ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/41
Karar Sayısı : 2018/68
Karar Tarihi : 31/5/2018
R.G. Tarih- Sayı : 30/6/2018– 30464 (2. Mükerrer)
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte124 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU:1/2/2018 tarihli ve 7075sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması HakkındaKanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine DairKanun’un;
A. Yok hükmünde olduğunun, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6.,7., 11. ve 121. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek tespitine,
B. Yok hükmünde olduğunun kabul edilmemesi hâlinde şekilbakımından Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle iptaline,
karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali talep edilen 7075 sayılı Kanun şöyledir:
“OLAĞANÜSTÜ HAL İŞLEMLERİ İNCELEME KOMİSYONU KURULMASI HAKKINDAKANUN HÜKMÜNDE KARARNAMENİN DEĞİŞTİRİLEREK KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN
Kanun No. 7075 Kabul Tarihi: 1/2/2018
Komisyonun Oluşumu
MADDE 1- (1) Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıylaonaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik KuruluncaDevletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarlairtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudankanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkinbaşvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleriİnceleme Komisyonu kurulmuştur.
(2) Komisyon, yedi üyeden oluşur. Üyelerin üçü kamu görevlileriarasından Başbakan tarafından, bir üye Adalet Bakanlığının merkez teşkilatı ilebağlı ve ilgili kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından AdaletBakanınca, bir üye mülki idare amirleri sınıfına mensup personel arasındanİçişleri Bakanınca, birer üye Yargıtayda ve Danıştayda görev yapan tetkikhâkimleri arasından Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenir.Komisyon, kendi üyeleri arasından yapacağı seçimle bir başkan ve birbaşkanvekili seçer.
(3) Komisyonun toplantı ve karar yeter sayısı dörttür. Oylamalardaçekimser oy kullanılamaz.
Komisyonun görevleri
MADDE 2- (1) Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanunhükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındakibaşvuruları değerlendirip karar verir.
a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattançıkarma ya da ilişiğin kesilmesi.
b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi.
c) Dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar,özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları,özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları,yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması.
ç) Emekli personelin rütbelerinin alınması.
(2) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmündekararnamelerle gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarakdoğrudan düzenlenen ve birinci fıkra kapsamına girmeyen işlemler de Komisyonungörev alanındadır.
(3) Bu maddede belirtilen işlemlere bağlı olarak olağanüstü halkapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerde yer alan ilavetedbirler ile kanun yollarının açık olduğu işlemler hakkında ayrıca başvuruyapılamaz.
Komisyonun görev süresi
MADDE 3- (1) Komisyon, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren iki yıl süreyle görev yapar. Bakanlar Kurulu, gerek görmesi halinde busüreyi bitiminden itibaren birer yıllık sürelerle uzatabilir.
(2) Komisyonun ilk seçilen üyeleri, iki yıllık sürenin sonunakadar görev yapar. Sürenin uzatılmasına karar verilmesi halinde 1 inci maddeninikinci fıkrasındaki usule göre yeni üyeler belirlenir. Daha önce görev yapanüyeler de yeniden görev alabilir.
Üyelerin güvenceleri ve hakları
MADDE 4- (1) Üyelerin süreleri dolmadan herhangi bir nedenlegörevlerine son verilemez. Ancak üyenin;
a) Komisyon tarafından kabul edilebilir mazereti olmaksızın birtakvim yılı içinde toplam beş Komisyon toplantısına katılmaması,
b) Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle iş göremeyeceğininsağlık kurulu raporuyla belgelenmesi,
c) Görevi ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı hakkındaverilen mahkûmiyet kararının kesinleşmesi,
ç) Geçici iş göremezlik halinin üç aydan fazla sürmesi,
d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 302 nci,309 uncu, 310 uncu, 311 inci, 312 nci, 313 üncü, 314 üncü ve 315 incimaddelerinde yazılı suçlar nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturmabaşlatılması,
e) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milligüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğugerekçesiyle hakkında Başbakanlıkça idari soruşturma başlatılması veyasoruşturma izni verilmesi,
hallerinin tespit edilmesi üzerine Komisyon tarafından üyeliğineson verilir. Ölüm, istifa veya herhangi bir diğer nedenle boşalan üyelikleriçin en geç iki ay içinde 1 inci maddenin ikinci fıkrasındaki usule göre yeniüyeler belirlenir.
(2) Komisyon üyeleri hakkında birinci fıkranın (d) bendindebelirtilen suçlardan soruşturma açılması Başbakanın iznine tabidir.
(3) Üyeler, Komisyondaki görevleri süresince kurumlarından aylıklıizinli sayılır. Üyeler, mali ve sosyal haklarını kurumlarından almaya devamederler. Üyelerin görevli oldukları süreler yükselme ve emekliliklerinde dehesaba katılır ve yükselmeleri başkaca bir işleme gerek duyulmadan süresindeyapılır. Hâkim ve savcılar dahil üyelerin görevli oldukları süreler, kendikurumlarında veya mesleklerinde fiilen geçirilmiş sayılır. Üyelere,kurumlarınca mali haklar kapsamında bir ayda yapılan toplam ödeme tutarı ile(142.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunantutar arasındaki fark, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabitutulmaksızın ve görev yaptıkları süreyle orantılı olmak üzere Başbakanlıkçaayrıca her ay ilave ücret olarak ödenir.
(4) Komisyon üyelerinin üyelik görevleri kapsamındaki karar, görevve fiillerine ilişkin hukuki, idari, mali ve cezai sorumlulukları hakkında8/11/2016 tarihli ve 6755 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması GerekenTedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında KanunHükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 37 ncimaddesi uygulanır.”
Bilgi ve belge talep etme yetkisi
MADDE 5- (1) Komisyon, görev alanı ile ilgili her türlü bilgi vebelgeyi ilgililerden talep edebilir.
(2) Soruşturmanın gizliliğine ve Devlet sırlarına ilişkin ilgilimevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla kamu kurum ve kuruluşları ile yargımercileri, Komisyonun görevi kapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi vebelgeyi gecikmeksizin Komisyona göndermek veya yerinde incelenmesine imkânsağlamak zorundadır.
Gizlilik
MADDE 6- (1) Üyeler ve Komisyon çalışmalarında görevlendirilenler,görevlerini yerine getirmeleri sırasında edindikleri, kamuya, ilgililere veüçüncü kişilere ait gizlilik taşıyan bilgileri, kişisel verileri, ticarisırları ve bunlara ait belgeleri, bu konuda kanunen yetkili kılınan mercilerdenbaşkasına açıklayamaz, kendilerinin veya üçüncü kişilerin yararına kullanamaz.Bu yükümlülük görevden ayrılmalarından sonra da devam eder.
Başvurularda usul ve süre
MADDE 7- (1) Komisyona başvurular valilikler aracılığıyla yapılır.Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılanlar ya dailişiği kesilenler, en son görev yaptıkları kuruma da başvurabilir. Başvurutarihi, valiliklere veya ilgili kurumlara başvurunun yapıldığı tarih olarakkabul edilir. Valilikler ve ilgili kurumlar kendilerine yapılan başvurularıgecikmeksizin Komisyona iletir. Mükerrer başvurular işleme alınmaz.
(2) Bu Kanun kapsamında yapılan başvurular hakkında 6/1/1982tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 10 uncu maddesininikinci fıkrası hükümleri uygulanmaz.
(3) Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten önce yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak başvuru alma tarihindenitibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğe konulan kanun hükmündekararnamelerle ilgili olarak ise Resmi Gazetede yayımlanma tarihinden itibarenaltmış gün içinde yapılmayan başvurular işleme alınmaz.
Ön inceleme
MADDE 8- (1) Komisyona yapılan başvurular, aranan şartlarauygunluk bakımından ön incelemeye tabi tutulur. Ön inceleme sonucunda süresiiçinde yapılmadığı, başvuru sahibinin konuyla ilgili hukuki menfaatininbulunmadığı, bu Kanun kapsamına girmediği veya diğer şekil şartlarınıtaşımadığı tespit edilen başvurular reddedilir. Bu maddenin uygulanmasınailişkin usul ve esaslar Komisyon tarafından belirlenir.
İnceleme ve karar
MADDE 9- (1) Komisyon incelemelerini dosya üzerinden yapar.Komisyon, inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verebilir.
Kararların uygulanması
MADDE 10- (1) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılanteşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulühalinde karar Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Bu şekilde bildirilenpersonelin atama teklifleri; statüleri, unvanları ve yürüttükleri görevleritibarıyla başka kurumlarda görevlendirilmeleri mümkün olmayanlar hariç olmaküzere daha önce istihdam edildikleri kurumlar dışındaki kamu kurum vekuruluşlarında eski statülerine ve unvanlarına uygun kadro ve pozisyonlaraDevlet Personel Başkanlığı tarafından ikamet ettikleri il dikkate alınarakonbeş gün içinde yapılır. Bu fıkra kapsamında kamu görevine iade edilmesinekarar verilenlerden, yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevindençıkarılmış olanların atamalarında, yöneticilik görevinden önce bulunduklarıkadro ve pozisyon unvanları dikkate alınır. Bu kapsamda yer alan personeleilişkin kadro ve pozisyonlar; atama teklifi gerçekleştirilen kamu kurum vekuruluşları tarafından ilgililere ilişkin atama onaylarının alındığı tarihitibarıyla diğer kanunlardaki hükümlere bakılmaksızın ve başka bir işleme gerekkalmaksızın ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. İhdas, tahsis ve vizeedilmiş sayılan kadro ve pozisyonlar 13/12/1983 tarihli ve 190 sayılı GenelKadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerin ilgilibölümüne eklenmiş sayılır. Yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılanöğretim elemanlarına ilişkin kamu görevine iade kararı alınması halinde karar,Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Bunların atama teklifleri;Ankara, İstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulanyükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim KuruluBaşkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumuharicinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine önceki kadrounvanlarına uygun olarak onbeş gün içinde yapılır. Bu fıkra kapsamında yükseköğretimkurumlarına ataması yapılanların kadroları, başka bir işleme gerek kalmaksızınatama işleminin tamamlandığı tarih itibarıyla ihdas edilerek 2/9/1983 tarihlive 78 sayılı Yükseköğretim Kurumları Öğretim Elemanlarının Kadroları HakkındaKanun Hükmünde Kararnameye ekli cetvellerin ilgili yükseköğretim kurumlarınaait bölümlerine eklenmiş sayılır.
(2) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin başvurunun kabulühalinde ilgili kanun hükmünde kararname hükümleri, söz konusu kurum ve kuruluşbakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte söz konusu kanun hükmündekararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır.Buna ilişkin işlemler ilgisine göre İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı,Sağlık Bakanlığı veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir.
(3) Komisyonun karara bağladığı dosyaya ilişkin olarak Komisyondabulunan tüm evrak, birinci fıkra kapsamına giren dosyalarda ilgilinin son görevyaptığı kurum veya kuruluşa, ikinci fıkra kapsamına giren dosyalarda ilgilikurum veya kuruluşa, diğer dosyalarda ise ek 1 inci maddeye göre husumetinyöneltileceği kurum veya kuruluşa devredilir.
Yargı denetimi
MADDE 11- (1) Komisyon kararlarına karşı Hâkimler ve SavcılarKurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde ilgilinin en son görevyaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptal davası açılabilir. Bu davalardaayrıca Başbakanlığa ve Komisyona husumet yöneltilemez.
(2) 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaAlınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin birincifıkrası ile 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında AlınanTedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul EdilmesineDair Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarınınuygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler, kararınkesinleşmesinden itibaren altmış gün içinde ilk derece mahkemesi olarakDanıştaya dava açabilir.
Sekretarya
MADDE 12- (1) Komisyonun sekretarya hizmetleri Başbakanlık tarafındanyerine getirilir. Bu hizmetler için yeteri kadar personel Komisyona tahsisedilir. Bu şekilde görevlendirilen personelin görevli oldukları süreleryükselme ve emekliliklerinde de hesaba katılır ve yükselmeleri başkaca birişleme gerek duyulmadan süresinde yapılır. Hâkim ve savcılar dâhilgörevlendirilen personelin Komisyonda geçirdikleri süreler, kendi kurumlarındaveya mesleklerinde fiilen geçirilmiş sayılır.
(2) Komisyon çalışmaları kapsamında sekretaryadagörevlendirilenlere her ay (11.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısıylaçarpımı sonucu bulunan tutarı geçmemek kaydıyla Başbakanlıkça ilave ücretödenir. İlave ücret ödemesi damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiyetabi tutulmaz. İlave ücret ödemesi; görevlendirilen personelin sınıfı, kadrounvanı, atanma biçimi, yapmış olduğu görevin önem ve güçlüğü ve çalışma süresigibi kriterler dikkate alınmak suretiyle Komisyon Başkanı tarafından belirlenenusul ve esaslar çerçevesinde yapılır. Bu personele ayrıca herhangi bir ad altındafazla mesai ücreti ödenmez.
Usul ve esaslar
MADDE 13- (1) Başvurulara ve Komisyonun çalışmasına ilişkin usulve esaslar, Komisyonun teklifi üzerine Başbakanlık tarafından belirlenir veilan edilir.
Açılacak davalarda husumet
EK MADDE 1- (1) Komisyon kararlarına karşı açılacak iptaldavaları;
a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattançıkarılan ya da ilişiği kesilenlerce en son görev yapılan kurum veya kuruluş,
b) Devlet memurları ve işçiler dahil Türk Silahlı Kuvvetlerindençıkarılanlarca Millî Savunma Bakanlığı,
c) Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve SahilGüvenlik Komutanlığı teşkilatlarından çıkarılanlarca İçişleri Bakanlığı,
ç) Öğrencilikle ilişiği kesilen öğrencilerce Milli EğitimBakanlığı,
d) Kapatılan derneklerce İçişleri Bakanlığı,
e) Kapatılan vakıflarca Vakıflar Genel Müdürlüğü,
f) Kapatılan sendika, federasyon ve konfederasyonlarca Çalışma veSosyal Güvenlik Bakanlığı,
g) Kapatılan özel sağlık kuruluşlarınca Sağlık Bakanlığı,
ğ) Kapatılan özel öğretim kurumları, özel öğrenci yurt vepansiyonlarınca Millî Eğitim Bakanlığı,
h) Kapatılan vakıf yükseköğretim kurumlarınca Millî EğitimBakanlığı,
ı) Kapatılan özel radyo ve televizyon kuruluşlarınca Radyo veTelevizyon Üst Kurulu,
i) Kapatılan gazete, dergi, yayınevi, dağıtım kanalı ve haberajanslarınca Basın-Yayın ve Enformasyon Genel Müdürlüğü,
j) Resen emekliye sevk edilmiş, kendi isteğiyle emekliolmuş, Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre meslekten veya Devletmemurluğundan çıkarılmış ya da müstafi sayılmış olup rütbeleri alınan EmniyetTeşkilatı personelince İçişleri Bakanlığı,
k) Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekliye sevk edilen, kendiisteğiyle emekli olan, 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunuhükümlerine göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan, Devlet memurluğundançıkarılan, sözleşmeleri fesih edilen, müstafi sayılan veya istifa eden subay,sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, Devlet memuru, işçi, uzmanerbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile 926 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesikapsamında haklarında işlem tesis edilmiş olup rütbesi alınan ve emeklikimlikleri iptal edilen Türk Silahlı Kuvvetleri personelince Milli SavunmaBakanlığı, bu fıkra kapsamına giren Jandarma Genel Komutanlığı ve SahilGüvenlik Komutanlığı personelince İçişleri Bakanlığı,
aleyhine açılır.
Geçiş hükümleri
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Komisyonun ilk üyeleri, bu maddenin yayımındanitibaren bir ay içinde seçilir.
(2) Bu Kanun kapsamında Komisyon tarafından başvuruların alınmayabaşlanacağı tarih, bu maddenin yayımlandığı tarihten itibaren altı ayı geçmemeküzere Başbakanlık tarafından ilan edilir.
(3) Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangibir yargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar için de 7 nci maddedekiusul ve süreler uygulanır. Bu dosyalar hakkında yargı mercilerince kararverilmesine yer olmadığına ve tarafların yaptıkları masrafların üzerlerindebırakılmasına dosya üzerinden kesin olarak karar verilir, vekâlet ücretinehükmedilmez. Bu dosyalar, yeni bir başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzereKomisyona gönderilir.
(4) Bu Kanunun yayımlandığı tarihten önce 667 sayılı KanunHükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin birinci fıkrası ile 6749 sayılı Kanunun3 üncü maddesinin birinci fıkrası kapsamında meslekte kalmalarının uygunolmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilenler, bu Kanununyayımlandığı tarihten itibaren altmış gün içinde 11 inci maddenin ikincifıkrasında yer alan hükümlere göre dava açabilir. Bu kapsamda idaremahkemelerinde derdest olan davalar Danıştaya gönderilir. Bu Kanununyayımlandığı tarihten önce açılmış olup da karar verilen dosyalarda da bu fıkrahükümleri uygulanır.
Komisyona intikal ettirilecek başvurular
GEÇİCİ MADDE 2- (1) Bu Kanun kapsamına giren konularda bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan başvurular, süre şartı hariç 7nci maddedeki şartlara uygun olması halinde ilgili kurumlarca işleme alınmaküzere Komisyona intikal ettirilir.
Yürürlük
MADDE 14- (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 15- (1) Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 28/3/2018 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Fatih ŞAHİNtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Kanun, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un Yok Hükmünde Olduğunun Tespiti Talebinin İncelenmesi
3. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu Kanun’un olağanüstü hâlkanun hükmünde kararnamesinin (OHAL KHK’sı) onaylanmasından ibaret olduğu, OHALKHK’sı ile olağanüstü hâlle ilgisi olmayan, olağanüstü hâlin gerekli kılmadığıkonularda, olağanüstü hâlin kapsamını ve süresini aşan düzenlemelerinöngörüldüğü, yürürlükteki kanunlarda genel ve sürekli nitelikte değişiklikleryapıldığı, olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasıveya durdurulması hâllerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde OHAL KHK’sıile hükme bağlandığı, bu nedenlerle Cumhurbaşkanının başkanlığında toplananBakanlar Kuruluna tanınan olağanüstü hâllerle ilgili ve sınırlı düzenleme yapmayetkisinin aşıldığı ve yasama yetkisinin gasp edildiği, OHAL KHK’sında yer alanhükümlerin tamamının Bakanlar Kurulu üyelerince okunmadan ve söz konusudüzenlemelerin hazırlanmasından önce imzalandığı, bu itibarla Cumhurbaşkanınınbaşkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunun iradesinin oluşmadığı, Türkiye BüyükMillet Meclisi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) öngördüğü otuz günlük süre içinde TürkiyeBüyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulunda görüşülmemesi sebebiyle OHALKHK’sının bu niteliğini yitirdiği, anılan süreden sonra görüşülüp kararabağlanmasının ise niteliğini kaybetmiş olan OHAL KHK’sını geçerli hâlegetirmeyeceği, OHAL KHK’sının Meclis kararı ile onaylanması gerekirken kanunlaonaylanmasının yasama yetkisinin gaspı sonucunu doğurduğu belirtilerek Kanun’unAnayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6., 7., 11. ve 121. maddelerine aykırı olduğuve öncelikle yokluğunun tespitine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
4. Anayasa’nın 87. maddesinde kanun koymak, değiştirmek vekaldırmak, TBMM’nin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 89. maddesinde deCumhurbaşkanının TBMM’ce kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlayacağı,yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları ise bir daha görüşülmek üzere aynısüre içinde TBMM’ye geri göndereceği belirtilmiştir.
5. Kanun tasarı ve tekliflerinin TBMM’de görüşülerek kabuledilmesi, söz konusu tasarı veya teklifin kanunlaşması sonucunu doğurmakta; birbaşka deyişle TBMM’nin tasarı ve teklifin kabulü yönündeki iradesi, kanununvarlık kazanması için gerekli ve yeterli bulunmaktadır. Cumhurbaşkanının birkanunu yayımlaması, TBMM’nin bu yöndeki kabulü ile vücut bulan kanuna yenidenvarlık sağlamadığı gibi bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri göndermesi dekanunun varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Belirtilen nedenle Cumhurbaşkanınınkanunu yayımlama iradesi ve kanunun Resmî Gazete’de yayımlanması, kanununaleniyet kazanması ve yürürlüğe girmesi bakımından önem taşımaktadır.
6. Bir normun yokluğu, hukuk dünyasında hiç doğmamışolduğunun ifadesidir. Normun varlığı ise, o normun yürürlüğe girmesine veuygulanmasına bağlı bulunmamaktadır. Varlık, yürürlük ve uygulanma kavramlarıbirbirinden farklı olup varlık, bir normun hukuk âleminde vücutbulmasını ifade etmektedir. Kanunlar bakımından yokluk, parlamento iradesininbulunmaması gibi durumlarda, başka bir ifadeyle bir normun varlığının zorunlukoşulları bulunmadığı takdirde söz konusu olabilecektir.
7. Yokluktan farklı olan hukuka aykırılık hâli ise hukukâleminde var olan normun, hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesindeçıkarılmaması anlamını taşımaktadır. Hukuka aykırılık hâli ne kadar ağır veaçık olursa olsun bir normun hukuka aykırı olması, zorunlu koşullarınınbulunması suretiyle var olan o normun yokluğu sonucunu doğurmaz. Bu nedenlekanunların veya kanun hükümlerinin Anayasa’ya uygunluk denetimi kapsamında incelenmesigereken hususlarda Anayasa’ya aykırılığının tespiti, ilgili kanun veya kanunhükümlerinin yokluğunu değil iptalini gerekli kılar.
8. Dava dilekçesinde Kanun’un Anayasa’ya aykırılığı yolundaileri sürülen hususlar ile Kanun’da yer alan düzenlemelerin niteliği, Kanun’unvarlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden, söz konusukuralların Anayasa’ya uygunluk denetimi kapsamında incelenmesini ve bu incelemeneticesinde varılacak sonuca göre ilgili kuralın iptalini ya da iptal talebininreddini gerekli kılmaktadır.
9. Açıklanan nedenlerle, Kanun’un yok hükmünde olduğununtespiti talebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Kadir ÖZKAYA ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu sonucafarklı gerekçeyle katılmışlardır.
B. Kanun’un Şekil Bakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyleİptali Talebinin İncelenmesi
10. Dava dilekçesinde özetle; OHAL KHK’larının, TBMM’degörüşülmesi için İçtüzük’te öngörülen otuz günlük sürenin bitiminin ardındandava konusu Kanun’a dayanak teşkil eden OHAL KHK’sının TBMM’ce kabuledilmesinin eylemli İçtüzük değişikliği niteliğinde olduğu ve İçtüzük’ündeğiştirilmesine ilişkin Anayasa ve İçtüzük’te yer alan usul hükümlerineuyulmadığı, öte yandan Kanun’un doğrudan uygulanabilir şekildeki Anayasahükümlerine aykırı düzenlemeler içermesi nedeniyle maddi anlamda Anayasadeğişikliği niteliğinde olduğu ve Anayasa değişiklikleri için özel olarakAnayasa’da öngörülmüş teklif ve oylama çoğunluğu ile iki kez görüşmekoşullarının yerine getirilmediği belirtilerek Kanun’un şekil bakımındanAnayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşve Görevleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca Kanun ilgisi nedeniyleAnayasa’nın 148. maddesi yönünden de incelenmiştir.
12. Kanunların esas bakımından Anayasa’ya uygunluk denetimi;kanunun içeriği, bir başka ifadeyle kanunun maddi hukuk dünyasında yarattığıdeğişiklik bakımından Anayasa’ya uygun olup olmadığını ifade etmektedir. Şekilbakımından uygunluk ise teklif ve tasarıların kanunlaşabilmesi için, diğer biranlatımla maddi olarak varlık kazanabilmesi için Anayasa’da öngörülen usullereuyulup uyulmadığının denetimini ifade etmektedir.
13. Anayasa’nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında, kanunlarınşekil bakımından denetlenmesinin son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıpyapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır.
14. Anayasa’nın 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurultarafından yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını GenelKurulun bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek sonoylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacağı ifadeedilmiş ve “Genel Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekilbozukluğunu, o kanunu kabul etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda birirade tecellisidir. En büyük organ genel kuruldur. Onun iradesi hilafına birsonuç çıkarmak hukukun ana esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadanönceki şekil bozuklukları, iptal sebebi sayılmamıştır.” denilmiştir.
15. Anayasa’nın 148. maddesinin açık hükmü ve gerekçesi karşısındakanunların şekil bakımından denetiminde, son oylamanın öngörülen çoğunluklayapılıp yapılmadığından başka bir hususun esas alınmasına ve bu suretlekanunların şekil bakımından denetimlerinin yapılabilmesine imkânbulunmamaktadır.
16. Anayasa’nın “Toplantı ve karar yeter sayısı” başlıklı96. maddesinde, ”Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahilbütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye BüyükMillet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların saltçoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üyetamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz” denilmektedir.Bu çerçevede TBMM’nin bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri olan 184milletvekiliyle toplanması, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla kararvermesi ve karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birininbir fazlası olan 139 milletvekilinden az olmaması gerekmektedir.
17. Kanun’un görüşülmesine ilişkin TBMM Genel Kurultutanaklarının incelenmesinden KHK’nın tümü üzerindeki oylamanın açık oylamayöntemiyle yapıldığı ve kullanılan 279 oyun 241’inin kabul, 38’inin ret olduğuve son oylamanın Anayasa’nın 96. maddesinde öngörülen çoğunlukla yapıldığıanlaşıldığından, Anayasa’nın 148. maddesine aykırılık bulunmamaktadır.
18. Öte yandan dava dilekçesinde yer alan diğer Anayasa’yaaykırılık iddialarının Kanun’un şekil bakımından denetimini gerektirmesi, budenetimin ise son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususuylasınırlı olması nedeniyle söz konusu aykırılık iddialarının incelenmesi AnayasaMahkemesinin denetim yetkisi kapsamı dışında kalmaktadır.
19. Açıklanan nedenlerle, son oylamasının Anayasa’daöngörülen çoğunlukla yapıldığı açık olan Kanun, Anayasa’nın 148. maddesineaykırı değildir. Şekil bakımından iptal talebinin reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İncelemeKomisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek KabulEdilmesine Dair Kanun’un;
A. Yok hükmünde olduğunun tespiti talebinin REDDİNE,
B. Şekil bakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE,
31/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
FARKLI GEREKÇE
Dava konusu Kanun’un yokhükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine ilişkin karara, AnayasaMahkemesinin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına yazdığımfarklı gerekçeyle katılıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
FARKLI GEREKÇE
Mahkememiz çoğunluğu, dava dilekçesinde ileri sürülen hususların“Kanun’un varlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden” yokhükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine karar vermiştir.
Çoğunluğun red sonucuna, Anayasa Mahkemesinin 31/5/2018tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına Başkan Zühtü ARSLAN’ın yazdığıfarklı gerekçeyle katılıyoruz.
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ