ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2018/72
Karar Sayısı : 2018/44
Karar Tarihi: 17/5/2018
R.G.Tarih-Sayısı : Tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 8. İş Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 8/5/1985 tarihli ve 3201sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen SürelerininSosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un;
A. 17/4/2008 tarihli ve5754 sayılı Kanun’un 79. maddesiyle değiştirilen 3. ve 4. maddelerinin,
B. 6.maddesinin;
1. (A)fıkrasının (a) bendinin,
2. 5754sayılı Kanun’un 79. maddesiyle değiştirilen (B) fıkrasının,
Anayasa’nın 10., 49., 60. ve 62. maddelerine aykırılığıileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Yurt dışında geçirdiğisüreleri 3201 sayılı Kanun’a göre borçlanan ve borçlandığı bedeli ödediktensonra yaşlılık aylığı tahsisi talebinde bulunan davacının bu talebinin yurtdışındaki çalışmasının devam ettiği gerekçesi ile Sosyal Güvenlik KurumuBaşkanlığı tarafından reddi üzerine açtığı davada itiraz konusu kurallarınAnayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUNHÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların yer aldığı;
A. 3. maddesişöyledir:
“Başvurulacak kuruluşlar
Madde 3- (Değişik: 17/4/2008-5754/79 md.)
Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilenler ile yurt dışındaçalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşıolan hak sahipleri sigortalının Türkiye’de hiçbir sosyal güvenlik kuruluşunatabi çalışması yoksa Sosyal Güvenlik Kurumuna, Türkiye’de çalışması varsa enson tabi olduğu sosyal güvenlik kuruluşuna müracaat etmek suretiyle bu Kanunlagetirilen haklardan yararlanırlar.
Sosyal güvenlik sözleşmeleri uygulanmak suretiyle kendilerine veyahak sahiplerine kısmi aylık bağlanmış olanların borçlanma işlemleri aylıkaldıkları sosyal güvenlik kuruluşunca yapılır.”
B. 4. maddesi şöyledir:
“Borçlanma tutarı ve borçlanma tutarının iadesi
Madde 4- (Değişik: 17/4/2008-5754/79 md.)
Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı,başvuru tarihindeki 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık SigortasıKanununun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azamî günlük kazançarasında seçilecek günlük kazancın % 32'sidir. Ancak, prime esas asgari günlükkazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı birmiktarda belirlemeye Bakanlar Kurulu yetkilidir. Borçlanılan süreler, yurdakesin dönüş yapılmış olması şartıyla aylık tahsisi için yazılı taleplerihalinde 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin son fıkrası hükümlerine göredeğerlendirilir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihtenitibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme günsayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunutebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yenidenbaşvuru şartı aranır.
Borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasındaaylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere ve bunların haksahiplerine talepleri üzerine yaptıkları ödemeler, faizsiz olarak iade edilir.
Ancak yurt dışında iken borçlanma isteğinde bulunacak sigortalıveya hak sahipleri Yeni Türk Lirası olarak bildirilecek tutarın karşılığını (…)cinsinden, Türkiye'de ise Yeni Türk Lirası olarak öderler.”
C. 6. maddesinin (A) fıkrasının(a) bendi şöyledir:
“Aylık tahsisi ve aylığın başlama tarihi
Madde 6- A) Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelereistinaden aylık tahsisi yapılabilmesi için;
a) Yurda kesin dönülmüş olması,
…
Şarttır…”
D. 6. maddesinin 5754 sayılı Kanun’un 79. maddesiyle değiştirilen (B)fıkrası şöyledir:
“B) (Değişik: 17/4/2008-5754/79 md.) (Değişikbirinci paragraf: 16/6/2010-5997/15 md.) Kanun hükümlerinden yararlanmaksuretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabiçalışanlar, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneğialanların aylıkları, tekrar çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı birödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir. Türkiye'de sigortalıolarak çalışmaya başlayanlar hakkında 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı SosyalSigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun sosyal güvenlik destek priminetabi olarak çalışılmasına ilişkin hükümleri uygulanır.
Yurt içinde veya yurt dışında çalışması sona erenlerin veyaikamete dayalı bir ödenek alanlardan ödenekleri sona erenlerin, aylıklarınıntekrar ödenmesi için yazılı talepte bulunmaları halinde, talep tarihini izleyenay başından itibaren aylıkları tekrar ödenmeye başlanır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hülya ÇOŞTAN ÇETİNtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükümleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığınmahkemelerce ileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesineitiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir.
3. Söz konusu maddenin (1)numaralı fıkrasında; bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacakbir kanun veya kanun hükmünde kararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varması durumunda, bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesinebağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği kurala bağlanmış, anılan fıkranın(a) bendinde de “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerineaykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı” Mahkemeyegönderilecek belgeler arasında sayılmıştır. Anılan maddenin (4) numaralıfıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksun veya yöntemine uygun olmayanitiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafından esas incelemeyegeçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
4. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendinde deitiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçeli kararında Anayasa’ya aykırılıklarıileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasa’nın hangi maddelerine, hanginedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkçagösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Yine İçtüzük’ün 49. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (b) bendinde de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemedebaşvuruda eksikliklerin bulunduğu tespit edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerdeesas incelemeye geçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralıfıkrasında ise anılan (b) bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuranmahkemenin eksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığıbelirtilmiştir.
5. Yapılan incelemede, başvuran Mahkeme tarafındandavacının Anayasa’ya aykırılık iddiaları ciddi görülerek itiraz konusukuralların iptalleri için itiraz başvurusunda bulunulacağına ilişkin başvurututanağının düzenlendiği ancak itiraz konusu kuralların Anayasa’nın hangimaddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriylebirlikte açıkça gösteren bir başvuru kararının bulunmadığı anlaşılmıştır.
6. Açıklanannedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a)bendi ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasına aykırı olduğuanlaşılan itiraz başvurusunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralıfıkrası gereğince yöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizinreddi gerekmektedir.
III. HÜKÜM
8/5/1985 tarihli ve 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan TürkVatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri BakımındanDeğerlendirilmesi Hakkında Kanun’un;
A. 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun’un 79. maddesiyledeğiştirilen 3. ve 4. maddelerinin,
B. 6. maddesinin;
1. (A) fıkrasının (a) bendinin,
2. 5754 sayılı Kanun’un 79. maddesiyle değiştirilen (B)fıkrasının,
iptallerine karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun,6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygunolmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE, 17/5/2018 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ