ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/32
Karar Sayısı : 2018/31
Karar Tarihi : 28.3.2018
R.G. Tarih – Sayı : TebliğEdildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bakırköy 13. İşMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 12.1.2011 tarihli ve 6100sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;
A. 21. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde yer alan “…kanunyoluna başvurulmaksızın…” ibaresinin,
B. 22. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “…kanunyoluna başvurulmaksızın…” ibaresinin,
C. 23. maddesinin (2) numaralı fıkrasının “…kanun yoluincelemesi sonucunda kesinleşen göreve veya yetkiye ilişkin kararlar, davayaondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.” bölümünün,
Anayasa’nın 2., 36. ve 141. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacının haksız rekabet hükümlerinin ihlaline dayanarakaçtığı tazminat davasında Ticaret Mahkemesince verilen görevsizlik kararınınistinaf kanun yoluna başvuru sonucunda kesinleşmesi üzerine dava dosyasınıngönderildiği İş Mahkemesinde bakılmakta olan davada itiraz konusu kurallarınAnayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı;
1. 21. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendi şöyledir:
“c) İki mahkeme de görevsizlik kararı verir ve bu kararlar kanunyoluna başvurulmaksızın kesinleşirse.”
2. 22. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“(2) İki mahkemenin aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkinolarak verdikleri kararlar kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleştiğitakdirde, görevli veya yetkili mahkeme, ilgisine göre bölge adliye mahkemesinceveya Yargıtayca belirlenir.”
3. 23. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“(2) Bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca verilen yargı yeribelirlenmesi ile kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşen göreve veyayetkiye ilişkin kararlar, davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hülya ÇOŞTAN ÇETİNtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükümleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un; 21. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının (c) Bendindeve 22. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “…kanun yolunabaşvurulmaksızın…”İbarelerinin İncelenmesi
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre birdavaya bakmakta olan mahkemenin o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veyakanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veyataraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısınavarması durumunda bu hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali istenen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.
3. Kanun’un 21. maddesinin (1) numaralı fıkrasında, yargıyeri belirlenmesini gerektiren sebepler sayılmıştır. Kanun’un 21.maddesinin (1) numaralı fıkrasının itiraz konusu ibareyi de içeren (c)bendinde, iki mahkemenin de görevsizlik kararı vermesi ve bu kararların kanunyoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi hâlinde davaya bakacak mahkemenin tayiniiçin yargı yeri belirlenmesi yoluna başvurulacağı belirtilmektedir. İtirazkonusu kural, söz konusu bentte yer alan kanun yoluna başvurulmaksızınkesinleşen görevsizlik kararlarına ilişkindir.
4. Kanun’un 22. maddesinde ise görev veyayetkiye ilişkin uyuşmazlıklarda inceleme yeri belirlenmiştir. Kanun’un 22.maddesinin itiraz konusu ibareyi de içeren (2) numaralı fıkrasında, ikimahkemenin de aynı dava hakkında göreve veya yetkiye ilişkin olarak verdiklerikararların kanun yoluna başvurulmaksızın kesinleşmesi hâlinde görevli veyayetkili mahkemenin ilgisine göre bölge adliye mahkemesince veya Yargıtayca belirleneceğidüzenlenmiştir.
5. Bakılmakta olan davada davacı tarafından haksız rekabethükümlerinin ihlali iddiasıyla açılan tazminat davasında, Bakırköy 2. AsliyeTicaret Mahkemesince iş mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle görevsizlikkararı verilmiştir. Bu kararın bozulması talebiyle davacı tarafından yapılanistinaf başvurusu, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesincereddedilmiş ve görevsizlik kararı kesinleşmiştir. Dosyanın gönderildiğiBakırköy 13. İş Mahkemesi tarafından da ticaret mahkemelerinin görevli olduğugerekçesi ile görevsizlik kararı verilerek merci tayini için dosya İstanbulBölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesine gönderilmiştir. İstanbul BölgeAdliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi, Bakırköy 13. İş Mahkemesinin, İstanbulBölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesinin verdiği kararla bağlı olduğuna vegörevsizlik kararı veremeyeceğine hükmetmiştir. Bakılmakta olan davada, ikiayrı mahkeme tarafından verilen görevsizlik kararları istinaf kanun yolunabaşvuru neticesinde kesinleşmiştir. Dolayısıyla iki mahkemenin kanun yolunabaşvurulmaksızın kesinleşen göreve ilişkin kararları hakkında düzenleme öngörenitiraz konusu kuralların uygulanma olanağı bulunmamaktadır.
6. Bu nedenle bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliğitaşımayan, Kanun’un 21. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde ve 22.maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “…kanun yolunabaşvurulmaksızın…” ibarelerine yönelik başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
B. Kanun’un 23. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasında Yer Alan;
1. “…davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.” İbaresininİncelenmesi
7. Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğermahkemelerde ileri sürülmesi” başlığını taşıyan 152. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiğired kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynıkanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”; 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un “Başvuruya engel durumlar” başlığını taşıyan41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında ise “Mahkemenin işin esasınagirerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yılgeçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusuyapılamaz.” hükümlerine yer verilmiştir.
8. Kanun’un 23. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “…davayaondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.” ibaresine yönelik itirazbaşvurusu Anayasa Mahkemesinin 14.1.2015 tarihli ve E.2014/128, K.2015/10sayılı kararıyla itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığı gerekçesi ile esastan reddedilmiş ve bu karar 9.4.2015 tarihlive 29321 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
9. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen retkararından sonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi içinönceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 9.4.2015 tarihinden başlayarakgeçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
10. Açıklanan nedenlerle Kanun’un 23. maddesinin(2) numaralı fıkrasında yer alan “…davaya ondan sonra bakacakmahkemeyi bağlar.” ibaresine yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncüfıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğinceesas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
2. “…kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşen göreveveya yetkiye ilişkin kararlar,...” İbaresininİncelenmesi
11. İtiraz konusu ibarenin yer aldığı kuralda, bölge adliyemahkemesince veya Yargıtayca verilen yargı yeri belirlenmesi ile kanun yoluincelemesi sonucunda kesinleşen göreve veya yetkiye ilişkin kararların davayaondan sonra bakacak mahkemeyi bağlayacağı belirtilmektedir. Bakılmakta olandavada göreve ilişkin karar verilmiş olup yetki ile alakalı bir hususbulunmamaktadır. Dolayısıyla itiraz konusu “…veya yetkiye…” ibaresiuygulanacak kural değildir. Bu nedenle bakılmakta olan davada uygulanmaolanağı bulunmayan bu ibareye yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
12. 6216 sayılı Kanun’un “Anayasa’ya aykırılığınmahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde AnayasaMahkemesine itiraz yolu ile yapılacak başvurularda izlenecek yöntembelirlenmiştir. Maddenin (1) numaralı fıkrasında, bir davaya bakmakta olanmahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmünde kararnameninhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu fıkradasayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceğikurala bağlanmış; anılan fıkranın (a) bendinde de “İptali istenenkuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduklarını açıklayan gerekçelibaşvuru kararının aslı” söz konusu belgeler arasında sayılmıştır.Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksunveya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafındanesas incelemeye geçilmeksizin, gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
13. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçelikararında, Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birininAnayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı vegerekçeleriyle birlikte açıkça göstermesi gerektiği ifade edilmiştir. Yineİçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde de AnayasaMahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerin bulunduğunun tespitedilmesi hâlinde itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizinbaşvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında ise anılan (b)bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksikliklerinitamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
14. Başvuru kararında belirtilengerekçelerin Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılıKanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca on yıl yasağı kapsamınagirmesi nedeniyle itiraz başvurusunun reddedilen “…davaya ondan sonrabakacak mahkemeyi bağlar.” ibaresine yönelik olduğu ve kalan kısmıoluşturan “…kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşen göreve...” ve“...ilişkin kararlar,...” ibareleri yönünden söz konusu ibarelerinAnayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenle aykırı olduğunun gerekçesininbelirtilmediği anlaşılmıştır.
15. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılıKanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ile Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendine aykırı olduğuanlaşılan “…kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşen göreve...” ve“...ilişkin kararlar,...” ibarelerine yönelik itiraz başvurusunun6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemineuygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
III. HÜKÜM
12.1.2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun;
A. 21. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c) bendinde ve22. maddesinin (2) numaralı fıkrasında yer alan “…kanun yolunabaşvurulmaksızın…” ibarelerinin, itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağı bulunmadığından, buibarelere ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B. 23. maddesinin (2) numaralı fıkrasının “…kanunyolu incelemesi sonucunda kesinleşen göreve veya yetkiye ilişkin kararlar,davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.” bölümünün;
1. “…davaya ondan sonra bakacak mahkemeyi bağlar.” ibaresineyönelik başvurunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41.maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,
2. “…veya yetkiye…” ibaresinin, itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma olanağıbulunmadığından, bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE,
3. “…kanun yolu incelemesi sonucunda kesinleşengöreve...” ve “...ilişkin kararlar,...”ibarelerinin iptallerinekarar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılı Kanun’un 40.maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından, esasincelemeye geçilmeksizin REDDİNE,
28.3.2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ