ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2018/98
Karar Sayısı : 2018/46
Karar Tarihi : 17/5/2018
R.G.Tarih Sayısı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 37. AsliyeCeza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılıKanun’un 24. maddesiyle değiştirilen 253. maddesinin Anayasa’nın 2., 5., 8.,10., 12. ve 141. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline kararverilmesi talebidir.
OLAY: Sanığın dolandırıcılık suçundancezalandırılması için açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu 253. maddesi şöyledir:
“Uzlaştırma
Madde 253- (Değişik: 6/12/2006-5560/24 md.)
(1) Aşağıdaki suçlarda, şüpheli ile mağdur veya suçtan zarar görengerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin uzlaştırılması girişiminde bulunulur:
a) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı suçlar.
b) Şikâyete bağlı olup olmadığına bakılmaksızın, Türk CezaKanununda yer alan;
1. Kasten yaralama (üçüncü fıkra hariç, madde 86; madde 88),
2. Taksirle yaralama (madde 89),
3. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Tehdit (madde 106, birinci fıkra),
4. Konut dokunulmazlığının ihlali (madde 116),
5. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Hırsızlık (madde 141),
6. (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Dolandırıcılık (madde 157),
7. Çocuğun kaçırılması ve alıkonulması (madde 234),
8. Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindekibilgi veya belgelerin açıklanması (dördüncü fıkra hariç, madde 239),
suçları.
c) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.) Mağdurun veya suçtan zarar göreningerçek veya özel hukuk tüzel kişisi olması koşuluyla, suça sürüklenen çocuklarbakımından ayrıca, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasınıgerektiren suçlar.
(2) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olanlar hariçolmak üzere; diğer kanunlarda yer alan suçlarla ilgili olarak uzlaştırma yolunagidilebilmesi için, kanunda açık hüküm bulunması gerekir.
(3) Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olsa bile, (…)cinsel dokunulmazlığa karşı suçlarda, uzlaştırma yoluna gidilemez. (Ek cümle:26/6/2009 - 5918/8 md.) Uzlaştırma kapsamına giren bir suçun, bu kapsamagirmeyen bir başka suçla birlikte işlenmiş olması hâlinde de uzlaşma hükümleriuygulanmaz.
(4) Soruşturma konusu suçun uzlaşmaya tâbi olması ve kamudavası açılması için yeterli şüphenin bulunması hâlinde, dosya uzlaştırmabürosuna gönderilir. Büro tarafından görevlendirilen uzlaştırmacı, şüpheli ilemağdur veya suçtan zarar görene uzlaşma teklifinde bulunur. Şüphelinin,mağdurun veya suçtan zarar görenin reşit olmaması halinde, uzlaşma teklifikanunî temsilcilerine yapılır. Uzlaştırmacı, uzlaşma teklifiniaçıklamalı tebligat veya istinabe yoluyla da yapabilir. Şüpheli, mağdur veyasuçtan zarar gören, kendisine uzlaşma teklifinde bulunulduktan itibaren üç güniçinde kararını bildirmediği takdirde, teklifi reddetmiş sayılır.
(5) Uzlaşma teklifinde bulunulması halinde, kişiye uzlaşmanınmahiyeti ve uzlaşmayı kabul veya reddetmesinin hukukî sonuçları anlatılır.
(6) Resmî mercilere beyan edilmiş olup da soruşturma dosyasındayer alan adreste bulunmama veya yurt dışında olma ya da başka bir nedenlemağdura, suçtan zarar görene, şüpheliye veya bunların kanunî temsilcisineulaşılamaması halinde, uzlaştırma yoluna gidilmeksizin soruşturmasonuçlandırılır.
(7) Birden fazla kişinin mağduriyetine veya zarar görmesinesebebiyet veren bir suçtan dolayı uzlaştırma yoluna gidilebilmesi için, mağdurveya suçtan zarar görenlerin hepsinin uzlaşmayı kabul etmesi gerekir.
(8) Uzlaşma teklifinde bulunulması veya teklifin kabul edilmesi,soruşturma konusu suça ilişkin delillerin toplanmasına ve koruma tedbirlerininuygulanmasına engel değildir.
(9) (Mülga: 24/11/2016-6763/34 md.)
(10) Bu Kanunda belirlenen hâkimin davaya bakamayacağı haller ilereddi sebepleri, uzlaştırmacı görevlendirilmesi ile ilgili olarak göz önündebulundurulur.
(11) Görevlendirilen uzlaştırmacıya soruşturma dosyasında yer alanve Cumhuriyet savcısınca uygun görülen belgelerin birer örneğiverilir. Uzlaştırma bürosu uzlaştırmacıya, soruşturmanın gizliliğiilkesine uygun davranmakla yükümlü olduğunu hatırlatır.
(12) Uzlaştırmacı, dosya içindeki belgelerin birer örneğikendisine verildikten itibaren en geç otuz gün içinde uzlaştırma işlemlerinisonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi en çok yirmi gün dahauzatabilir.
(13) Uzlaştırma müzakereleri gizli olarak yürütülür. Uzlaştırmamüzakerelerine şüpheli, mağdur, suçtan zarar gören, kanunî temsilci, müdafi vevekil katılabilir. Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenin kendisi veyakanunî temsilcisi ya da vekilinin müzakerelere katılmaktan imtina etmesihalinde, uzlaşmayı kabul etmemiş sayılır.
(14) Uzlaştırmacı, müzakereler sırasında izlenmesi gerekenyöntemle ilgili olarak Cumhuriyet savcısıyla görüşebilir; Cumhuriyet savcısı,uzlaştırmacıya talimat verebilir.
(15) Uzlaşma müzakereleri sonunda uzlaştırmacı, bir raporhazırlayarak kendisine verilen belge örnekleriyle birlikte uzlaştırmabürosuna verir. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde, tarafların imzalarını daiçeren raporda, ne suretle uzlaşıldığı ayrıntılı olarak açıklanır. (Ek cümle:24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırma bürosu soruşturma dosyasını, raporu ve varsayazılı anlaşmayı Cumhuriyet savcısına gönderir. (1)
(16) Uzlaşma teklifinin reddedilmesine rağmen, şüpheli ile mağdurveya suçtan zarar gören uzlaştıklarını gösteren belge ile en geç iddianamenindüzenlendiği tarihe kadar Cumhuriyet savcısına başvurarak uzlaştıklarını beyanedebilirler.
(17) Cumhuriyet savcısı, uzlaşmanın, tarafların özgür iradelerinedayandığını ve edimin hukuka uygun olduğunu belirlerse raporu veya belgeyimühür ve imza altına alarak soruşturma dosyasında muhafaza eder.
(18) Uzlaştırmanın sonuçsuz kalması halinde tekrar uzlaştırmayoluna gidilemez.
(19) Uzlaşma sonucunda şüphelinin edimini def’aten yerinegetirmesi halinde, hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir. Ediminyerine getirilmesinin ileri tarihe bırakılması, takside bağlanması veyasüreklilik arzetmesi halinde, 171 inci maddedeki şartlar aranmaksızın, şüphelihakkında kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı verilir. Ertelemesüresince zamanaşımı işlemez. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararındansonra, uzlaşmanın gereklerinin yerine getirilmemesi halinde, 171 inci maddenindördüncü fıkrasındaki şart aranmaksızın, kamu davası açılır. Uzlaşmanınsağlanması halinde, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılamaz;açılmış olan davadan feragat edilmiş sayılır. Şüphelinin, edimini yerinegetirmemesi halinde uzlaşma raporu veya belgesi, 9/6/1932 tarihli ve 2004sayılı İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesinde yazılı ilam mahiyetini haizbelgelerden sayılır.
(20) Uzlaştırma müzakereleri sırasında yapılan açıklamalar,herhangi bir soruşturma ve kovuşturmada ya da davada delil olarak kullanılamaz.
(21) Şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenden birine ilk uzlaşmateklifinde bulunulduğu tarihten itibaren, uzlaştırma girişiminin sonuçsuzkaldığı ve en geç, uzlaştırmacının raporunu düzenleyerek uzlaştırmabürosuna verdiği tarihe kadar dava zamanaşımı ile kovuşturma koşulu olandava süresi işlemez. (1)
(22) (Değişik birinci cümle: 24/11/2016-6763/34md.) Uzlaştırmacıya Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen tarifeye göreücret ödenir. Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri, yargılamagiderlerinden sayılır. Uzlaşmanın gerçekleşmesi halinde bu giderler DevletHazinesi tarafından karşılanır.
(23) Uzlaşma sonucunda verilecek kararlarla ilgili olarak buKanunda öngörülen kanun yollarına başvurulabilir.
(24) (Değişik: 24/11/2016-6763/34 md.) Her Cumhuriyetbaşsavcılığı bünyesinde uzlaştırma bürosu kurulur ve yeteri kadar Cumhuriyetsavcısı ile personel görevlendirilir. Uzlaştırmacılar, avukatların veya hukuköğrenimi görmüş kişilerin yer aldığı, Adalet Bakanlığı tarafından belirlenenuzlaştırmacı listelerinden görevlendirilir. Uzlaştırmacı, hazırladığı raporu,tutanakları ve varsa yazılı anlaşmayı büroya gönderir. Uzlaştırma sürecisonunda soruşturma dosyaları, uzlaştırma bürosunda görevli Cumhuriyet savcılarıtarafından sonuçlandırılır.
(25) (Ek: 24/11/2016-6763/34 md.)Uzlaştırmacılarınnitelikleri, eğitimi, sınavı, görev ve sorumlulukları, denetimi, eğitim verecekkişi, kurum ve kuruluşların nitelikleri ve denetimleri ile uzlaştırmacı sicili,uzlaştırmacılar ve eğitim kurumlarının listelerinin düzenlenmesi, Cumhuriyetbaşsavcılığı bünyesinde kurulan uzlaştırma bürolarının çalışma usul veesasları, uzlaştırma teklifi ile müzakere usulü, uzlaştırma anlaşması veraporda yer alacak konular ile uygulamaya dair diğer hususlara ilişkin usul veesaslar, Adalet Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle düzenlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜNtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükümleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığınmahkemelerce ileri sürülmesi” kenar başlıklı 40. maddesinde AnayasaMahkemesine itiraz yoluyla yapılacak başvurularda izlenecek yöntembelirtilmiştir.
3. Söz konusu maddenin (1) numaralı fıkrasında, bir davayabakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesine bağlayarak AnayasaMahkemesine göndereceği kurala bağlanmış; anılan fıkranın (a) numaralı bendindede “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırıolduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı” sayılmıştır.Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksunveya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafındanesas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
4. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran mahkemenin gerekçelikararında Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birininAnayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı vegerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
5. Yine İçtüzük’ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b)bendinde de Anayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede başvuruda eksikliklerinbulunduğu tespit edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeyegeçilmeksizin başvurunun reddine karar verileceği, (2) numaralı fıkrasında iseanılan (b) bendi uyarınca verilen kararın, itiraz yoluna başvuran mahkemenineksiklikleri tamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
6. Yapılan incelemede başvuran Mahkeme tarafından yirmi beşfıkradan oluşan itiraz konusu maddede yer alan kuralların Anayasa’nın 2., 5.,8., 10., 12. ve 141. maddelerine hangi nedenlerle aykırı olduğunun her birfıkra yönünden ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmediğianlaşılmıştır.
7. Öte yandan Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrasında “AnayasaMahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmi Gazetedeyayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmününAnayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz.”, 6216 sayılıKanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemenin işin esasınagirerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren onyıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itirazbaşvurusu yapılamaz.” hükümlerine yer verilmiştir.
8. Bu bağlamda 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun 6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanun’un 24. maddesiyledeğiştirilen 253. maddesinin (5918 ve 6763 sayılı Kanunlarlayapılan değişiklikleri içermeyen) Anayasa’ya aykırılığı iddiasıyla açılan iptaldavası, Anayasa Mahkemesinin 12/3/2009tarihli ve E.2007/14, K.2009/48 sayılı kararıyla esastan reddedilmiş ve bukarar 25/6/2009 tarihli ve 27269 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
9. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (a) bendi ile İçtüzük’ün 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) bendine aykırı olduğu anlaşılan itiraz başvurusunun, 6216 sayılıKanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygunolmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun,6/12/2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanun’un 24. maddesiyle değiştirilen 253.maddesinin iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun, 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygunolmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE, 17/5/2018 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Nuri NECİPOĞLU
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ