ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/59
Karar Sayısı : 2018/60
Karar Tarihi : 31/5/2018
R.G. Tarih- Sayı : 30/6/2018– 30464 (Mükerrer)
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte123 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 13/2/2018tarihli ve 7098 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine DairKanun’un;
A. Yok hükmünde olduğunun, Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2., 6., 7.,8., 9., 11., 15., 121. ve 130. maddelerine aykırılığı ileri sürülerektespitine,
B. Yok hükmünde olduğunun kabul edilmemesi hâlinde şekilbakımından Anayasa’ya aykırılığı nedeniyle iptaline,
karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
İptali talep edilen 7098 sayılı Kanun şöyledir:
“OLAĞANÜSTÜ HAL KAPSAMINDA BAZI TEDBİRLER ALINMASI HAKKINDA KANUNHÜKMÜNDE KARARNAMENİN DEĞİŞTİRİLEREK KABUL EDİLMESİNE DAİR KANUN
Kanun No. 7098 KabulTarihi: 13/2/2018
Kamu personeline ilişkin tedbirler
MADDE 1- (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik KuruluncaDevletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolan ve ekli (1) sayılı listede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbirişleme gerek kalmaksızın çıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi birtebligat yapılmaz. Haklarında ayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesisedilir.
(2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin,mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır ve bu kişilergörev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetindeistihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler;bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri desona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkinbelgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamukonutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir. Bukişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar. Bukişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhalbildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerince pasaportlariptal edilir.
(3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar, varsauhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar,kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan,sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamazlar.
İade hükümleri
MADDE 2- (1) Ekli (2) sayılı listede yer alan kişiler, ilgilikanun hükmünde kararnamenin eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır.
(2) İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birinci fıkradabelirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanunhükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmışsayılır. Söz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on güniçerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş sayılır. Bu kapsamda görevebaşlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıklarıtarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bukişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminattalebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu görevindençıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında öğrenimdurumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlaraatanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgilibakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür.
(3) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmündekararnameler gereği öğrencilikle ilişikleri kesilmiş olanlardan bu KanunHükmünde Kararnameye ekli (3) sayılı listede yer alanlar, ilgili kanun hükmündekararnamenin eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgili kanunhükmünde kararname hükümleri, bu kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıylabirlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden itibaren ortadankalkmış sayılır.
(4) Ekli (4) sayılı listede yer alan kişiler, ilgili kanunhükmünde kararnamenin eki listenin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. İlgilikanun hükmünde kararname hükümleri, bu kişiler bakımından tüm hüküm vesonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihindengeçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Bu fıkraya ilişkin işlemler ilgilibakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür.
Rütbesi alınan Türk Silahlı Kuvvetleri personeli
MADDE 3- (1) Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekliye sevkedilen, kendi isteğiyle emekli olan, istifa eden veya başka bir sebepleayrılanlardan, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milligüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenve ekli (5) sayılı listede yer alanların rütbeleri alınır ve emekli kimlikleriiptal edilir. Bu kişiler kamu görevine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veyadolaylı görevlendirilemezler. Ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış olduklarımesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlıolarak sağlanan haklardan yararlanamazlar. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan hertürlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiyekurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silahruhsatları, pilot lisansları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bu kişiler özel güvenlikşirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar.
Kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler
MADDE 4- (1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik KuruluncaDevletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ve ekli (6)sayılı listede yer alan kurum ve kuruluşlar kapatılmıştır.
(2) Birinci fıkra kapsamında kapatılan kurum vekuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü malvarlığı, alacak vehaklar, belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlaraait taşınmazlar tapuda resen Hazine adına, her türlü kısıtlama ve taşınmazyükünden ari olarak tescil edilir. Bunların her türlü borçlarından dolayıhiçbir şekilde Hazineden bir hak ve talepte bulunulamaz. Devre ilişkin işlemlerilgili tüm kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle Maliye Bakanlığıtarafından yerine getirilir.
EK MADDE 1- (1) 6/2/2018 tarihli ve 7081 sayılı OlağanüstüHal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninKabul Edilmesine Dair Kanunun 10 uncu maddesiyle,
a) 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaAlınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek KabulEdilmesine Dair Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasına ikinci cümlesindensonra gelmek üzere eklenen cümle,
b) 6749 sayılı Kanunun 5 inci maddesine eklenen fıkra,
c) 9/11/2016 tarihli ve 6756 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı KanunlardaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek KabulEdilmesi Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına “Olağanüstühalin” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen ibare ve “mahkemelerce”ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen ibare ile aynı maddeye eklenen fıkra,
yürürlükten kaldırılmıştır.
(2) 6/2/2018 tarihli ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine DairKanunun 17 nci maddesiyle 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 19 uncu maddesine eklenen fıkrayürürlükten kaldırılmıştır.
(3) 8/2/2018 tarihli ve 7091 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaAlınması Gereken Tedbirler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul EdilmesiHakkında Kanunun 10 uncu maddesiyle;
a) 6749 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasına ilkcümlesinden sonra gelmek üzere eklenen cümle,
b) 6749 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına “silahruhsatları” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen ibare,
c) 6749 sayılı Kanunun 7 nci maddesine eklenen fıkra,
ç) 6749 sayılı Kanunun 8 inci maddesinin birinci fıkrasına eklenencümle,
d) 8/11/2016 tarihli ve 6755 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaAlınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair DüzenlemeYapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul EdilmesineDair Kanunun 2 nci maddesinin ikinci fıkrasına “silah ruhsatları” ibaresindensonra gelmek üzere eklenen ibare,
e) 6756 sayılı Kanunun 2 nci maddesinin ikinci fıkrasına “silahruhsatları” ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen ibare,
f) 6756 sayılı Kanunun 104 üncü maddesine eklenen fıkra,
g) 6756 sayılı Kanunun 105 inci maddesinin ikinci fıkrasınaeklenen cümle,
yürürlükten kaldırılmıştır.
(4) 6756 sayılı Kanunun 107 nci maddesi aşağıdaki şekildedeğiştirilmiştir.
“MADDE 107- (1) 106 ncı madde uyarınca Komisyonlar tarafındantespit edilen personelin Türk Silahlı Kuvvetleri, Sağlık BilimleriÜniversitesi, diğer yükseköğretim kurumları ile Sağlık Bakanlığı ve bağlıkuruluşlarına devrine ilişkin usul ve esaslar ile devre ilişkin diğer hususlarıbelirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.
(2) Devredilen personelin atanacağı kadrolar, başka bir işlemegerek kalmaksızın atama işleminin yapıldığı tarih itibarıyla ihdas edilerek 78sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ekicetvellerin ilgili kurumlara ait bölümlerine eklenmiş sayılır.
(3) Devredilen personelden;
a) Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre alanlara,devredilmeden önce en son ayda kadrolarına bağlı olarak yapılan aylık gösterge,ek gösterge, kıdem aylığı, taban aylığı, zam, tazminat ve ek ödeme veya sağlıkhizmetleri tazminatı ödemeleri toplam net tutarının (bu tutar sabit bir değerolarak esas alınır); devir sonrası atandıkları yeni kadrolarına bağlı olarakyapılan aylık gösterge, ek gösterge, kıdem aylığı, taban aylığı, zam, tazminatödemeleri ile döner sermayeden yapılan ek ödemenin toplam net tutarından fazlaolması halinde aradaki fark tutarı, herhangi bir vergi ve kesintiye tabitutulmaksızın fark kapanıncaya kadar ayrıca tazminat olarak ödenir.
b) Aylıklarını 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa görealanlara, devir sonrası atandıkları yeni kadrolarında ödenen döner sermaye eködemesi net tutarının, devir tarihi itibarıyla eski kadrolarına bağlı olarakhesaplanan sağlık hizmetleri tazminatı net tutarından (bu tutar sabit bir değerolarak esas alınır) az olması halinde, aradaki fark herhangi bir vergi vekesintiye tabi tutulmaksızın ayrıca tazminat olarak ödenir.
c) Aylıklarını 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri PersonelKanununa göre alanlara, aylık ve mali hakları (ek ödeme veya sağlık hizmetleritazminatı dahil), rütbe ve kıdemleri ile devredildiği tarihteki aylık ve malihak unsurları (tayın bedeli ve fiilen çalışma karşılığı yapılan ödemeler hariç)esas alınarak aynı şekilde ödenir. Bu şekilde almakta oldukları aylık ve malihakları toplam net tutarının, devir sonrası yeni kadrolarına bağlı olarakalabilecekleri aylık ve mali hakları toplamı ile atanmış oldukları yeni kadrounvanı esas alınmak suretiyle hesaplanan döner sermaye ek ödemesi toplamınınnet tutarından az olması halinde aradaki fark tutarı, herhangi bir vergi vekesintiye tabi tutulmaksızın ayrıca tazminat olarak ödenir. Bunların,subaylarda kıdemli albay, astsubaylarda ise iki kademeli kıdemli başçavuşrütbesini geçmemek ve general ve amiraller bulundukları rütbede kalmak üzererütbe, terfi ve kıdemlilik işlemleri ile yaş haddi ve kadrosuzluk tazminatı dadahil emeklilik işlemleri, görev yaptıkları kurum tarafından 926 sayılı Kanunhükümlerine göre yapılır. Ancak bunlar, istekleri halinde atanmış olduklarıkadronun mali ve sosyal haklarından yararlanmak kaydıyla memurlar içinbelirlenen yaş haddine kadar çalışmaya devam edebilirler. Bu bent kapsamındabulunan personel hakkında 4/1/1961 tarihli ve 209 sayılı Kanunun ek 3 üncümaddesi ile 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Kanunun ek 3 üncü maddesiuygulanmaz. Devredilen personele 926 sayılı Kanunun ek 17 nci maddesinin (Ç)fıkrası uyarınca yapılacak sağlık hizmetleri tazminatı ödemelerine ilişkin esasve usulleri belirlemeye, anılan fıkrada belirtilen hükümler çerçevesinde MaliyeBakanlığının uygun görüşü üzerine Sağlık Bakanlığı yetkilidir.
ç) Sözleşmeli olarak görev yapanlar, ilgili mevzuat hükümleriçerçevesinde aynı şekilde sözleşmeli olarak görev yapmaya ve ücret almaya devamederler.
d) 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerindeİstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanuna göreçalışmakta olanlar anılan Kanun hükümleri çerçevesinde muvazzaf subaylığa vemuvazzaf astsubaylığa geçirilmiş sayılır ve bu maddedeki muvazzaf subay vemuvazzaf astsubaylarla ilgili hükümlere tabi olurlar.
(4) Devredilen personel ve bunların emeklileri, Türk SilahlıKuvvetleri ile Sahil Güvenlik ve Jandarma Genel Komutanlıklarına bağlı sosyaltesislerden ve varsa silah taşıma ve bulundurma hakkından emsali rütbedekipersonel gibi yararlanır. Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) üyesi olanların buüyelikleri üçüncü fıkra hükümlerine tabi oldukları sürece, fiili hizmet süresizammından yararlananların bu hakları ise üçüncü fıkranın (c) bendi hükümleriçerçevesinde 926 sayılı Kanuna göre aylık aldıkları sürece devir tarihindekihükümler esas alınmak suretiyle devam eder.
(5) Üçüncü ve dördüncü fıkra hükümleri, ilgililer bu maddeuyarınca devredildikleri kurumların kadrolarında kaldıkları sürece uygulanır.Ancak ilgili personelin Sağlık Bakanlığı ile Sağlık Bilimleri Üniversitesiarasındaki geçişleri kurum değişikliği sayılmaz.
(6) Askeri sağlık teşkillerinin yönetildiği merkez veya bölgeteşkilatlarında görevli olup, sağlık teşkillerinin devri sebebiyle hizmetineihtiyaç kalmayan sağlık ve yardımcı sağlık personeli ile görev sürelerininbitiminde yurda dönen Girne Asker Hastanesinde görevli sağlık ve yardımcısağlık personeli de Sağlık Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığının müşterekkararıyla devredilen personel kapsamına alınır.
(7) Gülhane Askeri Tıp Akademisinde uzmanlık ve yan daluzmanlık eğitimi yapma hakkı kazanmış olup henüz uzmanlık eğitimine başlamamışolanlardan ihtiyaç duyulan branşlardaki personel; kıta, kurum ve karargâhlardafiilen en az iki yıllık hizmeti tamamlamak kaydıyla Sağlık BilimleriÜniversitesinde Milli Savunma Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı nam ve hesabınatıpta uzmanlık ve yan dal uzmanlık eğitimi yapar. İhtiyaç duyulmayanbranşlardaki personel, devredilen personel kapsamında Sağlık BilimleriÜniversitesinde araştırma görevlisi kadrolarına atanır. Gülhane Askeri TıpAkademisinde lisansüstü eğitim yapmakta olan öğrenciler (yabancı öğrencilerdahil) ile bu hakkı kazanmış olanlar eğitimlerine Üniversitede devam eder.
(8) Devredilen personelden Türk Silahlı Kuvvetleri ile SahilGüvenlik ve Jandarma Genel Komutanlıklarına karşı mecburi hizmeti bulunanpersonel, bu hizmetlerini devredildikleri kurumlarda tamamlar.
(9) Uluslararası askeri anlaşma ve protokoller kapsamında GülhaneAskeri Tıp Akademisinde eğitim ve öğretim gören yabancı uyruklu personel vebakmakla yükümlü oldukları aile fertleri ile yine aynı anlaşmalar kapsamındayıllık kontenjan dahilinde ücretsiz tedavisi yapılan hastaların tedavigiderleri ile misafir askeri personel ve öğrencilerin maaş, harçlık ve hertürlü giderleri Milli Savunma Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
(10) Savaş hali ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurtdışı görevlerinedeniyle askeri sağlık teşkili kurulması ile buralarda görevlendirilecekSağlık Bakanlığı personeline ilişkin usul ve esaslar Milli Savunma Bakanlığıile Sağlık Bakanlığı arasında yapılacak protokollerle belirlenir.
(11) Devredilen personele devir tarihinden sonra yapılması gerekenaylık veya ücret ödemeleri yeni kurumları tarafından yapılır ve bu ödemelerhakkında kurumlar arasında herhangi bir hesaplaşma yapılmaz.”
(5) 6758 sayılı Kanunun 7082 sayılı Kanunun 17 nci maddesiyledeğişiklik yapılan 20 nci maddesinin birinci fıkrasının ikinci cümlesiaşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Kayyımlık yetkisi Fona devredilen veya Fonun kayyım olarakatandığı şirketleri ve ortaklık paylarını soruşturma ve kovuşturma süresinceyönetmek ve temsil etmek üzere atananlar veya görevlendirilenler ile 5271sayılı Kanunun 128 inci maddesinin onuncu fıkrasına göre malvarlığıdeğerlerinin yönetimi amacıyla atananlar ve bu kapsamda icra edilen iş veişlemler hakkında 8/11/2016 tarihli ve 6755 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaAlınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair DüzenlemeYapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul EdilmesineDair Kanunun 37 nci ve 38 inci maddeleri uygulanır.”
(6) 7091 sayılı Kanunun 5 inci maddesininbirinci fıkrasında yer alan “kefaletten doğmaması” ibaresi “asıl borçlu vediğer kefiller hakkında kesin aciz vesikası bulunan haller hariç olmak üzerekefaletten doğmaması” şeklinde değiştirilmiş, aynı fıkraya “(FETÖ/PDY’ne)”ibaresinden sonra gelmek üzere “veya diğer terör örgütlerine” ibaresieklenmiş, aynı maddenin beşinci fıkrası aşağıdaki şekildedeğiştirilmiş, altıncı fıkrasına “eğitim” ibaresinden sonra gelmek üzere“ve sağlık” ibaresi ile maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“(5) Borçların ödenmesinde, kamu idarelerineödenmesi gereken vergi, resim, harç, fon kesintisi, pay gibi borçlar,çalışanların sigorta primleri, rehinli alacaklar, enerji, iletişim ve sukullanım borçları, çeşidine bakılmaksızın beşyüz Türk Lirasını geçmeyen borçlarve diğerleri şeklinde sıralama esas alınır. Kapatılan özel öğretim kurum vekuruluşları, kurs, dershane, öğrenci yurtları ve pansiyonlara avans veya peşinödeme şeklinde kapatma tarihinden sonraki dönemler için ifa edilmiş olanöğrenim ve barınma bedelleri, yukarıda belirtilen sıraya tabi tutulmaksızıniade edilir.”
“(8) Bu madde hükümleri 20/7/2016 tarihli ve2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilenolağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameleruyarınca gerçekleştirilen bütün kapatma işlemleri hakkında uygulanır.”
(7) 1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı OlağanüstüHal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 77 nci maddesiyle 12/4/1991tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin beşincifıkrasına eklenen cümle yürürlükten kaldırılmıştır.
(8) 7072 sayılı Kanunun 81 inci maddesinde yeralan “Kanun Hükmünde Kararnamenin” ibaresinden sonra gelmek üzere “28 incimaddesinin (B) fıkrasının üçüncü paragrafında yer alan “Başbakanca” ibaresi“Cumhurbaşkanınca” şeklinde değiştirilmiş” ibaresi eklenmiş ve “28 incimaddesine” ibaresi “ve aynı maddeye” şeklinde değiştirilmiştir.
GEÇİCİ MADDE 1- (1) 20/7/2016 tarihli ve2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilenolağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan ve bu maddenin yayımı tarihiitibarıyla Türkiye Büyük Millet Meclisince kabul edilmiş olan kanun hükmündekararnamelerle doğrudan tesis edilen işlemler, ilgili kanun hükmündekararnamenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla hüküm ifade eder; OlağanüstüHal İşlemleri İnceleme Komisyonuna yapılan başvuruların süresi de ilgili kanunhükmünde kararnamelerin yürürlüğe girdiği tarihe göre belirlenir.
(2) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulanve bu maddenin yayımı tarihi itibarıyla Türkiye Büyük Millet Meclisince kabuledilmiş olan kanun hükmünde kararnamelerle doğrudan tesis edilen işlemlerleilgili olarak Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun görev ve yetkileriile Komisyon tarafından alınan kararların geçerliliği devam eder.
Yürürlük
MADDE 5- (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğegirer.
Yürütme
MADDE 6- (1) Bu Kanun hükümlerini BakanlarKurulu yürütür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 28/3/2018 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Volkan HAStarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Kanun, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un Yok Hükmünde Olduğunun Tespiti Talebinin İncelenmesi
3. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu Kanun’un olağanüstü hâlkanun hükmünde kararnamesinin (OHAL KHK’sı) onaylanmasından ibaret olduğu, OHALKHK’sı ile olağanüstü hâlle ilgisi olmayan, olağanüstü hâlin gerekli kılmadığıkonularda olağanüstü hâlin kapsamını ve süresini aşan düzenlemelerinöngörüldüğü, yürürlükteki kanunlarda genel ve sürekli nitelikte değişiklikleryapıldığı, olağanüstü hâl döneminde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasıveya durdurulması hâllerinin kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde OHAL KHK’sıile hükme bağlandığı, bu nedenlerle Cumhurbaşkanının başkanlığında toplananBakanlar Kuruluna tanınan olağanüstü hâllerle ilgili ve sınırlı düzenleme yapmayetkisinin aşıldığı ve yasama yetkisinin gasbedildiği, OHAL KHK’sında yer alanhükümler ile ekli listelerin tamamının Bakanlar Kurulu üyelerince okunmadan vesöz konusu düzenlemelerin hazırlanmasından önce imzalandığı, bu itibarlaCumhurbaşkanının başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunun iradesininoluşmadığı, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün (İçtüzük) öngördüğü otuzgünlük süre içinde Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulundagörüşülmemesi sebebiyle OHAL KHK’sının bu niteliğini yitirdiği, anılan süredensonra görüşülüp karara bağlanmasının ise niteliğini kaybetmiş olan OHALKHK’sını geçerli hâle getirmeyeceği, OHAL KHK’sının Meclis kararı ileonaylanması gerekirken kanunla onaylanmasının yasama yetkisinin gaspı sonucunudoğurduğu, dava konusu Kanun’da yer alan hükümlerin maddi anlamda kanun olmayıpbireysel işlem niteliğinde olduğu, bu itibarla yürütme görev ve yetkisinin gaspedildiği, bireysel işlemlerin kanun şeklinde düzenlemesi suretiyle söz konusuişlemlerin yargı denetimi dışına çıkarılmanın amaçlandığı, Kanun’a ekli listelerdeyer alan bireylerin terör örgütü üyeliği sebebiyle kurumlarından ilişiklerininkesilmesinin ve tüzel kişilerin kapatılmasının hükme bağlanmasının yargısalyetkinin yasama organı tarafından kullanılması sonucunu doğurduğu, hangioluşumların terör örgütü olarak nitelendirileceği konusunda Milli GüvenlikKuruluna yetki tanınmasıyla da yargı yetkisinin kullanımının yürütme organınadevredildiği, yüzlerce kişiden oluşan ekli listeler okunmadan vemilletvekillerince görüşülmeden Kanun’un kabul edildiği, bu nedenle TBMM’niniradesinin oluştuğunu söylemenin mümkün olmadığı, yasama işlemleriyle çoksayıda öğretim elemanının görevden uzaklaştırılmasının, öğretim elemanlarınınYükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalanmakamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılmayacağınıöngören Anayasa’nın 130. maddesini açıkça ihlal ettiği, bu itibarla yürütmeyeait yetkinin yasama organı tarafından gasbedildiği, temel hak veözgürlüklerin Anayasa’nın 15. maddesine aykırı olarak sınırlandırıldığı veyakullanımının durdurulduğu belirtilerek Kanun’un Anayasa’nın Başlangıç’ı ile 2.,6., 7., 8., 9., 11., 15., 121. ve 130. maddelerine aykırı olduğu ve öncelikleyokluğunun tespitine karar verilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.
4. Anayasa’nın 87. maddesinde kanun koymak, değiştirmek vekaldırmak TBMM’nin görev ve yetkileri arasında sayılmış; 89. maddesinde deCumhurbaşkanının TBMM’ce kabul edilen kanunları onbeş gün içinde yayımlayacağı,yayımlanmasını uygun bulmadığı kanunları ise bir daha görüşülmek üzere aynısüre içinde TBMM’ye geri göndereceği belirtilmiştir.
5. Kanun tasarı ve tekliflerinin TBMM’de görüşülerek kabuledilmesi, söz konusu tasarı veya teklifin kanunlaşması sonucunu doğurmakta; birbaşka deyişle TBMM’nin tasarı ve teklifin kabulü yönündeki iradesi, kanununvarlık kazanması için gerekli ve yeterli bulunmaktadır. Cumhurbaşkanının birkanunu yayımlaması, TBMM’nin bu yöndeki kabulü ile vücut bulan kanuna yenidenvarlık sağlamadığı gibi bir daha görüşülmek üzere TBMM’ye geri göndermesi dekanunun varlığını ortadan kaldırmamaktadır. Belirtilen nedenle Cumhurbaşkanınınkanunu yayımlama iradesi ve kanunun Resmî Gazete’de yayımlanması, kanununaleniyet kazanması ve yürürlüğe girmesi bakımından önem taşımaktadır.
6. Bir normun yokluğu, hukuk dünyasında hiç doğmamışolduğunun ifadesidir. Normun varlığı ise, o normun yürürlüğe girmesine veuygulanmasına bağlı bulunmamaktadır. Varlık, yürürlük ve uygulanma kavramlarıbirbirinden farklı olup varlık, bir normun hukuk âleminde vücutbulmasını ifade etmektedir. Kanunlar bakımından yokluk, parlamento iradesininbulunmaması gibi durumlarda, başka bir ifadeyle bir normun varlığının zorunlukoşulları bulunmadığı takdirde söz konusu olabilecektir.
7. Yokluktan farklı olan hukuka aykırılık hâli ise hukukâleminde var olan normun, hukukun öngördüğü usul ve esaslar çerçevesindeçıkarılmaması anlamını taşımaktadır. Hukuka aykırılık hâli ne kadar ağır veaçık olursa olsun bir normun hukuka aykırı olması, zorunlu koşullarınınbulunması suretiyle var olan o normun yokluğu sonucunu doğurmaz. Bu nedenlekanunların veya kanun hükümlerinin Anayasa’ya uygunluk denetimi kapsamındaincelenmesi gereken hususlarda Anayasa’ya aykırılığının tespiti, ilgili kanunveya kanun hükümlerinin yokluğunu değil iptalini gerekli kılar.
8. Dava dilekçesinde Kanun’un Anayasa’ya aykırılığı yolundaileri sürülen hususlar ile Kanun’da yer alan düzenlemelerin niteliği, Kanun’unvarlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden, söz konusukuralların Anayasa’ya uygunluk denetimi kapsamında incelenmesini ve bu incelemeneticesinde varılacak sonuca göre ilgili kuralın iptalini ya da iptal talebininreddini gerekli kılmaktadır.
9. Açıklanan nedenlerle Kanun’un yok hükmünde olduğununtespiti talebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Kadir ÖZKAYA ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu sonucafarklı gerekçeyle katılmışlardır.
B. Kanun’un Şekil Bakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyleİptali Talebinin İncelenmesi
10. Dava dilekçesinde özetle; OHAL KHK’larının TBMM’degörüşülmesi için İçtüzük’te öngörülen otuz günlük sürenin bitiminin ardındandava konusu Kanun’a dayanak teşkil eden OHAL KHK’sının TBMM’ce kabuledilmesinin eylemli İçtüzük değişikliği niteliğinde olduğu ve İçtüzük’ündeğiştirilmesine ilişkin Anayasa ve İçtüzük’te yer alan usul hükümlerineuyulmadığı, öte yandan Kanun’un doğrudan uygulanabilir şekildeki Anayasahükümlerine aykırı düzenlemeler içermesi nedeniyle maddi anlamda Anayasadeğişikliği niteliğinde olduğu ve Anayasa değişiklikleri için özel olarakAnayasa’da öngörülmüş teklif ve oylama çoğunluğu ile iki kez görüşmekoşullarının yerine getirilmediği belirtilerek Kanun’un şekil bakımındanAnayasa’ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
11. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca Kanunilgisi nedeniyle Anayasa’nın 148. maddesi yönünden de incelenmiştir.
12. Kanunların esas bakımından Anayasa’ya uygunluk denetimi;kanunun içeriği, bir başka ifadeyle kanunun maddi hukuk dünyasında yarattığıdeğişiklik bakımından Anayasa’ya uygun olup olmadığını ifade etmektedir. Şekilbakımından uygunluk ise teklif ve tasarıların kanunlaşabilmesi için, diğer biranlatımla maddi olarak varlık kazanabilmesi için Anayasa’da öngörülen usullereuyulup uyulmadığının denetimini ifade etmektedir.
13. Anayasa’nın 148. maddesinin ikinci fıkrasında, kanunlarınşekil bakımından denetlenmesinin son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıpyapılmadığı hususu ile sınırlı olduğu hükme bağlanmıştır.
14. Anayasa’nın 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurultarafından yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını GenelKurulun bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek sonoylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacağı ifadeedilmiş ve “Genel Kurulun oylama yapıp kanunu kabul etmesi, şekilbozukluğunu, o kanunu kabul etmemek için yeterli neden saymadığı yolunda birirade tecellisidir. En büyük organ genel kuruldur. Onun iradesi hilafına birsonuç çıkarmak hukukun ana esaslarına aykırı düşer. Bu nedenle son oylamadanönceki şekil bozuklukları, iptal sebebi sayılmamıştır.” denilmiştir.
15. Anayasa’nın 148. maddesinin açık hükmü ve gerekçesikarşısında kanunların şekil bakımından denetiminde, son oylamanın öngörülençoğunlukla yapılıp yapılmadığından başka bir hususun esas alınmasına ve busuretle kanunların şekil bakımından denetimlerinin yapılabilmesine imkânbulunmamaktadır.
16. Anayasa’nın “Toplantı ve karar yeter sayısı” başlıklı96. maddesinde “Türkiye Büyük Millet Meclisi, yapacağı seçimler dahilbütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri ile toplanır. Türkiye BüyükMillet Meclisi, Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplantıya katılanların saltçoğunluğu ile karar verir; ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısınındörtte birinin bir fazlasından az olamaz.” denilmektedir. Buçerçevede TBMM’nin bütün işlerinde üye tamsayısının en az üçte biri olan 184milletvekiliyle toplanması, toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla kararvermesi ve karar yeter sayısının hiçbir şekilde üye tamsayısının dörtte birininbir fazlası olan 139 milletvekilinden az olmaması gerekmektedir.
17. Kanun’un görüşülmesine ilişkin TBMM Genel Kurultutanaklarının incelenmesinden KHK’nın tümü üzerindeki oylamanın işaretleoylama yöntemiyle yapıldığı anlaşılmaktadır. İşaretle oylama sonucununrakamsal olarak belirlenmeyip İçtüzük’ün 141. maddesi uyarınca oturumu yönetenBaşkan tarafından Genel Kurula kabul edilmiştir veya kabuledilmemiştir denilmek suretiyle ilan edilmesi karşısında, Kanun’unkabul edildiği birleşimin, toplantı yeter sayısının bulunduğunun belirtilerekaçıldığı, Kanun’un tümünün oylaması sırasında toplantı ve karar yeter sayısınınvarlığı konusunda Başkanlık Divanınca tereddüde düşülmediği gibi herhangi birmilletvekili tarafından yeter sayının bulunmadığı yönünde bir itirazın da ilerisürülmediği gözetildiğinde son oylamanın Anayasa’nın 96. maddesindeöngörülen çoğunlukla yapıldığının kabulü gerekir.
18. Öte yandan dava dilekçesinde yer alan diğer Anayasa’yaaykırılık iddialarının Kanun’un şekil bakımından denetimini gerektirmesi, budenetimin ise son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapılıp yapılmadığı hususuylasınırlı olması nedeniyle söz konusu aykırılık iddialarının incelenmesi AnayasaMahkemesinin denetim yetkisi kapsamı dışında kalmaktadır.
19. Açıklanan nedenlerle son oylamasının Anayasa’da öngörülençoğunlukla yapıldığı açık olan Kanun, Anayasa’nın 148. maddesine aykırıdeğildir. Şekil bakımından iptal talebinin reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
13/2/2018 tarihli ve 7098 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek KabulEdilmesine Dair Kanun’un;
A. Yok hükmünde olduğunun tespiti talebinin REDDİNE,
B. Şekil bakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE,
31/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
FARKLI GEREKÇE
Dava konusu Kanun’un yokhükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine ilişkin karara, AnayasaMahkemesinin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına yazdığımfarklı gerekçeyle katılıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
FARKLI GEREKÇE
Mahkememiz çoğunluğu, dava dilekçesinde ileri sürülen hususların“Kanun’un varlık kazanmasını imkânsız kılan hâller kapsamına girmediğinden” yokhükmünde olduğunun tespiti yönündeki talebin reddine karar vermiştir.
Çoğunluğun red sonucuna, Anayasa Mahkemesinin 31/5/2018tarihli ve E.2018/42, K.2018/48 sayılı kararına Başkan Zühtü ARSLAN’ın yazdığıfarklı gerekçeyle katılıyoruz.
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ