Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2019/109, K.2019/91 Sayılı Karar - 04/12/2019

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

EsasSayısı:2019/109

Karar Sayısı:2019/91

Karar Tarihi:4/12/2019

R.G.Tarih-Sayısı:Tebliğedildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 3.İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 3/5/1985tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin Anayasa’nın 5., 35., 43. ve 63.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY:Korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescilli bir taşınmaza işyeriaçma ve çalışma ruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptalitalebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un geçici 16. maddesi şöyledir:

 “Geçici Madde 16- (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.)

Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsatve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanmasıamacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve ŞehircilikBakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadarbaşvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihinekadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu vediğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapısahibinin beyanına göre kaydedilir.

Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapınınÇevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamıüzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacakkayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetvelinegelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılıKanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlıkbütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşümprojeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranıiki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine vebölgelere göre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yılakadar uzatmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir.

Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir.Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan aitolduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgazbağlanabilir.

Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun ve2960 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idaripara cezaları iptal edilir.

Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamışveya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerintamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarınadenk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesiaranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda,ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.

Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.

Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye aittaşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığatahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdihaleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerinetaşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda eldeedilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelirkaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılıHazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer VergisiKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşincifıkrası, yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıtbelgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve GecekonduMevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmarKanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre taputahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olmasıhâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesialınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihiile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilenecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisiltutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.

Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere aittaşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleriile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgilibelediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelercedoğrudan satılır.

Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlardabulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerindebulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.

Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veyakentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenenyapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleriuygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.

Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılıBoğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içindeekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbultarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilenalanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale SavaşlarıGelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesininbirinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarBakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”

II. İLK İNCELEME

1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısındabaşvuru kararı ve ekleri, Raportör Elif KARAKAŞ tarafından hazırlanan ilkinceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacakbir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgördüğünde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına vardığında bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesinebaşvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. İtiraz konusu kural 3194 sayılı Kanun’a 11/5/2018tarihli ve 7143 sayılı Kanun’la geçici 16. madde olarak eklenmiştir.

4. 3194 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 4.maddesinde 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 21/7/1983tarihli ve 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanun’unilgili maddelerine uyulmak kaydı ile 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı İstanbulBoğaziçi Kanunu ve 10/7/2014 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir BelediyesiKanunu’nun 31. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca yapılan atıf nedeniyle anılanKanun ile diğer özel kanunlarla belirlenen veya belirlenecek olan yerlerde, buKanun’un özel kanunlara aykırı olmayan hükümlerinin uygulanacağı hüküm altınaalınmıştır.

5. Bakılmakta olan davaya konu taşınmaz 2863 sayılı Kanunkapsamında korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı olarak tescil edilmiş biryapı niteliğindedir. Restorasyon amaçlı yapı ruhsatında mesken olarak kayıtlıbulunan söz konusu taşınmaz 1/1000 ölçekli Mudanya Kentsel Sit Alanı KorumaAmaçlı Uygulama İmar Planı’nda da konut alanında kalmaktadır. 1610 No.luMudanya Lisanslı Harita Kadastro Mühendislik Bürosu tarafından hazırlanan28/8/2014 tarihli aplikasyon krokisine göre yapının zemin katının denize bakancephesinde yer alan veranda 25.65 m2 boş alana tecavüzlüdür. Davalı idarenin16/10/2018 tarihli yazısına cevaben gönderilen Bursa Valiliği Çevre veŞehircilik İl Müdürlüğünün tarihsiz ve 34237 sayılı yazısında söz konusuverandanın altının kapatılarak alan kazanıldığı ve bu alanı da dâhil ederekyapılan beyan doğrultusunda yapıya ilişkin ticari nitelikli yapı kayıt belgesidüzenlendiği belirtilmiştir.

6. Bakılmakta olan davanın konusunu itiraz konusu kuraluyarınca düzenlenen yapı kayıt belgesine dayanılarak işyeri açma ve çalışmaruhsatı verilmesi talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemioluşturmaktadır. İtiraz konusu kural, devletin mülkiyeti ya da hüküm ve tasarrufualtındaki alanlarda 31 Aralık 2017 tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veyaruhsat ve eklerine aykırı yapılardan gerekli şartları sağlayanlara yapı kayıtbelgesi verilebileceğini düzenlemektedir. Kuralın kapsamından yapı kayıtbelgesi ile 3194 sayılı Kanun’a aykırı yapıların tespit edilerek kayıt altınaalınmasının ve ilgili yapılara talep halinde su, elektrik ve doğalgazbağlanabilmesi suretiyle geçici olarak kullanım hakkı sağlanmasının amaçlandığıanlaşılmaktadır.

7. Kural kapsamında düzenlenen yapı kayıt belgesi davakonusu yapının kullanımına imkân sağlamakla birlikte anılan yapının yukarıdayer verilen nitelikleri gözönünde bulundurulduğunda korunması gerekli taşınırve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili işlem ve faaliyetleri düzenleyen2863 sayılı Kanun ile kıyıları ve sahil şeritlerini koruma amacıyla düzenlenmişolan 3621 sayılı Kanun hükümlerinin bakılan davada uygulanmasının önünde birengel bulunmamaktadır. Zira kuralda yapı kayıt belgesi verilen taşınmazlaryönünden ilgili özel kanun hükümlerinin uygulanamayacağına ilişkin açık birhüküm bulunmamaktadır.

8. Belirtilen nedenle 3194 sayılı Kanun’un geçici 16.maddesinde yer alan düzenlemenin, bakılmakta olan davada 2863 ve 3621 sayılıKanun hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturduğunun kabulüne imkânbulunmamaktadır. İtiraz başvurusunun ise itiraz konusu kuralın kıyılar ilekültür ve tabiat varlıklarının korunmasına ilişkin mevzuat hükümlerininbakılmakta olan davada uygulanmasına engel oluşturduğu gerekçesiyle yapıldığı anlaşılmaktadır.

9. Bu itibarla işyeri açma ve çalıştırma ruhsatıverilmesi talebine ilişkin uyuşmazlıkta bu konuya ilişkin özel hükümler içerenanılan kanunların dikkate alınmasının önünde bir engel bulunmadığından itirazkonusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.

10. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurala ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılıİmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenengeçici 16. maddenin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanma imkânı bulunmadığından bu maddeye ilişkin başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 4/12/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy