ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/64
Karar Sayısı : 2018/35
Karar Tarihi : 2/5/2018
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 8. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2003 tarihli ve5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılıKanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a)bendinin (3) numaralı alt bendinin Anayasa’nın 2. maddesine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumununbelirlediği şart ve seviyede ulusal markerin akaryakıtta bulundurulmamasınedeniyle verilen idari para cezasının iptali talebiyle açılan davadaitiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUNHÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 19. maddesi şöyledir:
“İdari para cezaları
Madde 19- Bu Kanuna göreidari para cezalarının veya idari yaptırımların uygulanması, bu Kanunun diğerhükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu Kanuna göre verilen ceza vetedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez.
Bu Kanuna göre;
a) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara bir milyon Türk Lirası idaripara cezası verilir:
1) Lisans almaksızın lisansa tabi faaliyetlerin yapılması.
2) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali.
3) 18 inci maddenin ihlali.
b) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayiliklisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcılisansı sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biriuygulanır.
c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılanuygulamaların dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi veya engellenmeyeteşebbüs edilmesi.
2) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması.
3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerinihlali.
d) 8 inci maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yeralan cezanın beşte biri uygulanır.
e) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veyaişletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerinyapılması.
2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyetgösterilmesi.
3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvimyılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendiharicindeki bentlerin ihlali.
4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolamatesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi.
f) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındakiihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beştebiri uygulanır.
g) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetkiverilen bağımsız gözetim firmalarının yükümlülüklerini yerine getirmemelerihalinde (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır.
h) 16 ncı madde uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğübulunan lisans sahiplerine, eksik tuttukları her bir ton ürün için iki yüz TürkLirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında tonküsuratı dikkate alınmaz.
Ceza uygulanan bir fiilin iki takvim yılı geçmeden aynı kişitarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat olarak uygulanır.
İdari para cezaları, ön araştırma veya soruşturma aşamasınıntamamlanmasından sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır.
Bu Kanunun kaçakçılık kapsamında verilen idari paracezalarına karşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz.
İdari para cezalarının tebliğ tarihini izleyen otuz gün içindeödenmemesi halinde, cezanın ilgili vergi dairesi aracılığı ile tahsilisağlanır. Tahsilatta 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiğiyükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin TürkLirasına kadar idari para cezası verilir.
Tesisler, lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisansgerektirmeyen faaliyet gösterecek hale getirilinceye kadar mühürlenir.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un ilgili görülen 18. maddesi şöyledir:
“Ulusal marker
Madde 18- (Değişik birinci fıkra: 28/3/2013-6455/43 md.) Yurtiçinde pazarlanacak akaryakıta veya akaryakıtla harmanlanan ürünlere rafineriçıkışında veya serbest dolaşıma girişinde rafinericilerce ve dağıtıcılarcaKurumun belirleyeceği şart ve özellikte ulusal marker eklenir. Biyoyakıt ilküretim merkezleri ile tasfiye edilecek akaryakıt için ulusal marker eklemenoktaları Kurum tarafından belirlenir. Ulusal marker ekleme işlemleri Kurumcayetki verilen bağımsız gözetim firmalarının nezaretinde Kurumun belirleyeceğiusul ve esaslara göre yapılır. Ulusal marker ekleme işlemlerinde meydanagelecek usulsüzlüklerden lisans sahibi ile bağımsız gözetim firmalarımüştereken sorumludur.
(Değişik ikinci fıkra: 28/3/2013-6455/43 md.) Ulusal markereklemekle yükümlü lisans sahipleri, her yıl kasım ayı içinde takip eden yılaait pazarlama projeksiyonlarını Kuruma bildirir ve bu projeksiyona göre Kurumcatemin edilecek ulusal marker, Kurumca belirlenecek usul ve esaslara göreakaryakıta eklenmek üzere ilgili lisans sahiplerine teslim edilir.
Kurum, ulusal marker ve idarî ve teknolojik yöntemler ile birdenetim sistemini kurar. Valilikler, görevli elemanların başvurusu halinde denetimamaçlı alınacak numunelerin kullanıcı ve bayilerden alınmasını ve emniyetinisağlamakla yükümlüdür.
(Değişik dördüncü fıkra: 28/3/2013-6455/43 md.) Numunelerdeyapılacak testlerde ulusal markerin gerektiği şart ve seviyede bulunmadığılaboratuvar analizi ile tespit edildiğinde, 19 uncu madde hükümleri uygulanır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Osman KODALtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu ve ilgili kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
3. Başvuran Mahkeme, Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a)bendinin (3) numaralı alt bendinin iptalini talep etmiştir.
4. İtiraz konusu kuralda “18inci maddenin ihlali”, sorumlularabir milyon Türk Lirası idari para cezası verilmesi gereken hâller arasındaöngörülmüştür.
5. Kanun’un 18. maddesinin birinci, ikinci ve üçüncüfıkralarında ulusal markerin eklenmesi, ulusal marker ile ilgili denetimsisteminin kurulması ve denetim amaçlı numunelerin alınmasına ilişkinyükümlülüklerin düzenlendiği; dördüncü fıkrasında ise ulusal markerin Kurumunbelirlediği şart ve seviyede akaryakıt veya akaryakıtla harmanlanan ürünlerdebulundurulma yükümlülüğünün düzenlendiği görülmektedir. Bakılmakta olan davaise bayilik lisansına sahip davacının Kurumun belirlediği şart ve seviyedeulusal markeri akaryakıtta bulundurmaması nedeniyle verilen idari paracezasının iptali talebine ilişkindir. Dolayısıyla 5015 sayılı Kanun’un 19.maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendine ilişkin esasincelemenin Kanun’un 18. maddesinin 6455 sayılı Kanun’un 43. maddesiyledeğiştirilen dördüncü fıkrası ile sınırlı yapılması gerekir.
6. Bunun yanı sıra Kanun’un 18. maddesinin dördüncüfıkrasında öngörülen ulusal markerin Kurumun belirlediği şart ve seviyedeakaryakıt veya akaryakıtla harmanlanan ürünlerde bulundurulma yükümlülüğü,petrol piyasasında faaliyette bulunan lisans sahiplerinin tamamı yönündengeçerlidir. Bakılmakta olan dava ise bayilik lisansına sahip davacının Kurumunbelirlediği şart ve seviyede ulusal markeri akaryakıtta bulundurmamasınedeniyle verilen idari para cezasının iptali talebine ilişkin olduğundankurala ilişkin esas incelemenin bayiler yönünden sınırlıolarak incelenmesi gerekir.
7. Öte yandan Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığın diğermahkemelerde ileri sürülmesi” kenar başlıklı 152. maddesinin dördüncüfıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararınınResmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmününAnayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”, 6216 sayılıKanun’un “Başvuruya engel durumlar” kenar başlıklı 41. maddesinin (1)numaralı fıkrasında ise “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği retkararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanunhükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.”hükümlerine yer verilmiştir.
8. Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a)bendinin (3) numaralı alt bendinin Kanun’un 18. maddesinin dördüncüfıkrasının bayiler yönünden sınırlı olarak incelenmesineilişkin itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 1/11/2017 tarihli ve E.2017/97,K.2017/148 sayılı kararıyla kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığı gerekçesi ileesastan reddedilmiş ve bu karar 22/12/2017 tarihli ve 30278 sayılı ResmîGazete’de yayımlanmıştır.
9. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen ret kararındansonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararınResmî Gazete’de yayımlandığı 22/12/2017 tarihinden başlayarak geçmesi gerekenon yıllık süre henüz dolmamıştır.
10. Açıklanan nedenlerle Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının(a) bendinin (3) numaralı alt bendinin Kanun’un 18. maddesinin dördüncüfıkrasının bayiler yönünden sınırlı olarak incelenmesineilişkin itiraz başvurusunun Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ve6216 sayılı Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince esasincelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun,28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19.maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendinin esasınınincelenmesine, esasa ilişkin incelemenin 5015 sayılı Kanun’un 18. maddesinin6455 sayılı Kanun’un 43. maddesiyle değiştirilen dördüncü fıkrasının, “bayiler”yönünden sınırlı olarak yapılmasına, bu yönden incelenen kuralın Anayasa’nın152. maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince REDDİNE, 2/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ