ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/116
Karar Sayısı : 2018/92
Karar Tarihi : 25/9/2018
R.G. Tarih – Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kocaali Asliye Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun;
A. 24/4/2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5. maddesiyledeğiştirilen 10. maddesinin 19/4/2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanun’un 26.maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının,
B. 4650 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle değiştirilen 11.maddesinin birinci fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen(ı) bendinin,
C. 4650 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle değiştirilen 25.maddesine 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 27. maddesiyleeklenen üçüncü fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle değiştirilenüçüncü cümlesinin,
Anayasa’nın 2., 10., l1., 13., 35., 46. ve 152. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Kamulaştırmabedelinin tespiti ve tescil talebiyle açılan davada itirazkonusu kuralların Anayasa’ya aykırılık iddiasını ciddi bulan Mahkeme, iptalleriiçin başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali talep edilen kuralların da yer aldığı 2942 sayılı Kanun’un;
A. 4650 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile değiştirilen 10.maddesi şöyledir:
“Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmaz malın idareadına tescili
Madde 10- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/5 md.)
Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamaması halinde idare, 7nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci madde uyarınca yaptırmışolduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi ve belgeleri bir dilekçeyeekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesine müracaat ederve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peşin veyakamulaştırma 3 üncü maddenin ikinci fıkrasına göre yapılmış ise taksitleödenmesi karşılığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister.
Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibaren en geç otuz günsonrası için belirlediği duruşma gününü, dava dilekçesi ve idare tarafındanverilen belgelerin birer örneği de eklenerek taşınmaz malın malikine meşruhatlıdavetiye ile veya idarece yapılan araştırmalar sonucunda adresleribulunamayanlara, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununun 28 incimaddesi gereğince ilan yoluyla tebligat suretiyle bildirerek duruşmayakatılmaya çağırır. Duruşma günü idareye de tebliğ olunur.
Mahkemece malike doğrudan çıkarılacak meşruhatlı davetiyede veyailan yolu ile yapılacak tebligatta;
a) Kamulaştırılacak taşınmaz malın tapuda kayıtlı bulunduğu yer,mevkii, pafta, ada, parsel numarası, vasfı, yüzölçümü.
b) Malik veya maliklerin ad ve soyadları,
c) Kamulaştırmayı yapan idarenin adı,
d) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, tebligat veya ilantarihinden itibaren kamulaştırma işlemine idari yargıda iptal veya adli yargıdamaddi hatalara karşı düzeltim davası açabilecekleri,
e) Açılacak davalarda husumetin kime yöneltileceği,
f) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, kamulaştırmaişlemine karşı idari yargıda iptal davası açanların, dava açtıklarını veyürütmenin durdurulması kararı aldıklarını belgelendirmedikleri takdirde,kamulaştırma işleminin kesinleşeceği ve mahkemece tespit edilen kamulaştırmabedeli üzerinden taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adına tesciledileceği,
g) Mahkemece tespit edilen kamulaştırma bedelinin hak sahibi adınahangi bankaya yatırılacağı,
h) Konuya ve taşınmaz malın değerine ilişkin tüm savunma vedelilleri, tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde mahkemeye yazılı olarakbildirmeleri gerektiği,
Belirtilir.
Mahkemece, kamulaştırılacak taşınmaz malın bulunduğu yerde mahalligazete çıkıyor ise, bu mahalli gazetelerden birisinde ve Türkiye genelindeyayımlanan gazetelerin birisinde kamulaştırmanın ve belgelerin özeti en az birdefa yayımlanır.
Mahkemece belirlenen günde yapılacak duruşmada hakim, taşınmazmalın bedeli konusunda tarafları anlaşmaya davet eder. Tarafların bedelde anlaşmasıhalinde hakim, taraflarca anlaşılan bu bedeli kamulaştırma bedeli olarak kabuleder ve sekizinci fıkrının ikinci ve devamı cümleleri uyarınca işlem yapar.
Mahkemece yapılan duruşmada tarafların bedelde anlaşamamalarıhalinde hakim, en geç on gün içinde keşif ve otuz gün sonrası için de duruşmagünü tayin ederek, 15 inci maddede sayılan bilirkişiler marifetiyle ve tümilgililerin huzurunda taşınmaz malın değerini tespit için mahallinde keşifyapar. Yapılacak keşifte, taşınmaz malın bulunduğu yerin bağlı olduğu köy veyamahalle muhtarının da hazır bulunması amacıyla, muhtara da davetiye çıkartılırve keşifte hazır bulunması temin edilerek, muhtarın beyanı da alınır.
Bilirkişiler,taraflar ve diğer ilgililerin beyanını da dikkate alarak, 11 inci maddedekiesaslar doğrultusunda taşınmaz malın değerini belirten raporlarını onbeş güniçinde mahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu, duruşma günü beklenmeksizintaraflara tebliğ eder. Yapılacak duruşmaya hakim, taraflar veya vekillerini vebilirkişileri çağırır. Bu duruşmada tarafların bilirkişi raporlarına varsaitirazları dinlenir ve bilirkişilerin bu itirazlara karşı beyanları alınır.
(Değişik sekizinci fıkra: 19/4/2018-7139/26 md.) Taraflarınbedelde anlaşamamaları halinde gerektiğinde hâkim tarafından onbeş gün içindesonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir ve hâkim,tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarındanyararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder.Mahkemece tespit edilen bu bedel, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkınınkamulaştırılma bedelidir. Tarafların anlaşması halinde kamulaştırma bedeliolarak anlaşılan miktar peşin ve nakit olarak, hak sahibi adına bankayayatırılır. Tarafların anlaşamaması halinde hâkim tarafından kamulaştırma bedeliolarak tespit edilen bedelin idarenin kıymet takdir komisyonunca tespit edilenbedelden az olması durumunda hâkim tarafından tespit edilen bedel, fazla olmasıdurumunda idarenin kıymet takdir komisyonunca tespit ettiği bedel, peşin venakit olarak hak sahibi adına, kalanı ise bedele ilişkin kararın kesinleşmesinekadar üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılmak ve kesinleşen karara göre haksahibine verilmek üzere mahkemece belirlenecek banka hesabına yatırılması veyatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeş gün süre verilir.Kamulaştırma bu Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılmış iseilk taksitin yine peşin ve nakit olarak hak sahibi adına, hak sahibi tespitedilememiş ise ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere 10 uncumaddeye göre mahkemece yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankayayatırılması ve yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeşgün süre verilir. Gereken hallerde bu süre bir defaya mahsus olmak üzeremahkemece uzatılabilir. İdarece, kamulaştırma bedelinin hak sahibi adınayatırıldığına, hâkim tarafından kamulaştırma bedeli olarak tespit edilenbedelin idarenin kıymet takdir komisyonunca tespit ettiği bedelden fazla olmasıhalinde fazla olan tutarın bloke edildiğine veya hak sahibinin tespitedilemediği durumlarda ise ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzerebloke edildiğine dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idareadına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilirve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescilhükmü kesin olup, tarafların bedele ilişkin istinaf veya temyiz haklarısaklıdır. İstinaf veya temyiz incelemesi sonucunda kesinleşen kamulaştırmabedeli, hak sahibine peşin ve nakit olarak ödenen tutardan daha az olmasıdurumunda aradaki fark ilgilisinden talep edilir. İdare tarafından hak sahibiadına yapılan ödeme tarihi ile geri ödemeye ilişkin yazının ilgilisine tebliğedildiği tarih arasındaki süre için faiz alınmaz.
(Ek fıkra: 11/4/2013-6459/6 md.) Kamulaştırmabedelinin tespiti için açılan davanın dört ay içinde sonuçlandırılamamasıhâlinde, tespit edilen bedele bu sürenin bitiminden itibaren kanuni faizişletilir.
Bu maddede öngörülen işlemler, mahkemenin davetine uymayanlarolduğu takdirde ilgilinin yokluğunda yapılır.
Hak sahibinin tespit edilemediği durumlarda mahkemece,kamulaştırma bedelinin üçer aylık vadeli hesaba dönüştürülerek nemalandırılmasıamacıyla gerekli tedbirler alınır.
Kamulaştırılmasıyapılan taşınmaz mal, tahsis edildiği kamu hizmeti itibariyle sicile kaydıgerekmeyen bir niteliğe dönüşmüş ise, istek halinde mahkemece sicil kaydınınterkinine karar verilir.
Bu tescil ve terkin işlemi sırasında mal sahiplerinin bu taşınmazmal nedeniyle vergi ilişkisi aranmaz. Ancak, tapu dairesi durumu ilgili vergidairesine bildirir.
14 üncü maddede belirtilen süre içinde, kamulaştırma işleminekarşı hak sahipleri tarafından idari yargıda iptal davası açılması ve idariyargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halindemahkemece, idari yargıda açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucunagöre işlem yapılır.
Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal veya maddihatalara karşı adli mahkemelerde açılacak düzeltim davalarında hangi idareyehusumet yöneltileceğinin davetiye ve ilanda açıkça belirtilmemiş veya yanlışgösterilmiş olması nedeniyle davada husumet yanlış yöneltilmiş ise, gerçekhasma tebligat yapılmak suretiyle davaya devam olunur.
B. 4650 sayılı Kanun’un 6. maddesi iledeğiştirilen 11. maddesi şöyledir:
“Kamulaştırma bedelinin tespiti esasları:
Madde 11- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/6 md.)
15 inci madde uyarıncaoluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz mal veya kaynağınbulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunan ilgilileri dedinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;
a) Cinsve nevini,
b)Yüzölçümünü.
c) Kıymetiniektileyebilecek bütün nitelik ve unsarlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,
d) Varsa vergibeyanını,
e) Kamulaştırmatarihindeki resmi makamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,
f) Arazilerde, taşınmazmal veya kaynağın (…) mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılmasıhalinde getireceği net gelirini.
g) Arsalarda,kamulaştırılma gününden önceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satışdeğerini,
h) Yapılarda, (…) resmibirim fiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,
ı) (Değişik:19/4/2018-7139/27 md.) Bu fıkrada belirtilen unsurlara göre tespit edilen arazibedelinin yarısını geçmemek ve her bir ölçünün etkisi açıklanmak kaydıylabedelin tespitinde etkili olacak diğer objektif ölçüleri,
Esas tutarakdüzenleyecekleri raporda bütün bu unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmeksuretiyle ve ilgililerin beyanını da dikkate alarak Sermaye PiyasasıKurulu tarafından kabul edilen değerleme standartlarına uygun, gerekçelibir değerlendirme raporuna dayalı olarak taşınmaz malın değerini tespitederler.
(4) 3/11/2016tarihli ve 6754 sayılı Kanunun 38 inci maddesiyle, bu maddenin birincifıkrasına “ilgililerin beyanını da dikkate alarak” ibaresinden sonra gelmeküzere “Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kabul edilen değerleme standartlarınauygun,” ibaresi eklenmiştir.
Taşınmaz malındeğerinin tespitinde, kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsününsebep olacağı değer artışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerinegöre getireceği kâr dikkate alınmaz.
Kamulaştırma yoluylairtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veya kaynaktameydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymet düşüklüğükamulaştırma bedelidir.”
C. 4650 sayılı Kanun’un 14. maddesi ile değiştirilen 25. maddesişöyledir:
“ Hakların sınırlandırılması ve mülkiyetin idareye geçmesi
Madde 25- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/14 md.)
Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesi bakımındankamulaştırma işlemi, mal sahibi için 10 uncu madde uyarınca mahkemece yapılantebligatla başlar. Mülkiyetin idareye geçmesi, mahkemece verilen tescil kararıile olur.
Mahkemece verilen tescil kararı tarihinden itibaren taşınmaz malsahibinin, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz malda yeni inşaat veyaekim yapmak veya mevcut inşaatta esaslı değişiklikler meydana getirmek gibikullanma hakları kalkar. Bundan sonra yapılanların değeri dikkate alınmaz.
(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/27 md.) Baraj, sulama şebekelerive boru hatları, karayolu, demiryolu, liman ve havaalanı gibi gelecek yıllarasari büyük projelerde kamu yararı kararı kamulaştırılacak taşınmazlarınbulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süre ile asılmaksuretiyle ilan edilir. Kamu yararı kararının ilan süresinin bitimindenitibaren, kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine yapılan sabit tesisler iledikilen ağaçların bedeli, kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkatealınmaz. (Değişik üçüncü cümle: 19/4/2018-7139/28 md.) Taşınmazlardakibu sınırlama ilan tarihinin bitiminden itibaren beş yıl olup, bu süreCumhurbaşkanı tarafından bir defaya mahsus olmak üzere beş yıl süre ileuzatılabilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (İçtüzük) hükümleriuyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, RaportörCengiz ERTEN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasayaaykırılığın mahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntembelirtilmiştir.
3. 6216 sayılı Kanun’un40. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin budavada uygulanacak bir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılanbelgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği kuralabağlanmış; anılan fıkranın (a) bendinde de “İptali istenen kurallarınAnayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvurukararının aslı” Mahkemeye gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır.Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksunveya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafındanesas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
4. İçtüzük’ün46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuranMahkemenin gerekçeli kararında Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerinher birinin Anayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğununayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifadeedilmiştir. Yine İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendindede Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerinbulunduğu tespit edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeyegeçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği; (2) numaralı fıkrasında iseanılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuran mahkemenineksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
5. Yapılan incelemede, itiraz yoluna başvuran Mahkemeninbaşvuru kararında Anayasa’nın 2., 10., 11., 13., 35.,46. ve 152. maddelerine aykırı olduğu belirtilen itiraz konusu kuralların herbirinin hangi nedenlerle Anayasa’ya aykırı olduğunun ayrı ayrı vegerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmediği anlaşılmıştır.
6. Açıklanannedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendiile İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğuanlaşılan itiraz başvurusunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralıfıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizinreddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun;
A. 24/4/2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5. maddesiyledeğiştirilen 10. maddesinin 19/4/2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanun’un 26.maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının,
B. 4650 sayılı Kanun’un 6. maddesiyle değiştirilen 11.maddesinin birinci fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen(ı) bendinin,
C. 4650 sayılı Kanun’un 14. maddesiyle değiştirilen 25.maddesine 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenenüçüncü fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle değiştirilen üçüncücümlesinin,
iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itirazbaşvurusunun, 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğinceyöntemine uygun olmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE, 25/9/2018tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ