleceğibelirtildikten sonra ikinci fıkrasında da usulüne göre TBMM’ye sunulanKHK’ların geri çekilemeyeceği, TBMM’nin KHK’ları ancak bir kanunlareddedebileceği, aynen veya değiştirerek kabul edebileceği düzenlenmiştir.
16. Yetki Kanunu ile Bakanlar Kuruluna “Cumhurbaşkanınınandiçerek göreve başladığı tarihe kadar” KHK çıkarma yetkisiverilmiştir. Bu tarih aynı zamanda Anayasa’nın KHK rejimini düzenleyen 91.maddesinin yürürlükten kalkacağı tarihtir. İptali istenen Yetki Kanunu’nadayanarak çıkarılacak KHK’ların, Anayasa’da konuyu düzenleyen mevcut hükümleryürürlükten kaldırılmadan çıkarılarak TBMM’ye sunulması gerekmektedir. Butarihle birlikte Yetki Kanunu’nda belirtilen süre sona ereceği gibiAnayasa’daki Bakanlar Kuruluna KHK çıkarma yetkisi vermeye ilişkin hükümler deyürürlükten kalkmış olacaktır. KHK’ların çıkarılıp TBMM’ye sunulmasından sonradenetleme TBMM İçtüzüğü’nün KHK’ların görüşülmesine ilişkin hükümlerine göreyapılacaktır. Dava dilekçesinde, Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi yürürlüğegirmeden önce Resmî Gazete’de yayımlanarak TBMM’ye sunulması gerekenKHK’lar için Anayasa’da öngörülen mevcut sürecin tamamlanamayacağı ve TBMM’deherhangi bir onay sürecinden geçirilmeyeceği ileri sürülmüş ve buna dayalıolarak Anayasa’ya aykırılık iddiasında bulunulmuş ise de TBMM İçtüzüğü’nünkonuya ilişkin hükümlerinde herhangi bir değişiklik yapılmadığı görülmektedir.Dolayısıyla, süresi içerisinde yayınlanan KHK’ların TBMM’ye sunulmasınınardından başlayacak süreç, Anayasa değişikliğinin yürürlüğe girmesindenetkilenmemektedir.
17. Açıklanan nedenlerle Kanun’un tamamı, Anayasa’nın 2., 7.,87., 91. maddeleri ve geçici 21. maddesinin (B) fıkrasına aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.
B. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında YerAlan “...ile diğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin...” İbaresinin İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
18. Dava dilekçesinde özetle; maddenin ikinci fıkrasındadeğişiklik yapılabilecek veya yürürlükten kaldırılabilecek on dokuz adet kanunve KHK’nın sayıldığı, iptali istenen hükümle Bakanlar Kuruluna diğer tüm kanunve KHK’larda 1. maddenin birinci fıkrasında belirtilen hususlara ilişkindeğişiklik, yürürlükten kaldırma ve yeni düzenlemeleri yapma yetkisi verildiği,bu düzenleme ile Yetki Kanunu’nun zaten çok geniş olan kapsamının daha dagenişletildiği, belirsiz ve sınırsız hâle getirildiği, Anayasa’nın belirlediğiögeler açısından belli bir içeriğe kavuşturularak somutlaştırılmamış olduğu,kapsamının açıkça belirlenerek Bakanlar Kuruluna verilen yetkinin çerçevesininçizilmediği, yasama yetkisinin devri anlamına gelecek şekilde yaygınlaştırılıpgenelleştirildiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 7. , 87. ve 91.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
19. Kanun’un 1. maddesinin dava konusu kuralı içeren (2) numaralıfıkrasında, bu Kanun’a göre çıkarılacak KHK’ların; bir kısım kanun ve KHK’larsayıldıktan sonra, bunlar ile diğer kanun ve KHK’ların da maddenin (1) numaralıfıkrasında belirtilen hususlara ilişkin hükümlerinde yapılacak değişiklik,yürürlükten kaldırma ve yeni düzenlemeleri kapsayacağı öngörülmektedir. Davakonusu kural, 1. maddenin (2) numaralı fıkrasında yer alan “... ilediğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin ...” ibaresidir.
20. 7142 sayılı Kanun’un amaç ve kapsamı, Kanun’un 1. maddesindebelirtilmiş ve maddenin (1) numaralı fıkrasında, 6771 sayılı Kanun ile 2709sayılı Kanun’la Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nda yapılan değişikliklere uyumsağlamak üzere; kamu kurum ve kuruluşlarının, kuruluş, teşkilat, görev veyetkilerinin düzenlenmesi, kanunlar ve KHK’larda yer alan tüzük, BakanlarKurulu, İcra Vekilleri Heyeti, İcra Vekilleri Heyeti Kararı, Bakanlar KuruluKararı, Bakanlar Kurulu Yönetmeliği, Hükûmet, Başbakan, Başvekil, Başbakanlık,Başvekâlet, sıkıyönetim, nizamname, kanun tasarısı gibi bazı ibarelerindeğiştirilmesi, yürürlükten kaldırılması veya bu çerçevede kanunlar ve kanunhükmünde kararnamelerde yer alan ilgili hükümlerin yeniden düzenlenmesi, mevcutbağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların bağlılık ve ilgilerinin yenidenbelirlenmesi, uygulama imkânı kalmayan kanun ve kanun hükmünde kararnamelerinyürürlükten kaldırılması, kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde yer alanbakanlıkların, kamu kurum ve kuruluşlarının kurulması, kaldırılması, görevleri,yetkileri, personeli ve teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarınınkurulması ve üst kademe kamu yöneticilerinin atanmaları ile görevlerine sonverilmesine ilişkin usul ve esasların düzenlenmesinin sağlanması; Cumhurbaşkanı’nınyürütme yetkisine ilişkin hususlara dair hükümlerin düzenlenmesi ile bukapsamdaki ilgili hükümlerin değiştirilmesi veya yürürlükten kaldırılması içinçeşitli kanun ve KHK’larda değişiklik yapılması hususunda düzenlemelerde bulunmaküzere Bakanlar Kuruluna KHK çıkarma yetkisi verilmiştir.
21. Anayasa’nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin bir hukukdevleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygunolan, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, heralanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
22. Anayasa’nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milletiadına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.” denilmektedir.87. maddesinde ise “Bakanlar Kuruluna belli konularda kanun hükmündekararname çıkarma yetkisi vermek” TBMM’nin görev ve yetkileri arasındasayılmıştır. Anayasa’nın 91. maddesinde ise KHK’ların hukuksal rejimibelirlenmiştir.
23. Dava dilekçesinde Kanun'un konusunun ve kapsamının belirsizolduğu, çok geniş bir alanda düzenleme yapmak üzere Bakanlar Kuruluna yetkivermiş olduğu, çıkarılacak KHK’larla hangi yasalarda değişiklik yapılabileceğiYetki Kanunu’nda sınırlı olarak sayılmadığı gibi bir kısım kanun ve KHK’larınisimleri belirtildikten sonra konuyla ilgili “diğer kanun ve kanunhükmünde kararnameler”in hükümlerinde de değişiklik yapılabileceği veyürürlükten kaldırılabileceği şeklinde bir ifade kullanıldığı, böylecekapsamının daha da belirsiz kılındığı iddia edilmektedir.
24. Anayasa’nın 87. maddesinde TBMM’nin BakanlarKuruluna “belli konularda” KHK çıkarma yetkisi verebileceğihükmü yer almaktadır. Bu nedenle yetki kanununda, çıkarılması için yetkiverilen KHK’ların konusunun belirtilmesi gerekmektedir. Dava konusu kural buyönden incelendiğinde 7142 sayılı Kanun’un Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’ndayapılan değişikliklere uyum sağlama konusunda; kamu kurum ve kuruluşlarınınkuruluş, teşkilat, görev ve yetkilerinin düzenlenmesi, mevzuatta yer alan bazıibarelerin değiştirilmesi, yürürlükten kaldırılması veya bu çerçevedekanunlarda ve KHK’larda yer alan ilgili hükümlerin yeniden düzenlenmesi, mevcutbağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşların bağlılık ve ilgilerinin yenidenbelirlenmesi; Cumhurbaşkanı’nın yürütme yetkisine ilişkin hususlara dairhükümlerin düzenlenmesi ile bu kapsamdaki hükümlerin değiştirilmesi veyayürürlükten kaldırılması için çeşitli kanun ve KHK’larda değişiklik yapılmasıhususunda düzenlemelerde bulunmak üzere Bakanlar Kuruluna KHK çıkarma yetkisiverildiği görülmektedir.
25. Yetki Kanunu, çıkarılacak KHK’ların konusunu ve kapsamını buşekilde belirleyip sınırlandırmıştır. Konusunun ve kapsamının belirli olduğununsöylenebilmesi için hangi kanunlarda değişiklik yapılacağının Yetki Kanunu’ndamutlaka sayma yoluyla gösterilmesi gerekmemektedir. Bu nedenle, bir kısımkanunların isimleri sıralandıktan sonra, belirlenen bu konularla ilgili “diğerkanun ve kanun hükmünde kararnamelerde” de değişiklikyapılabileceğinin ifade edilmiş olması, Bakanlar Kuruluna KHK çıkarma yetkisiverilen konuların belirsiz olduğunu göstermemektedir. Bu husus 1961 ve 1982Anayasalarının konuyla ilgili düzenlemelerinin karşılaştırılmasından da açıkçaanlaşılmaktadır. 1961 Anayasası’nın konuyla ilgili 64. maddesinde “Yetkiveren kanunda yürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerinin açıkçagösterilmesi” şartı aranmışken 1982 Anayasası’nın 91. maddesinde böylebir şarta yer verilmemiştir. Yürürlükten kaldırılacak kanun hükümlerinin YetkiKanunu’nda açıkça gösterilmesi şart olmadığına göre hangi kanunlarda ya daKHK’larda değişiklik yapılacağının Yetki Kanunu’nda sayma yoluyla gösterilmeside zorunlu değildir.
26. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2., 7., 87. ve 91.maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Osman Alifeyyaz PAKSÜT bu görüşe katılmamıştır.
C. Kanun’un 2. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “...Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığıseçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihe kadar...”Bölümünün İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
27. Dava dilekçesinde özetle; Yetki Kanunu’nun süresi olarakgösterilen “...Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığıseçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihekadar...” ifadesinin kesinlik ve belirlilik içermediği belirtilerekkuralın Anayasa’nın 2. ve 91. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
28. Kanun’un 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının dava konusubölümü içeren birinci cümlesinde, Bakanlar Kuruluna verilen yetkinin, buKanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren Türkiye Büyük Millet Meclisi veCumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanı’nın andiçerek görevebaşladığı tarihe kadar geçerli olduğu öngörülmektedir. Dava konusu kural, cümledeyer alan “... Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığıseçimleri sonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihekadar...”bölümüdür.
29. KHK çıkarma yetkisi verme, Anayasa’nın 91. maddesindedüzenlenmiş ve maddenin ikinci fıkrasında Yetki Kanunu’nun kullanma süresiniiçereceği hüküm altına alınmıştır.
30. 6771 sayılı Kanun ile 2709 sayılı Kanun’da değişiklikyapılmıştır. 6771 sayılı Kanun’un 18. maddesinde, bu Kanun ile Anayasa’dayapılan değişikliklerin yürürlüğe gireceği üç farklı tarih belirlenmiştir.Bunlar; 6771 sayılı Kanun’un halkoylamasında kabul edildiği 16/4/2017 tarihi,birlikte yapılacak ilk TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerine ilişkin takviminbaşladığı tarih ve nihayetinde birlikte yapılan TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerisonucunda Cumhurbaşkanı’nın göreve başladığı tarihtir. 6771 sayılı Kanun ileAnayasa’da yapılan değişikliklerin TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucundaCumhurbaşkanı’nın göreve başladığı tarihle birlikte yürürlüğe girecekhükümler “8, 15, 17, 19, 73, 82, 87, 88, 89, 91, 93, 96, 98, 99, 100,104, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 112, 113 üncü maddelerinde yapılandeğişiklikler ile 114 üncü maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarının ilgalarıyönünden, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124 ve 125 incimaddelerinde yapılan değişiklikler ile 127 nci maddenin son fıkrasına dairdeğişiklik; 131, 134, 137 nci maddelerinde yapılan değişiklikler ile 148 incimaddenin birinci fıkrasındaki değişiklik ile altıncı fıkrasındaki “BakanlarKurulu üyelerini” ibaresine dair değişiklik, 150, 151, 152, 153, 155 incimaddenin ikinci fıkrası, 161, 162, 163, 164, 166 ve 167 nci maddelerindeyapılan değişiklikler ile geçici 21 inci maddenin (F) ve (G) fıkraları” olup“Bakanlar Kurulu” ve “Kanun Hükmünde Kararnameler” başta olmak üzereAnayasa’nın ilk hâlinde benimsenen hükümet sistemi değişikliğine ilişkindir.
31. Yetki Kanunu’nun süresine ilişkin iptali istenen kanun hükmü,Anayasa değişikliğinin ilgili hükümlerinin yürürlüğe gireceği tarihle uyumluolarak “Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimlerisonucunda Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarihe kadar” şeklindebelirtilmiştir. Bu düzenlemenin kesinlikten uzak olduğu ya da belirsizlikiçerdiği söylenemez. Kanun koyucu kesin ve belirli olmak kaydıyla yetkikanununun kullanılacağı sürenin yöntemini belirleme konusunda takdir yetkisinesahiptir. Bu kapsamda süre üç veya altı ay gibi belli bir zaman dilimi olarakbelirlenebileceği gibi “Cumhurbaşkanının andiçerek göreve başladığı tarih”gibi muayyen bir olaya bağlı olarak da belirlenebilir. Diğer yandan, davakonusu kuralla belirlenen tarihe kadar KHK’lara ilişkin 87. ve 91. madde baştaolmak üzere KHK’ların denetlenmesine ilişkin anayasal hükümler ile KHK’larınTBMM’de görüşülmelerine ilişkin usul ve esasların düzenlendiği TBMMİçtüzüğü’nün 90. maddesinin yürürlükte kalacağı anlaşılmaktadır.
32. Hükümet sisteminin değişen yapısı karşısında kanun koyucununYetki Kanunu’nun süresi olarak düzenleme yetkisinin yürürlükten kalkacağıtarihi belirlemesinde anayasal bir engel bulunmamaktadır.
33. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. ve 91. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
34. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceğibelirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
10/5/2018 tarihli ve 7142 sayılı 6771 Sayılı Kanunla TürkiyeCumhuriyeti Anayasasında Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması AmacıylaÇeşitli Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması KonusundaYetki Kanunu’nun;
A. Tümüne,
B. 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yeralan “...ile diğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin...”ibaresine,
C. 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “...TürkiyeBüyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanınınandiçerek göreve başladığı tarihe kadar...” bölümüne,
yönelik iptal talepleri, 5/7/2018 tarihli, E.2018/100, K.2018/79sayılı kararla reddedildiğinden, Kanun’un tümüne, bölümüne veibaresine ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,5/7/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V. HÜKÜM
10/5/2018 tarihli ve 7142 sayılı 6771 Sayılı Kanunla TürkiyeCumhuriyeti Anayasasında Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması AmacıylaÇeşitli Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması KonusundaYetki Kanunu’nun;
A. Tümünün Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE,
B. 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yeralan “...ile diğer kanun ve kanun hükmünde kararnamelerin...”ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT’ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “...TürkiyeBüyük Millet Meclisi ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanınınandiçerek göreve başladığı tarihe kadar...” bölümünün Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,
5/7/2018 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞIOY YAZISI
İptal istemine konu Yetki Kanunu’nun 1. maddesinin (2) numaralıfıkrasında yer alan “…ile diğer kanun ve kanun hükmündekararnamelerin…” ibaresinin, Anayasa Mahkemesinin 27/10/2011 tarihlive E: 2011/60, K: 2011/147 sayılı kararına ilişkin Karşıoy yazısındabelirttiğim düşünceler yönünde ve aynı gerekçelerle iptali gerekeceğikanaatiyle çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT