ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/160
Karar Sayısı : 2019/23
Karar Tarihi : 10/4/2019
R.G.Tarih-Sayısı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnüçüncüDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2003 tarihli ve5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılıKanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (b)bendinin, Anayasa’nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: İdari para cezasının iptali talebiyleaçılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİGÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 19. maddesi şöyledir:
“İdari para cezaları
Madde 19- (Değişik: 28/3/2013-6455/44 md.)
Bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idari yaptırımlarınuygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. BuKanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleriengellemez.
Bu Kanuna göre;
a) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara bir milyon Türk Lirası idaripara cezası verilir:
1) Lisans almaksızın lisansa tabi faaliyetlerin yapılması.
2) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali.
3) 18 inci maddenin ihlali.
b) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayiliklisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcılisansı sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biriuygulanır.
c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılan uygulamaların dolaylıveya dolaysız olarak engellenmesi veya engellenmeye teşebbüs edilmesi.
2) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması.
3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerin ihlali.
d) 8 inci maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yeralan cezanın beşte biri uygulanır.
e) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirası idaripara cezası verilir:
1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veyaişletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerinyapılması.
2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyetgösterilmesi.
3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvimyılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendiharicindeki bentlerin ihlali.
4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolamatesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi.
f) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındakiihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beştebiri uygulanır.
g) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetkiverilen bağımsız gözetim firmalarının yükümlülüklerini yerine getirmemelerihalinde (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır.
h) 16 ncı madde uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğübulunan lisans sahiplerine, eksik tuttukları her bir ton ürün için iki yüz TürkLirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında tonküsuratı dikkate alınmaz.
Ceza uygulanan bir fiilin iki takvim yılı geçmeden aynı kişitarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat olarak uygulanır.
İdari para cezaları, ön araştırma veya soruşturma aşamasınıntamamlanmasından sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır.
Bu Kanunun kaçakçılık kapsamında verilen idari para cezalarınakarşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz.
İdari para cezalarının tebliğ tarihini izleyen otuz gün içindeödenmemesi halinde, cezanın ilgili vergi dairesi aracılığı ile tahsilisağlanır. Tahsilatta 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiğiyükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin TürkLirasına kadar idari para cezası verilir.
Tesisler, lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisansgerektirmeyen faaliyet gösterecek hale getirilinceye kadar mühürlenir.”
B.İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un ilgili görülen 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l)bendi şöyledir:
“Lisans sahiplerinin temel hak ve yükümlülükleri
Madde 4-
…
Bu Kanuna göre faaliyette bulunanlar;
…
l) (Ek: 28/3/2013-6455/37 md.) Kaçak akaryakıt veya sahte ulusalmarker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeyeyarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırısabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmamak,
İle yükümlüdür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan TahsinGÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’inkatılımlarıyla 27/12/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Osman KODAL tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanunhükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
3. Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının itiraz konusu(b) bendinde, 4. maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayilik lisansısahipleri tarafından ihlali hâlinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisanssahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte birinin uygulanacağıhükme bağlanmıştır.
4. Kanun’un itiraz konusu kuralı içeren 19. maddesi 14/2/2019tarihli ve 7164 sayılı Maden Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve Kanun HükmündeKararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 32. maddesiyledeğiştirilmiştir. Anılan değişiklikle 4. maddenin dördüncü fıkrasının (l)bendinin bayilik lisansı sahipleri tarafından ihlali hâlinde bayinin sözleşmeyaptığı dağıtıcı lisans sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanındörtte birinin uygulanacağını öngören itiraz konusu kurala madde metninde yerverilmemiştir.
5. Bu itibarla söz konusu değişiklik sonrasında bayilerinakaryakıt istasyonunda kaçak akaryakıt veya sahte ulusal marker elde etmeye,satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeye yarayacak şekildelisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırı sabit ya da seyyartank, düzenek veya ekipmanı bulundurmama yükümlülüğünü ihlal etmeleri hâlindedağıtıcıya idari para cezası verilmesi mümkün değildir.
6. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 2.maddesinde kabahat deyiminin kanunun, karşılığında idari yaptırım uygulanmasınıöngördüğü haksızlık anlamına geldiği belirtilmiş; aynı Kanun’un “Genelkanun niteliği” kenar başlıklı 3. maddesinde de Kanun’un idariyaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin diğer kanunlardaaksine hüküm bulunmaması hâlinde, diğer genel hükümlerinin ise idari paracezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımını gerektiren bütün fiillerhakkında uygulanacağı öngörülmüştür.
7. 5326 sayılı Kanun’un “Zaman bakımından uygulama” kenarbaşlıklı 5. maddesinin (1) numaralı fıkrasında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılıTürk Ceza Kanunu’nun zaman bakımından uygulamaya ilişkin hükümlerininkabahatler bakımından da uygulanacağı belirtilmiş, söz konusu fıkrada göndermeyapılan 5237 sayılı Kanun’un “Zaman bakımından uygulama” kenarbaşlıklı 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasında da “Suçun işlendiğizaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunlarınhükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur” hükmüneyer verilmiştir.
8. Anılan düzenlemeler gözönünde bulundurulduğunda idari paracezası verilmesinin dayanağını oluşturan kuralın 5015 sayılı Kanun’un 7164sayılı Kanun’un 32. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinde yer almaması sonucuortaya çıkan ve davacının lehine olan hukuki durumun itiraz başvurusundabulunan Mahkemede bakılmakta olan davada dikkate alınması gerektiği açıktır.Nitekim Danıştayın içtihatları da bu doğrultudadır (DİDDK, E.2009/2519,K.2012/611, 19/4/2012; D13D, E.2012/3955, K.2014/3682, 20/11/2014). Bu itibarlaKanun’un 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayilik lisansısahipleri tarafından ihlali hâlinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcı lisanssahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte birininuygulanacağını öngören itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanmaimkânı kalmamıştır.
9. Açıklanan nedenlerle konusu kalmayan iptal talebi hakkındakararverilmesineyer olmadığına karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19.maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendine ilişkin iptal talebi hakkında KARARVERİLMESİNEYER OLMADIĞINA 10/4/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU