ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/153
Karar Sayısı : 2018/119
Karar Tarihi : 27/12/2018
R.G. Tarih – Sayı : 15/1/2019– 30656
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 1. Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 26/9/2004 tarihli ve5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 292. maddesinin (1) numaralı fıkrasınınAnayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline kararverilmesi talebidir.
OLAY: Sanık hakkında ceza infaz kurumundan kaçmasuçunu işlediği iddiasıyla açılan kamu davasında itiraz konusu kuralınAnayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
5237 sayılı Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 292.maddesi şöyledir:
“Hükümlü veya tutuklunun kaçması
Madde 292- (1) Tutukevinden, ceza infaz kurumundanveya gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlühakkında altı aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(2) Bu suçun, cebir veya tehdit kullanılarak işlenmesi halinde,bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
(3) Bu suçun, silahlı olarak ya da birden çok tutuklu veya hükümlütarafından birlikte işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek cezabir katına kadar artırılır.
(4) Bu suçun işlenmesi sırasında kasten yaralama suçunun neticesisebebiyle ağırlaşmış hallerinin veya kasten öldürme suçunun gerçekleşmesi ya daeşyaya zarar verilmesi durumunda, ayrıca bu suçlara ilişkin hükümlere görecezaya hükmolunur.
(5) Bu maddede yazılı hükümler, ceza infaz kurumu dışındaçalıştırılan hükümlüler ile hapis cezası adlî para cezasından çevrilmiş olanlarhakkında da uygulanır.
(6) (Mülga: 29/6/2005 – 5377/33 md.)”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerininİnfazı Hakkında Kanun’un 97. maddesi şöyledir:
“İzinden dönmeme, geç dönme
Madde 97- (1) İzinden dönmeyen veya iki günden fazla bir süregeçtikten sonra dönen hükümlüler hakkında Türk Ceza Kanununun 292 nci veizleyen maddelerinde yazılı hükümler uygulanır.
(2) İzin süresini iki gün veya daha az bir süre geçiren hükümlülerhakkında disiplin işlemi yapılır. İzinli iken firar eden hükümlüye bir dahaizin verilmez.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 6/12/2018 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle sınırlama sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. maddesi ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddesine göre Anayasa Mahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular itirazyoluna başvuran mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ilesınırlıdır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5237 sayılı Kanun'un 292.maddesinin (1) numaralı fıkrasının iptalini istemiştir. Söz konusu fıkrahükümlü ya da tutuklunun ceza infaz kurumundan, tutukevinden veya gözetimialtında bulunduğu sırada görevlilerin elinden kaçması hâlinde uygulanacak genelkuraldır.
4. Bakılmakta olan davadaki uyuşmazlık konusunu ise sanığın açıkceza infaz kurumunda hükümlü iken ceza infaz kurumundan kaçmasıoluşturmaktadır. Dolayısı ile tutukevinden veya gözetimi altında bulunduğugörevliler elinden kaçan tutuklu fiilinin cezalandırılması için açılmış birdava bulunmamaktadır. Bu bakımdan fıkraya ilişkin esas incelemenin “…cezainfaz kurumundan…” ve “…hükümlü…” ibareleri ile sınırlı olarak yapılmasıgerekir.
5. Açıklanan nedenlerle 5237 sayılı Kanun’un 292. maddesinin (1)numaralı fıkrasının esasına yönelik incelemenin “…ceza infaz kurumundan…”ve “…hükümlü…” ibareleri ile sınırlı olarak yapılmasına, OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararı ve ekleri Raportör Aydın AYGÜN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanunhükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın cezainfaz kurumundan kaçma suçunu düzenlediği, bu suçun oluşabilmesi için cezainfaz kurumundan kaçtıktan sonra geçmesi gereken zorunlu bir süreninbulunmadığı, 5275 sayılı Kanun’un 97. maddesinin itiraz konusu kurala atıfyaptığı ve itiraz konusu kural kapsamında ceza öngördüğü ancak 5275 sayılıKanun’un 97. maddesindeki suçun oluşabilmesi için ceza infaz kurumundan izinliolarak ayrılan hükümlünün izin süresinin bitiminden itibaren en az iki günlüksürenin geçmesine rağmen dönmemesinin gerektiği, izin bitiminden itibaren ikigünlük süre geçtikten sonra dönen hükümlü ile ceza infaz kurumundan firar edenhükümlünün ceza infaz kurumunda bulunma yükümlülüğü bakımından eşit konumdaoldukları hâlde firar fiili yönünden izinden dönmeme suçuna benzer şekilde ikigünlük bir sürenin öngörülmemesinin eşitlik ilkesiyle çeliştiği belirtilerekkuralın Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. 5237 sayılı Kanun’un 292. maddesinin (1) numaralı fıkrasındatutukevinden, ceza infaz kurumundan veya gözetimi altında bulunduğugörevlilerin elinden kaçan tutuklu veya hükümlünün hapis cezası ilecezalandırılacağı öngörülmektedir. İtirazkonusu kural, 5237 sayılı Kanun’un 292. maddesinin (1) numaralıfıkrasında yer alan “…ceza infaz kurumundan…” ve “…hükümlü…”ibareleridir.
9 Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylemve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasave kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir.
10. Hukuk devletinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirlerine ilişkin kurallar, Anayasa’ya aykırı olmamak üzere ülkenin sosyal,kültürel yapısı, ahlaki değerleri ve ekonomik hayatın gereksinimlerini gözönünealan suç politikasına göre belirlenir. Kanun koyucu, izlediği suç politikasıgereği bazı fiilleri ceza hukuku alanından çıkarabileceği gibi koruduklarıhukuki yararları ve neden olduğu sonuçları esas alarak bir takım suçları farklıyaptırımlara da tâbi kılabilir. Kanun koyucunun bu konudaki tercih vetakdirinin yerindeliğinin incelenmesi, anayasal denetimin kapsamı dışındakalmaktadır.
11. Bununla birlikte hukuk devleti ilkesinin bir gereği olanölçülülük ilkesi uyarınca düzenlemelerde öngörülen cezalar, insan onurunaaykırı olmamalı ve suçla yaptırım arasında bir ölçüsüzlüğe yol açmamalıdır.Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmaküzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik, başvurulan önleminulaşılmak istenen amaç için elverişli olmasını, gereklilik başvurulanönlemin ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmasını, orantılılık isebaşvurulan önlem ve ulaşılmak istenen amaç arasında olması gereken ölçüyü ifadeetmektedir. Bir kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasındada ölçülülük ilkesi gereğince makul bir dengenin bulunmasızorunludur.
12. Anayasa Mahkemesi birçok kararında hangi fiillerin suç olarakdüzenleneceği hususunun Anayasa’ya aykırı olmamak kaydıyla suç politikasınailişkin bir mesele olduğunu belirtmiştir. İtiraz konusu kuralın öngördüğü cezayaptırımının, devletin adli yargı fonksiyonlarını cezaların infazı ileulaşılmak istenen amaçlar çerçevesinde yerine getirebilmesini, ceza infazsisteminin etkin bir biçimde işlemesini, suçların ve suçluların takibinin teminedilmesini sağlamayı amaçladığı anlaşılmaktadır. Kanun koyucunun anılanamaçlara uluşmak için hükümlünün kaçma fiiline hapis cezası öngörmesininelverişsiz ve gereksiz olduğu söylenemez. Ayrıca kaçma fiilinin cebir vetehditle ya da silahla gerçekleştirilmesi cezanın artırılmasına neden olannitelikli hâller olarak düzenlenmiştir. Yine bu suç için hükümlünün ceza infazkurumundan kaçtıktan sonra belirli bir süre içerisinde kendiliğinden teslimolması hâlinde cezanın indirilmesine imkân sağlayan etkin pişmanlık hükümlerinede yer verilmiştir. Bu bağlamda fiilin işleniş biçimine göre cezalarınbelirlendiği ve etkin pişmanlık hükümlerine de yer verildiği görülmektedir.Dolayısıyla kurala konu suç yönünden Kanunda bir bütün olarak ulaşılmak istenenamaç ve araç arasında makul bir denge gözetildiği anlaşılmaktadır. Bunedenlerle kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında düzenlediği itirazkonusu kural ölçülülük ilkesine aykırı değildir.
13. İtiraz başvurusunda izin süresinin bitiminden itibaren ikigünlük süre içerisinde ceza infaz kurumuna dönen hükümlüler ile ceza infazkurumundan firar eden hükümlüler karşılaştırılmak suretiyle itiraz konusukuralın eşitlik ilkesi ile çeliştiği ileri sürülmüştür.
14. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit haklarasahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatlaalınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./ Çocuklar,yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul vegaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organlarıve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesineuygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmeksuretiyle kanun önünde eşitlik ilkesine yerverilmiştir.
15. Kanun önünde eşitlik ilkesi, hukuksal durumlarıaynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değilhukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacıaynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlıtutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.Bu ilkeyle aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallaruygulanarak kanun karşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Kanunönünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamınagelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir.
16. Ceza infaz kurumundan izin verilerek ayrılmasına müsaadeedilen hükümlünün izinden süresi içerisinde dönmemesi ile firar eden hükümlününhukuki statülerinin farklı olduğu açıktır. İzinden süresinde dönmeme fiilininihlal ettiği hukuki yarar ile ceza infaz kurumundan kaçma fiilinin ihlal ettiğihukuki yarar birbirinden farklıdır. Bu kapsamda kanun koyucunun izindensüresinde dönmemeyle ceza infaz kurumundan firar etme suçlarının maddiunsurlarını farklı olarak düzenlemesi eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
17. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 292.maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…ceza infazkurumundan…” ve “…hükümlü…” ibarelerinin Anayasa'yaaykırı olmadıklarına ve itirazın REDDİNE 27/12/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ