ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/65
Karar Sayısı : 2018/36
Karar Tarihi : 2/5/2018
R.G. Tarih-Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 8. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2003 tarihli ve5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılıKanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a)bendinin (2) numaralı alt bendinin Anayasa’nın 2. maddesine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Akaryakıt istasyonundaki yer altıtankında gizli bölme bulundurulması nedeniyle verilen idari para cezasınıniptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralı da içeren 19. maddesi şöyledir:
“İdari para cezaları
Madde 19- Bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idariyaptırımların uygulanması, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engeloluşturmaz. Bu Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereğiyapılacak işlemleri engellemez.
Bu Kanuna göre;
a) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara bir milyon Türk Lirası idaripara cezası verilir:
1) Lisans almaksızın lisansa tabi faaliyetlerin yapılması.
2) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin ihlali.
3) 18 inci maddenin ihlali.
b) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendinin bayiliklisansı sahipleri tarafından ihlali halinde bayinin sözleşme yaptığı dağıtıcılisansı sahipleri hakkında (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biriuygulanır.
c) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara sekiz yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Kurumca, 10 uncu madde gereği yapılan uygulamaların dolaylıveya dolaysız olarak engellenmesi veya engellenmeye teşebbüs edilmesi.
2) 9 uncu maddede yer alan kısıtlamalara uyulmaması.
3) 5 inci, 6 ncı, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerinihlali.
d) 8 inci maddenin ihlali halinde bayiler için (c) bendinde yeralan cezanın beşte biri uygulanır.
e) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara üç yüz elli bin Türk Lirasıidari para cezası verilir:
1) Lisans almaksızın hak konusu yapılan tesislerin yapımına veyaişletimine başlanması ile bunlar üzerinde tasarruf hakkı doğuracak işlemlerinyapılması.
2) Sahip olunan lisansın verdiği haklar dışında faaliyetgösterilmesi.
3) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (f) bendinin bir takvimyılı içinde Kurumca yapılan uyarıya rağmen ihlali, aynı fıkranın (l) bendiharicindeki bentlerin ihlali.
4) 12 nci maddede yer alan hükümler dahilinde iletim ve depolamatesislerine erişimin dolaylı veya dolaysız olarak engellenmesi.
f) 4 üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendi kapsamındakiihlaller hariç olmak üzere bayiler için (e) bendinde yer alan cezanın beştebiri uygulanır.
g) Ulusal marker ekleme işlemlerine nezaret etmek üzere yetkiverilen bağımsız gözetim firmalarının yükümlülüklerini yerine getirmemelerihalinde (a) bendinde belirtilen cezanın dörtte biri uygulanır.
h) 16 ncı madde uyarınca ulusal petrol stoğu tutma yükümlülüğübulunan lisans sahiplerine, eksik tuttukları her bir ton ürün için iki yüz TürkLirası idari para cezası verilir. Eksik tutulan stok miktarının hesabında tonküsuratı dikkate alınmaz.
Ceza uygulanan bir fiilin iki takvim yılı geçmeden aynı kişitarafından tekrarı halinde, cezalar iki kat olarak uygulanır.
İdari para cezaları, ön araştırma veya soruşturma aşamasınıntamamlanmasından sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır.
Bu Kanunun kaçakçılık kapsamında verilen idari para cezalarınakarşı yargı yoluna başvurulması tahsil işlemlerini durdurmaz.
İdari para cezalarının tebliğ tarihini izleyen otuz gün içindeödenmemesi halinde, cezanın ilgili vergi dairesi aracılığı ile tahsilisağlanır. Tahsilatta 21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının TahsilUsulü Hakkında Kanun hükümleri uygulanır.
Yukarıda belirtilenlerin dışında kalan ancak bu Kanunun getirdiğiyükümlülüklere uymayanlara Kurumca bin beş yüz Türk Lirasından yetmiş bin TürkLirasına kadar idari para cezası verilir.
Tesisler, lisans alınıncaya veya bu Kanuna göre lisansgerektirmeyen faaliyet gösterecek hale getirilinceye kadar mühürlenir.”
B.İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un ilgili görülen 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l)bendi şöyledir:
“Lisans sahiplerinin temel hak veyükümlülükleri
Madde 4-
…
Bu Kanuna göre faaliyette bulunanlar;
…
l) (Ek: 28/3/2013-6455/37 md.) Kaçak akaryakıt veya sahte ulusalmarker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konu etmeyeyarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlere aykırısabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmamak,
İle yükümlüdür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, Raportör Osman KODALtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu ve ilgili kanunhükümleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2.Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerine göre Anayasa Mahkemesineitiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
3.Başvuran Mahkeme, Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a)bendinin (2) numaralı alt bendinin iptalini talep etmiştir.
4. Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (2)numaralı alt bendinde “4üncü maddenin dördüncü fıkrasının (l) bendininihlali”, sorumlulara bir milyon Türk Lirası idari para cezası verilmesigereken hâller arasında öngörülmüştür.
5.Kanun’un “Lisans sahiplerinin temel hak veyükümlülükleri” kenar başlıklı 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l)bendinde; bu Kanun’a göre faaliyette bulunanların kaçak akaryakıt veya sahteulusal marker elde etmeye, satmaya ya da herhangi bir piyasa faaliyetine konuetmeye yarayacak şekilde lisansa esas teşkil eden belgelerde belirlenenlereaykırı sabit ya da seyyar tank, düzenek veya ekipmanı bulundurmamakla yükümlüoldukları belirtilmiştir.
6. Kanun’un 4. maddesinin dördüncü fıkrasının (l) bendindebelirtilen bu yükümlülük, petrol piyasasında faaliyette bulunan lisanssahiplerinin tamamı yönünden geçerlidir. Bakılmakta olan dava ise akaryakıtistasyonunda yer alan yer altı tankında gizli bölme bulundurması nedeniyleakaryakıt bayisine verilen idari para cezasının iptali talebine ilişkindir.Dolayısıyla itiraz konusu kurala ilişkin esas incelemenin bayileryönündensınırlı olarak yapılması gerekir.
7.Diğer taraftan Anayasa’nın “Anayasaya aykırılığındiğer mahkemelerde ileri sürülmesi” kenar başlığını taşıyan 152.maddesinin dördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasınagirerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yılgeçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvurudabulunulamaz.” ve 6216 sayılı Kanun’un “Başvuruya engeldurumlar”kenar başlığını taşıyan 41. maddesinin (1) numaralıfıkrasında “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının ResmîGazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmününAnayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz.” hükümlerineyer verilmiştir.
8.5015 sayılı Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının (a)bendinin (2) numaralı alt bendinin bayiler yönünden sınırlıolarak incelenmesine ilişkin itiraz başvurusu, Anayasa Mahkemesinin 1/11/2017tarihli ve E.2017/97, K.2017/148 sayılı kararıyla kuralın Anayasa’ya aykırıolmadığı gerekçesi ile esastan reddedilmiş ve bu karar 22/12/2017 tarihli ve30278 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
9.Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek verilen retkararından sonra aynı kural hakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi içinönceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı 22/12/2017 tarihinden başlayarakgeçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.
10.Açıklanan nedenlerle Kanun’un 19. maddesinin ikinci fıkrasının(a) bendinin (2) numaralı alt bendinin bayiler yönündensınırlı olarak incelenmesine ilişkin itiraz başvurusunun Anayasa'nın 152.maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun’un 44. maddesiyle değiştirilen 19.maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendinin esasınınincelenmesine, esasa ilişkin incelemenin bayiler yönündensınırlı olarak yapılmasına, bu yönden incelenen kuralın Anayasa’nın 152.maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasıgereğince REDDİNE 2/5/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ