ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/164
Karar Sayısı : 2022/134
Karar Tarihi : 9/11/2022
R.G.Tarih-Sayı :9/5/2023-32185
İPTAL DAVASINI AÇAN:Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri EnginALTAY, Özgür ÖZEL ve Engin ÖZKOÇ ile birlikte 137 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un;
A. 1. maddesininve ekli (1) sayılı listenin,
B. 3. maddesininve ekli (4) sayılı listenin,
C. 4. maddesininve ekli (5) sayılı listenin,
Ç. 5. maddesininve ekli (6) sayılı listenin,
D. 6. maddesininve ekli (7) sayılı listenin,
E. 7. maddesininve ekli (8) sayılı listenin,
yok hükmünde olduklarına, yokhükmünde olduklarının kabul edilmemesihâlinde Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9., 13., 15., 17., 20., 23.,26., 28., 29., 30., 33., 35., 36., 38., 42., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128., 129. ve 130. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un iptali talep edilen;
1. 1. maddesişöyledir:
“Kamu personeline ilişkin tedbirler
MADDE 1- (1) Terör örgütlerine veya Milli GüvenlikKurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilenyapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarlairtibatı olan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başkahiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi birtebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesisedilir.
(2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılankişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır vebu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarakgörevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sairgörevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığınailişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturduklarıkamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir.Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar.Bu kişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport biriminederhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerincepasaportlar iptal edilir.
(3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevindençıkarılanlar, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibiunvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarınıkullanamazlar ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlananhaklardan yararlanamazlar.”
2. 3. maddesişöyledir:
“Rütbesialınan Türk Silahlı Kuvvetleri personeli
MADDE 3- (1) Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekliye sevkedilen, kendi isteğiyle emekli olan, istifa eden veya başka bir sebepleayrılanlardan, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milligüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğudeğerlendirilen ve ekli (4) sayılı listede yer alanların rütbeleri alınır veemekli kimlikleri iptal edilir. Bu kişiler kamu görevine yeniden kabuledilmezler, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemezler. Ayrıca bunlaruhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar vebu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar. Bukişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri desona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, pilot lisansları, gemiadamlığına ilişkin belgeleri ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptaledilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanıolamazlar.”
3. 4. maddesişöyledir:
“Rütbesialınan Emniyet Teşkilatı personeli
MADDE 4- (1) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı EmniyetTeşkilat Kanununun 55 inci maddesinin ondokuzuncu ve yirminci fıkraları ilegeçici 27 nci maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilenler, kendi isteğiyleemekli olanlar veya Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göremeslekten veya Devlet memurluğundan çıkarılanlar ile müstafi sayılanlardanterör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğinekarşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen veekli (5) sayılı listede yer alanların rütbeleri alınır. Bu kişiler görevyaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudanveya dolaylı görevlendirilemezler; ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış olduklarımesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlıolarak sağlanan haklardan yararlanamazlar. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan hertürlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiyekurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silahruhsatları, emekli polis kimlikleri, gemi adamlığına ilişkin belgeleri, pilotlisansları ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bukişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar.”
4. 5. maddesişöyledir:
“Rütbesi alınanJandarma Genel Komutanlığı Teşkilatı personeli
MADDE 5- (1) Jandarma Genel Komutanlığından resenemekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan, ilişiği kesilen, sözleşmesifeshedilen, istifa eden, müstafi veya çekilmiş sayılan, 31/1/2013 tarihli ve6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanununa göre Silahlı Kuvvetlerdenayırma cezası verilerek Jandarma Genel Komutanlığından çıkarılan, 14/7/1965tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 31/1/2018 tarihli ve 7068sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninKabul Edilmesine Dair Kanun hükümlerine göre, Devlet memurluğundan veyameslekten çıkarılan subay, astsubay ve uzman jandarma ile 27/7/1967 tarihli ve926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun geçici 32 nci maddesikapsamında haklarında işlem tesis edilenlerden; terör örgütlerine veya MilliGüvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ve ekli (6) sayılı listede yeralanların rütbeleri alınır ve emekli kimlikleri iptal edilir. Bu kişiler kamugörevine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemezler.Ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarınıkullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardanyararlanamazlar. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sairgörevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, pilot lisansları,ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bu kişiler özelgüvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bu kişilerden,çeşitli sebeplerle halen kamu konutlarında oturanlar on beş gün içinde tahliyeedilir.”
5. 6. maddesişöyledir:
“Yurtdışında öğrenim görenler
MADDE 6- (1) 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı EcnebiMemleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna tabi öğrencilerden, terörörgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ve ekli (7) sayılı listede yer alankişinin öğrencilikle ilişiği kesilmiştir. Bu kişi hakkında 18/10/2016 tarihlive 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin KanunHükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 4 üncümaddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır. Bu kişinin bukapsamda gördüğü eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemleri yapılmaz ve bukişi söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlıhaklardan yararlanamaz.”
6. 7. maddesişöyledir:
“Kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler
MADDE 7- (1) Terör örgütlerine veya Milli GüvenlikKurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilenyapı, oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olan veekli (8) sayılı listede yer alan kurum ve kuruluşlar kapatılmıştır.
(2) Birinci fıkra kapsamında kapatılan kurum vekuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü malvarlığı, alacak ve haklar,belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara aittaşınmazlar tapuda resen Hazine adına, her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükündenari olarak tescil edilir. Bunların her türlü borçlarından dolayı hiçbir şekildeHazineden bir hak ve talepte bulunulamaz. Devre ilişkin işlemler ilgili tümkurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığıtarafından yerine getirilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, SerdarÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ,Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla17/1/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esasinceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportörİsmail Emrah PERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, davakonusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un YokHükmünde Olduğunun Tespiti Talebinin İncelenmesi
3. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların da yer aldığıKanun’un olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesinin (OHAL KHK’sı)onaylanmasından ibaret olduğu, bununlabirlikte KHK’nın onaylanması için Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nünöngördüğü otuz günlük süreye uyulmadığından Kanun’un yürürlükten kalkmış olanbir KHK’yı onayladığı, diğer yandan KHK’nın 4/6/2018 tarihli Bakanlar Kurulutoplantısında kararlaştırıldığı, yayım tarihinin ise 8/7/2018 olduğugözetildiğinde kendilerine yaptırım uygulanan kişiler ile kurum ve kuruluşlarınisimlerinin yer aldığı ekli listelerin KHK’ya sonradan eklendiğininanlaşıldığı, Kanun’un OHAL’in sona erdiği 18/7/2018 tarihinden sonra kabuledildiği belirtilerek Kanun’un 1., 3., 4., 5., 6. ve 7. maddeleri ile ekli (1),(4), (5), (6), (7) ve (8) sayılı listelerinin Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile2., 8., 9., 13., 15., 17., 20., 23., 26., 28., 29., 30., 33., 35., 36., 38.,42., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128., 129. ve 130. maddelerineaykırı olduğu ve öncelikle yokluğunun tespitine karar verilmesi gerektiği ilerisürülmüştür.
4. Anayasa’nın87. maddesinde kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak, Türkiye Büyük MilletMeclisi’nin (TBMM) görev ve yetkileri arasında sayılmış; 89. maddesinde deCumhurbaşkanının TBMM’ce kabul edilen kanunları on beş gün içindeyayımlayacağı, yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları ise bir daha görüşülmeküzere aynı süre içinde TBMM’ye geri göndereceği belirtilmiştir.
5. Kanuntasarı ve tekliflerinin TBMM’de görüşülerek kabul edilmesi, söz konusu tasarıveya teklifin kanunlaşması sonucunu doğurmakta; bir başka deyişle TBMM’nintasarı ve teklifin kabulü yönündeki iradesi, kanunun varlık kazanması içingerekli ve yeterli bulunmaktadır. Cumhurbaşkanının bir kanunu yayımlaması,TBMM’nin bu yöndeki kabulü ile vücut bulan kanuna yeniden varlık sağlamadığıgibi bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri göndermesi de kanunun varlığınıortadan kaldırmamaktadır. Belirtilen nedenle Cumhurbaşkanının kanunu yayımlamairadesi ve kanunun Resmî Gazete’de yayımlanması, kanunun aleniyet kazanması veyürürlüğe girmesi bakımından önem taşımaktadır.
6. Birnormun yokluğu, hukuk dünyasında hiç doğmamış olduğunun ifadesidir. Normunvarlığı ise o normun yürürlüğe girmesine ve uygulanmasına bağlıbulunmamaktadır. Varlık, yürürlük ve uygulanma kavramlarıbirbirinden farklı olup varlık, bir normun hukuk âleminde vücutbulmasını ifade etmektedir. Kanunlar bakımından yokluk, parlamento iradesininbulunmaması gibi durumlarda, başka bir ifadeyle bir normun varlığının zorunlukoşulları bulunmadığı takdirde söz konusu olabilecektir.
7. Yokluktanfarklı olan hukuka aykırılık hâli ise hukuk âleminde var olan normun, hukukunöngördüğü usul ve esaslar çerçevesinde çıkarılmaması anlamını taşımaktadır.Hukuka aykırılık hâli ne kadar ağır ve açık olursa olsun bir normun hukukaaykırı olması, zorunlu koşullarının bulunması suretiyle var olan o normunyokluğu sonucunu doğurmaz. Bu nedenle kanunların veya kanun hükümlerininAnayasa’ya uygunluk denetimi kapsamında incelenmesi gereken hususlardaAnayasa’ya aykırılığının tespiti, ilgili kanun veya kanun hükümlerininyokluğunu değil iptalini gerekli kılar (AYM, E.2018/59, K.2018/60, 31/05/2018,§ 7).
8. Dava dilekçesindeKanun’un Anayasa’ya aykırılığı yolunda ileri sürülen hususlar ile Kanun’da yeralan düzenlemelerin niteliği, Kanun’un varlık kazanmasını imkânsız kılan hâllerkapsamına girmediğinden, söz konusu kuralların Anayasa’ya uygunluk denetimikapsamında incelenmesini ve bu inceleme neticesinde varılacak sonuca göreilgili kuralın iptalini ya da iptal talebinin reddini gerekli kılmaktadır.
9. Açıklanan nedenlerle, dava konusu kuralların yokhükmünde olduklarının tespiti talebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Kadir ÖZKAYA ve YusufŞevki HAKYEMEZ bu sonuca farklı gerekçeyle katılmışlardır.
B. Kanun’un 1. Maddesi ile Ekli (1) Sayılı Listeninİncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
10. Kanun’un dava konusu 1. maddesinde, terör örgütlerineveya Millî Güvenlik Kurulunca (MGK) devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veyailtisakı yahut bunlarla irtibatı olan kamu personeli hakkında uygulanacaktedbirler düzenlenmiştir.
11. Maddenin (1) numaralı fıkrasında, terör örgütlerineveya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilenyapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarlairtibatı olan ve Kanun’a ekli (1) sayılı listede yer alan kişilerin kamugörevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarıldığı, bu kişilereayrıca herhangi bir tebligat yapılmayacağı, haklarında özel kanun hükümlerinegöre işlem tesis edileceği öngörülmüştür.
12. Maddenin (2) numaralı fıkrasında, (1) numaralı fıkragereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin mahkûmiyet kararı aranmaksızınrütbe ve/veya memuriyetlerinin alınacağı, bu kişilerin görev yaptıkları teşkilatayeniden kabul edilmeyecekleri, bir daha kamu hizmetinde istihdamedilemeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri,bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin desona ermiş sayılacağı, bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkinbelgeleri ve pilot lisanslarının iptal edileceği, bu kişilerin oturdukları kamukonutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilecekleri,özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları, bukişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhâlbildirimde bulunulacağı ve bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlarınıniptal edileceği belirtilmiştir.
13. Maddenin (3)numaralı fıkrasında ise (1) numaralı fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanlarınvarsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar,kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacakları, buunvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardanyararlanamayacakları hüküm altına alınmıştır.
14. Bu kapsamdaKanun’a ekli dava konusu (1) sayılı listeyle, çeşitli kamu kurumlarında çalışan18.626 kişinin görevine başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın sonverilmiştir.
2. İptal Taleplerinin Gerekçesi
15. Dava dilekçesindeözetle;
- Kamu görevinden çıkarma tedbirinin süre yönündenherhangi bir belirleme içermediği, etkilerinin OHAL’den sonra da devam ettiği,kapsamının geniş tutulduğu, tedbire muhatap kişiler hakkında objektif, tarafsızve şeffaf bir soruşturma süreci yürütülmediği, savunma hakkı tanınmadankişilerin görevlerine son verildiği,
- Tedbirlerin uygulanmasına dayanak gösterilen aidiyet,iltisak ve irtibat kavramlarının belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bu kavramlarınhukukumuza ilk defa girdiği 22/7/2016 tarihinden önceki fiillere uygulanmasınınyanında terör örgütü ya da MGK’ca millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespitedilen, yapı oluşum ve grupların tespiti açısından da kuralların geçmişeyürütüldüğü, ayrıca siyasi ve idari bir organ olan MGK’nın kararına dayalıolarak tedbir uygulanmasının hukukilik sorunu doğuracağı, kuralların kamudüzenine karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırma amacı bakımından zorunlu veölçülü olmadığı gibi OHAL’in gerekleriyle de uyumlu olmadığı, kurallardaöngörülen hususların Anayasa’nın mülga 121. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncamünhasıran 25/10/1983 tarihli ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu iledüzenlenebileceği, OHAL’in gerekli kıldığı konularda çıkarılabilecek OHALKHK’sı niteliği taşımayan düzenlemenin Anayasa Mahkemesinin 1991 ve 2003tarihli içtihatlarında belirtildiği gibi Anayasa’nın mülga 91. maddesikapsamında yetki kanununa dayanılarak çıkarılan bir KHK olarak dadeğerlendirilemeyeceği,
- Kişiler hakkında herhangi bir idari ya da adlisoruşturma yürütülmeden ve kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadan terörörgütleri ile ilişkili oldukları belirtilerek yaptırım uygulanmasınınAnayasa’nın 15. maddesinde OHAL’lerde dokunulamayacak çekirdek haklardan olanmasumiyet karinesine aykırılık oluşturduğu, bireysel idari işlem niteliğindekikamu görevinden çıkarma işleminin doğrudan OHAL KHK’sı adı altında yapılmaksuretiyle yargı denetimi dışında tutulduğu, her ne kadar daha sonraki birtarihte OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuşsa da Komisyon vesonraki sürecin kamu görevinden çıkarma işlemine karşı etkili bir denetimmekanizması sağlamadığı,
- Kamu görevinden çıkarma işleminin kamu görevlilerinindiğer özlük işleri kapsamında olduğundan Anayasa’nın 128. maddesine göremünhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği, Anayasa’nın 130. maddesi uyarıncaöğretim elemanlarının Yükseköğretim Kurulu ve üniversitelerin yetkili organlarıdışında kalan makamlarca her ne surette olursa olsun görevlerindenuzaklaştırılamayacakları, bu yönüyle kuralların OHAL KHK’sı niteliği taşımadığıgibi TBMM tarafından kanun şeklinde onaylanmasının Anayasa’nın mülga 121.maddesine aykırılık oluşturduğu,
- Yasama yetkisinin genelliği ilkesi gereği yasamaorganınca her konuda kanun çıkarılabilmesi mümkün olsa da kanunla bireyselişlem ya da yargı kararı niteliğinde tasarrufta bulunulamayacağı, dava konusukurallarla Kanun’a ekli (1) sayılı listede yer alan kişilerin statülerindekalıcı değişiklikler yapıldığı, bu nedenle tedbirlerin bireysel idari işlemniteliğinde olduğu, sırf yargı denetimi dışına çıkarmak amacıyla bireyselişlemlerin OHAL KHK’sı ile yapılarak kanun şeklinde onaylanmasının açık birfonksiyon gaspı niteliği taşıdığı,
- Bir kişinin terör örgütüne üye olup olmadığına ya dabir yapı veya oluşumun terör örgütü olduğuna karar verme yetkisinin yargımercilerine ait olduğu, kuralların kanun adı altında hem yargısal hem debireysel işlemin özelliklerini barındıran karma bir yapıda olduğu, bu durumunyasama, yürütme ve yargı fonksiyonlarının tek organda toplanması anlamınageldiği,
- Kamu görevinden çıkarılan kişilerin Kanun’a ekli (1) sayılıliste ile isim ve kimlik bilgilerinin Resmî Gazete’de yayımlanmasınınitibarlarını zedelediği, kamu görevinden çıkarma, ruhsat ve lisansların iptaledilmesi, unvan ve sıfatların alınması tedbirlerinin kişilerin maaş ve sosyalgüvenlik haklarında kayıplara sebebiyet verdiği, pasaportların iptaledilmesinin seyahat hürriyetini engellediği, bu kişilerin kamu görevinegirmeleri ya da kamu hizmetinde çalışmaları, özel güvenlik şirketinin kurucusuve ortağı olma imkânlarının ellerinden alınması suretiyle çalışma hak vehürriyeti ile kamu hizmetine girme hakkına kısıtlama getirildiği,
belirtilerek kuralların Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile2., 8., 9., 13., 15., 17., 20., 23., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91.,mülga 121., 125., 128., 129. ve 130. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kanun’un 1. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinde Yer Alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresi
16. Kanun’un 1.maddesinin (1) numaralı fıkrasının dava konusu kuralın da yer aldığı birincicümlesinde, terör örgütlerine veya devletinmillî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan Kanun’aekli (1) sayılı listede yer alan kişilerinbaşka hiçbir işleme gerek kalmaksızın kamu görevinden çıkarıldıkları hükümaltına alınmıştır. Dava konusu kural cümlede yer alan “…üyeliği, mensubiyetiveya…” ibaresidir.
17. Davakonusu kural ile 6/2/2018 tarihli ve 7086 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine DairKanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup anılan maddeniniptali talebiyle açılan davada Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin iptaline karar vermiştir.
18. Belirtilen kararda,üye ve mensup ibarelerinin, Kanun’a ekli (1) sayılı listede adıgeçen ve terör örgütü üyeliği suçundan ceza soruşturması veya kovuşturmasınamaruz kalan ancak haklarındaki süreç tamamlanıp suçlu olduklarına dair kesinhüküm tesis edilmeyen kişilerin terör örgütü üyesi veya mensubu olaraknitelendirilmelerine sebebiyet verebilecek nitelikte olduğu, dolayısıylakesinleşmiş mahkûmiyet hükmü olmadan kişilerin suçlu sayılmasına nedenolabilecek ifadeler içeren kuralın masumiyet karinesini ihlal ettiği sonucunaulaşılmıştır (bkz. § 58). Kararda ayrıcaAnayasa’nın 15. maddesinde OHAL’lerde dahi masumiyet karinesine aykırı işlemyapılamayacağının hükme bağlandığı belirtilmiştir.
19. Davakonusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durumbulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birincicümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
20. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 36. ve 38. maddelerine aykırıdır. İptaligerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 36. ve 38.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 23., 35., 48.,49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
b. Kanun’un 1. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresiDışında Kalan Kısmı ile (2) NumaralıFıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…ve/veya memuriyetleri…” İbaresive Kanun’a Ekli (1) Sayılı Liste
21. 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın40., 118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
22. Dava konusukurallarda terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarlairtibatı olan Kanun’a ekli (1) sayılılistede yer alan kişilerin kamu görevindenbaşka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılacakları ve memuriyetlerininalınacağı, bu kişilere ayrıca tebligat yapılmayacağı ve haklarında özel kanunhükümlerine göre işlem tesis edileceği hükme bağlanmıştır. Kurallar kapsamındaher bir kamu görevlisinin kanun hükmüyle görevine son verilmiş ve memuriyetlerialınmıştır.
23. Dava konusu kurallarla7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “…ve/veya memuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılı liste aynıiçeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve iptal taleplerinin reddine hükmedilmiştir.
24. Anılan kararda, kişilerinözel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına olağan dönem için Anayasa’daöngörülen güvencelerin ötesinde bir sınırlama getiren kuralların olağanüstüdönemlerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması vesınırlanmasını düzenleyen Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesigerektiği tespiti yapılmış (bkz. §§ 63-90); kişilerin özel hayatınasaygı gösterilmesini isteme hakkının OHAL yönetiminin benimsendiği dönemlerdeAnayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan dokunulması yasaklanmışçekirdek haklar arasında bulunmadığına ve milletlerarası hukuktan kaynaklanandiğer herhangi bir güvence (olağanüstü dönemlerde korunmaya devam edengüvenceler) kapsamında da bulunmadığına işaret edilmiştir. Uygulanan tedbirin kapsam ve yöntem açısından incelenmesi sonucunda isesöz konusu örgütlerle irtibatlı ya da iltisaklıolan tüm kamu görevlileri hakkında tedbirlerin uygulanmasının millî güvenlik vekamu düzeninin korunması, kamu hizmetinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesiamaçlarına ulaşma bakımından gerekli olduğu, ayrıca tedbirlerin her birbirey yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesinin yani bireyselleştirmeninsağlanması için Komisyon ve idare mahkemesine başvuru imkânı getirilmeksuretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı, söz konusugüvencelerin OHAL’e sebebiyet veren tehdit veya tehlikenin bertaraf edilmesineyönelik kuralların bu amaç dışında keyfî bir şekilde uygulanmasını engelleyeceknitelikte olduğu, bu durumda kişilerin özelhayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına durumun gerektirdiğiölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (bkz. §§ 91-129). Kararda ayrıca kuralların MGK kararlarına icrai bir işlev kazandırmasonucunu doğurmadığı da belirtilmiştir (bkz. §§ 130-139).
25. Dava konusu kurallaraçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “…ve/veya memuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılı listeninAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kurallaryönünden de geçerlidir.
26. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddigerekir.
Kurallarla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70. 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kurallarda öngörülen tedbirlerin cezai niteliği haizolmamasının bir sonucu olarak anılan tedbirlere ceza hukukunun çekirdekhaklarının uygulanmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu nedenlekuralların Anayasa’nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
Kuralların ayrıca Anayasa’nın 23., 48., 49., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.
c. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin,mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe … alınır” Bölümü
27. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
28. Kural,Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamu görevinden çıkarılan kişilerinrütbelerinin alınacağını hükme bağlamaktadır.
29. Davakonusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılankişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe … alınır” bölümü aynıiçeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
30. Belirtilenkararda, darbe girişimiyle devletindemokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terör örgütleri veyadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla OHAL şartlarında olağanusullerin ötesinde bir uygulamayla Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişilerin rütbelerinin alınmasını düzenleyen kuralın,özellikle tedbire karşı etkili idari ve yargısal yolların tesis edilmesiylebirlikte demokratik anayasal düzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacıbakımından kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesi hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediği sonucunavarılmıştır (bkz. § 148).
31. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkragereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızınrütbe … alınır” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
32. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70. 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasınagerek görülmemiştir.
Kuralın ayrıca Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.
ç. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “…ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabuledilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veyadolaylı olarak görevlendirilemezler; …” Bölümü
33. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
34. Kural,Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamu görevinden çıkarılan kişilerin görevyaptıkları teşkilata yeniden alınmamalarını ve bir daha kamu hizmetindeistihdam edilmemelerini, doğrudan ya da dolaylı olarak görevlendirilmemelerinihükme bağlamaktadır.
35. Davakonusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesinin “…ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabuledilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylıolarak görevlendirilemezler; …” bölümü aynı içeriğe sahiptir. AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
36. Anılankararda, millî güvenlik bakımından riskoluşturabilecek durumları nedeniyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin görevyaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmemelerini ve bir daha kamu hizmetindeistihdam edilmemelerini öngören ve kamu hizmetine girme hakkına sınırlamagetiren tedbire ilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirin hukukauygunluğunun denetlenebilmesi için Komisyona ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,ayrıca tedbirin devletin kamu otoritesiyle bağlantılı olmayan özel sektöralanında istihdam edilme imkânını ortadan kaldıracak herhangi bir kısıtlamagetirmediği, bu durumda kamu hizmetinin etkin ve sağlıklı bir şekildeyürütülmesini sağlama bakımından kamu hizmetine girme hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediğisonucuna varılmıştır (bkz. §§ 165,166).
37. Davakonusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durumbulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesinin “…ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabuledilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veyadolaylı olarak görevlendirilemezler; …” bölümünün Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
38. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 70., 118. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36., 125. ve 128. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları, Anayasa’nın 15., 40., 70., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 48., 49., mülga 91.,mülga 121., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
d. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “… bunların uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.”Bölümü
39. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
40. Kural, Kanun’aekli (1) sayılı liste ile kamu görevinden çıkarılan kişilerin uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin de sona ermiş sayılacağınıhükme bağlamaktadır.
41. Dava konusu kuralile 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birincicümlesinin “… bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul,komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sairgörevleri de sona ermiş sayılır.” bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
42. Söz konusu kararda7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkragereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızınrütbe … alınır.” bölümüne ilişkin açıklanan gerekçelerin uygun olduğuölçüde belirtilen kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 174).
43. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri desona ermiş sayılır.” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
44. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
e. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinde Yer Alan “Bunlarınsilah ruhsatları, …” İbaresi
45. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
46. Kural, Kanun’a ekli (1)sayılı liste ile kamu görevinden çıkarılankişilerin hangi sebeple edinildiğine bakılmaksızın her türlü silah ruhsatınıniptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
47. Dava konusu kuralile 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralıfıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Bunların silah ruhsatları, …” ibaresiaynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
48. Anılankararda 7086 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılılisteyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarının iptaledilmesini öngören tedbire ilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirinhukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,ayrıca silah ile kamu güvenliği kavramları arasındaki yakın ilişki dikkatealındığında silah edinilmesinde bireysel menfaatlere karşı toplumsal yararınöncelikli bir konumda olduğu, bu durumda demokratik anayasal düzenin ve kamugüvenliğinin korunması amacı bakımından söz konusu kişilerin silahruhsatlarının iptal edilmesini öngören tedbirin mülkiyet hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediğisonucuna varılmıştır (bkz. §§ 191, 192).
49. Davakonusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durumbulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Bunlarınsilah ruhsatları, …” ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
50. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 20., 23., 38., 48., 49., 70., mülga91., mülga 121. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
f. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinin “… gemi adamlığınailişkin belgeleri…” Bölümü
51. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
52. Kural,Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamu görevinden çıkarılan kişilerin gemiadamı belgelerinin iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
53. Davakonusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınikinci cümlesinde yer alan “… gemi adamlığına ilişkin belgeleri…” bölümü aynı içeriğesahiptir. Anayasa Mahkemesinin24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
54. Kararda,7086 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı listeylekamu görevinden çıkarılan kişilerin gemi adamı belgelerinin iptal edilmesiniöngören tedbire ilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirin hukukauygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idare mahkemesine başvuru imkânıgetirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı, ayrıcabu belgelerin sağladığı birtakım avantajların kamu güvenliği aleyhinekullanılmasının önüne geçilmesine ilişkin tedbirin demokratik anayasal düzeninve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak ve hürriyetine durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediğisonucuna varılmıştır (bkz. §§ 213-215).
55. Davakonusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durumbulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınikinci cümlesinde yer alan “…gemi adamlığına ilişkin belgeleri…” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukural yönünden de geçerlidir.
56. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91., mülga 121.,128., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
g. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinin “… ve pilot lisanslarıiptal edilir...” Bölümü
57. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
58. Kural,Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilotlisanslarının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
59. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… ve pilotlisansları iptal edilir...” bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
60. Kararda, 7086 sayılı Kanun’aekli (1) sayılı listeyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilotlisanslarının iptal edilmesini öngören tedbire ilişkin olarak her bir bireyyönünden tedbirin hukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idaremahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısalgüvencelerin sağlandığı, ayrıca bu belgelere dayanılarak kamu güvenliğialeyhine birtakım faaliyetlerin önüne geçilmesini hedefleyen kuralın demokratikanayasal düzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak vehürriyetine durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde birsınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (bkz. §§ 229-231).
61. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… ve pilotlisansları iptal edilir...” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
62. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119.maddeleri kapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91.,mülga 121., 128., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ğ. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinin “… ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıflojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” Bölümü
63. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
64. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamugörevinden çıkarılan kişilerin oturdukları kamu konutlarından veya vakıflojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilmelerini hükme bağlamaktadır.
65. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veyavakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” bölümüaynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
66. Kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birincicümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi dışında kalan kısmı ile(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve/veyamemuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılı listeye ilişkinaçıklanan gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (bkz. § 237, 238).
67. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarındanveya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
68. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36., 70., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
h. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının ÜçüncüCümlesi
69. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.
70. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeile kamu görevinden çıkarılan kişilerin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacaklarını hükmebağlamaktadır.
71. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncücümlesi aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
72. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamu görevindençıkarılan kişilerin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanıolamayacaklarını öngören tedbire ilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirinhukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,ayrıca kişilerin özel güvenlik alanında gösterdiği faaliyetlerin kamu güvenliğiile doğrudan bir ilgisinin bulunduğu dikkate alındığında demokratik anayasaldüzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından söz konusu kişilerinözel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacaklarınıöngören tedbirin çalışma hak ve hürriyetine durumun gerektirdiği ölçüyüaşacak şekilde bir sınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (bkz.§§ 252-254).
73. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncücümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukural yönünden de geçerlidir.
74. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48.,49., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 70., mülga 91., mülga121., 128., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ı. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı FıkrasınınDördüncü ve Beşinci Cümleleri
75. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden deincelenmiştir.
76. Kurallar, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişiler hakkında görev yaptıkları bakanlıklar vekurumlarınca ilgili pasaport birimine derhâl bildirimde bulunulacağını, bubildirim üzerine bu kişilerin pasaportlarının iptal edileceğini hükmebağlamaktadır.
77. Dava konusu kurallar ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü vebeşinci cümleleri aynı içeriğe sahiptir. AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlelerin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline hükmedilmiştir.
78. Söz konusu kararda, kişilerinyurt dışına çıkma hürriyetine olağan dönem için Anayasa’da öngörülengüvencelerin ötesinde bir sınırlama getiren kuralların olağanüstü dönemlerdetemel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması ve sınırlanmasınıdüzenleyen Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği tespitiyapılmış (bkz. §§ 256-267); OHAL koşullarında Kanun’a ekli listelerlekamu görevinden çıkarılarak pasaportları iptaledilen kişilerin söz konusu tedbire karşı başvurabilecekleri etkili bir denetimmekanizması öngörülmediğinden seyahathürriyetine olağanüstü dönemde durumun gerektirdiği ölçüyü aşan bir sınırlama getirildiği sonucunavarılmıştır (bkz. §§ 269-276).
79. Dava konusu kurallar açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü vebeşinci cümlelerinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir.
80. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 15., 23.ve 40. maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir.
Kurallar, Anayasa’nın 15., 23. ve 40.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 35., 36., 38.,48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
i. Kanun’un 1. Maddesinin (3) Numaralı Fıkrası
81. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
82. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamu görevindençıkarılan kişilerin varsa uhdelerindetaşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam vebenzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacaklarını, bu unvan, sıfat vemeslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklarını hükmebağlamaktadır.
83. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (3) numaralı fıkrası aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıylasöz konusu fıkranın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
84. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamugörevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe … alınır.”bölümüne ilişkin açıklanan gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kuralyönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 281).
85. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (3) numaralı fıkrasının Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
86. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
C. Kanun’un 3. Maddesi İle Ekli (4) Sayılı Listeninİncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
87. Kanun’undava konusu 3. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetlerinden (TSK) emekliye sevkedilen, kendi isteğiyle emekli olan, istifa eden veya başka bir sebepleayrılanlardan, terör örgütlerine veya MGK’cadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilenler hakkında uygulanacaktedbirler düzenlenmiş, dava konusu ek (4) sayılı listede de haklarında tedbiruygulanan kişilerin isim ve soy isimlerine yer verilmiştir.
88. Maddenin birinci cümlesinde madde kapsamında nitelikleri belirtilenemekli TSK mensuplarından terör örgütlerineveya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna kararverilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahutbunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen veKanun’a ekli (4) sayılı listede yer alan kişilerin rütbelerinin alınacağı veemekli kimliklerinin iptal edileceği öngörülmüştür.
89. Maddeninikinci ve üçüncü cümlelerinde, bu kişilerin kamu görevlerine yeniden kabuledilmeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri,uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarınıkullanamayacakları, bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardanyararlanamayacakları belirtilmiştir.
90. Maddenin dördüncü cümlesinde bukişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerininsona ermiş sayılacağı belirtilmiş, beşinci ve altıncı cümlelerinde ise silahruhsatlarının, pilot lisanslarının, gemi adamlığına ilişkin belgelerinin veilgili pasaport birimlerince pasaportlarının iptal edileceği, bu kişilerin özelgüvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları hüküm altınaalınmıştır.
91. 27/7/1967 tarihlive 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nun 29. maddesindeTSK’daki subay rütbeleri asteğmen, teğmen, üsteğmen, yüzbaşı, binbaşı, yarbay,albay, tuğgeneral – tuğamiral, tümgeneral – tümamiral, korgeneral – koramiral,orgeneral – oramiral, mareşal – büyükamiral olarak gösterilmiş; 77. maddesindede astsubay rütbelerinin astsubay astçavuş,astsubay çavuş, astsubay kıdemli çavuş, astsubay üstçavuş, astsubay kıdemliüstçavuş, astsubay başçavuş, astsubay kıdemli başçavuş olduğu belirtilmiştir.
92. Kural kapsamında TSK’dan farklı nedenlerle ayrılanKara Kuvvetleri Komutanlığından 240, Deniz Kuvvetleri Komutanlığından 22 veHava Kuvvetleri Komutanlığından 62 olmak üzere toplam 324 kişinin rütbelerialınmış ve haklarında ilave tedbirler uygulanmıştır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
93. Davadilekçesinde özetle; kuralların Kanun’un 1. maddesi ile ekli (1) sayılı listeyeyönelik gerekçelerle Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9., 13., 15., 17.,20., 23., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kanun’un 3. Maddesinin Birinci CümlesindeYer Alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresi
94. Kanun’un 3. maddesinin (1)numaralı fıkrasının dava konusu kuralın da yer aldığı birinci cümlesinde, terörörgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna kararverilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahutbunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen Kanun’a ekli (4) sayılılistede yer alan kişilerin rütbelerinin alınacağı ve emekli kimliklerinin iptaledileceği hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kural cümlede yer alan “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresidir.
95. Dava konusu kural ile7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeyer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi aynı içeriğe sahipolup daha önce de belirtildiği üzere anılan maddenin iptali talebiyle açılandavada Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla masumiyet karinesini ihlal ettiği gerekçesiyle söz konusu ibareniniptaline karar vermiştir.
96. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresininAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
97. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 36. ve38. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 36. ve 38. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9.,17., 20., 23., 35., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve 129.maddeleri yönünden incelenmemiştir.
b. Kanun’un 3. Maddesinin Birinci Cümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresiDışında Kalan Kısmı ile Kanun’a Ekli (4) Sayılı Liste
98. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.
99. Dava konusukurallarda, TSK’dan çeşitli sebeplerle ayrılmış olup da terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen ve ekli (4) sayılılistede yer alan TSK personelinin rütbelerinin alınacağı ve emeklikimliklerinin iptal edileceği hükme bağlanmıştır.
100. Dava konusu kurallarla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncü cümlesinde yer alan “…emeklipolis kimlikleri,…” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı liste benzernitelikte olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45sayılı kararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptaltaleplerinin reddine hükmedilmiştir.
101. Anılankararda, darbe girişimiyle devletindemokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan Fetullahçı TerörÖrgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ile mücadele etmek amacıylaolağanüstü hâl koşullarında olağan usullerin ötesinde bir uygulamayla listeusulüne göre emekli emniyet teşkilatı personelinin rütbelerinin alınması ve emeklipolis kimliğinin iptalini öngören kuralların olağanüstü hâle neden olan şartlarve özellikle bireyselleştirmeyi sağlamaya elverişli idari ve yargısal başvuruimkânları dikkate alındığında millî güvenliğin ve demokratik anayasal düzeninkorunması amacı bakımından kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini istemehakkına durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirdiğinin söylenemeyeceğibelirtilmiştir ( bkz. §§ 299-314).
102. Dava konusu kurallar açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncü cümlesinde yer alan “…emeklipolis kimlikleri,…” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı listenin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukurallar yönünden de geçerlidir.
103. Açıklanan nedenlerle kurallar,Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltaleplerinin reddi gerekir.
Kurallarla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralların Anayasa’nın 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
c. Kanun’un 3. Maddesininİkinci Cümlesi
104. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
105. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’aekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin kamu görevine yeniden kabuledilmeyeceklerini, doğrudan ya da dolaylı olarak görevlendirilemeyeceklerinihükme bağlamaktadır.
106. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişiler görevyaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudanveya dolaylı görevlendirilemezler; …” bölümü benzer nitelikte olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
107. Anılan kararda, 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…vebu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarakgörevlendirilemezler;…” bölümüne ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüdedava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 318).
108. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişiler görevyaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudanveya dolaylı görevlendirilemezler; …” bölümünün Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
109. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 36., 125. ve 128. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 48.,49., mülga 91., mülga 121. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ç. Kanun’un 3. MaddesininÜçüncü Cümlesi
110. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
111. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptaledilen Kanun’a ekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin uhdelerindetaşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamayacaklarını, buunvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklarınıhükme bağlamaktadır.
112. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlar uhdelerinde taşımışoldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan vesıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” bölümü benzernitelikte olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin reddine hükmedilmiştir.
113. Anılan kararda, 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (3) numaralı fıkrasına ilişkin gerekçelerin uygunolduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir(bkz. § 322).
114. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlaruhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar vebu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
115. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49.,70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
d. Kanun’un 3. Maddesinin Dördüncü Cümlesi
116. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
117. Kural, rütbeleri alınan veemekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (4)sayılı listede yer alan TSK personelinin uhdelerinde bulunan her türlümütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiyekurulu üyeliği ve sair görevlerin sona ermiş sayılacağını hükme bağlamaktadır.
118. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
119. Anılankararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…bunların uhdelerinde bulunanher türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu,tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.” bölümüneilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (bkz. § 326).
120. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
121. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
e. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci Cümlesinde Yer Alan “Bunlarınsilah ruhsatları,…” İbaresi
122. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
123. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’aekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin hangi sebeple edinildiğinebakılmaksızın silah ruhsatlarının iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.
124. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “Bunlarınsilah ruhsatları,…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
125. Anılankararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Bunların silahruhsatları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilenkural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 330).
126. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “Bunların silahruhsatları,…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
127. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasınagerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 20., 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
f. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci Cümlesinin “…pilotlisansları,…” Bölümü
128. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
129. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’aekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin pilot lisanslarının iptaledileceğini hükme bağlamaktadır.
130. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli veE.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
131. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…pilotlisansları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kuralyönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 338).
132. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
133. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91. ve mülga 121.,128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
g. Kanun’un 3. Maddesinin BeşinciCümlesinin “…gemi adamlığına ilişkin belgeleri…iptal edilir.” Bölümü
134. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
135. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’aekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin gemi adamlığına ilişkin belgelerininiptal edileceğini hüküm altına almaktadır.
136. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…gemi adamlığınailişkin belgeleri,…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
137. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…gemiadamlığına ilişkin belgeleri…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüdedava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 334).
138. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…gemi adamlığınailişkin belgeleri,…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
139. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91. ve mülga 121.,128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ğ. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci CümlesindeYer Alan “…ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları …” İbaresi
140. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.
141. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptal edilenKanun’a ekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin pasaportlarınınilgili birim tarafından iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
142. Dava konusu kuralla 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinindördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaport birimlerincepasaportları…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup anılan maddenin iptalitalebiyle açılan davada Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırı olduğuna veiptaline hükmedilmiştir.
143. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü ve beşinci cümlelerine ilişkingerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu ibare yönünden de geçerli olduğuifade edilmiştir (bkz. § 342).
144. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
145. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 23. ve 40. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural Anayasa’nın 15., 23. ve 40.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
h. Kanun’un 3. Maddesinin Altıncı Cümlesi
146. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
147. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptal edilenKanun’a ekli (4) sayılı listede yer alan TSK personelinin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı veçalışanı olamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
148. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesi aynı içeriğe sahip olupAnayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıylasöz konusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
149. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncü cümlesine ilişkin gerekçelerin uygunolduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir(bkz. § 346).
150. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
151. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 70., mülga 91., mülga121., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
Ç. Kanun’un 4. Maddesi İle Ekli (5) Sayılı Listeninİncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
152. Kanun’un davakonusu 4. maddesinde, 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet TeşkilatKanunu’nun 55. maddesinin on dokuzuncu ve yirminci fıkraları ile geçici 27.maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilenler ile kendi isteğiyle emekliolanlar veya Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre meslekten veyadevlet memurluğundan çıkarılanlar ve müstafi sayılanlardan, terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerhakkında uygulanacak tedbirler düzenlenmiş, dava konusu ek (5) sayılı listedede haklarında tedbir uygulanan kişilerin isim ve soy isimlerine yerverilmiştir.
153. Maddeninbirinci cümlesinde, madde kapsamında nitelikleri belirtilen emekli emniyetteşkilatı mensuplarından millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan kişilerin rütbelerinin alınacağıöngörülmüştür.
154. Maddenin ikinci veüçüncü cümlelerinde, rütbeleri alınan bu kişilerin görev yaptıkları teşkilatave kamu görevlerine yeniden kabul edilmeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarakgörevlendirilemeyecekleri, uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları vesıfatlarını kullanamayacakları, bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlananhaklardan yararlanamayacakları, uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sairgörevlerinin sona ermiş sayılacağı belirtilmiştir.
155. Maddenin dördüncü vebeşinci cümlelerinde ise rütbeleri alınan kişilerin silah ruhsatları, emeklipolis kimlikleri, gemi adamlığına ilişkin belgeleri, pilot lisansları ve ilgilipasaport birimlerince pasaportlarının iptal edileceği, bu kişilerin özelgüvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları hüküm altınaalınmıştır.
156. 29/4/2015 tarihliEmniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve DeğerlendirmeKurullarının Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik’in 5. maddesinde,emniyet teşkilatında rütbeler; sınıf üstü emniyet müdürü, birinci sınıf emniyetmüdürü, ikinci, üçüncü, dördüncü sınıf emniyet müdürü, emniyet amiri,başkomiser, komiser, komiser yardımcısı, kıdemli başpolis memuru, başpolismemuru ve polis memuru olarak tasnif edilmiştir.
157. Kurallar kapsamında, emniyet teşkilatından farklınedenlerle ayrılan 1. sınıf emniyet müdürü 25, 2. sınıf emniyet müdürü 29, 3.sınıf emniyet müdürü 57, 4. sınıf emniyet müdürü 72, emniyet amiri 61, başkomiser 17, komiser 17, komiser yardımcısı 11, baş polis 115, polis memuru 761,sivil memur 2 olmak üzere toplam 1167 kişinin rütbelerinin alınmasına vehaklarında ilave tedbirler uygulanmasına karar verilmiştir.
158. 3201 sayılı Kanun’un 55. maddesinin on dokuzuncu veyirminci fıkraları ile geçici 27. maddelerinde emniyet hizmetleri sınıfındadeğişik rütbe ve görevlerde bulunan personelin kadrosuzluk nedeniyle emekliyesevk edilmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
159. Emniyet teşkilatı personeline ilişkin disiplinhükümleri 24/4/1979 tarihli ve 16618 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarakyürürlüğe giren 23/3/1979 tarihli ve 7/17339 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ileçıkarılan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü kapsamında düzenlenmiş, olağanüstühâl sürecinde çıkarılan 31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk DisiplinHükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’lasöz konusu hükümler yeniden ihdas edilmiştir.
160. 7068 sayılı Kanun’un geçici birinci maddesinde,maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı DevletMemurları Kanunu, 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriDisiplin Kanunu ve 3201 sayılı Kanun ile Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğühükümlerine göre resen veya yetkili disiplin kurullarınca verilmiş olan disiplincezalarının 7068 sayılı Kanun hükümleri uyarınca verilmiş sayılacağıbelirtilmiştir.
161. 7068 sayılı Kanun’un 8. maddesinde meslektençıkarma, 9. maddesinde ise devlet memurluğundan çıkarma hâlleri düzenlenmiştir.Yine Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü’nün 8. maddesinde meslekten çıkarmayı,9. maddesinde ise memurluktan çıkarmayı gerektiren durumlar sayılmıştır.
162. 7068 sayılı Kanun ve Emniyet Teşkilatı DisiplinTüzüğü’nün 9. maddesinde, memurluktan çıkarma cezası için 657 sayılı Kanunhükümlerinin uygulanacağı ifade edilmiş; ayrıca 7068 sayılı Kanun’un 9.maddesinin (a) bendinde, ülkenin bağımsızlığını zedelemeye, bütünlüğünü bozmayave millî güvenliği tehlikeye düşürmeye yönelik herhangi bir faaliyette bulunmakveya aynı nitelikte faaliyet gösteren herhangi bir harekete, gruplaşmaya,vakıf, dernek ve benzeri teşekküle katılmak, bunlara yardım etmek veya buyapılarla ilişki içerisinde bulunmak fiilinin kanun kapsamında devletmemurluğundan çıkarma cezası yaptırımına tabi olduğu belirtilmiştir.
163. 657 sayılı Kanun’un 125. maddesinde disiplincezaları düzenlenmiş; maddenin birinci fıkrasının (E) bendinde, devletmemurluğundan çıkarılma cezasını gerektiren hâller tek tek sayılmıştır. Bendin(l) alt bendinde, terör örgütleriyle eylem birliği içinde olmak, bu örgütlereyardım etmek, kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütleri desteklemeye yönelikkullanmak ya da kullandırmanın, bu örgütlerin propagandasını yapmanınmemurluktan çıkarma cezasını gerektiren durumlar olduğu belirtilmiştir.
164. 657 sayılı Kanun’un 94. maddesinde ise devletmemurunun bağlı olduğu kuruma yazılı olarak müracaat etmek suretiylememurluktan çekilme isteğinde bulunabileceği, mezuniyetsiz veya kurumlarıncakabul edilen mazereti olmaksızın görevi terk etmesi ve bu terkin kesintisiz ongün devam etmesi hâlinde yazılı müracaat şartı aranmaksızın çekilme isteğindebulunmuş sayılacağı belirtilmiştir.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
165. Dava dilekçesindeözetle; kuralın Kanun’un 1. maddesi ile ekli (1) sayılı listeye yönelikgerekçelerle Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9., 13., 15., 17., 20.,23., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve 129.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kanun’un 4. Maddesinin Birinci CümlesindeYer Alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresi
166. Kanun’un 4. maddesinin davakonusu kuralın da yer aldığı birinci cümlesinde, terör örgütlerine veyadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen ve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan kişilerinrütbelerinin alınacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural cümlede yer alan“…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidir.
167. Dava konusu kural ile7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeyer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi aynı içeriğe sahipolup daha önce de belirtildiği üzere anılan maddenin iptali talebiyle açılandavada Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla masumiyet karinesini ihlal ettiği gerekçesiyle söz konusu ibareniniptaline karar vermiştir.
168. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresininAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
169. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 36. ve38. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 36. ve 38. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9.,17., 20., 23., 35., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve 129.maddeleri yönünden incelenmemiştir.
b. Kanun’un 4. Maddesinin BirinciCümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…”İbaresi Dışında Kalan Kısmı ile Dördüncü Cümlesinde Yer Alan “…emeklipolis kimlikleri…” İbaresi ve Kanun’a Ekli (5) Sayılı Liste
170. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.
171. Dava konusukurallarda, terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğinekarşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen veekli (5) sayılı listede yer alan emniyet teşkilatı personelinin rütbelerininalınacağı ve emekli polis kimliklerinin iptal edileceği hükme bağlanmıştır.
172. Dava konusu kurallarla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncü cümlesinin “…emeklipolis kimlikleri,…” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı liste aynı içeriğesahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45sayılı kararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptaltaleplerinin reddine hükmedilmiştir.
173. Anılankararda, darbe girişimiyle devletindemokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan FETÖ/PDY terör örgütüile mücadele etmek amacıyla olağanüstü hâl koşullarında olağan usullerinötesinde bir uygulamayla liste usulüne göre emekli emniyet teşkilatıpersonelinin rütbelerinin alınması ve emekli polis kimliğinin iptalini öngörenkuralların olağanüstü hâle neden olan şartlar ve özellikle bireyselleştirmeyisağlamaya elverişli idari ve yargısal başvuru imkânları dikkate alındığındamillî güvenliğin ve demokratik anayasal düzenin korunması amacı bakımındankişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde birsınırlama getirdiğinin söylenemeyeceği belirtilmiştir ( bkz. §§299-314).
174. Dava konusu kurallar açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncü cümlesinin “…emeklipolis kimlikleri,…” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı listenin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukurallar yönünden de geçerlidir.
175. Açıklanan nedenlerle kurallar,Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltaleplerinin reddi gerekir.
Kurallarla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralların Anayasa’nın 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
c. Kanun’un 4. Maddesinin İkinci Cümlesinin “Bukişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabuledilmezler, doğrudan ve dolaylı görevlendirilemezler; …” Bölümü
176. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
177. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan emniyet teşkilatı personelinin görev yaptıkları teşkilata vekamu görevlerine yeniden kabul edilmeyeceklerini, doğrudan ya da dolaylı olarakgörevlendirilemeyeceklerini hükme bağlamaktadır.
178. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişiler görev yaptıklarıteşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylıgörevlendirilemezler; …” bölümü aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
179. Anılan kararda, 7086 sayılıKanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…ve bukişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarakgörevlendirilemezler;…” bölümüne ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüdedava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 318).
180. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişiler görev yaptıklarıteşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylıgörevlendirilemezler; …” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
181. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 36., 125. ve 128. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 48.,49., mülga 91., mülga 121. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ç. Kanun’un 4. Maddesinin İkinci Cümlesinin “…ayrıcabunlar uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarınıkullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” Bölümü
182. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
183. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan emniyet teşkilatı personelinin uhdelerinde taşımış olduklarımesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamayacaklarını, bu unvan ve sıfatlarınabağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
184. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlaruhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar vebu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” bölümüaynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
185. Anılan kararda, 7086 sayılıKanun’un 1. maddesinin (3) numaralı fıkrasına ilişkin gerekçelerin uygun olduğuölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. §322).
186. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlar uhdelerinde taşımışoldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan vesıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
187. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49.,70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
d. Kanun’un 4. Maddesinin Üçüncü Cümlesi
188. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
189. Kural, rütbelerialınan Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan emniyet teşkilatı personelinin uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerin sona ermiş sayılacağını hükmebağlamaktadır.
190. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
191. Anılankararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…bunların uhdelerinde bulunanher türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu,tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.” bölümüneilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (bkz. § 326).
192. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
193. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
e. Kanun’un 4. Maddesinin Dördüncü Cümlesinde Yer Alan “Bunlarınsilah ruhsatları,…” İbaresi
194. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.
195. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan emniyetteşkilatı personelinin hangi sebeple edinildiğine bakılmaksızın silahruhsatlarının iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.
196. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “Bunlarınsilah ruhsatları,…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
197. Anılankararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Bunların silahruhsatları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusukural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 330).
198. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “Bunların silahruhsatları,…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
199. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 20., 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
f. Kanun’un 4. Maddesinin DördüncüCümlesinde Yer Alan “…gemi adamlığına ilişkin belgeleri,…” İbaresi
200. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
201. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan emniyet teşkilatı personelinin gemi adamlığına ilişkinbelgelerinin iptal edileceğini hüküm altına almaktadır.
202. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…gemi adamlığınailişkin belgeleri,…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
203. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…gemiadamlığına ilişkin belgeleri…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüdedava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 334).
204. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…gemi adamlığınailişkin belgeleri,…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
205. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91. ve mülga 121.,128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
g. Kanun’un 4. Maddesinin Dördüncü Cümlesinin “…pilotlisansları…iptal edilir.” Bölümü
206. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
207. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan emniyet teşkilatı personelinin pilot lisanslarının iptaledileceğini hükme bağlamaktadır.
208. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli veE.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
209. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…pilotlisansları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kuralyönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 338).
210. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
211. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91. ve mülga 121.,128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ğ. Kanun’un 4. Maddesinin Dördüncü Cümlesinde Yer Alan “…veilgili pasaport birimlerince pasaportları…” İbaresi
212. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.
213. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan emniyet teşkilatı personelinin pasaportlarının ilgili birimtarafından iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
214. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibareninAnayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline hükmedilmiştir.
215. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü ve beşinci cümlelerine ilişkingerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu ibare yönünden de geçerli olduğuifade edilmiştir (bkz. § 342).
216. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
217. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 23. ve 40. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 23. ve 40.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
h. Kanun’un 4. Maddesinin Beşinci Cümlesi
218. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.
219. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alanemniyet teşkilatı personelinin özel güvenlikşirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacaklarını hükmebağlamaktadır.
220. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesi aynı içeriğe sahip olupAnayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıylasöz konusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
221. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncü cümlesine ilişkin gerekçelerin uygunolduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir(bkz. § 346).
222. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
223. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 70., mülga 91., mülga121., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
D. Kanun’un 5. Maddesi İle Ekli (6) Sayılı Listeninİncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
224. Kanun’un dava konusu 5. maddesinde, Jandarma GenelKomutanlığından resen emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan,ilişiği kesilen, sözleşmesi feshedilen, istifa eden, müstafi veya çekilmişsayılan, 6413 sayılı Kanun’a göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası verilerekJandarma Genel Komutanlığından çıkarılan, 657 sayılı ve 7068 sayılı Kanunhükümlerine göre devlet memurluğundan veya meslekten çıkarılan subay, astsubayve uzman jandarma ile 926 sayılı Kanun’u geçici 32. maddesi kapsamındahaklarında işlem tesis edilenlerden emekliye sevk edilenler ile kendi isteğiyleemekli olanlar, istifa edenler veya başka bir sebeple ayrılanlardan, terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenler hakkında uygulanacaktedbirler düzenlenmiş, dava konusu ek (6) sayılı listede de haklarında tedbiruygulanan kişilerin isim ve soy isimlerine yer verilmiştir.
225. Maddenin birinci cümlesinde Jandarma Genel Komutanlığından maddekapsamında belirtilen sebeplerle ayrılmış kişilerden terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğinekarşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ve Kanun’a ekli (6) sayılı listede yer alan kişilerinrütbelerinin alınacağı ve emekli kimliklerinin iptal edileceği öngörülmüştür.
226. Maddeninikinci ve üçüncü cümlelerinde, bu kişilerin kamu görevine yeniden kabuledilmeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri,uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarınıkullanamayacakları, bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardanyararlanamayacakları belirtilmiştir.
227. Maddenin dördüncü cümlesinde bukişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerininsona ermiş sayılacağı belirtilmiş, beşinci ve altıncı cümlelerinde ise silahruhsatlarının, pilot lisanslarının ve ilgili pasaport birimlerincepasaportlarının iptal edileceği, bu kişilerin özel güvenlik şirketlerininkurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları hüküm altına alınmıştır.
228. Maddenin son cümlesinde de bu kişilerden, çeşitli sebeplerle hâlen kamu konutlarındaoturanların on beş gün içinde tahliye edileceği belirtilmiştir.
229. Kural kapsamında Jandarma Genel Komutanlığındanfarklı nedenlerle ayrılan toplam 35 kişinin rütbeleri alınmış ve haklarındailave tedbirler uygulanmıştır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
230. Davadilekçesinde özetle; kuralın Kanun’un 1. maddesi ile ekli (1) sayılı listeyeyönelik gerekçelerle Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9., 13., 15., 17.,20., 23., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kanun’un 5. Maddesinin BirinciCümlesinde Yer Alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresi
231. Kanun’un 5. maddesinin davakonusu kuralın da yer aldığı birinci cümlesinde, terör örgütlerine veyadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen ve Kanun’a ekli (6) sayılı listede yeralan kişilerin rütbelerinin alınacağı ve emekli kimliklerinin iptal edileceğihükme bağlanmıştır. Dava konusu kural cümlede yer alan “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresidir.
232. Dava konusu kural ile7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeyer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi aynı içeriğe sahipolup daha önce de belirtildiği üzere anılan maddenin iptali talebiyle açılandavada Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla masumiyet karinesini ihlal ettiği gerekçesiyle söz konusu ibareniniptaline karar vermiştir.
233. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresininAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
234. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 36. ve38. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 36. ve 38. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9.,17., 20., 23., 35., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve 129.maddeleri yönünden incelenmemiştir.
b. Kanun’un 5. Maddesinin Birinci Cümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresiDışında Kalan Kısmı ile Kanun’a Ekli (6) Sayılı Liste
235. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.
236. Dava konusukurallarda, Jandarma Genel Komutanlığından çeşitli sebeplerle ayrılmış olup da terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen ve ekli (6) sayılılistede yer alan jandarma personelinin rütbelerinin alınacağı ve emeklikimliklerinin iptal edileceği hükme bağlanmıştır.
237. Dava konusu kurallarla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncü cümlesinde yer alan “…emeklipolis kimlikleri,…” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı liste benzernitelikte olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45sayılı kararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptaltaleplerinin reddine hükmedilmiştir.
238. Anılankararda, darbe girişimiyle devletindemokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan FETÖ/PDY terör örgütüile mücadele etmek amacıyla olağanüstü hâl koşullarında olağan usullerinötesinde bir uygulamayla liste usulüne göre emekli emniyet teşkilatıpersonelinin rütbelerinin alınması ve emekli polis kimliğinin iptalini öngörenkuralların olağanüstü hâle neden olan şartlar ve özellikle bireyselleştirmeyisağlamaya elverişli idari ve yargısal başvuru imkânları dikkate alındığındamillî güvenliğin ve demokratik anayasal düzenin korunması amacı bakımındankişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde birsınırlama getirdiğinin söylenemeyeceği belirtilmiştir ( bkz. §§299-314).
239. Dava konusu kurallaraçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncü cümlesinde yeralan “…emekli polis kimlikleri,…” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı listeninAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kurallaryönünden de geçerlidir.
240. Açıklanan nedenlerle kurallar,Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltaleplerinin reddi gerekir.
Kurallarla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralların Anayasa’nın 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
c. Kanun’un 5. Maddesinin İkinci Cümlesi
241. 6216 sayılıKanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.
242. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (6) sayılı listede yeralan jandarma personelinin kamu görevine yeniden kabul edilmeyeceklerini,doğrudan ya da dolaylı olarak görevlendirilemeyeceklerini hükme bağlamaktadır.
243. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişiler görev yaptıklarıteşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylıgörevlendirilemezler; …” bölümü benzer nitelikte olup Anayasa Mahkemesinin24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
244. Anılan kararda, 7086 sayılıKanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…ve bukişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler;…”bölümüne ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden degeçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 318).
245. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişiler görev yaptıklarıteşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylıgörevlendirilemezler; …” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
246. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 36., 125. ve 128. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 48.,49., mülga 91., mülga 121. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ç. Kanun’un 5. MaddesininÜçüncü Cümlesi
247. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
248. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (6) sayılı listedeyer alan jandarma personelinin uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanlarıve sıfatlarını kullanamayacaklarını, bu unvan ve sıfatlarına bağlı olaraksağlanan haklardan yararlanamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
249. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlaruhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar vebu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” bölümübenzer nitelikte olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
250. Anılan kararda, 7086 sayılıKanun’un 1. maddesinin (3) numaralı fıkrasına ilişkin gerekçelerin uygun olduğuölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. §322).
251. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlar uhdelerinde taşımışoldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan vesıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
252. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49.,70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
d. Kanun’un 5. Maddesinin Dördüncü Cümlesi
253. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisinedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
254. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptal edilenKanun’a ekli (6) sayılı listede yer alan jandarma personelinin uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerin sona ermiş sayılacağını hükmebağlamaktadır.
255. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
256. Anılankararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…bunların uhdelerinde bulunanher türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu,tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.” bölümüneilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (bkz. § 326).
257. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
258. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
e. Kanun’un 5. Maddesinin Beşinci Cümlesinde Yer Alan “Bunlarınsilah ruhsatları,…” İbaresi
259. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
260. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (6) sayılı listede yeralan jandarma personelinin hangi sebeple edinildiğine bakılmaksızın silahruhsatlarının iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.
261. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “Bunların silah ruhsatları,…”ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli veE.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
262. Anılankararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “Bunların silahruhsatları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilenkural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 330).
263. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “Bunların silahruhsatları,…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
264. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebininreddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 20., 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.
f. Kanun’un 5. Maddesinin Beşinci Cümlesinin “…pilotlisansları…iptal edilir.” Bölümü
265. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
266. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (6) sayılı listede yeralan jandarma personelinin pilot lisanslarının iptal edileceğini hükmebağlamaktadır.
267. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresi aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli veE.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
268. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…pilotlisansları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kuralyönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 338).
269. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetimindebelirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
270. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91. ve mülga 121.,128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
g. Kanun’un 5. Maddesinin BeşinciCümlesinde Yer Alan “…,ilgili pasaport birimlerince pasaportları …” İbaresi
271. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.
272. Kural, rütbeleri alınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (6) sayılı listedeyer alan jandarma personelinin pasaportlarının ilgili birim tarafından iptaledileceğini hükme bağlamaktadır.
273. Dava konusu kuralla7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup anılanmaddenin iptali talebiyle açılan davada Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihlive E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve iptaline hükmedilmiştir.
274. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü ve beşinci cümlelerine ilişkingerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu ibare yönünden de geçerli olduğuifade edilmiştir (bkz. § 342).
275. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları…” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
276. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 23. ve 40. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 23. ve 40.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 2., 8., 9., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
ğ. Kanun’un 5. Maddesinin Altıncı Cümlesi
277. 6216 sayılı Kanun’un43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.
278. Kural, rütbeleri alınan ve emeklikimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (6) sayılı listede yer alanjandarma personelinin özel güvenlikşirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacaklarını hükmebağlamaktadır.
279. Dava konusu kuralla 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesi aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.
280. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncü cümlesine ilişkin gerekçelerin uygunolduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir(bkz. § 346).
281. Dava konusu kural açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin beşinci cümlesinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
282. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 70., mülga 91., mülga121., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
h. Kanun’un 5. Maddesinin Yedinci Cümlesi
283. 6216sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40.,118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
284. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’aekli (6) sayılı listede yer alan jandarma personelinden çeşitli sebeplerlehâlen kamu konutlarında oturanların on beş gün içinde tahliye edilmesini hükmebağlamaktadır.
285. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veyavakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” bölümüaynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
286. Kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birincicümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi dışında kalan kısmı ile(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve/veyamemuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılı listeye ilişkinaçıklanan gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (bkz. § 237, 238).
287. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarındanveya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.
288. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 17., 20., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
E. Kanun’un 6. Maddesi ve Ekli (7) Sayılı Listeninİncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
289. 7150 sayılı Kanun’un dava konusu 6. maddesinin birinci cümlesinde 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı EcnebiMemleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun’a tabi öğrencilerden, terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarlairtibatı olan ekli (7) sayılı listede yer alan kişinin öğrencilikle ilişiğininkesildiği hükme bağlanmıştır.
290. Kuralda öngörülen öğrencilikle ilişiğin kesilmesitedbiri kişinin yurt dışında devam eden eğitiminin sonlandırılmasına yolaçmamakta; sadece yurt dışına eğitim amacıylagönderilen kişinin 1416 sayılı Kanun uyarınca sahip olduğu statüyü sonaerdirmekte ve devlet bursu ile yurt dışındatahsil görme imkânını ortadan kaldırmaktadır.
291. Dava konusu maddenin ikinci cümlesinde öğrencilikleilişiği kesilen kişi hakkında 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin DeğiştirilerekKabul Edilmesine Dair Kanun’un 4. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükümlerininuygulanacağı belirtilmiştir. Anılan fıkralarda; terör örgütlerine veya devletinmillî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum ya dagruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğudeğerlendirilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılanlar hakkında uygulanacakilave tedbirler düzenlenmiştir.
292. Dava konusu maddenin üçüncü cümlesinde iseöğrencilikle ilişiği kesilen kişinin bu kapsamda gördüğü eğitimlere ilişkinolarak denklik işlemlerinin yapılmayacağı ve bu kişinin söz konusu eğitimlerikapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardan yararlanamayacağıdüzenlemesine yer verilmiştir.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
293. Dava dilekçesinde özetle;
- Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi tedbirinin süre yönünden herhangi bir belirleme içermediği,etkilerinin OHAL’den sonra da devam ettiği, kapsamının geniş tutulduğu OHAL’in gereklerini aşan nitelikte bir düzenleme olduğu,
-Tedbirlerinuygulanmasına dayanak gösterilen aidiyet, iltisak ve irtibatkavramlarının belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bu tespitin hangi kriterlere göre ve nasıl yapıldığıhususlarının belirli olmadığı,
- Kuralın genel, soyut ve sürekli nitelikte değil sadeceekli (7) sayılı listede adı bulunan kişiyi etkileyen bireysel nitelikte birişlem olduğu, bu nedenle kuvvetler ayrılığı ilkesine aykırı olduğu gibi yürütmeve yargı fonksiyonlarının gaspı anlamına da geldiği,
- Kuralla OHAL’lerde dokunulamayacak haklar kapsamındaolan suç ve cezaların kanunla konulması ilkesinin, ceza normlarının geçmişeyürümezliği ilkesinin ve masumiyet karinesinin ihlal edildiği, öğrencilikstatüsüne son verilen ve diğer yaptırımlara tabi tutulan kişinin yargı yolunabaşvurma imkânı bulunmadığından mahkemeye erişim hakkının elinden alındığı,
- Kişinin resmî devlet burslu öğrenci statüsünün ortadankaldırılması sebebiyle eğitimini tamamlayamamasının ve almış olduğu eğitimeilişkin denklik işlemlerinin yapılmamasının,akademik unvan ve derecesine bağlı haklardan yararlandırılmamasının eğitim hakkını ihlal ettiği,
- İlişiği kesilenin isminin bazı kimlik bilgilerinin Resmî Gazete’de yayımlanmasının maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı ileözel hayatın gizliliği ilkesine aykırı olduğu, bursunun kesilmesi, bazı ruhsatve lisanslarının iptal edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği, bukişinin özel güvenlik şirketlerinde çalışamayacağı, bu şirketlerin kurucu veortağı olamayacağı hükmüne yer verildiğinden çalışma ve teşebbüs hürriyetinin,ayrıca kamu hizmetinde çalışması yasaklandığından kamu hizmetine girme hakkınınortadan kaldırıldığı,
belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2.,8., 9., 13., 15., 17., 20., 36., 38., 42., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121.ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Maddenin Birinci Cümlesi İle Kanun’a Ekli (7) SayılıListe
294. 6216 sayılıKanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesiyönünden de incelenmiştir.
295. Kuralda, 1416 sayılı Kanun’a tabi öğrencilerden terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğinekarşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ekli(7) sayılı listede yer alan kişinin öğrencilikle ilişiğinin kesildiği hükmebağlanmıştır.
296. Davakonusu kural ile 6/2/2018 tarihli ve 7081sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun HükmündeKararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 4. maddesinin birinci cümlesi benzer mahiyettedir. Anayasa Mahkemesinin 26/10/2022tarihli ve E.2018/76, K.2022/125 sayılı kararıyla söz konusu cümleninAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
297. Anılankararda, kuralla eğitim ve öğretimhakkına sınırlama getirildiği, anılan hakkın OHAL yönetiminin benimsendiğidönemlerde Anayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan dokunulmasıyasaklanmış çekirdek haklar arasında bulunmadığı ve milletlerarası hukuktankaynaklanan diğer herhangi bir güvence (olağanüstü dönemlerde korunmaya devameden güvenceler) kapsamında da olmadığı belirtilmiştir (bkz. §§ 18-27).
298. Tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunundenetlenmesinin yani bireyselleştirmenin sağlanması için Komisyon ve idaremahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısalgüvencelerin sağlandığı, söz konusu güvencelerin OHAL’e sebebiyet veren tehditveya tehlikenin bertaraf edilmesine yönelik kuralın bu amaç dışında keyfî birşekilde uygulanmasını engelleyecek nitelikte olduğu, bu durumda kişilerin eğitim hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirilmediği sonucunavarılmıştır (anılan kararda bkz. §§ 28-51).
299. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7081 sayılı Kanun’un 4.maddesinin birinci cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
300. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40. ve 42. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddigerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 13., 17., 20., 36., 48., 49., 70. ve 125. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15.,40. ve 42. maddeleri kapsamında ele alındığından anılan hükümleryönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralda öğrencilikle ilişiğin kesilmesi tedbirinindemokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi amacıylauygulandığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında söz konusu tedbircezalandırma amacına matuf olmadığı gibi bunun için uygulanan usulün de cezausul hukuku alanındaki yargısal uygulamalarla herhangi bir benzerliğibulunmamaktadır.
Bu açıdan kuralda öngörülen tedbirin cezai niteliğiolmamasının bir sonucu olarak anılan tedbire ceza hukukunun çekirdek haklarınınuygulanmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu nedenle kuralınAnayasa’nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
Kuralın ayrıca Anayasa’nın mülga 91. ve mülga 121.maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.
b. Maddenin İkinci Cümlesi
301. 6216sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 35.,40., 118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
302. Dava konusu kuralda, 1416 sayılı Kanun’a tabiöğrencilerden terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ekli (7) sayılı listede yer alan veöğrencilikle ilişiği kesilen kişi hakkında 6749 sayılı Kanun’un 4. maddesininikinci ve üçüncü fıkralarının uygulanması öngörülmüştür.
303. Kuralın atıfta bulunduğu 6749 sayılı Kanun’un 4.maddesinin (2) numaralı fıkrasında, maddenin (1) numaralı fıkrası uyarıncagörevine son verilenlerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceği,doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyeceği, görevinden çıkarılanlarınuhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu,denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin de sona ermişsayılacağı, bu fıkrada sayılan görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisisıfatını taşımayanlar hakkında da bu fıkra hükümlerinin uygulanacağıbelirtilmiş; (3) numaralı fıkrasında da bu maddeye göre görevlerine sonverilenlerin silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve pilotlisanslarının iptal edileceği ve bu kişilerin oturdukları kamu konutlarındanveya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edileceği, bu kişilerinözel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları hükmebağlanmıştır.
304. Dava konusu kuralla 7081 sayılıKanun’un 4. maddesinin ikinci cümlesi aynı mahiyettedir. Anayasa Mahkemesinin 26/10/2022tarihli ve E.2018/76, K.2022/125 sayılı kararıyla söz konusu cümleninAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
305. Anılan kararda, öğrencilikleilişiği kesilenler hakkında uygulanması öngörülen tedbirler ile 7086 sayılıKanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan tedbirlerin aynıiçerikte olduğu, Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45sayılı kararıyla söz konusu tedbirleriiçeren kuralların Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal taleplerinin reddinehükmedildiği, dava konusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmadığı, dava konusu kuralda öngörülen tedbirlerle aynıiçerikte olan tedbirleri içeren kuralların Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçelerin bu kural yönünden de geçerli olduğubelirtilmiştir (bkz. §§ 59, 60). Bubağlamda 26/10/2022 tarihli söz konusu kararda1416 sayılı Kanun kapsamındaki öğrencilik statüsü sona erdirilen kişiler içinöngörülen ilave tedbirleri düzenleyen kuralların demokratik anayasal düzenin vekamu güvenliğinin korunması amacı bakımından ilgili bulunduğu temel hak vehürriyetlere durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlamagetirmediği sonucuna ulaşılmıştır (anılan kararda bkz. § 61).
306. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7081sayılı Kanun’un 4. maddesinin ikinci cümlesinin Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
307. Açıklanan nedenlerlekural, Anayasa’nın 15., 20., 35., 40., 48., 49., 70., 118. ve 119. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8.,9., 13., 17., 36., 42., 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 20., 35., 40., 48.,49., 70., 118. ve 119. maddeleri kapsamında ele alındığından anılanhükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., mülga 91. ve mülga 121.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
c. Maddenin Üçüncü Cümlesi
308. Dava konusu kuralda, terör örgütlerine veya MGK’cadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ekli (7)sayılı listede yer alan ve öğrencilikle ilişiği kesilen kişinin bu kapsamdagördüğü eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemlerinin yapılmayacağı ve bukişinin söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlıhaklardan yararlanamayacağı öngörülmüştür.
309. Dava konusu kuralla7081 sayılı Kanun’un 4. maddesinin üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahiptir.Anayasa Mahkemesinin 26/10/2022 tarihli ve E.2018/76, K.2022/125 sayılıkararıyla söz konusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptalinehükmedilmiştir.
310. Anılankararda, kuralın OHAL’in ilanına neden olan tehdit ve tehlikelerin bertarafedilmesine yönelik olarak bu dönemde uygulandığından Anayasa’ya uygunlukdenetiminin Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında yapılması gerektiği belirtilmiş,söz konusu tedbirin millî güvenlik, demokratik anayasal düzen ve kamu güvenliğininsağlanması ve korunması amacına hizmet etmediği görüldüğünden kuralda meşru biramacın bulunmadığı, kuralla öngörülen tedbirin yukarıda sayılan amaçlaraulaşma bakımından gereklilik unsurunu sağlamadığı ve durumun gerektirdiği ölçününötesinde bir sınırlama getirdiği sonucuna varılmıştır (bkz. §§ 79-85 ).
311. Davakonusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durumbulunmadığından 7081 sayılı Kanun’un 4.maddesinin üçüncü cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
312. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20. ve 42. maddelerine aykırıdır. İptaligerekir.
Kural, Anayasa’nın 15., 20. ve 42. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 8., 9.,13., 17., 35., 36., 40., 48., 49., 70. ve 125. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 38., mülga 91. ve mülga 121.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
F. Kanun’un 7. Maddesinin (1) ve (2) Numaralı Fıkralarıİle Ekli (8) Sayılı Listenin İncelenmesi
1. İptal Taleplerinin Gerekçesi
313. Dava dilekçesinde özetle;
- Kanun’a eklilistelerde sayılan dernek ve gazeteler ile televizyonun kapatılmasına ilişkintedbirin süre yönünden herhangi bir belirleme içermediği, etkilerinin OHAL’densonra da devam ettiği, kapsamının geniş tutulduğu,
-Tedbirlerinuygulanmasına dayanak gösterilen aidiyet, iltisak ve irtibat kavramlarınınbelirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bu kavramların ilk kez 22/7/2016tarihinde hukukumuza girdiği hâlde bu tarihten önceki fiiller bakımından daesas alınmasının yanında terör örgütü ya da MGK’ca millî güvenliğe tehditoluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum ve grupların tespiti açısından da kurallarıngeçmişe yürütüldüğü, ayrıca siyasi ve idari bir organ olan MGK’nın kararınadayalı olarak tedbir uygulanmasının hukukilik sorunu doğuracağı, kurallarınkamu düzenine karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırma amacı bakımından zorunlu veölçülü olmadığı gibi OHAL’in gerekleriyle de uyumlu olmadığı, kurallardaöngörülen hususların Anayasa’nın mülga 121. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncamünhasıran 2935 sayılı Kanun ile düzenlenebileceği, OHAL’in gerekli kıldığıkonularda çıkarılabilecek OHAL KHK’sı niteliği taşımayan düzenlemenin AnayasaMahkemesinin 1991 ve 2003 yıllarında belirlediği içtihatlarında belirtildiğigibi Anayasa’nın mülga 91. maddesi kapsamında yetki kanununa dayanılarakçıkarılan bir KHK olarak da değerlendirilemeyeceği,
- Yasama yetkisinin genelliği ilkesi gereği yasamaorganınca her konuda kanun çıkarılabilmesi mümkün olsa da kanunla bireyselişlem ya da yargı kararı niteliğinde tasarrufta bulunulamayacağı, dava konusukurallarla Kanun’a ekli (8) sayılı listede yer alan dernek ve gazeteler iletelevizyonun statülerindekalıcı değişiklikler yapıldığı, bu nedenle tedbirlerin bireysel idari işlemniteliğinde olduğu, sırf yargı denetimi dışına çıkarmak amacıyla bireyselişlemlerin OHAL KHK’sı ile yapılarak kanun şeklinde onaylanmasının açık bir fonksiyongaspı niteliği taşıdığı,
- Bir kurum veya kuruluşun terör örgütüne aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olup olmadığına ya da bir yapı veya oluşumunterör örgütü olduğuna karar verme yetkisinin yargı mercilerine ait olduğu,kuralların kanun adı altında hem yargısal hem de bireysel işlemin özelliklerinibarındıran karma bir yapıda olduğu, bu durumun yasama, yürütme ve yargıfonksiyonlarının tek organda toplanması anlamına geldiği,
- Kurum ve kuruluşlar hakkında herhangi bir idari ya daadli soruşturma yürütülmeden ve kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadan terörörgütleri ile ilişkili oldukları belirtilerek yaptırım uygulanmasınınAnayasa’nın 15. maddesinde OHAL’lerde dokunulamayacak çekirdek haklardan olanmasumiyet karinesine aykırılık oluşturduğu ve cezanormlarının geçmişe yürümezliği ilkesinin ihlal edildiği, bireysel idari işlem niteliğindeki kapatma işleminindoğrudan OHAL KHK’sı adı altında yapılmak suretiyle yargı denetimi dışındatutulduğu, her ne kadar daha sonraki bir tarihte Komisyon kurulmuşsa daKomisyon ve sonraki sürecin kapatma işlemine karşı etkili bir denetimmekanizması sağlamadığı,
- Basın-yayın kuruluşlarının kapatılmasından dolayı ifadeözgürlüğü, basın özgürlüğü, süreli vesüresiz yayın hakkı ile basın araçlarının korunması haklarının ihlal edildiği,derneklerin kapatılmasının örgütlenme özgürlüğüne aykırı olduğu, kapatılankurum ve kuruluşların mal varlığının Hazineye devredilmesinin mülkiyet hakkınıve ayrıca müsadere yasağını ihlal ettiği,
belirtilerek kurallarınAnayasa’nın Başlangıç kısmı, 8., 9., 13., 15., 26., 28., 29., 30., 33., 35.,36., 38., mülga 91., mülga 121. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kanun’un 7.Maddesinin (1) Numaralı Fıkrası ile Ekli (8)Sayılı Liste
i. Kuralın Ekli(8) Sayılı Listede Sayılan Dernekler Yönünden İncelenmesi
314. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.
315. Dava konusu kuralda terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ve ekli(8) sayılı listede yer alan 12 derneğin kapatıldığı hükümaltına alınmıştır. Kural kapsamında yer alan her bir dernek kanun hükmüylekapatılmış ve faaliyetine son verilmiştir.
316. Derneklerin kapatılması bakımından dava konusukural, 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı TedbirlerAlınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 3.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi dışında kalan kısmı ile aynıiçeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
317. Anılan kararda, kuraldabelli derneklere ilişkin olarak öngörülen kapatma tedbirinin OHAL’in ilanınasebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesi amacına yönelik olarak budönemde uygulanıp hüküm ve sonuçlarını doğurduğu, OHAL dönemini aşan genel birdüzenleme niteliği taşımadığından olağanüstü dönemlerde temel hak vehürriyetlerin kullanılmasının durdurulması ve sınırlanmasını düzenleyenAnayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği tespiti yapılmış;kuralla sınırlama getirilen dernek kurma hürriyetinin OHAL yönetimininbenimsendiği dönemlerde Anayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alandokunulması yasaklanmış çekirdek haklar arasında bulunmadığına vemilletlerarası hukuktan kaynaklanan diğer herhangi bir güvence (olağanüstüdönemlerde korunmaya devam eden güvenceler) kapsamında da bulunmadığına işaretedilmiştir (bkz. §§ 83-92). Diğer yandantedbirin her bir dernek yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesinin yanibireyselleştirmenin sağlanması için Komisyon ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,söz konusu güvencelerin OHAL’e sebebiyet veren tehdit veya tehlikenin bertarafedilmesine yönelik kuralın bu amaç dışında keyfî bir şekilde uygulanmasınıengelleyecek nitelikte olduğu belirtilerek dernek kurma hürriyetine durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekildebir sınırlama getirilmediği, ayrıca kuralın MGKkararlarına icrai bir işlev kazandırma sonucunu doğurmadığı da belirtilmiştir(bkz. §§ 93-114).
318. Dava konusu kuraldaöngörülen derneklerin kapatılması tedbiri bakımından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7083 sayılı Kanun’un 3.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi dışında kalan kısmının Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
319. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 33.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9.,13., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiaları,Anayasa’nın 15., 33., 40., 118. ve 119. maddeleri kapsamında ele alındığındananılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralda uygulanan derneklerin kapatılması tedbirinindemokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi amacıylauygulandığı anlaşılmıştır. Bu açıdan bakıldığında tedbir cezalandırma amacınamatuf olmadığı gibi bunun için uygulanan usulün de ceza usul hukuku alanındakiyargısal uygulamalarla herhangi bir benzerliği bulunmamıştır.
Bu açıdan kuralda öngörülen tedbirin cezai niteliği haizolmamasının bir sonucu olarak anılan tedbire ceza hukukunun çekirdek haklarınınuygulanmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu nedenle kuralınAnayasa’nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
Kuralın ayrıca Anayasa’nın 26., 28., 29., 30., mülga 91.ve mülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.
ii. Kuralın Ekli (8) Sayılı Listede Sayılan Gazeteler veTelevizyon Yönünden İncelenmesi
320. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.
321. Dava konusu kuralda, terör örgütlerine veya MGK’cadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ve ekli (8)sayılı listede yer alan üç gazete ve bir televizyonun kapatıldığı hüküm altınaalınmıştır.
322. Dava konusu kural, 7083 sayılı Kanun’un 3.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi ile aynı içeriğe sahiptir. AnayasaMahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.2018/78, K. 2022/114 sayılı kararıyla sözkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.
323. Anılan kararda, kuraldabelli kuruluşlara ilişkin olarak öngörülen kapatma tedbirinin OHAL’in ilanınasebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesi amacına yönelik olarak budönemde uygulanıp hüküm ve sonuçlarını doğurduğu, OHAL dönemini aşan genel birdüzenleme niteliği taşımadığından olağanüstü dönemlerde temel hak vehürriyetlerin kullanılmasının durdurulması ve sınırlanmasını düzenleyenAnayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği tespiti yapılmış;kuralla sınırlama getirilen ifade ve basın özgürlüğünün OHAL yönetimininbenimsendiği dönemlerde Anayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alandokunulması yasaklanmış çekirdek haklar arasında bulunmadığına ve milletlerarasıhukuktan kaynaklanan diğer herhangi bir güvence (olağanüstü dönemlerdekorunmaya devam eden güvenceler) kapsamında da bulunmadığına işaret edilmiştir (bkz. §§ 118-126). Diğer yandan, anılan tedbirin uygulanmasının millî güvenlik, demokratik anayasal düzen ile kamugüvenliğinin sağlanması ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından elverişli olmadığının söylenemeyeceği,bu kuruluşların toplumsal hayat içindeki yönlendirici rolününkişilerdeki karşılığı gözönüne alındığında gereklilik arz etmediğinin de söylenemeyeceğiifade edilmiş, ayrıca tedbirin her birkuruluş yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesinin yani bireyselleştirmeninsağlanması için Komisyon ve idare mahkemesine başvuru imkânı getirilmeksuretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı, söz konusugüvencelerin OHAL’e sebebiyet veren tehdit veya tehlikenin bertaraf edilmesineyönelik kuralın bu amaç dışında keyfî bir şekilde uygulanmasını engelleyeceknitelikte olduğu belirtilerek ifade ve basın özgürlüğüne durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirilmediği sonucunavarılmış ayrıca kuralların MGK kararlarına icraibir işlev kazandırma sonucunu doğurmadığı da belirtilmiştir (bkz. §§ 127-139).
324. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7083 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.
325. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 26.,28., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddigerekir.
Kuralla ilgili Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9.,13., 29., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları, Anayasa’nın 15., 26., 28., 40., 118. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kuralda uygulanan basın-yayın kuruluşlarının kapatılması tedbirinindemokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi amacıyla uygulandığıanlaşılmıştır. Bu açıdan bakıldığında tedbir, cezalandırma amacına matufolmadığı gibi bunun için uygulanan usulün de ceza usul hukuku alanındakiyargısal uygulamalarla herhangi bir benzerliği bulunmamıştır.
Bu açıdan kuralda öngörülen tedbirin cezai niteliği haizolmamasının bir sonucu olarak anılan tedbire ceza hukukunun çekirdek haklarınınuygulanmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu nedenle kuralınAnayasa’nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
Kuralın ayrıca Anayasa’nın 30., 33.,mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.
b. Kanun’un 7. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “Birinci fıkra kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlara ait olantaşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineyebedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara ait taşınmazlar tapuda resenHazine adına,… tescil edilir.” Bölümü ile Üçüncü Cümlesi
326. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallarilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.
327. Kurallar, Kanun’un 7. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince kapatılan ekli (8) sayılı listede yer alan kurum vekuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığının, alacak vehakların, belge ve evrakın Hazineye devredilmiş sayılmasını, bunlara aittaşınmazların tapuda resen Hazine adına tescil edilmesini, devre ilişkinişlemlerin ilgili tüm kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle Hazine veMaliye Bakanlığı tarafından yerine getirilmesini hükme bağlamaktadır.
328. Dava konusu kurallar ile 7083 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin“Birinci fıkra kapsamında kapatılan derneklere ve basın-yayın kuruluşlarına ait olantaşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineyebedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara ait taşınmazlar tapuda resenHazine adına, … tescil edilir.” bölümüve üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahip olupAnayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılıkararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptaltaleplerinin reddine hükmedilmiştir.
329. Anılan kararda, kuraldaöngörülen tedbirin OHAL’in ilanına neden olan tehdit ve tehlikelerin bertarafedilmesine yönelik olarak bu dönemde uygulandığından kurala ilişkin Anayasa’yauygunluk denetiminin Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında yapılması gerektiğibelirtilmiş; tedbirin her bir kurum ve kuruluş yönünden hukukauygunluğunun denetlenmesinin yani bireyselleştirmenin sağlanması için Komisyonve idare mahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari veyargısal güvencelerin sağlandığı, söz konusu güvencelerin OHAL’e sebebiyetveren tehdit veya tehlikenin bertaraf edilmesine yönelik kuralların bu amaçdışında keyfî bir şekilde uygulanmasını engelleyecek nitelikte olduğu, budurumda kuralla mülkiyet hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirilmediği sonucunavarılmıştır (bkz. §§ 143-165).
330. Kararda ayrıca, ekonomikdeğer taşıyan varlıkların Hazineye intikal etmesi tedbirinin bunlarınkullanımını kontrol etmek suretiyle kamusal hayata dönük güveni yeniden tesisederek demokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi amacıylauygulanmış olduğu, mal varlığının Hazineye devredilmesine ilişkin ilavetedbirlere karşı 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleriİnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un geçici 4. maddesine göreyapılacak başvuru üzerine ilave tedbirlerin asıl tedbir olan kapatma tedbirininzorunlu sonucu olup olmadığı veya kapatma tedbiri ile arasında bağlantı bulunupbulunmadığının yanı sıra OHAL’e neden olan şartlar yönünden de inceleneceğihususuna yer verilmiştir (bkz. §§ 166-168).
331. Diğer yandan, suç teşkil eden faaliyetlerden birisiile ilişkilendirmeden bütün mal varlığının üzerindeki mülkiyetin ortadankaldırılması ve bunların Hazineye devredilmesi sonucunu doğuran ilave tedbireilişkin olarak idari ve yargısal başvuru yolları öngörülmek suretiyle mülkiyetikamuya geçirilen mal varlığının suçlabağlantısının bulunmadığına yönelik olarak ileri sürülecek iddialarıninceleneceği ve bu yolla bireyselleştirmenin sağlandığı da gözönünealındığında söz konusu tedbirin Anayasa’nın 38. maddesinde düzenlenen genelmüsadere cezası yasağına da aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (anılan kararda bkz. § 169).
332. Aynı kararda devire ilişkin işlemlerin ilgili tüm kurumlardan gerekliyardımı almak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yerinegetirilmesine yönelik dava konusu düzenlemenin de söz konusu işlemlerinyürütülmesinden sorumlu muhatabın tespit edilmesine ilişkin olup olağanüstüşartlar kapsamında yöntemsel bir zorunluluğun yerine getirilmesi amacındankaynaklandığı, bu itibarla Anayasa’ya aykırı bir yönünün bulunmadığıbelirtilmiştir (bkz. § 170).
333. Dava konusu kurallaraçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7083 sayılı Kanun’un 3. maddesinin(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkra kapsamındakapatılan derneklere ve basın-yayın kuruluşlarına ait olantaşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineyebedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara ait taşınmazlar tapuda resenHazine adına, … tescil edilir.” bölümününve üçüncü cümlesinin Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir.
334. Açıklanannedenlerle kurallar, Anayasa’nın 15., 35., 38.ve 40. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, EnginYILDIRIM, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.
Kurallarla ilgili Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 8., 9., 13., 26., 28. 29., 30., 33., 36., mülga 91., mülga 121. ve125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15.,35., 38. ve 40. maddeleri kapsamında ele alındığından anılan hükümler yönündenayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
c. Kanun’un 7. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin Kalan Kısmı ile İkinci Cümlesi
335. Dava konusu kurallarda Kanun’un 7.maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince kapatılan kurum ve kuruluşlara aittaşınmazların Hazine adına gerçekleşecek tapu tescil işleminin her türlükısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak yerine getirilmesi öngörülmüş;kapatılan söz konusu kurum ve kuruluşların her türlü borçlarından dolayı hiçbirşekilde Hazineden bir hak ve talepte bulunulamayacağı hüküm altına alınmıştır.
336. Dava konusu kurallar 7083 sayılıKanun’un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…hertürlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…” ibaresi ve aynı fıkranınikinci cümlesi ile aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılı kararıyla söz konusu kurallarınAnayasa’ya aykırı olduklarına ve iptaline hükmedilmiştir.
337. Söz konusu kararda, mülkiyethakkına sınırlama getiren kuralların OHALdönemi öncesinde taşınmazlar üzerinde tesis edilmiş kısıtlamalar ile taşınmazyüklerini ve doğmuş borçları kapsayacak şekilde uygulanma imkânına sahip olmasınedeniyle OHAL süresiyle sınırlı bir düzenleme getirmediğinden Anayasa’nınolağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim rejimine göre incelenmesi gerektiği tespiti yapılmış; bu kapsamda OHAL ilanınaneden olan olay ve olgularla veya terör örgütleri veya devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplarla bir bağlantısı olup olmadığına bakılmaksızın kuralda belirtilentaşınmazlar üzerinde hak sahipliği bulunanların veya borç ilişkisininalacaklılarının hepsinin söz konusu hukuki ilişkilerden kaynaklanan hak veyetkilerinin ortadan kaldırılmasının kamu yararıile kişisel yarar arasındaki dengeyi bozmak suretiyle mülkiyet hakkının ölçüsüzbiçimde sınırlandırılmasına neden olduğu sonucuna varılmıştır (bkz. §§173-183).
338. Dava konusu kurallar açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7083 sayılıKanun’un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…hertürlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…” ibaresinin ve aynıfıkranın ikinci cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir.
339. Açıklanannedenlerle kurallar, Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptaligerekir.
Kurallar, Anayasa’nın 13. ve 35.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9., 15., 26., 28.,29. 30., 33., 36., 38., 48., mülga 91., mülga 121. ve 125. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
340. Anayasa’nın 153.maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veyaTürkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptalkararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gerekenhallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıcakararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı gündenbaşlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216 sayılı Kanun’un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle AnayasaMahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde ResmîGazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceğitarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
341. 7150 sayılı Kanun’un; 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü vebeşinci cümlelerinin, 3. maddesinin beşinci cümlesinde yer alan “…ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları …” ibaresinin, 4. maddesinin dördüncücümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları…”ibaresinin, 5. maddesinin beşinci cümlesinde yer alan “…, ilgili pasaportbirimlerince pasaportları …” ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edeceknitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu kurallara ilişkin iptal hükümlerininkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.
V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
342. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralların uygulanmasının telafisi güç veyaimkânsız zararların doğmasına sebebiyet vereceği belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesitalep edilmiştir.
31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un;
A. 1. 1.maddesinin (1) numaralı fıkrasının birincicümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresine,
2. 3. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyetiveya…” ibaresine,
3. 4. maddesinin birincicümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresine,
4. 5. maddesinin birincicümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresine,
5. 6. maddesininüçüncü cümlesine,
6. 7. maddesinin(2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…her türlükısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…” ibaresi ile ikinci cümlesine,
yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşullarıoluşmadığından REDDİNE,
B. 1. 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncüve beşinci cümlelerine,
2. 3. maddesininbeşinci cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaport birimlerincepasaportları...” ibaresine,
3. 4. maddesinindördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaport birimlerincepasaportları...” ibaresine,
4. 5. maddesininbeşinci cümlesinde yer alan “…, ilgili pasaport birimlerince pasaportları...”ibaresine,
yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğegirmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu cümlelere ve ibarelere ilişkinyürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
C. 1. 1.maddesinin;
a. (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresi dışında kalan kısmı ile ikinci ve üçüncücümlelerine,
b. (2) numaralı fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncücümlelerine,
c. (3) numaralı fıkrasına,
2. 3. maddesinin;
a. Birinci cümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerine,
b. Beşinci cümlesinin “…ve ilgili pasaport birimlerincepasaportları...” ibaresi dışında kalan kısmına,
c. Altıncıcümlesine,
3. 4. maddesinin;
a. Birinci cümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile ikinci ve üçüncü cümlelerine,
b. Dördüncü cümlesinin “…ve ilgili pasaport birimlerincepasaportları...” ibaresi dışında kalan kısmına,
c. Beşinci cümlesine,
4. 5. maddesinin;
a. Birincicümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…”ibaresi dışında kalan kısmı ile ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerine,
b. Beşincicümlesinin “…, ilgili pasaport birimlerince pasaportları...” dışındakalan kısmı ile altıncı ve yedinci cümlelerine,
5. 6. maddesinin birincive ikinci cümlelerine,
6. 7. maddesinin;
a. (1) numaralıfıkrasına,
b. (2) numaralıfıkrasının birinci cümlesinin “…her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ariolarak…” ibaresi dışında kalan kısmı ile üçüncü cümlesine,
7. Ekli (1), (4),(5), (6), (7) ve (8) sayılı listelerine,
yönelik iptal talepleri, 9/11/2022 tarihli, E.2018/164,K.2022/134 sayılı kararla reddedildiğinden bu fıkralara, cümlelere, kısımlarave listelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
9/11/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI. HÜKÜM
31/10/2018 tarihli ve 7150 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un;
A. 1., 3., 4., 5.,6. ve 7. maddeleri ile Kanun’a ekli (1), (4), (5), (6), (7) ve (8) sayılılistelerin yokhükmünde olduğunun tespiti talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
B. 1. maddesinin;
1. (1) numaralı fıkrasının;
a. Birincicümlesinin;
i. “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNEOYBİRLİĞİYLE,
ii. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. İkinci veüçüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. (2) numaralı fıkrasının;
a. Birinci, ikincive üçüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Dördüncü vebeşinci cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, iptal hükümlerinin, Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralıfıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AYSONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
3. (3) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
C. 3. maddesinin;
1. Birincicümlesinin;
a. “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmının Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. İkinci, üçüncüve dördüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
3. Beşincicümlesinin;
a. “…ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları...” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince,KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞEGİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
4. Altıncıcümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
Ç. 4. maddesinin;
1. Birincicümlesinin;
a. “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmının Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. İkinci veüçüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
3. Dördüncücümlesinin;
a. “…ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları...” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince,KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞEGİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
4. Beşincicümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
D. 5. maddesinin;
1. Birincicümlesinin;
a. “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmının Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. İkinci, üçüncüve dördüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
3. Beşincicümlesinin;
a. “…, ilgilipasaport birimlerince pasaportları...” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrası ile 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince,KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞEGİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
4. Altıncı veyedinci cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
E. 6. maddesinin;
1. Birinci veikinci cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. Üçüncücümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
F. 7. maddesinin;
1. (1) numaralıfıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. (2) numaralıfıkrasının;
a. Birincicümlesinin;
i. “…her türlükısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
ii. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, HasanTahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. İkincicümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
c. Üçüncücümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
G. Ekli (1), (4),(5), (6), (7) ve (8) sayılı listelerininAnayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
9/11/2022 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. 7150 sayılı Kanun’un 7. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…her türlü kısıtlama ve taşınmazyükünden ari olarak…” ibaresi dışında kalan kısmının ve üçüncü cümlesininAnayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir.
2. Dava konusu kurallar, kapatılan ekli (8)sayılı listede yer alan kurum ve kuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlümal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrakın Hazineye bedelsiz olarakdevredilmiş sayılmasını, bunlara ait taşınmazların tapuda resen Hazine adınatescil edilmesini öngörmektedir.
3. Kapatılan kurum ve kuruluşların mülkiyethakkını sınırlandırmanın ötesinde -herhangi bir suçla bağlantılı olupolmadığına veya suçta kullanılıp kullanılmadığına bakılmaksızın- tüm malvarlığının mülkiyetinin kamuya geçirilmesini öngören kurallar, Anayasa’nın 38.maddesi bağlamında mülkiyet üzerinde genel müsadere sonucunu doğuran birtasarruf niteliğindedir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik bu müdahale durumungerektirdiği ölçüyü aşmaktadır. Bunun yanında Hazineye devredilen malvarlıklarının herhangi bir suçla bağlantılı olmadığı yönündeki iddialarıinceletme yönünden, 7075 sayılı Kanun’a eklenen geçici 4. maddeyle öngörülenidari ve yargısal yolun yeterli güvenceleri sağladığını söylemek zordur (aynıdoğrultuda bkz. AYM, E.2018/78, K.2022/114, 13/10/2022, Karşıoy Gerekçesi, §§4-11).
4. Diğer yandan dava konusu (2) numaralıfıkranın devire ilişkin işlemlerin ilgili tüm kurumlardan gerekli yardımı almaksuretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yerine getirileceğine dairüçüncü cümlesinin de uygulama kabiliyeti kalmayacağından 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin(4) numaralı fıkrası gereğince iptal edilmesi gerekir.
5. Açıklanan gerekçelerle kurallarınAnayasa’nın 15., 35. ve 38. maddelerine aykırı olduğunu düşündüğümden aksiyöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
İncelemeye konu 7. maddenin ikinci fıkrasının birincicümlesi ile kapatılan kurum, kuruluşlara ait taşınırlar ile her türlü malvarlığı, alacak ve haklar, belge ve evrakın Hazine’ye bedelsiz devredilmişsayılacağı hükme bağlanmaktadır. Kuralın son cümlesinde ise devrin icra usulüdüzenlenmiştir. Benzer bir düzenleme AYM’nin 2018/78 E. sayılı dosyasında daiptal istemine konu olmuş ve tarafımca incelenen kuralın iptal edilmesigerektiğine ilişkin karşıoy yazılmıştır. Sözü edilen karşıoydaki gerekçelerimdoğrultusunda bu dosyada incelenen kuralın da iptal edilmesi gerektiğigörüşündeyim.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
E: 2018/78 sayılı dosyada belirttiğim gerekçelerle davakonusu kuralın iptal edilen ibare dışında kalan kısmının Anayasa’nın 15., 35.,38. ve 40. maddelerine aykırılık taşıdığı kanaatine ulaştığımdan, çoğunlukkararına katılmıyorum.
Üye
Engin YILDIRIM
KARŞIOY GEREKÇESİ
7150 sayılı Kanunun 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesindeki “…her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…”ibaresi ile ikinci cümlesinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline, birincicümlenin kalan kısmı ile üçüncü cümlesinin ise Anayasaya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine karar verilmiştir.
Red kararının gerekçesinde; söz konusu düzenlemeylemülkiyet hakkına sınırlama getirilse de dava konusu kurallar açısından13/10/2022 tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılı karardan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmadığı belirtilerek kuralın Anayasanın 15., 35., 38.ve 40. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır.
İncelenen ve iptal talebi reddedilen kuralla, Kanunun 7.maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince kapatılan kurum ve kuruluşlara aitolan taşınırların ve her türlü malvarlığının, alacak ve hakların, belge veevrakın Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılacağı, bunlara aittaşınmazların tapuda resen Hazine adına tescil edileceği ve devire ilişkinişlemlerin ilgili bütün kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle MaliyeBakanlığı tarafından yerine getirileceği hükme bağlanmıştır.
Söz konusu kurala ilişkin Anayasaya uygunluk denetimininAnayasanın 15. maddesi kapsamında yapılması isabetli olmakla birlikte, bumaddeye göre yapılan incelemede çoğunluğun ulaştığı sonuca daha önce benzer birdüzenlemeyle ilgili olarak verilen red kararına ilişkin karşıoy gerekçemdeayrıntılı olarak belirtilen sebeplerle katılmak mümkün değildir (bkz. yukarıdabelirtilen karara ilişkin karşıoy gerekçem).
Bu sebeple, 7. maddenin incelenen (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesinin Anayasaya aykırı bulunmayan bölümünün de Anayasaya aykırıolduğu; son cümlesinin ise 6216 sayılı Kanunun 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasına göre iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red yönündekigörüşüne karşıyım.
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOY GEREKÇESİ ve FARKLI GEREKÇE
1. Mahkememiz çoğunluğunun 31/10/2018 tarihli ve 7150sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında KanunHükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 1., 3., 4.,5., 6. ve 7. maddesinin ve bu maddelere ekli listelerin yok hükmünde olduğununtespiti talebinin reddine farklı gerekçeyle katılmaktayım. Kanun’un 7.maddesinin (2) numaralı fıkrasının “her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükündenari olarak” kısmı hariç birinci cümlesi ile üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırıolmadığı şeklindeki çoğunluk kanaatine katılmamaktayım.
2. Dava konusu 7150 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek KabulEdilmesine Dair Kanun’un 1., 3., 4., 5., 6. ve 7. maddesinin ve bu maddelereekli listelerin yok hükmünde olduğunun tespiti talebinin reddine AnayasaMahkemesi’nin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına BaşkanZühtü Arslan’ın yazdığı farklı gerekçe ile katılmaktayım.
3. Kanun’un 7. maddesinin (2) numaralı fıkrasının “hertürlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak” kısmı hariç birinci cümlesiile üçüncü cümlesine benzer bir başka kuralla ilgili Mahkememiz çoğunluğununulaşmış olduğu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı biçimindeki kanaate, kuralınAnayasa’nın 15., 35., 38. ve 40. maddelerine aykırılıktan dolayı iptal edilmesigerektiği gerekçesiyle katılmamıştım. “E. S.: 2018/78, K. S.: 2022/114, K. T.:13/10/2022” künyeli bahse konu karara ilişkin yazmış olduğum karşıoydasıralanan Anayasa’ya aykırılık gerekçeleri bu kural için de geçerlidir. Bunedenle kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı şeklindeki Mahkememiz çoğunlukkararına, bahse konu karşıoy yazısında sıraladığım gerekçelerlekatılmamaktayım.
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ