Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2018/87, K.2022/137 Sayılı Karar - 09/11/2022

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2018/87

Karar Sayısı : 2022/137

Karar Tarihi : 9/11/2022

R.G.Tarih-Sayı :17/5/2023-32193

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 114milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU:13/2/2018 tarihli ve 7098 sayılı OlağanüstüHal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un (Kanun);

A. 1. maddesininve ekli (1) sayılı listenin,

B. 3.maddesinin ve ekli (5) sayılı listenin,

C. 4.maddesinin ve ekli (6) sayılı listenin,

Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9., 13., 15., 17.,20., 23., 26., 28., 29., 30., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128., 129 ve 130. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un iptali talep edilen;

1. 1. maddesişöyledir:

 “Kamu personeline ilişkin tedbirler

MADDE 1- (1)Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğinekarşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan ve ekli (1) sayılılistede yer alan kişiler kamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızınçıkarılmıştır. Bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligat yapılmaz. Haklarındaayrıca özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edilir.

 (2) Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılankişilerin, mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe ve/veya memuriyetleri alınır vebu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarakgörevlendirilemezler; bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sairgörevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silah ruhsatları, gemi adamlığınailişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturduklarıkamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar.Bu kişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport biriminederhal bildirimde bulunulur. Bu bildirim üzerine pasaport birimlerincepasaportlar iptal edilir.

(3) Birinci fıkra kapsamında kamu görevindençıkarılanlar, varsa uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibiunvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarınıkullanamazlar ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlananhaklardan yararlanamazlar.”

2. 3. maddesişöyledir:

 “Rütbesi alınan Türk Silahlı Kuvvetleri personeli

MADDE 3-(1) Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekliolan, istifa eden veya başka bir sebeple ayrılanlardan, terör örgütlerine veyaMilli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veyailtisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ve ekli (5) sayılılistede yer alanların rütbeleri alınır ve emekli kimlikleri iptal edilir. Bukişiler kamu görevine yeniden kabul edilmezler, doğrudan veya dolaylıgörevlendirilemezler. Ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış oldukları meslekiunvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlı olaraksağlanan haklardan yararlanamazlar. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan her türlümütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiyekurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bunların silahruhsatları, pilot lisansları, gemi adamlığına ilişkin belgeleri ve ilgilipasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bu kişiler özel güvenlikşirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamazlar.”

3. 4. maddesişöyledir:

 “Kurum ve kuruluşlara ilişkin tedbirler

MADDE 4- (1)Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğinekarşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olan ve ekli (6) sayılı listede yer alan kurumve kuruluşlar kapatılmıştır.

 (2) Birinci fıkra kapsamında kapatılan kurum vekuruluşlara ait olan taşınırlar ile her türlü malvarlığı, alacak ve haklar,belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara aittaşınmazlar tapuda resen Hazine adına, her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükündenari olarak tescil edilir. Bunların her türlü borçlarından dolayı hiçbir şekildeHazineden bir hak ve talepte bulunulamaz. Devre ilişkin işlemler ilgili tümkurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle Maliye Bakanlığı tarafından yerinegetirilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, OsmanAlifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in katılımlarıyla 17/5/2018 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Hülya ÇOŞTAN ÇETİNtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri,dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Kanun’un 1. Maddesi ile Ekli (1) Sayılı Listeninİncelenmesi

1. Anlam ve Kapsam

3. Kanun’un dava konusu 1. maddesinde, terör örgütlerineveya Millî Güvenlik Kurulunca (MGK) devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veyailtisakı yahut bunlarla irtibatı olan kamu personeli hakkındauygulanacak tedbirler düzenlenmiştir.

4. Maddenin (1)numaralı fıkrasında, terör örgütlerine veyaMGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilenyapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarlairtibatı olan ve Kanun’a ekli (1) sayılı listede yer alan kişilerin kamu görevinden başka hiçbir işleme gerekkalmaksızın çıkarılacağı, bu kişilere ayrıca herhangi bir tebligatyapılmayacağı, haklarında özel kanun hükümlerine göre işlem tesis edileceğiöngörülmüştür.

5. Maddenin (2) numaralı fıkrasında, (1) numaralı fıkragereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin mahkûmiyet kararı aranmaksızınrütbe ve/veya memuriyetlerinin alınacağı, bu kişilerin görev yaptıklarıteşkilata yeniden kabul edilmeyecekleri, bir daha kamu hizmetinde istihdamedilemeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri,bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin desona ermiş sayılacağı, bunların silah ruhsatları, gemi adamlığına ilişkinbelgeleri ve pilot lisanslarının iptal edileceği, bu kişilerin oturdukları kamukonutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilecekleri,özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları, bukişiler hakkında bakanlıkları ve kurumlarınca ilgili pasaport birimine derhâlbildirimde bulunulacağı ve bu bildirim üzerine pasaport birimlerincepasaportlarının iptal edileceği belirtilmiştir.

6. Maddenin (3) numaralı fıkrasında ise (1) numaralıfıkra kapsamında kamu görevinden çıkarılanların varsa uhdelerinde taşımışoldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzerimeslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacakları, bu unvan, sıfat ve meslekadlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları hüküm altınaalınmıştır.

7. Bu kapsamda Kanun’aekli dava konusu (1) sayılı listeyle çeşitli kamu kurumlarında çalışan 262kişinin görevine başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın son verilmiştir.

2. İptal Taleplerinin Gerekçesi

8. Dava dilekçesinde özetle;

- Kamu görevinden çıkarma tedbirinin süre yönündenherhangi bir belirleme içermediği, etkilerinin olağanüstü hâlden (OHAL) sonrada devam ettiği, kapsamının geniş tutulduğu, tedbire muhatap kişiler hakkındaobjektif, tarafsız ve şeffaf bir soruşturma süreci yürütülmediği, savunma hakkıtanınmadan kişilerin görevlerine son verildiği,

- Tedbirlerin uygulanmasına dayanak gösterilen aidiyet,iltisak ve irtibat kavramlarının belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bukavramların hukukumuza ilk defa girdiği 22/7/2016 tarihinden önceki fiillereuygulanmasının yanında terör örgütlerinin ya da MGK’ca millî güvenliğe tehditoluşturduğu tespit edilen, yapı oluşum ve grupların tespiti açısından dakuralların geçmişe yürütüldüğü, ayrıca siyasi ve idari bir organ olan MGK’nınkararına dayalı olarak tedbir uygulanmasının hukukilik sorunu doğuracağı,kuralların kamu düzenine karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırma amacı bakımındanzorunlu ve ölçülü olmadığı gibi OHAL’in gerekleriyle de uyumlu olmadığı,kurallarda öngörülen hususların Anayasa’nın mülga 121. maddesinin ikincifıkrası uyarınca münhasıran 25/10/1983 tarihli ve 2935 sayılı Olağanüstü HalKanunu ile düzenlenebileceği, OHAL’in gerekli kıldığı konularda çıkarılabilecekOHAL kanun hükmünde kararnamesi (KHK) niteliği taşımayan düzenlemenin AnayasaMahkemesinin 1991 ve 2003 yıllarında belirlediği içtihatlarında belirtildiğigibi Anayasa’nın mülga 91. maddesi kapsamında yetki kanununa dayanılarakçıkarılan bir KHK olarak da değerlendirilemeyeceği,

- Kişiler hakkında herhangi bir idari ya da adlisoruşturma yürütülmeden ve kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadan terörörgütleri ile ilişkili oldukları belirtilerek yaptırım uygulanmasınınAnayasa’nın 15. maddesinde OHAL’lerde dokunulamayacak çekirdek haklardan olanmasumiyet karinesine aykırılık oluşturduğu, bireysel idari işlem niteliğindekikamu görevinden çıkarma işleminin doğrudan OHAL KHK’sı adı altında yapılmaksuretiyle yargı denetimi dışında tutulduğu, her ne kadar daha sonraki birtarihte OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuşsa da Komisyon vesonraki sürecin kamu görevinden çıkarma işlemine karşı etkili bir denetimmekanizması sağlamadığı,

- Kamu görevinden çıkarma işleminin kamu görevlilerinindiğer özlük işleri kapsamında olduğundan Anayasa’nın 128. maddesine göremünhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği, Anayasa’nın 130. maddesi uyarıncaöğretim elemanlarının Yükseköğretim Kurulu ve üniversitelerin yetkili organlarıdışında kalan makamlarca her ne surette olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamayacakları,bu yönüyle kuralların OHAL KHK’sı niteliği taşımadığı gibi Türkiye Büyük MilletMeclisi (TBMM) tarafından kanun şeklinde onaylanmasının Anayasa’nın mülga 121.maddesine aykırılık oluşturduğu,

- Yasama yetkisinin genelliği ilkesi gereği yasamaorganınca her konuda kanun çıkarılabilmesi mümkün olsa da kanunla bireyselişlem ya da yargı kararı niteliğinde tasarrufta bulunulamayacağı, dava konusukurallarla Kanun’a ekli (1) sayılı listede yer alan kişilerin statülerindekalıcı değişiklikler yapıldığı, bu nedenle tedbirlerin bireysel idari işlemniteliğinde olduğu, bireysel işlemlerin OHAL KHK’sı ile yapılarak kanunşeklinde onaylanmasının açık bir fonksiyon gasbı niteliği taşıdığı,

- Bir kişinin terör örgütüne üye olup olmadığına ya dabir yapı veya oluşumun terör örgütü olduğuna karar verme yetkisinin yargımercilerine ait olduğu, kuralların kanun adı altında hem yargısal hem debireysel işlemin özelliklerini barındıran karma bir yapıda olduğu, bu durumunyasama, yürütme ve yargı fonksiyonlarının tek organda toplanması anlamınageldiği,

- Kamu görevinden çıkarılan kişilerin Kanun’a ekli (1)sayılı liste ile isim ve kimlik bilgilerinin Resmî Gazete’de yayımlanmasınınitibarlarını zedelediği, kamu görevinden çıkarma, ruhsat ve lisansların iptaledilmesi, unvan ve sıfatların alınması tedbirlerinin kişilerin maaş ve sosyalgüvenlik haklarında kayıplara sebebiyet verdiği, pasaportların iptaledilmesinin seyahat hürriyetini engellediği, bu kişilerin kamu görevinegirmeleri ya da kamu hizmetinde çalışmaları, özel güvenlik şirketinin kurucusuve ortağı olma imkânlarının ellerinden alınması suretiyle çalışma hak vehürriyeti ile kamu hizmetine girme hakkına kısıtlama getirildiği,

belirtilerek kuralların Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile8., 9., 13., 15., 17., 20., 23., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128., 129. ve 130. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

a. Kanun’un 1. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinde Yer Alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” İbaresi

9. Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının davakonusu kuralın da yer aldığı birinci cümlesinde, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliğimensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olan Kanun’aekli (1) sayılı listede yer alan kişilerinkamu görevinden başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın çıkarılacakları hükümaltına alınmıştır. Dava konusu kural cümlede yer alan “…üyeliği, mensubiyetiveya…” ibaresidir.

10. Dava konusu kural ile6/2/2018 tarihli ve 7086 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı TedbirlerAlınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 1.maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresi aynı içeriğe sahip olup anılan maddeniniptali talebiyle açılan davada Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin iptaline karar vermiştir.

11. Belirtilen kararda; üye ve mensup ibarelerinin,Kanun’a ekli (1) sayılı listede adı geçen ve terör örgütü üyeliği suçundan cezasoruşturması veya kovuşturmasına maruz kalan ancak haklarındaki süreçtamamlanıp suçlu olduklarına dair kesin hüküm tesis edilmeyen kişilerin terörörgütü üyesi veya mensubu olarak nitelendirilmelerine sebebiyetverebilecek nitelikte olduğu, dolayısıyla kesinleşmiş mahkûmiyet hükmü olmadankişilerin suçlu sayılmasına neden olabilecek ifadeler içeren kuralın masumiyetkarinesini ihlal ettiği sonucuna ulaşılmıştır (AYM,E.2018/81, K.2021/45, § 58). Kararda ayrıca Anayasa’nın 15. maddesindeOHAL’lerde dahi masumiyet karinesine aykırı işlem yapılamayacağının hükmebağlandığı belirtilmiştir.

12. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresininAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.

13. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 36. ve38. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural Anayasa’nın 15., 36. ve 38.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9., 17., 20., 23., 35., 48., 49.,70., mülga 91., mülga 121., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

b. Kanun’un 1. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrasının “…üyeliği, mensubiyeti veya…”İbaresi Dışında Kalan Kısmı ile(2) Numaralı Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…ve/veya memuriyetleri…”İbaresi ve Kanun’a Ekli (1) Sayılı Liste

14. 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40.,118. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

15. Dava konusu kurallarda terör örgütlerine veya MGK’cadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum ya da gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olup Kanun’a ekli (1)sayılı listede yer alan kişilerin başka hiçbir işleme gerek kalmaksızın kamugörevinden çıkarılacakları ve memuriyetlerinin alınacağı, bu kişilere ayrıcatebligat yapılmayacağı ve haklarında özel kanun hükümlerine göre işlem tesisedileceği hükme bağlanmıştır. Kurallar kapsamında her bir kamu görevlisininkanun hükmüyle görevine son verilmiş ve memuriyetleri alınmıştır.

16. Dava konusu kurallarla7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “…ve/veya memuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılı liste aynıiçeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olmadığınave iptal taleplerinin reddine hükmedilmiştir.

17. Anılan kararda, kişilerinözel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına olağan dönem için Anayasa’daöngörülen güvencelerin ötesinde bir sınırlama getiren kuralların olağanüstüdönemlerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması vesınırlandırılmasını düzenleyen Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesigerektiği tespiti yapılmış (AYM, E.2018/81, K.2021/45, §§ 63-90);kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkının OHAL yönetimininbenimsendiği dönemlerde Anayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alandokunulması yasaklanmış çekirdek haklar arasında bulunmadığına vemilletlerarası hukuktan kaynaklanan diğer herhangi bir güvence (olağanüstüdönemlerde korunmaya devam eden güvenceler) kapsamında da bulunmadığına işaretedilmiştir. Uygulanan tedbirin kapsamve yöntem açısından incelenmesisonucunda ise söz konusu örgütlerleirtibatlı ya da iltisaklı olan tüm kamu görevlileri hakkında tedbirlerinuygulanmasının millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, kamu hizmetininsağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi amaçlarına ulaşma bakımından gerekliolduğu, ayrıca tedbirlerin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunundenetlenmesinin yani bireyselleştirmenin sağlanması için Komisyon ve idaremahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısalgüvencelerin sağlandığı, söz konusu güvencelerin OHAL’e sebebiyet veren tehditveya tehlikenin bertaraf edilmesine yönelik kuralların bu amaç dışında keyfîbir şekilde uygulanmasını engelleyecek nitelikte olduğu, bu durumda kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini istemehakkına durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlamagetirmediği sonucuna varılmıştır (AYM,E.2018/81, K.2021/45, §§ 91-129). Kararda ayrıca kuralların MGK kararlarına icrai bir işlev kazandırma sonucunudoğurmadığı da belirtilmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45, §§ 130-139).

18. Dava konusu kurallaraçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “…ve/veya memuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılılistenin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukurallar yönünden de geçerlidir.

19. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddigerekir.

Kurallarla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile8., 9., 17., 35., 36., 70. 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119.maddeleri kapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kurallarda öngörülen tedbirlerin cezai niteliği haizolmamasının bir sonucu olarak anılan tedbirlere ceza hukukunun çekirdekhaklarının uygulanmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu nedenlekuralların Anayasa’nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

Kuralların ayrıca Anayasa’nın 23., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.

c. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin,mahkûmiyet kararı aranmaksızın rütbe…alınır” Bölümü

20. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.

21. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişilerin rütbelerinin alınacağını hükme bağlamaktadır.

22. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkragereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızınrütbe … alınır.” bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininreddine hükmedilmiştir.

23. Belirtilen kararda, darbe girişimiyle devletin demokratik düzenine açık ve yakın birtehlike oluşturan terör örgütleriyle veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla mücadele etmekamacıyla OHAL şartlarında olağan usullerin ötesinde bir uygulamayla Kanun’aekli (1) sayılı liste ile kamu görevinden çıkarılan kişilerin rütbelerininalınmasını düzenleyen kuralın özellikle tedbire karşı etkili idari ve yargısalyolların tesis edilmesiyle birlikte demokratik anayasal düzenin ve kamugüvenliğinin korunması amacı bakımından kişilerin özel hayatına saygıgösterilmesi hakkına durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde birsınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (AYM,E.2018/81, K.2021/45, § 148).

24. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkragereğince kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızınrütbe … alınır.” bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

25. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 35., 36., 70. 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın ayrıca Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.

ç. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “…ve bu kişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabuledilmezler; bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veyadolaylı olarak görevlendirilemezler; …” Bölümü

26. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.

27. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişilerin görev yaptıkları teşkilata yenidenalınmamalarını ve bir daha kamu hizmetinde istihdam edilmemelerini, doğrudan yada dolaylı olarak görevlendirilmemelerini hükme bağlamaktadır.

28. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…ve bu kişiler görevyaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetindeistihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; …”bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli veE.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

29. Anılan kararda; millîgüvenlik bakımından risk oluşturabilecek durumları nedeniyle kamu görevindençıkarılan kişilerin görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmemelerini,bir daha kamu hizmetinde istihdam edilmemelerini öngören ve kamu hizmetinegirme hakkına sınırlama getiren tedbire ilişkin olarak her bir birey yönündentedbirin hukuka uygunluğunun denetlenebilmesi için Komisyona ve idaremahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısalgüvencelerin sağlandığı, ayrıca tedbirin devletin kamu otoritesiyle bağlantılıolmayan özel sektör alanında istihdam edilme imkânını ortadan kaldıracakherhangi bir kısıtlama getirmediği, bu durumda kamu hizmetinin etkin vesağlıklı bir şekilde yürütülmesini sağlama bakımından kamu hizmetine girmehakkına durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlamagetirmediği sonucuna varılmıştır (AYM, E.2018/81,K.2021/45, §§ 165, 166).

30. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…ve bu kişiler görevyaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamu hizmetindeistihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; …”bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönündende geçerlidir.

31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40.,70., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 36., 125. ve 128. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 70., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 48., 49., mülga 91.,mülga 121., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

d. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “…bunların uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.”Bölümü

32. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.

33. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sairgörevlerinin de sona ermiş sayılacağını hükme bağlamaktadır.

34. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “… bunlarınuhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu,denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.”bölümü aynı içeriğe sahiptir. AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.

35. Söz konusu kararda 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamugörevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe … alınır.”bölümüne ilişkin açıklanan gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kuralyönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45, § 174).

36. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…bunların uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.”bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kuralyönünden de geçerlidir.

37. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

e. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinde Yer Alan “Bunlarınsilah ruhsatları,…” İbaresi

38. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.

39. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişilerin -hangi sebeple edindiğine bakılmaksızın- hertürlü silah ruhsatının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.

40. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikincicümlesinde yer alan “Bunların silah ruhsatları, …” ibaresi aynıiçeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

41. Anılan kararda 7086 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamu görevindençıkarılan kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesini öngören tedbireilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirin hukuka uygunluğunun denetlenmesiiçin Komisyon ve idare mahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkiliidari ve yargısal güvencelerin sağlandığı, ayrıca silah ile kamu güvenliğikavramları arasındaki yakın ilişki dikkate alındığında silah edinilmesindebireysel menfaatlere karşı toplumsal yararın öncelikli bir konumda olduğu, budurumda demokratik anayasal düzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımındansöz konusu kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesini öngören tedbirinmülkiyet hakkına durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde birsınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (AYM, E.2018/81,K.2021/45, §§ 191, 192).

42. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikincicümlesinde yer alan “Bunların silah ruhsatları, …” ibaresinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

43. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 20., 23., 38., 48., 49., 70., mülga91., mülga 121. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

f. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinin “…gemi adamlığınailişkin belgeleri…” Bölümü

44. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.

45. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamugörevinden çıkarılan kişilerin gemi adamı belgelerinin iptal edileceğini hükmebağlamaktadır.

46. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… gemi adamlığına ilişkin belgeleri…” bölümüaynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

47. Kararda, 7086 sayılı Kanun’aekli (1) sayılı listeyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin gemi adamı belgelerininiptal edilmesini öngören tedbire ilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirinhukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,ayrıca bu belgelerin sağladığı birtakım avantajların kamu güvenliği aleyhinekullanılmasının önüne geçilmesine ilişkin tedbirin demokratik anayasal düzeninve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak ve hürriyetine durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediğisonucuna varılmıştır (bkz. §§ 213-215).

48. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…gemi adamlığına ilişkin belgeleri…” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.

49. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91., mülga 121.,128., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

g. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinin “…ve pilot lisanslarıiptal edilir...” Bölümü

50. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.

51. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamugörevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edileceğini hükmebağlamaktadır.

52. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… ve pilotlisansları iptal edilir...” bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

53. Kararda, 7086 sayılı Kanun’aekli (1) sayılı listeyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilotlisanslarının iptal edilmesini öngören tedbire ilişkin olarak her bir bireyyönünden tedbirin hukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idaremahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısalgüvencelerin sağlandığı, ayrıca bu belgelere dayanılarak kamu güvenliğialeyhine birtakım faaliyetlerin önüne geçilmesini hedefleyen kuralın demokratikanayasal düzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak vehürriyetine durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde birsınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (AYM, E.2018/81, K.2021/45, §§229-231).

54. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… ve pilotlisansları iptal edilir...” bölümünün Anayasa’ya uygunlukdenetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

55. Açıklanan nedenlerle kural,Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 8., 9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleriçerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49.,118. ve 119. maddeleri kapsamında ele alındığından anılan hükümler yönündenayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91.,mülga 121., 128., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

ğ. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının İkinciCümlesinin “…ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıflojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” Bölümü

56. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleriyönünden de incelenmiştir.

57. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamugörevinden çıkarılan kişilerin oturdukları kamu konutlarından veya vakıflojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilmelerini hükme bağlamaktadır.

58. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veyavakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” bölümüaynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

59. Kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birincicümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi dışında kalankısmı ile (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve/veyamemuriyetleri…” ibaresi ve Kanun’a ekli (1) sayılı listeye ilişkinaçıklanan gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2018/81,K.2021/45, §§ 237, 238).

60. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veyavakıf lojmanlarından onbeş gün içinde tahliye edilir.” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.

61. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 36., 70., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

h. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının ÜçüncüCümlesi

62. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.

63. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı listeile kamu görevinden çıkarılan kişilerin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacaklarını hükmebağlamaktadır.

64. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncücümlesi aynı içeriğe sahip olup AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.

65. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’a ekli (1) sayılı listeyle kamu görevindençıkarılan kişilerin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanıolamayacaklarını öngören tedbire ilişkin olarak her bir birey yönünden tedbirinhukuka uygunluğunun denetlenmesi için Komisyon ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,ayrıca kişilerin özel güvenlik alanında gösterdiği faaliyetlerin kamu güvenliğiile doğrudan bir ilgisinin bulunduğu dikkate alındığında demokratik anayasaldüzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından söz konusu kişilerinözel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacaklarınıöngören tedbirin çalışma hak ve hürriyetine durumun gerektirdiği ölçüyüaşacak şekilde bir sınırlama getirmediği sonucuna varılmıştır (AYM,E.2018/81, K.2021/45, §§ 252-254).

66. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncücümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukural yönünden de geçerlidir.

67. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48.,49., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 70., mülga 91., mülga121., 128., 129. ve 130. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

ı. Kanun’un 1. Maddesinin (2) Numaralı FıkrasınınDördüncü ve Beşinci Cümleleri

68. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.

69. Kurallar, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamugörevinden çıkarılan kişiler hakkında görev yaptıkları bakanlıklar vekurumlarınca ilgili pasaport birimine derhâl bildirimde bulunulacağını, bubildirim üzerine bu kişilerin pasaportlarının iptal edileceğini hükmebağlamaktadır.

70. Dava konusu kurallar ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü vebeşinci cümleleri aynı içeriğe sahiptir. AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlelerin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline hükmedilmiştir.

71. Söz konusu kararda, kişilerinyurt dışına çıkma hürriyetine olağan dönem için Anayasa’da öngörülengüvencelerin ötesinde bir sınırlama getiren kuralın olağanüstü dönemlerde temelhak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması ve sınırlandırılmasınıdüzenleyen Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında incelenmesi gerektiği tespitiyapılmış (AYM, E.2018/81, K.2021/45, §§ 256-267); OHAL koşullarındaKanun’a ekli listelerle kamu görevindençıkarılarak pasaportları iptal edilen kişilerin söz konusu tedbire karşıbaşvurabilecekleri etkili bir denetim mekanizması öngörülmediğinden seyahat hürriyetine olağanüstü dönemde durumungerektirdiği ölçüyü aşan bir sınırlamagetirildiği sonucuna varılmıştır (AYM, E.2018/81, K.2021/45, 269-276).

72. Dava konusu kurallar açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü vebeşinci cümlelerinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir.

73. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 15., 23. ve40. maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir.

Kurallar Anayasa’nın 15., 23. ve 40.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9., 17., 20., 35., 36., 38., 48.,49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

i. Kanun’un 1. Maddesinin (3) Numaralı Fıkrası

74. 6216 sayılı Kanun’un 43.maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119.maddeleri yönünden de incelenmiştir.

75. Kural, Kanun’a ekli (1) sayılı liste ile kamu görevindençıkarılan kişilerin varsa uhdelerindebulundurdukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve müsteşar, kaymakam ve benzerimeslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacaklarını, bu unvan, sıfat ve meslekadlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklarını hükme bağlamaktadır.

76. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (3) numaralı fıkrası aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla söz konusu fıkranın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininreddine hükmedilmiştir.

77. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkra gereğince kamugörevinden çıkarılan kişilerin, mahkumiyet kararı aranmaksızın rütbe … alınır.”bölümüne ilişkin açıklanan gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kuralyönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45, § 281).

78. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (3) numaralı fıkrasının Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

79. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128., 129. ve 130. maddeleri çerçevesinde ilerisürülen aykırılık iddiaları, Anayasa’nın 15., 20., 40., 118. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

B. Kanun’un 3. Maddesinin ve Ekli (5) Sayılı Listeninİncelenmesi

1. Anlam ve Kapsam

80. Kanun’un dava konusu 3. maddesinde, Türk SilahlıKuvvetlerinden (TSK) emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan, istifaeden veya başka bir sebeple ayrılanlardan terör örgütlerine veya MGK’cadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilenler hakkında uygulanacak tedbirler düzenlenmiş ve ek (5)sayılı listede de haklarında tedbir uygulanan kişilerin isim ve soy isimlerineyer verilmiştir.

81. Maddenin birinci cümlesinde, madde kapsamındanitelikleri belirtilen TSK mensuplarından terörörgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğunakarar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olan ve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alankişilerin rütbelerinin alınacağı ve emekli kimliklerinin iptal edileceğiöngörülmüştür.

82. Maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinde,rütbeleri alınan kişilerin kamu görevine yeniden kabul edilmeyecekleri,doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri, uhdelerinde taşımışoldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamayacakları, bu unvan vesıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları, uhdelerindebulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetimkurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin sona ermiş sayılacağıbelirtilmiştir.

83. Maddenin beşinci ve altıncı cümlelerinde ise rütbelerialınan kişilerin silah ruhsatları, pilot lisansları, gemi adamı belgeleri veilgili pasaport birimlerince pasaportlarının iptal edileceği, bu kişilerin özelgüvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları hüküm altınaalınmıştır.

84. 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk SilahlıKuvvetleri Personel Kanunu’nun 29. maddesinde TSK’daki subay rütbeleriasteğmen, teğmen, üsteğmen, yüzbaşı, binbaşı, yarbay, albay,tuğgeneral-tuğamiral, tümgeneral-tümamiral, korgeneral-koramiral, orgeneral-oramiral,mareşal-büyükamiral olarak gösterilmiştir. Kanun’un77. maddesinde ise astsubay rütbeleri sırasıyla astsubay astçavuş, astsubayçavuş, astsubay kıdemli çavuş, astsubay üstçavuş, astsubay kıdemli üstçavuş,astsubay başçavuş ve astsubay kıdemli başçavuş olarak tasnif edilmiştir.

85. Kural kapsamında TSK’dan emekli olan 1 tuğgeneral, 3albay ve 1 kıdemli başçavuş olmak üzere toplam 5 kişinin rütbeleri alınmış vehaklarında ilave tedbirler uygulanmıştır.

2. İptal Taleplerinin Gerekçesi

86. Dava dilekçesinde özetle; kuralların Kanun’un 1.maddesi ile ekli (1) sayılı listeye yönelik gerekçelerle Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 8., 9., 13., 15., 17., 20., 23., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga91., mülga 121., 125., 128. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

a. Kanun’un 3. Maddesinin Birinci Cümlesinde Yer Alan “…üyeliği,mensubiyeti veya…” İbaresi

87. Kanun’un 3. maddesinin dava konusu kuralın da yeraldığı birinci cümlesinde, TSK’dan emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekliolan, istifa eden veya başka bir sebeple ayrılanlardan, terör örgütlerine veyaMGK’ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilenyapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahutbunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ve ekli (5) sayılı listede yer alankişilerin rütbelerinin alınacağı ve emekli kimliklerinin iptal edileceği hükümaltına alınmıştır. Dava konusu kural, cümlede yer alan “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresidir.

88. Dava konusu kural ile7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeyer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresi aynı içeriğe sahipolup daha önce de belirtildiği üzere anılan maddenin iptali talebiyle açılandavada Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla masumiyet karinesini ihlal ettiği gerekçesiyle söz konusu ibareniniptaline karar vermiştir.

89. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 1. maddesinin (1) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresininAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.

90. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 36. ve38. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural; Anayasa’nın 15., 36. ve 38. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9.,17., 20., 23., 35., 48., 49., 70., mülga 91., mülga 121., 125., 128. ve 129.maddeleri yönünden incelenmemiştir.

b. Kanun’un 3. Maddesinin Birinci Cümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…”İbaresi Dışında Kalan Kısmı veKanun’a Ekli (5) Sayılı Liste

91. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyleAnayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

92. Dava konusu kurallarda TSK’dan çeşitli sebeplerleayrılmış olup da terör örgütlerine veya MGK’ca devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahutbunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen ve ekli (5) sayılı listede yer alankişilerin rütbelerinin alınacağı ve emekli kimliklerinin iptal edileceği hükmebağlanmıştır.

93. Dava konusu kurallar ile 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi iledördüncü cümlesinde yer alan “…emeklipolis kimlikleri, …” ibaresi ve Kanun’a ekli (4) sayılı liste aynıiçeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve iptal taleplerinin reddine hükmedilmiştir.

94. Anılan kararda, darbegirişimiyle devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturanFetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ile mücadeleetmek amacıyla olağanüstü hâl koşullarında olağan usullerin ötesinde biruygulamayla liste usulüne göre emekli emniyet teşkilatı personelininrütbelerinin alınması ve emekli polis kimliğinin iptalini öngören kurallarınOHAL’e neden olan şartlar ve özellikle bireyselleştirmeyi sağlamaya elverişliidari ve yargısal başvuru imkânları dikkate alındığında millî güvenliğin vedemokratik anayasal düzenin korunması amacı bakımından kişilerin özel hayatınasaygı gösterilmesini isteme hakkına durumun gerektirdiği ölçüyüaşacak şekilde bir sınırlama getirdiğininsöylenemeyeceği belirtilmiştir ( bkz. §§ 299-314).

95. Dava konusu kurallar açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin birinci cümlesi ile dördüncücümlesinde yer alan “…emekli polis kimlikleri, …” ibaresi ve Kanun’aekli (4) sayılı listenin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler uygun olduğu ölçüde bu kurallaryönünden de geçerlidir.

96. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa’nın 15., 20.,40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kurallarla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile8., 9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralların Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., 70., mülga 91.ve mülga 121. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

c. Kanun’un 3. Maddesinin İkinci Cümlesi

97. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyleAnayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

98. Kural; rütbeleri alınan, emekli kimlikleri iptaledilen ve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan TSK personelinin kamugörevine yeniden kabul edilmeyeceğini, doğrudan ya da dolaylı olarak kamudagörevlendirilemeyeceğini hükme bağlamaktadır.

99. Dava konusu kural ile 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bukişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabuledilmezler, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemezler; …” bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

100. Anılan kararda, 7086 sayılıKanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…ve bukişiler görev yaptıkları teşkilata yeniden kabul edilmezler; bir daha kamuhizmetinde istihdam edilemezler, doğrudan veya dolaylı olarakgörevlendirilemezler;…” bölümüne ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüdedava konusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. § 318).

101. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “Bu kişilergörev yaptıkları teşkilata ve kamu görevlerine yeniden kabul edilmezler,doğrudan veya dolaylı görevlendirilemezler; …” bölümünün Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

102. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40.,70. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 36., 125. ve 128. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 70. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 48., 49., mülga 91.,mülga 121. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

d. Kanun’un 3. Maddesinin Üçüncü Cümlesi

103. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyleAnayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

104. Kural; rütbelerialınan, emekli kimlikleri iptal edilen ve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yeralan TSK personelinin uhdelerindebulundurdukları mesleki unvan ve sıfatlarını kullanamayacağını, bu unvan vesıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacağını hükmebağlamaktadır.

105. Dava konusu kural ile 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıcabunlar uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarınıkullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarınabağlı olarak sağlanan haklardanyararlanamazlar.” bölümü aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

106. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (3) numaralı fıkrasına ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde davakonusu kural yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir (bkz. §322).

107. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3.maddesinin ikinci cümlesinin “…ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış olduklarımesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamazlar ve bu unvan ve sıfatlarına bağlı olaraksağlanan haklardan yararlanamazlar.”bölümünün Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kuralyönünden de geçerlidir.

108. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., 70., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.

e. Kanun’un 3.Maddesinin Dördüncü Cümlesi

109. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

110. Kural, rütbelerialınan ve emekli kimlikleri iptal edilen Kanun’a ekli (5) sayılı listede yeralan TSK personelinin uhdelerinde bulunanher türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu,tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerin sona ermiş sayılacağını hükme bağlamaktadır.

111. Dava konusu kural ile 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu cümlenin Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

112. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birincicümlesinin “…bunların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul,komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleride sona ermiş sayılır.” bölümüne ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden degeçerli olduğu ifadeedilmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45, §326).

113. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3.maddesinin üçüncü cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukural yönünden de geçerlidir.

114. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 20.,40. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 35., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 20., 40. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 38., 48., 49., mülga 91. vemülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.

f. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci Cümlesinde Yer Alan “Bunlarınsilah ruhsatları, …” İbaresi

115. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.

116. Kural; rütbeleri alınan, emeklikimlikleri iptal edilen ve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan TSKpersonelinin -hangi sebeple edindiğinebakılmaksızın- silah ruhsatlarının iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.

117. Dava konusu kural ile 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncücümlesinde yer alan “Bunların silah ruhsatları,…” ibaresi aynı içeriğe sahiptir.Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıylasöz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.

118. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesindeyer alan “Bunların silah ruhsatları…” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kural yönünden de geçerliolduğu ifade edilmiştir (bkz. § 330).

119. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncücümlesinde yer alan “Bunların silah ruhsatları,…” ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukural yönünden de geçerlidir.

120. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 8., 9., 17., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri çerçevesindeileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 35., 40. ve 119. maddelerikapsamında ele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca incelemeyapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 20., 23., 38., 48.,49., 70., mülga 91. ve mülga 121. maddeleriyle bir ilgisi görülmemiştir.

g. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci Cümlesinde yer alan “…pilotlisansları, …” İbaresi

121. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

122. Kural; rütbeleri alınan, emekli kimlikleri iptaledilen ve Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alan TSK personelinin pilotlisanslarının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.

123. Dava konusu kural ile 7086 sayılıKanun’un 3. maddesinin dördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…”ibaresi aynı içeriğesahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılıkararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebininreddine hükmedilmiştir.

124. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…pilotlisansları...” ibaresine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kural yönünden degeçerli olduğu ifade edilmiştir (AYM,E.2018/81, K.2021/45, § 338).

125. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinindördüncü cümlesinde yer alan “…pilot lisansları…” ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

126. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddelerineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91. ve mülga 121.,128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

ğ. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci Cümlesinde Yer Alan “…gemiadamlığına ilişkin belgeleri…iptal edilir.” İbaresi

127. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. 118. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.

128. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan TSK personelinin gemiadamlığına ilişkin belgelerinin iptal edileceği hüküm altına alınmaktadır.

129. Dava konusu kural ile 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “… gemi adamlığına ilişkin belgeleri…” bölümüaynı içeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

130. Dava konusu kural açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinde yer alan “…gemi adamlığına ilişkin belgeleri…” bölümününAnayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden degeçerlidir.

131. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 23., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülenaykırılık iddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49., 118. ve 119. maddeleri kapsamındaele alındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 38., 70., mülga 91., mülga 121., 128.ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

h. Kanun’un 3. Maddesinin Beşinci Cümlesinde Yer Alan “…veilgili pasaport birimlerince pasaportları…” İbaresi

132. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.

133. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılılistede yer alan TSK personelinin pasaportlarının ilgili birim tarafından iptaledileceğini hükme bağlamaktadır.

134. Dava konusu kural ile7086 sayılı Kanun’un 3. maddesinindördüncü cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları…”ibaresi aynı içeriğe sahip olup anılan maddeniniptali talebiyle açılan davada Anayasa Mahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararıyla söz konusu ibarenin Anayasa’ya aykırı olduğuna veiptaline karar verilmiştir.

135. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1.maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü ve beşinci cümlelerine ilişkingerekçelerin uygun olduğu ölçüde dava konusu ibare yönünden de geçerli olduğu ifade edilmiştir(AYM, E.2018/81, K.2021/45, § 342).

136. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 3. maddesinin dördüncücümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları…” ibaresinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçelerbu kural yönünden de geçerlidir.

137. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 23. ve40. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural; Anayasa’nın 15., 23. ve 40.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıçkısmı ile 8., 9., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., mülga 91., mülga121., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

ı. Kanun’un 3. Maddesinin Altıncı Cümlesi

138. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesiuyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.

139. Kural, rütbeleri alınan Kanun’a ekli (5) sayılı listede yer alanTSK personelinin özelgüvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı veçalışanı olamayacaklarını hükme bağlamaktadır.

140. Dava konusu kural ile7086 sayılı Kanun’un 3. maddesininbeşinci cümlesi aynı içeriğe sahiptir. AnayasaMahkemesinin 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayılı kararıyla sözkonusu cümlenin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddinehükmedilmiştir.

141. Anılan kararda, 7086 sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının üçüncücümlesine ilişkin gerekçelerin uygun olduğu ölçüde belirtilen kural yönünden degeçerli olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45, § 346).

142. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7086sayılı Kanun’un 3. maddesinin beşincicümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukural yönünden de geçerlidir.

143. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 40., 48., 49.ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 17., 20., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 40., 48., 49. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralın Anayasa’nın 23., 35., 38., 70., mülga 91., mülga121., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

C. Kanun’un 4. Maddesinin ve Ekli (6) Sayılı Listeninİncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

144. Dava dilekçesinde özetle;

- Kanun’a ekli listedesayılan basın-yayın kuruluşlarının kapatılmasına ilişkin tedbirin süre yönündenherhangi bir belirleme içermediği, etkilerinin olağanüstü hâlden sonra da devamettiği, kapsamının geniş tutulduğu,

- Tedbirlerin uygulanmasına dayanak gösterilen aidiyet,iltisak ve irtibat kavramlarının belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bu kavramlarınhukukumuza ilk kez 22/7/2016 tarihinde girdiği hâlde bu tarihten önceki fiillerbakımından da esas alınmasının yanında terör örgütlerinin ya da MGK’ca millîgüvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen, yapı oluşum ve grupların tespitiaçısından da kuralların geçmişe yürütüldüğü, ayrıca siyasi ve idari bir organolan MGK’nın kararına dayalı olarak tedbir uygulanmasının hukukilik sorunudoğuracağı, kuralların kamu düzenine karşı oluşan tehdidi ortadan kaldırmaamacı bakımından zorunlu ve ölçülü olmadığı gibi OHAL’in gerekleriyle de uyumluolmadığı, kurallarda öngörülen hususların Anayasa’nın mülga 121. maddesininikinci fıkrası uyarınca münhasıran 2935 sayılı Kanun ile düzenlenebileceği,OHAL’in gerekli kıldığı konularda çıkarılabilecek OHAL KHK’sı niteliğitaşımayan düzenlemenin Anayasa Mahkemesinin 1991 ve 2003 yıllarında belirlediğiiçtihatlarında belirtildiği gibi Anayasa’nın mülga 91. maddesi kapsamında yetkikanununa dayanılarak çıkarılan bir KHK olarak da değerlendirilemeyeceği,

- Yasama yetkisinin genelliği ilkesi gereği yasamaorganınca her konuda kanun çıkarılabilmesi mümkün olsa da kanunla bireyselişlem ya da yargı kararı niteliğinde tasarrufta bulunulamayacağı, dava konusukurallarla Kanun’a ekli (6) sayılı listede yer alan basın-yayın kuruluşlarınınstatülerinde kalıcı değişiklikler yapıldığı, bu nedenle tedbirlerin bireyselidari işlem niteliğinde olduğu, sırf yargı denetimi dışına çıkarmak amacıylabireysel işlemlerin OHAL KHK’sı ile yapılarak kanun şeklinde onaylanmasınınaçık bir fonksiyon gasbı niteliği taşıdığı,

- Bir kurum veya kuruluşun terör örgütüne aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olup olmadığına ya da bir yapı veya oluşumunterör örgütü olduğuna karar verme yetkisinin yargı mercilerine ait olduğu,kuralların kanun adı altında hem yargısal hem de bireysel işlemin özelliklerinibarındıran karma bir yapıda olduğu, bu durumun yasama, yürütme ve yargıfonksiyonlarının tek organda toplanması anlamına geldiği,

- Kurum ve kuruluşlar hakkında herhangi bir idari ya daadli soruşturma yürütülmeden ve kesinleşmiş bir yargı kararı bulunmadan terörörgütleri ile ilişkili oldukları belirtilerek yaptırım uygulanmasınınAnayasa’nın 15. maddesinde OHAL’lerde dokunulamayacak çekirdek haklardan olanmasumiyet karinesine aykırılık oluşturduğu ve ceza normlarının geçmişeyürümezliği ilkesinin ihlal edildiği, bireysel idari işlem niteliğindekikapatma işleminin doğrudan OHAL KHK’sı adı altında yapılmak suretiyle yargı denetimidışında tutulduğu, her ne kadar daha sonraki bir tarihte Komisyon kurulmuşsa daKomisyon ve sonraki sürecin basın-yayın kuruluşların kapatılması işlemine karşıetkili bir denetim mekanizması sağlamadığı,

- Basın-yayın kuruluşlarının kapatılmasından dolayı ifadeözgürlüğü, basın özgürlüğü, süreli vesüresiz yayın hakkı ile basın araçlarının korunması haklarının ihlal edildiği,basın-yayın kuruluşlarının mal varlığının Hazineye devredilmesinin mülkiyethakkına aykırı olduğu, ayrıca müsadere yasağını ihlal ettiği,

belirtilerek kurallarınAnayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9., 13., 15., 26., 28., 29., 30., 35., 36.,38., mülga 91., mülga 121. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

a. Kanun’un 4. Maddesinin (1) Numaralı Fıkrası ve Ekli (6) Sayılı Liste

145. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kuralilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40., 118. ve 119. maddeleri yönünden deincelenmiştir.

146. Dava konusu kuralla terör örgütlerine veya MGK’cadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olan Kanun’aekli (6) sayılı listede yer alan kurum ve kuruluşların kapatıldığı hüküm altınaalınmıştır. Kural kapsamında bir televizyon ve bir radyo olmak üzere ikibasın-yayın kuruluşu kanun hükmüyle kapatılmış ve faaliyetine son verilmiştir.

147. Dava konusu kural ile6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı TedbirlerAlınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 3.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendi aynıiçeriğe sahiptir. Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.2018/78,K.2022/114 sayılı kararıyla söz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine hükmedilmiştir.

148.Anılan kararda, kuralda belli kuruluşlarailişkin öngörülen kapatma tedbirinin OHAL’in ilanına sebep olan tehdit veyatehlikelerin bertaraf edilmesi amacına yönelik olarak bu dönemde uygulanıphüküm ve sonuçlarını doğurduğu, OHAL dönemini aşan genel bir düzenleme niteliğitaşımadığından olağanüstü dönemlerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasınındurdurulması ve sınırlandırılmasını düzenleyen Anayasa’nın 15. maddesikapsamında incelenmesi gerektiği tespiti yapılmış; kuralla sınırlamagetirilen ifade ve basın özgürlüğünün OHAL yönetiminin benimsendiği dönemlerdeAnayasa’nın 15. maddesinin ikinci fıkrasında yer alan dokunulması yasaklanmışçekirdek haklar arasında bulunmadığına ve milletlerarası hukuktan kaynaklanandiğer herhangi bir güvence (olağanüstü dönemlerde korunmaya devam edengüvenceler) kapsamında da bulunmadığına işaret edilmiştir (bkz. §§ 118-126). Diğer yandan anılan tedbirin uygulanmasının millî güvenlik, demokratik anayasal düzen ile kamugüvenliğinin sağlanması ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından elverişli olmadığının söylenemeyeceği,bu kuruluşların toplumsal hayat içindeki yönlendirici rolününkişilerdeki karşılığı gözönüne alındığında gereklilik arz etmediğinin desöylenemeyeceği ifade edilmiş; ayrıca tedbirinher bir kuruluş yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesinin yanibireyselleştirmenin sağlanması için Komisyon ve idare mahkemesine başvuruimkânı getirilmek suretiyle etkili idari ve yargısal güvencelerin sağlandığı,söz konusu güvencelerin OHAL’e sebebiyet veren tehdit veya tehlikenin bertarafedilmesine yönelik kuralın bu amaç dışında keyfî bir şekilde uygulanmasınıengelleyecek nitelikte olduğu belirtilerek ifade ve basın özgürlüğüne durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirilmediği sonucunavarılmış, ayrıca kuralların MGK kararlarınaicrai bir işlev kazandırma sonucunu doğurmadığı da belirtilmiştir (E.2018/78,K.2022/114, §§ 127-139).

149. Dava konusu kuralaçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından7083 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinin Anayasa’yauygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bu kural yönünden de geçerlidir.

150. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 15., 26.,28., 40., 118. ve 119. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddigerekir.

Kuralla ilgili olarak Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8.,9., 13., 29., 35., 36. ve 125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılıkiddiaları Anayasa’nın 15., 26., 28., 40., 118. ve 119. maddeleri kapsamında elealındığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.

Kuralda yer verilen basın-yayın kuruluşlarınınkapatılması tedbirinin demokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekildesürdürülmesi amacıyla uygulandığı anlaşılmıştır. Bu açıdan bakıldığında tedbir,cezalandırma amacına matuf olmadığı gibi bunun için uygulanan usulün de cezausul hukuku alanındaki yargısal uygulamalarla herhangi bir benzerliğibulunmamaktadır.

Bu açıdan kuralda öngörülen tedbirin cezai niteliği haizolmamasının bir sonucu olarak anılan tedbire ceza hukukunun çekirdek haklarınınuygulanmasını gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu nedenle kuralınAnayasa’nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

Kuralın ayrıca Anayasa’nın 30., mülga91. ve mülga 121. maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.

b. Kanun’un 4. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin “Birinci fıkra kapsamında kapatılan kurum ve kuruluşlara ait olantaşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineyebedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlara ait taşınmazlar tapuda resenHazine adına, … tescil edilir.” Bölümü ile Üçüncü Cümlesi

151. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesi uyarınca kurallarilgisi nedeniyle Anayasa’nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.

152. Kurallar, Kanun’un 4. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince kapatılan ekli (6) sayılı listede yer alan basın-yayınkuruluşlarına ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığının, alacak vehakların, belge ve evrakın Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılmasını,bunlara ait taşınmazların tapuda resen Hazine adına tescil edilmesini, devreilişkin işlemlerin ilgili tüm kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyleHazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yerine getirilmesini hükme bağlamaktadır.

153. Dava konusu kurallarile 7083 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin“Birinci fıkra kapsamında kapatılan derneklereve basın-yayın kuruluşlarına ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığı,alacak ve haklar, belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır,bunlara ait taşınmazlar tapuda resen Hazine adına, … tescil edilir.” bölümüile üçüncü cümlesi aynı içeriğe sahiptir.Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022 tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılıkararıyla söz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltaleplerinin reddine hükmedilmiştir.

154. Anılan kararda, kuraldaöngörülen tedbirin OHAL’in ilanına neden olan tehdit ve tehlikelerin bertarafedilmesine yönelik olarak bu dönemde uygulandığından kurala ilişkin Anayasa’yauygunluk denetiminin Anayasa’nın 15. maddesi kapsamında yapılması gerektiğibelirtilmiş; tedbirin her bir kurum ve kuruluş yönünden hukukauygunluğunun denetlenmesinin yani bireyselleştirmenin sağlanması için Komisyonve idare mahkemesine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili idari veyargısal güvencelerin sağlandığı, söz konusu güvencelerin OHAL’e sebebiyetveren tehdit veya tehlikenin bertaraf edilmesine yönelik kuralların bu amaçdışında keyfî bir şekilde uygulanmasını engelleyecek nitelikte olduğu, budurumda kuralla mülkiyet hakkına durumungerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirilmediği sonucunavarılmıştır (E.2018/78, K.2022/114, §§ 143-165).

155. Kararda ayrıca ekonomikdeğer taşıyan varlıkların Hazineye intikal etmesi tedbirinin bunlarınkullanımını kontrol etmek suretiyle kamusal hayata dönük güveni yeniden tesisederek demokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi amacıylauygulandığı, mal varlığının Hazineye devredilmesine ilişkin ilavetedbirlere karşı 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleriİnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un geçici 4. maddesine göreyapılacak başvuru üzerine ilave tedbirlerin asıl tedbir olan kapatma tedbirininzorunlu sonucu olup olmadığı veya kapatma tedbiri ile arasında bağlantı bulunupbulunmadığının yanı sıra OHAL’e neden olan şartlar yönünden de inceleneceğihususuna yer verilmiştir (E.2018/78, K.2022/114,§§ 166-168).

156. Diğer yandan suç teşkil eden faaliyetlerden biri ileilişkilendirmeden bütün mal varlığının üzerindeki mülkiyetin ortadankaldırılması ve bunların Hazineye devredilmesi sonucunu doğuran ilave tedbireilişkin olarak idari ve yargısal başvuru yolları öngörülmek suretiyle mülkiyetikamuya geçirilen mal varlığının suçlabağlantısının bulunmadığına dair ileri sürülecek iddiaların inceleneceği ve buyolla bireyselleştirmenin sağlandığı da gözönüne alındığında söz konusutedbirin Anayasa’nın 38. maddesinde düzenlenen genel müsadere cezası yasağınada aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (E.2018/78,K.2022/114, § 169).

157. Aynı kararda devire ilişkin işlemlerin ilgili tüm kurumlardan gerekli yardımıalmak suretiyle Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yerine getirilmesineyönelik dava konusu düzenlemenin de söz konusu işlemlerin yürütülmesindensorumlu muhatabın tespit edilmesine ilişkin olup olağanüstü şartlar kapsamındayöntemsel bir zorunluluğun yerine getirilmesi amacından kaynaklandığı, buitibarla Anayasa’ya aykırı bir yönünün bulunmadığı belirtilmiştir (E.2018/78, K.2022/114, § 170).

158. Dava konusu kurallaraçısından söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7083sayılı Kanun’un 3. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “Birinci fıkra kapsamında kapatılan derneklere vebasın-yayın kuruluşlarına ait olan taşınırlar ile her türlü mal varlığı, alacakve haklar, belge ve evrak Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılır, bunlaraait taşınmazlar tapuda resen Hazine adına, … tescil edilir.” bölümünün ve üçüncü cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilen gerekçeler bukurallar yönünden de geçerlidir.

159. Açıklanannedenlerle kurallar, Anayasa’nın 15., 35., 38. ve 40. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, EnginYILDIRIM, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kurallarla ilgili olarak Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 8., 9., 13., 26., 28. 29., 30., 36., mülga 91., mülga 121. ve125. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddiaları Anayasa’nın 15.,35., 38. ve 40.maddeleri kapsamında ele alındığından anılan hükümler yönündenayrıca inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

c. Kanun’un 4. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasının BirinciCümlesinin Kalan Kısmı ile İkinci Cümlesi

160. Dava konusu kurallarda Kanun’un 4. maddesinin (1)numaralı fıkrası gereğince kapatılan kurum ve kuruluşlara ait taşınmazların Hazineadına gerçekleşecek tapu tescil işleminin her türlü kısıtlama ve taşınmazyükünden ari olarak yerine getirileceği, kapatılan kurum ve kuruluşların hertürlü borçlarından dolayı hiçbir şekilde Hazineden bir hak ve taleptebulunulamayacağı hüküm altına alınmıştır.

161. Dava konusu kurallar, 7083 sayılıKanun’un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…hertürlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…” ibaresi ve aynı fıkranınikinci cümlesi ile aynı içeriğe sahip olup Anayasa Mahkemesinin 13/10/2022tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılı kararıyla söz konusu kurallarınAnayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline hükmedilmiştir.

162. Söz konusu kararda, mülkiyethakkına sınırlama getiren kuralların OHALdönemi öncesinde taşınmazlar üzerinde tesis edilmiş kısıtlamalar ile taşınmazyüklerini ve doğmuş borçları kapsayacak şekilde uygulanma imkânına sahip olmasınedeniyle OHAL süresiyle sınırlı bir düzenleme getirmediğinden Anayasa’nınolağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim rejimine göre incelenmesi gerektiği tespiti yapılmış; bu kapsamda OHAL ilanınaneden olan olay ve olgularla ya da devletinmillî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum, grupveya terörörgütleriyle bir bağlantısı olup olmadığınabakılmaksızın kuralda belirtilen taşınmazlar üzerinde hak sahipliğibulunanların veya borç ilişkisinin alacaklılarının hepsinin söz konusu hukukiilişkilerden kaynaklanan hak ve yetkilerinin ortadan kaldırılmasının kamu yararı ile kişisel yarar arasındaki dengeyibozmak suretiyle mülkiyet hakkının ölçüsüz biçimde sınırlandırılmasına nedenolduğu sonucuna varılmıştır (E.2018/78, K.2022/114, §§ 173-183).

163. Dava konusu kurallar açısından sözkonusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığından 7083 sayılıKanun’un 3. maddesinin (2) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…hertürlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…” ibaresinin ve aynıfıkranın ikinci cümlesinin Anayasa’ya uygunluk denetiminde belirtilengerekçeler bu kurallar yönünden de geçerlidir.

164. Açıklanannedenlerle kurallar, Anayasa’nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdır. İptaligerekir.

Kurallar; Anayasa’nın 13. ve 35.maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 8., 9., 15., 26., 28.,29. 30., 36., 38., mülga 91., mülga 121. ve 125. maddeleri yönündenincelenmemiştir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

165. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaksuretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekligördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararınınyürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceğibelirtilmektedir.

166. 7098sayılı Kanun’un 1. maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü ve beşincicümleleri ile 3. maddesinin beşinci cümlesindeki “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları…” ibaresinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edeceknitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu kurallara ilişkin iptal hükümlerininkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.

V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

167. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların uygulanmasınıntelafisi güç veya imkânsız zararların doğmasına sebebiyet vereceği belirtilerekkuralların yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

13/2/2018 tarihli ve 7098 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un;

A. 1. 1. maddesinin(1) numaralı fıkrasının birinci cümlesindeyer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresine,

2. 3. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “…üyeliği, mensubiyetiveya…” ibaresine,

3. 4. maddesinin (2)numaralı fıkrasının;

a. Birincicümlesinde yer alan “...her türlükısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak...” ibaresine,

b. İkinci cümlesine,

yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşulları oluşmadığındanREDDİNE,

B. 1. 1. maddesinin(2) numaralı fıkrasının dördüncü ve beşinci cümlelerine,

2. 3. maddesinin beşinci cümlesinde yer alan “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları...” ibaresine,

yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğe girmelerininertelenmeleri nedeniyle bu cümlelere ve ibareye ilişkin yürürlüğün durdurulmasıtaleplerinin REDDİNE,

C. 1. 1. maddesinin;

a. (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinin“…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresi dışında kalan kısmı ile ikinci ve üçüncücümlelerine,

b. (2) numaralı fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncücümlelerine,

c. (3) numaralı fıkrasına,

2. 3. maddesinin;

a. Birinci cümlesinin “…üyeliği, mensubiyeti veya…” ibaresidışında kalan kısmı ile ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerine,

b. Beşinci cümlesinin“…ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları...” ibaresi dışında kalankısmı ile altıncı cümlesine,

3. 4. maddesinin;

a. (1) numaralı fıkrasına,

b. (2) numaralıfıkrasında birinci cümlesinde yer alan “…her türlü kısıtlama ve taşınmazyükünden ari olarak…” ibaresi dışında kalan kısmı ile üçüncü cümlesine,

6. Ekli (1), (5)ve (6) sayılı listelerine,

yönelik iptal talepleri, 9/11/2022 tarihli, E.2018/87,K.2022/137 sayılı kararla reddedildiğinden bu fıkralara, cümlelere, kısımlarave listelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,

9/11/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

VI. HÜKÜM

13/2/2018 tarihli ve 7098 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde KararnameninDeğiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un;

A. 1. maddesinin;

1. (1) numaralı fıkrasının;

a. Birincicümlesinin;

i. “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,

ii. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

b. İkinci veüçüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

2. (2) numaralı fıkrasının;

a. Birinci, ikincive üçüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

b. Dördüncü vebeşinci cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, iptal hükümlerinin, Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralıfıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AYSONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,

3. (3) numaralı fıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına veiptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

B. 3. maddesinin;

1. Birincicümlesinin;

a. “…üyeliği,mensubiyeti veya…” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,

b. Kalan kısmının Anayasa’yaaykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

2. İkinci, üçüncüve dördüncü cümlelerinin Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininREDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

3. Beşincicümlesinin;

a. “…ve ilgili pasaportbirimlerince pasaportları...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎGAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNEOYBİRLİĞİYLE,

b. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

4. Altıncıcümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,

C. 4. maddesinin;

1. (1) numaralıfıkrasının Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,

2. (2) numaralıfıkrasının;

a. Birincicümlesinin;

i. “...her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,

ii. Kalan kısmınınAnayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, HasanTahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

b. İkincicümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğunave İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,

c. Üçüncücümlesinin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, EnginYILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

Ç. Ekli (1), (5)ve (6) sayılı listelerinin Anayasa’yaaykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

9/11/2022 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. 7098 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (2)numaralı fıkrasının birinci cümlesinin “…her türlü kısıtlama ve taşınmazyükünden ari olarak…” ibaresi dışında kalan kısmının ve üçüncü cümlesininAnayasa’ya aykırı olmadığına karar verilmiştir.

2. Dava konusu kurallar, ekli (6) sayılılistede yer alan kapatılan kurum ve kuruluşlara ait olan taşınırlar ile hertürlü mal varlığı, alacak ve haklar, belge ve evrakın ilgisine göre Hazineyebedelsiz olarak devredilmiş sayılmasını, bunlara ait taşınmazların tapuda resenHazine adına tescil edilmesini öngörmektedir.

3. Anayasa Mahkemesinin benzer kurallarıincelediği 2022/114 ve 2022/126 sayılı kararlarına yazdığım muhalefetşerhlerinde belirtilen gerekçeler dava konusu kuralların iptali için degeçerlidir (bkz. AYM, E.2018/78, K.2022/114, 13/10/2022, Karşıoy Gerekçesi, §§4-11; AYM, E.2018/82, K.2022/126, 26/10/2022, Karşıoy Gerekçesi, §§ 4-6).

4. Atıf yapılan karşıoylarda açıklanangerekçelerle kuralların Anayasa’nın 15., 35. ve 38. maddelerine aykırı olduğunudüşündüğümden aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum. 

Başkan

Zühtü ARSLAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

7098 sayılı Kanunun 4. maddesinin ikinci fıkrasınınbirinci cümlesinin iptal isteminin reddine ilişkin kısımları ile üçüncü cümlesiyönünden; incelenen kurallar ile kapatılan kurum, kuruluşlara ait olan taşınırlarile her türlü mal varlıklarının, alacak, haklar, belge ve evrakın Hazine’yebedelsiz devredilmiş sayılacağı ve devre ilişkin usul hükümleri hükmebağlanmaktadır. Benzer bir düzenleme AYM’nin 2018/78 E. sayılı dosyasında daiptal istemine konu olmuş ve tarafımca incelenen kuralın iptal edilmesigerektiğine ilişkin karşıoy yazılmıştır. Sözünü ettiğim karşıoydaki gerekçelerimdoğrultusunda bu dosyada incelenen kuralın da iptal edilmesi gerektiğigörüşündeyim.

Başkanvekili

 Hasan Tahsin GÖKCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

E: 2018/78 sayılı dosyada belirttiğim gerekçelerle davakonusu kuralın iptal edilen ibare dışında kalan kısmının Anayasa’nın 15., 35.,38. ve 40. maddelerine aykırılık taşıdığı kanaatine ulaştığımdan, çoğunlukkararına katılmıyorum.

Üye

 Engin YILDIRIM

KARŞIOY GEREKÇESİ

7098 sayılı Kanunun 4. maddesinin (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesindeki “…her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak…”ibaresi ile ikinci cümlesinin Anayasaya aykırı olduğuna ve iptaline, birincicümlenin kalan kısmı ile üçüncü cümlesinin ise Anayasaya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine karar verilmiştir.

Red kararının gerekçesinde; söz konusu düzenlemeylemülkiyet hakkına sınırlama getirilse de dava konusu kurallar açısından13/10/2022 tarihli ve E.2018/78, K.2022/114 sayılı karardan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmadığı belirtilerek kuralın Anayasanın 15., 35., 38.ve 40. maddelerine aykırı olmadığı belirtilmiştir.

İncelenen ve iptal talebi reddedilen kuralla, Kanunun 4.maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince kapatılan kurum ve kuruluşlara aitolan taşınırların ve her türlü malvarlığının, alacak ve hakların, belge veevrakın Hazineye bedelsiz olarak devredilmiş sayılacağı, bunlara aittaşınmazların tapuda resen Hazine adına tescil edileceği ve devire ilişkinişlemlerin ilgili bütün kurumlardan gerekli yardımı almak suretiyle MaliyeBakanlığı tarafından yerine getirileceği hükme bağlanmıştır.

Söz konusu kurala ilişkin Anayasaya uygunluk denetimininAnayasanın 15. maddesi kapsamında yapılması isabetli olmakla birlikte, bumaddeye göre yapılan incelemede çoğunluğun ulaştığı sonuca daha önce benzer birdüzenlemeyle ilgili olarak verilen red kararına ilişkin karşıoy gerekçemde ayrıntılıolarak belirtilen sebeplerle katılmak mümkün değildir (bkz. yukarıda belirtilenkarara ilişkin karşıoy gerekçem).

Bu sebeple, 4. maddenin incelenen (2) numaralı fıkrasınınbirinci cümlesinin Anayasaya aykırı bulunmayan bölümünün de Anayasaya aykırıolduğu; son cümlesinin ise 6216 sayılı Kanunun 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasına göre iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red yönündekigörüşüne karşıyım.

Üye

 M. Emin KUZ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğunun 13/2/2018 tarihli ve 7098sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında KanunHükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 4. maddesinin (2) numaralıfıkrasının “her türlü kısıtlama ve taşınmaz yükünden ari olarak” kısmı hariçbirinci cümlesi ile üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olmadığı şeklindekiçoğunluk kanaatine katılmamaktayım.

2. Dava konusu kanuni düzenlemeye benzer bir başkakuralla ilgili Mahkememiz çoğunluğunun ulaşmış olduğu kuralın Anayasa’ya aykırıolmadığı biçimindeki kanaate, kuralın Anayasa’nın 15., 35., 38. ve 40.maddelerine aykırılıktan dolayı iptal edilmesi gerektiği gerekçesiylekatılmamıştım. “E. S.: 2018/78, K. S.: 2022/114, K. T.: 13/10/2022” künyelibahse konu karara ilişkin yazmış olduğum karşıoyda sıralanan Anayasa’yaaykırılık gerekçeleri bu kural için de geçerlidir. Bu nedenle kuralınAnayasa’ya aykırı olmadığı şeklindeki Mahkememiz çoğunluk kararına, bahse konukarşıoy yazısında sıraladığım gerekçelerle katılmamaktayım.   

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Full & Egal Universal Law Academy