ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/48
Karar Sayısı : 2018/54
Karar Tarihi : 31/5/2018
R.G. Tarih- Sayı : 30/6/2018– 30464 (Mükerrer)
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte124 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 6/2/2018tarihli ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un;
A. Yok hükmünde olduğunun, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6.,7., 8., 9., 11., 15., 121. ve 130. maddelerine aykırılığı ileri sürülerektespitine,
B. Yok hükmünde olduğunun kabul edilmemesi hâlinde şekilbakımından Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle iptaline,
karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali talep edilen 7082 sayılı Kanun şöyledir:
“OLAĞANÜSTÜ HAL KAPSAMINDA BAZI TEDBİRLER ALINMASI HAKKINDA KANUNHÜKMÜNDE KARARNAMENİN KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN
Kanun No. 7082 KabulTarihi: 6/2/2018
Kamu personeline ilişkin tedbirler
MADDE 1- (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik KuruluncaDevletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbirişleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bukişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanunhükümlerine göre işlem tesis edilir.
(2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin,mahkûmiyet kararı aranmaksızın, rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bukişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler;bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri desona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkinbelgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamukonutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir. Bukişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bukişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhalbildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlariptal edilir.
(3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar, varsauhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar,kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan,sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.
Emekli Emniyet Teşkilatı personeline ilişkin tedbirler
MADDE 2- (1) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet TeşkilatKanununun 55 inci maddesinin ondokuzuncu ve yirminci fıkraları ile geçici 27nci maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilenler, kendi isteğiyle emekliolanlar veya Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü hükümlerine göre meslekten veyaDevlet memurluğundan çıkarılanlar ile müstafi sayılanlardan milli güvenliğetehdit oluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisakıveya irtibatı olan ve ekli (2) sayılı listede yer alanların rütbeleri alınır.Bu kişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabuledilmezler, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemezler; ayrıca bunlaruhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar vebu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar. Bukişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri desona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, emekli polis kimlikleri, gemiadamlığına ilişkin belgeleri, pilot lisansları ve ilgili pasaport birimlerincepasaportları iptal edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu,ortağı ve çalışanı olamazlar.
Göreve iade edilen kamu görevlileri
MADDE 3- (1) Ekli (3) sayılı listede yer alan kamugörevlileri 25/7/2016 tarihli ve 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında AlınmasıGereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme YapılmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı listenin ilgili sıralarındançıkarılmıştır.
(2) Ekli (4) sayılı listede yer alan kamu görevlileri 15/8/2016tarihli ve 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin AlınanTedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (1) sayılı listenin ilgilisıralarından çıkarılmıştır.
(3) 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesininhükümleri ve 672 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci ve 3 üncümaddelerinin hükümleri, bu maddede belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm vesonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihindengeçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Sözkonusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisindegöreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara kamugörevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçensüreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevindençıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bupersonelin görevlerine iadesi, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihtebulundukları yöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazanılmış hakaylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerinegetirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafındanyerine getirilir.
Yurtdışında öğrenim görenler
MADDE 4- (1) 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi MemleketlereGönderilecek Talebe Hakkında Kanuna tabi öğrencilerden, milli güvenliğe tehditoluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisakı veyairtibatı olan ve ekli (5) sayılı listede yer alanların öğrencilikle ilişiklerikesilmiştir. Bunlar hakkında 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 üncümaddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır. Bunların bu kapsamdagördükleri eğitimlere ilişkin olarak denklik işlemleri yapılmaz ve bunlar sözkonusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardanyararlanamazlar.
(2) 15/8/2016 tarihli ve 673 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname gereği öğrencilikleilişikleri kesilmiş olanlardan bu Kanuna ekli (6) sayılı listede yer alanlar,673 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (2) sayılı listenin ilgilisıralarından çıkarılmıştır. 673 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 4 üncümaddesi, bu kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte söz konusuKanun Hükmünde Kararnamenin yayımı tarihinden itibaren ortadan kalkmış sayılır.
Yayın kuruluşları
MADDE 5- (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik KuruluncaDevletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ve ekli (7)sayılı listede yer alan haber ajansları, gazeteler ve dergiler kapatılmıştır.668 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin üçüncü fıkrasıhükümleri bu kurum ve kuruluşlar hakkında da uygulanır.
(2) 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereği kapatılan özelradyo ve televizyonlar ile gazetelerden ekli (8) sayılı listede yer alanlar,anılan Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (2) ve (3) sayılı listelerin ilgilisıralarından çıkarılmıştır. 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 ncimaddesinin birinci ve üçüncü fıkraları, bu kurum ve kuruluşlar bakımından sözkonusu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımı tarihinden itibaren tüm hüküm vesonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır.
İptal edilen geçiş işlemleri
MADDE 6- (1) Bu Kanunun yayımlandığı tarih itibarıyla;
a) Kuvvet Komutanlıkları tarafından temin faaliyeti tamamlanmamışolan subay ve astsubay adayları ile sözleşmeli subay ve astsubay adaylarıhakkındaki işlemler iptal edilmiştir.
b) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı KuvvetleriPersonel Kanununun 109 uncu maddesi uyarınca astsubaylıktan subaylığa;18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununun 15 inci maddesi uyarıncauzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş aşamasında olan ancak nasıplarıonaylanmamış adayların statüye geçiş işlemleri iptal edilmiştir.
(2) Birinci fıkranın (a) bendi kapsamında işlem tesis edilenlerdenherhangi bir tazminat alınmaz.
Rütbeleri alınan askeri yargı mensupları
MADDE 7- (1) Bu Kanunun yayımı tarihinden önce 667 sayılıKanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesi uyarınca ilgili kurul veya komisyontarafından meslekte kalmasının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarınakarar verilen Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi daire başkanı veüyeleri ile askeri hakimler ve 26/10/1963 tarihli ve 357 sayılı Askeri HakimlerKanununun ek 14 üncü maddesi uyarınca görevlerine son verilen askeri hakimadaylarının askeri rütbeleri, mahkûmiyet kararı aranmaksızın alınmıştır.
Banka ve finans işlemlerinde cezai sorumluluk
MADDE 8- (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı BakanlarKurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum ve kuruluşlarave/veya faaliyetleri sonlandırılarak ticari sicil kayıtları resen terkin edilenşirketlere veya işlem tarihi itibarıyla FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti,iltisakı veya irtibatı olduğunun değerlendirildiğine dair Maliye Bakanlığıtarafından hakkında bildirimde bulunulmayan gerçek ve tüzel kişilere, ilgilimevzuatı uyarınca sağlanan fon, kredi ve benzeri finansal hizmetlerden dolayıbanka ve finans kuruluşları ile çalışanlarına cezai sorumluluk yüklenemez. Bumaddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı tarafındanbelirlenir.
Kayyım atanması
MADDE 9- (1) FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisakı veyairtibatı olan gerçek ve tüzel kişilerin yüzde elliden daha az ortaklık payıolduğu şirketlerde, bu payların yönetimi ve temsili amacıyla 4/12/2004 tarihlive 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 133 üncü maddesi uyarınca yetkilihakim veya mahkeme tarafından Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu kayyım olarakatanır.
Peşin ödenen aylıklar ve mecburi hizmet
MADDE 10- (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı BakanlarKurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan veya anılan kanun hükmündekararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde meslekten, kamu görevinden veyailgili kurumların teşkilatından çıkarılanlar ile 15/8/2016 tarihli ve 673sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında KanunHükmünde Kararnamenin 4 üncü maddesi uyarınca öğrencilikle ilişiklerikesilenlerin;
a) Çıkarıldıkları veya öğrencilikle ilişiklerinin kesildiği ayailişkin olarak peşin ödenen mali ve sosyal haklarının çıkarılma tarihindensonraki günlere tekabül eden kısımları geri alınmaz.
b) Mecburi hizmet yükümlülükleri ve mecburi hizmete bağlı borçyükümlülükleri ortadan kalkar, buna ilişkin dava ve borç takibi işlemlerine sonverilir. Bunlardan alınmış olan yüklenme senetleri ve muteber imzalı müteselsilkefalet senetlerinde yazılı olan tutarlar, ilgili kamu personelinden yahutkefillerinden talep ve tahsil edilmez.
(2) Birinci fıkranın (a) bendi kapsamındaki mali ve sosyalhaklardan bu Kanunun yayımlandığı tarihe kadar tahsil edilmiş olan tutarlargeri ödenmez.
(3) Bu madde kapsamında sonlandırılan davalarda vekalet ücreti veyargılama giderlerine hükmedilmez, hükmedilenler tahsil edilmez.
Atanan kayyım ve yöneticilerin sorumluluğu
MADDE 11- (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik KuruluncaDevletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı nedeniylekapatılan kurum, kuruluş, özel radyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevive dağıtım kanalları ve şirketlere atanan kayyımlar ile mevzuatı gereği ilgilikurumlar tarafından görevlendirilen yöneticiler ve tasfiye memurlarına,atandıkları veya görevlendirildikleri kurum, kuruluş, özel radyo vetelevizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ve şirketlerindoğmuş veya doğacak kamu borçları ile Sosyal Güvenlik Kurumu borçlarının, hertürlü işçi alacakları ile diğer mevzuattan kaynaklanan borçlarının ödenmemişolması nedeniyle şahsi sorumluluk yüklenemez. Ayrıca, bu kişiler hakkında21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü HakkındaKanunun 35 inci ve mükerrer 35 inci maddeleri ile 4/1/1961 tarihli ve 213sayılı Vergi Usul Kanununun 10 uncu maddesi hükümleri uygulanmaz.
Muvazaalı devir işlemleri
MADDE 12- (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı BakanlarKurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan özel öğretim kurum vekuruluşları ile özel öğrenci yurtları ve pansiyonlarının faaliyetlerininsürdürüldüğü dönemde üzerlerinde bulundukları, mülkiyeti kapatılanların sahibigerçek veya tüzel kişilere ait taşınmazlardan 1/1/2014 tarihi ila bahse konuyerlerin kapatılma tarihleri arasında üçüncü kişilere devri yapılmış olan veüzerinde kapatılanlar tarafından aynı faaliyete kapatılma tarihi itibarıyladevam edilen taşınmazların devir işlemleri muvazaalı kabul edilir ve tapudailgisine göre Hazine veya Vakıflar Genel Müdürlüğü adına her türlü kısıtlama vetaşınmaz yükünden ari olarak resen tescil edilir.
Soruşturma süreleri
MADDE 13- (1) 15/7/2016 tarihinden 20/7/2016 tarihli ve2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla olağanüstü halin ilan edilmesinekadar geçen süre zarfında ve olağanüstü halin devam ettiği süre içinde görevdenuzaklaştırılanlar hakkında ilgili mevzuatta bu tedbir için öngörülen süresınırlaması, olağanüstü hal süresince uygulanmaz.
Gazilik unvanı verilenler
MADDE 14- (1) 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbeteşebbüsü ve terör eylemi ile bu eylemin devamı niteliğindeki eylemlersebebiyle malul olan kamu görevlileri ve siviller ile bu eylemlerin devamıniteliğindeki eylemlerin ortaya çıkarılması, etkilerinin azaltılması veyabertaraf edilmesinin sağlanmasında yardımcı ve faydalı oldukları sırada yaralanankamu görevlileri ve sivillere, yaralanma derecesine bakılmaksızın gazilikunvanı verilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Aile veSosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenir.
İhraç edilen personelin bildirilmesi
MADDE 15- (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı BakanlarKurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler ile doğrudan veya anılan kanun hükmündekararnamelerde öngörülen usuller çerçevesinde meslekten, kamu görevinden veyailgili kurumların teşkilatından çıkarılanlar, işlem tarihinden itibaren en geçonbeş gün içerisinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir.
(2) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce birinci fıkradabelirtilen gerekçe ile meslekten, kamu görevinden veya ilgili kurumlarınteşkilatından çıkarılanlar da bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibarenonbeş gün içerisinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir.
Dava ve takip usulü
MADDE 16- (1) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı BakanlarKurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özelradyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ile bunlarınsahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden önce açılandavalar ile bu kapsamda Hazine ile Vakıflar Genel Müdürlüğüne husumetyöneltilen davalarda mahkemelerce, 15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı OlağanüstüHal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin5 inci maddesi uyarınca dava şartı yokluğu nedeniyle red kararı verilir. Bukararlar duruşma günü beklenmeksizin dosya üzerinden kesin olarak verilir vedavacılara resen tebliğ edilir. Tarafların yaptığı yargılama giderleri kendiüzerlerinde bırakılır.
(2) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar KuruluKararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özelradyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ilebunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler aleyhine 17/8/2016 tarihinden öncebaşlatılan icra ve iflas takipleri ile bu kapsamda Hazine ile Vakıflar GenelMüdürlüğüne husumet yöneltilen takipler hakkında icra müdürlüklerince, 670sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi uyarınca düşme kararıverilir. Bu kararlar dosya üzerinden kesin olarak verilir ve takip alacaklısınaresen tebliğ edilir. Tarafların yaptığı takip giderleri kendi üzerlerindebırakılır.
(3) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar KuruluKararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hal kapsamında yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan kurum, kuruluş, özelradyo ve televizyonlar, gazete, dergi, yayınevi ve dağıtım kanalları ilebunların sahibi gerçek veya tüzel kişiler veya kapatılma ya da resen terkinüzerine Maliye Bakanlığı ile Vakıflar Genel Müdürlüğü aleyhine 17/8/2016 tarihidahil bu tarihten sonra açılan davalar ile icra ve iflas takipleri hakkında 670sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesi gereğince dava veya takipşartının bulunmaması nedeniyle davanın reddine veya takibin düşmesine kararverilir.
(4) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca verilen kararlarda davacıveya alacaklının 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 inci maddesindebelirtilen usule uygun olarak ilgili idari makama, tebliğ tarihinden itibarenotuz günlük hak düşürücü süre içinde başvurabileceği belirtilir. İdari başvuruüzerine idari merci tarafından verilecek karar aleyhine idari yargıda davaaçılabilir. İdari yargının verdiği karar kesin olup, uyuşmazlık adli yargıdahiçbir şekilde dava konusu yapılamaz.
Değişiklik hükümleri
MADDE 17- (1) 25/7/2016 tarihli ve 669 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ileBazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin 107 ncimaddesinin üçüncü fıkrasının (ç) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynıfıkraya aşağıdaki (d) bendi ile beşinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiş vedokuzuncu fıkrasında yer alan “öğrenci harçlıkları” ibaresi “misafir askeripersonel ve öğrencilerin maaş, harçlık ve her türlü giderleri” şeklindedeğiştirilmiştir.
“ç) Sözleşmeli olarak görev yapanlar, ilgili mevzuat hükümleriçerçevesinde aynı şekilde sözleşmeli olarak görev yapmaya ve ücret almaya devamederler.”
“d) 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerindeİstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanuna göreçalışmakta olanlar anılan Kanun hükümleri çerçevesinde muvazzaf subaylığa vemuvazzaf astsubaylığa geçirilmiş sayılır ve bu maddedeki muvazzaf subay vemuvazzaf astsubaylarla ilgili hükümlere tabi olurlar.”
“Ancak ilgili personelin Sağlık Bakanlığı ile Sağlık BilimleriÜniversitesi arasındaki geçişleri kurum değişikliği sayılmaz.”
(2) 15/8/2016 tarihli ve 670 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaAlınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 5 incimaddesinin birinci fıkrasında yer alan “kefaletten doğmaması” ibaresi “asılborçlu ve diğer kefiller hakkında kesin aciz vesikası bulunan haller hariçolmak üzere kefaletten doğmaması” şeklinde değiştirilmiş ve aynımaddenin altıncı fıkrasına “eğitim” ibaresinden sonra gelmek üzere “vesağlık” ibaresi eklenmiştir.
(3) 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 6 ncımaddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki cümleler eklenmiştir.
“Bu sınavdan kaynaklanan davalarda hasım gösterilen idareleraleyhine herhangi bir tazminata, avukatlık ücretine ve yargılama giderinehükmolunmaz. Bu madde hükümleri, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte, sınavsorularının ve/veya cevaplarının bazı adaylar tarafından hukuka aykırı birşekilde sınav öncesinde ya da sınav sırasında elde edildiği gerekçesiyle adlisoruşturmaya veya yargılamaya konu olan sınavlar içinde uygulanır.”
(4) 670 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 9 uncu maddesineaşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“(3) Birinci fıkra kapsamında tazminat hakkındanyararlandırılanlar, 3713 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrasının(j) bendi kapsamında aylık bağlama şartı oluşan sivillere 3713 sayılı Kanunla sağlanantazminat, aylık bağlama hakları ve 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı OlağanüstüHal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 7 ncimaddesinin ikinci fıkrasındaki ek tazminat hakkı dışında kalan haklardan veilgili mevzuatında sağlanan diğer haklardan aynı şekilde yararlandırılır.Bu hakların kullandırılmasında aylık bağlama şartı aranmaksızın en düşükmalûliyet derecesi esas alınır.”
(5) 15/8/2016 tarihli ve 674 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıDüzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 19 uncu maddesineaşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“(4) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca Tasarruf Mevduatı SigortaFonunun kayyım olarak atanmasına karar verilen şirket, taşınmaz, hak, varlık vealacaklar hakkında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 128 inci maddesiuyarınca verilen elkoyma ve tedbir kararları, kayyım yetkisinin TasarrufMevduatı Sigorta Fonuna devriyle birlikte kendiliğinden kalkar.”
(6) 674 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 20 nci maddesininbirinci fıkrasının ikinci cümlesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Bu maddekapsamında Fon tarafından atanan veya görevlendirilenler hakkında ve bukapsamda icra edilen iş ve işlemler hakkında 25/7/2016 tarihli ve 668 sayılıOlağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ile Bazı Kurum ve KuruluşlaraDair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 37 nci ve 38 incimaddeleri uygulanır.”
Yürürlük
MADDE 18- (1) Bu Kanunun 13 üncü maddesi hükümleri 15/10/2016tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde, diğer hükümleri yayımıtarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 19- (1) Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 28/3/2018 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Volkan HAStarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Kanun, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un Yok Hükmünde Olduğunun Tespiti Talebinin İncelenmesi
3. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu Kanun’un olağanüstü hâlkanun hükmünde kararnamesinin (OHAL KHK’sı) onaylanmasından ibaret olduğu, OHALKHK’sı ile olağanüstü hâlle ilgisi olmayan, olağanüstü hâlin gerekli kılmadığıkonularda olağanüstü hâlin kapsamını ve süresini aşan düzenlemelerinöngörüldüğü, yürürlükteki kanunlarda genel ve sürekli nitelikte değişiklikleryapıldığı, olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasıveya durdurulması hâllerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde OHAL KHK’sıile hükme bağlandığı, bu nedenlerle Cumhurbaşkanının başkanlığında toplananBakanlar Kuruluna tanınan olağanüstü hâllerle ilgili ve sınırlı düzenleme yapmayetkisinin aşıldığı ve yasama yetkisinin gasbedildiği, OHAL KHK’sında yer alanhükümler ile ekli listelerin tamamının Bakanlar Kurulu üyelerince okunmadan vesöz konusu düzenlemelerin hazırlanmasından önce imzalandığı, bu itibarlaCumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunun iradesininoluşmadığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) öngördüğü otuzgünlük süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulundagörüşülmemesi sebebiyle OHAL KHK’sının bu niteliğini yitirdiği, anılan süreden sonragörüşülüp karara bağlanmasının ise niteliğini kaybetmiş olan OHAL KHK’sınıgeçerli hâle getirmeyeceği, OHAL KHK’sının Meclis kararı ile onaylanmasıgerekirken kanunla onaylanmasının yasama yetkisinin gaspı sonucunu doğurduğu,dava konusu Kanun’da yer alan hükümlerin maddi anlamda kanun olmayıp bireyselişlem niteliğinde olduğu, bu itibarla yürütme görev ve yetkisinin gaspedildiği, bireysel işlemlerin kanun şeklinde düzenlemesi suretiyle söz konusuişlemlerin yargı denetimi dışına çıkarılmanın amaçlandığı, Kanun’a eklilistelerde yer alan bireylerin terör örgütü üyeliği sebebiyle kurumlarındanilişiklerinin kesilmesinin ve tüzel kişilerin kapatılmasının hükmebağlanmasının yargısal yetkinin yasama organı tarafından kullanılması sonucunudoğurduğu, hangi oluşumların terör örgütü olarak nitelendirileceği konusundaMilli Güvenlik Kuruluna yetki tanınmasıyla da yargı yetkisinin kullanımınınyürütme organına devredildiği, yüzlerce kişiden oluşan ekli listeler okunmadanve milletvekillerince görüşülmeden Kanun’un kabul edildiği, bu nedenle TBMM’niniradesinin oluştuğunu söylemenin mümkün olmadığı, yasama işlemleriyle çoksayıda öğretim elemanının görevden uzaklaştırılmasının, öğretim elemanlarınınYükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalanmakamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılmayacağınıöngören Anayasa’nın 130. maddesini açıkça ihlal ettiği, bu itibarla yürütmeyeait yetkinin yasama organı tarafından gasbedildiği, temel hak veözgürlüklerin Anayasa’nın 15. maddesine aykırı olarak sınırlandırıldığı veyakullanımının durdurulduğu belirtilerek Kanun’un Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2.,6., 7., 8., 9., 11., 15., 121. ve 130. maddelerine aykırı olduğu ve öncelikleyokluğunun tespitine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
4. Anayasa'nın 87. maddesinde kanun koymak, değiştirmek vekaldırmak TBMM'nin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 89. maddesinde deCumhurbaşkanının TBMM'ce kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlayacağı,yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları ise bir daha görüşülmek üzere aynısüre içinde TBMM'ye geri göndereceği belirtilmiştir.
5. Kanun tasarı ve tekliflerinin TBMM’de görüşülerek kabuledilmesi, söz konusu tasarı veya teklifin kanunlaşması sonucunu doğurmakta; birbaşka deyişle TBMM’nin tasarı ve teklifin kabulü yönündeki iradesi, kanununvarlık kazanması için gerekli ve yeterli bulunmaktadır. Cumhurbaşkanının birkanunu yayımlaması, TBMM’nin bu yöndeki kabulü ile vücut bulan kanuna yenidenvarlık sağlamadığı gibi bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri göndermesi dekanunun varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Belirtilen nedenle Cumhurbaşkanınınkanunu yayımlama iradesi ve kanunun Resmî Gazete’de yayımlanması, kanununaleniyet kazanması ve yürürlüğe girmesi bakımından önem taşımaktadır.
6. Bir normun yokluğu, hukuk dünyasında hiç doğmamışolduğunun ifadesidir. Normun varlığı ise, o normun yürürlüğe girmesine veuygulanmasına bağlı bulunmamaktadır. Varlık, yürürlük ve uygulanma kavramlarıbirbirinden farklı olup varlık, bir normun hukuk âleminde vücutbulmasını ifade etmektedir. Kanunlar bakımından yokluk, parlamento iradesininbulunmaması gibi durumlarda, başka bir ifadeyle bir normun varlığının zorunlukoşulları bulunmadığı takdirde söz konusu olabilecektir.
7. Yokluktan farklı olan hukuka aykırılık hâli ise hukukâleminde var olan normun, hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesindeçıkarılmaması anlamını taşımaktadır. Hukuka aykırılık hâli ne kadar ağır veaçık olursa olsun bir normun hukuka aykırı olması, zorunlu koşullarınınbulunması suretiyle var olan o normun yokluğu sonucunu doğurmaz. Bu nedenlekanunların veya kanun hükümlerinin Anayasa’ya uygunluk denetimi kapsamındaincelenmesi gereken hususlarda Anayasa’ya aykırılığının tespiti, ilgili kanunveya kanun hükümlerinin yokluğunu değil iptalini gerekli kılar.
8. Dava dilekçesinde Kanun'un Anayasa'ya aykırılığı yolundaileri sürülen hususlar ile Kanun'da yer alan düzenlemelerin niteliği, Kanun'unvarlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden, söz konusukuralların Anayasa'ya uygunluk denetimi kapsamında incelenmesini ve bu incelemeneticesinde varılacak sonuca göre ilgili kuralın iptalini ya da iptal talebininreddini gerekli kılmaktadır.
9. Açıklanan nedenlerle Kanun'un yok hükmünde olduğununtespiti talebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Kadir ÖZKAYA ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu sonucafarklı gerekçeyle katılmışlardır.
B. Kanun’un Şekil Bakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyleİptali Talebinin İncelenmesi
10. Dava dilekçesinde özetle; OHAL KHK’larının TBMM’degörüşülmesi için İçtüzük’te öngörülen otuz günlük sürenin bitiminin ardındandava konusu Kanun’a dayanak teşkil eden OHAL KHK’sının TBMM’ce kabuledilmesinin eylemli İçtüzük değişikliği niteliğinde olduğu ve İçtüzük’ündeğiştirilmesine ilişkin Anayasa ve İçtüzük’te yer alan usul hükümlerineuyulmadığı, öte yandan Kanun’un doğrudan uygulanabilir şekildeki Anayasahükümlerine aykırı düzenlemeler içermesi nedeniyle maddi anlamda Anayasadeğişikliği niteliğinde olduğu ve Anayasa değişiklikleri için özel olarakAnayasa’da öngörülmüş teklif ve oylama çoğunluğu ile iki kez görüşmekoşullarının yerine getirilmediği belirtilerek Kanun’un şekil bakımındanAnayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca Kanunilgisi nedeniyle Anayasa’nın 148. maddesi yönünden de incelenmiştir.
12. Kanunların esas bakımından Anayasa’ya uygunluk denetimi;kanunun içeriği, bir başka ifadeyle kanunun maddi hukuk dünyasında yarattığıdeğişiklik bakımından Anayasa’ya uygun olup olmadığını ifade etmektedir. Şekilbakımından uygunluk ise teklif ve tasarıların kanunlaşabilmesi için, diğer biranlatımla maddi olarak varlık kazanabilmesi için Anayasa’da öngörülen usullereuyulup uyulmadığının denetimini ifade etmektedir.
13. Anayasa'nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında, kanunlarınşekil bakımından denetlenmesinin son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıpyapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır.
14. Anayasa'nın 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurultarafından yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını GenelKurulun bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek sonoylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacağı ifadeedilmiş ve “Genel Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekilbozukluğunu, o kanunu kabul etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda birirade tecellisidir. En büyük organ genel kuruldur. Onun iradesi hilafına birsonuç çıkarmak hukukun ana esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadanönceki şekil bozuklukları, iptal sebebi sayılmamıştır.” denilmiştir.
15. Anayasa'nın 148. maddesinin açık hükmü ve gerekçesikarşısında kanunların şekil bakımından denetiminde, son oylamanın öngörülençoğunlukla yapılıp yapılmadığından başka bir hususun esas alınmasına ve busuretle kanunların şekil bakımından denetimlerinin yapılabilmesine imkânbulunmamaktadır.
16. Anayasa'nın “Toplantı ve karar yeter sayısı” başlıklı96. maddesinde “Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahilbütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye BüyükMillet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların saltçoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üyetamsayısının dörtte birinin bir fazlasından az olamaz.” denilmektedir. Buçerçevede TBMM’nin bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri olan 184milletvekiliyle toplanması, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar vermesive karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birinin birfazlası olan 139 milletvekilinden az olmaması gerekmektedir.
17. Kanun'un görüşülmesine ilişkin TBMM Genel Kurultutanaklarının incelenmesinden KHK’nın tümü üzerindeki oylamanın işaretleoylama yöntemiyle yapıldığı anlaşılmaktadır. İşaretle oylama sonucununrakamsal olarak belirlenmeyip İçtüzük’ün 141. maddesi uyarınca oturumu yönetenBaşkan tarafından Genel Kurula kabul edilmiştir veya kabuledilmemiştir denilmek suretiyle ilan edilmesi karşısında, Kanun’unkabul edildiği birleşimin, toplantı yeter sayısının bulunduğunun belirtilerekaçıldığı, Kanun’un tümünün oylaması sırasında toplantı ve karar yeter sayısınınvarlığı konusunda Başkanlık Divanınca tereddüde düşülmediği gibi herhangi birmilletvekili tarafından yeter sayının bulunmadığı yönünde bir itirazın da ilerisürülmediği gözetildiğinde son oylamanın Anayasa'nın 96. maddesindeöngörülen çoğunlukla yapıldığının kabulü gerekir.
18. Öte yandan dava dilekçesinde yer alan diğer Anayasa’yaaykırılık iddialarının Kanun’un şekil bakımından denetimini gerektirmesi, budenetimin ise son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususuylasınırlı olması nedeniyle söz konusu aykırılık iddialarının incelenmesi AnayasaMahkemesinin denetim yetkisi kapsamı dışında kalmaktadır.
19. Açıklanan nedenlerle son oylamasının Anayasa'da öngörülençoğunlukla yapıldığı açık olan Kanun, Anayasa'nın 148. maddesine aykırıdeğildir. Şekil bakımından iptal talebinin reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
6/2/2018 tarihli ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaBazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul EdilmesineDair Kanun’un;
A. Yok hükmünde olduğunun tespiti talebinin REDDİNE,
B. Şekil bakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE,
31/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
FARKLI GEREKÇE
Dava konusu Kanun’un yokhükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine ilişkin karara, AnayasaMahkemesinin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına yazdığımfarklı gerekçeyle katılıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
FARKLI GEREKÇE
Mahkememiz çoğunluğu, dava dilekçesinde ileri sürülen hususların“Kanun’un varlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden” yokhükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine karar vermiştir.
Çoğunluğun red sonucuna, Anayasa Mahkemesinin 31/5/2018tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına Başkan Zühtü ARSLAN’ın yazdığıfarklı gerekçeyle katılıyoruz.
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ