ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2019/19
Karar Sayısı : 2019/7
Karar Tarihi : 14/3/2019
R.G.Tarih – Sayısı : Tebliğedildi
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İzmir 1. Fikrî ve SınaiHaklar Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 5/12/1951 tarihli ve 5846sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nun 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılıKanun’un 143. maddesiyle değiştirilen 81. maddesinin on üçüncü fıkrasınınAnayasa’nın 2., 10., 13. ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptalinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Açılan kamu davasında itirazkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen KanunHükmü
Kanun’un 5728 sayılı Kanun’un 143. maddesiyle değiştirilen veitiraz konusu kuralı da içeren 81. maddesi şöyledir:
“II- Haklara tecavüzün önlenmesi
Madde 81- (Değişik: 23/1/2008-5728/143 md.)
Musiki ve sinema eserlerinin çoğaltılmış nüshaları ile süreliolmayan yayınlara bandrol yapıştırılması zorunludur. Ayrıca, kolay kopyalanmayamüsait diğer eserlerin çoğaltılmış nüshalarına da eser veya hak sahibinintalebi üzerine bandrol yapıştırılması zorunludur. Bandroller, Bakanlıkçabastırılır ve satılır. Bakanlıkça belirlenen satış fiyatı üzerinden meslekbirlikleri aracılığı ile de bandrol satışı yapılabilir.
Bandrol alınabilmesi için, bandrol talebinde bulunanın yasal haksahibi olduğunu beyan eden bir taahhütnameyi doldurması zorunludur. Bakanlıkçatespit edilen diğer evrak ve belgelerle birlikte başvuru yapılır. Bakanlık, bubaşvuru üzerine başka bir işleme gerek kalmaksızın on iş günü içinde bandrolvermek mecburiyetindedir. Beyana müstenit yapılan bu işlemlerden Bakanlıksorumlu tutulamaz.
Bandrol yapıştırılması zorunlu nüshaların tespit edilmesi veçoğaltılmasına ilişkin materyalleri üreten veya bu materyallerin dolum veçoğaltımını yapan yerler, bu maddede belirtilen taahhütnamenin bir kopyasınıalmak, saklamak ve istendiğinde yetkili makamlara ibraz etmekle yükümlüdür.
Bandrol yükümlülüğüne aykırı ya da bandrolsüz olarak bir eseriçoğaltıp satışa arz eden, satan, dağıtan veya ticarî amaçla satın alan ya dakabul eden kişi bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî paracezasıyla cezalandırılır.
Bakanlık ile mülkî idare amirleri bandrollenmesi zorunlu olannüshaların ve süreli olmayan yayınların, bandrollü olup olmadıklarını her zamandenetleyebilir. Gerekli görüldüğünde, mülkî idare amirleri re’sen veyaBakanlığın talebi ile bu denetimi gerçekleştirmek üzere illerde denetimkomisyonu oluşturabilir. İhtiyaç hâlinde, bu komisyonlarda Bakanlık ve ilgilialan meslek birlikleri temsilcileri de görev alabilirler.
Bu denetimler sırasında bu Kanunda koruma altına alınan haklarınihlal edildiğinin tespiti hâlinde 75 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarıncaişlem yapılır.
Bu Kanun kapsamında korunan, yasal olarak çoğaltılmış, bandrollünüshaların da yol, meydan, pazar, kaldırım, iskele, köprü ve benzeri yerlerdesatışı yasaktır. Bu yasağa aykırı hareket edenler, Kabahatler Kanununun 38 incimaddesinin birinci fıkrasına göre cezalandırılır.
Bu maddede belirtilen hususların uygulanmasına ilişkin usul veesaslar Bakanlık tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.
Sahte bandrol üreten, satışa arz eden, satan, dağıtan, satın alan,kabul eden veya kullanan kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis ve beşbin günekadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
Bir eserle ilgili olarak usulüne uygun biçimde temin edilmişbandrolleri başka bir eser üzerinde tatbik eden kişi, bir yıldan beş yıla kadarhapis ve binbeşyüz güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
Yetkisi olmadığı hâlde, hileli davranışlarla bandrol temin edenkişi bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır.
Yetkisi olmayan kişilere bandrol temin eden kişi iki yıldan beşyıla kadar hapis ve beşbin güne kadar adlî para cezasıyla cezalandırılır.
Bandrol yükümlülüğüne aykırılığın aynı eserle ilgili olarak 71inci maddenin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinde tanımlanan suçlabirlikte işlenmesi hâlinde, fail hakkında sadece 71 inci maddeye göre cezayahükmolunur. Ancak, verilecek ceza üçte biri oranında artırılır.
Bu Kanunda tanımlanan suçların bir tüzel kişinin faaliyetiçerçevesinde işlenmesi hâlinde, ilgili tüzel kişi hakkında Türk Ceza Kanunununtüzel kişilere özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunur.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun’un 5728 sayılı Kanun’un 138. maddesiyle değiştirilen 71.maddesinin birinci fıkrasının ilgili görülen (1) numaralı bendi şöyledir:
“1. Manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz
Madde 71- (Değişik: 23/1/2008-5728/138 md.)
Bu Kanunda koruma altına alınan fikir ve sanat eserleriyle ilgilimanevi, mali veya bağlantılı hakları ihlal ederek:
1. Bir eseri, icrayı, fonogramı veya yapımı hak sahibi kişilerinyazılı izni olmaksızın işleyen, temsil eden, çoğaltan, değiştiren, dağıtan, hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma ileten,yayımlayan ya da hukuka aykırı olarak işlenen veya çoğaltılan eserleri satışaarz eden, satan, kiralamak veya ödünç vermek suretiyle ya da sair şekildeyayan, ticarî amaçla satın alan, ithal veya ihraç eden, kişisel kullanım amacıdışında elinde bulunduran ya da depolayan kişi hakkında bir yıldan beş yılakadar hapis veya adlî para cezasına hükmolunur.
…”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü (İçtüzük) hükümleri uyarıncayapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör FatmaKARAMAN ODABAŞI tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanunhükmü okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Anayasaya aykırılığın mahkemelerceileri sürülmesi” başlıklı 40. maddesinde Anayasa Mahkemesine itiraz yoluylayapılacak başvurularda izlenecek yöntem belirtilmiştir.Maddenin (1) numaralıfıkrasında, bir davaya bakmakta olan mahkemenin bu davada uygulanacak bir kanunveya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesihâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varması durumunda bu fıkrada sayılan belgeleri dizi listesinebağlayarak Anayasa Mahkemesine göndereceği kurala bağlanmış; anılan fıkranın(a) bendinde “İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerine aykırıolduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslı”, (b) bendinde “Başvurukararına ilişkin tutanağın onaylı örneği”, (c) bendinde de “Davadilekçesi, iddianame veya davayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerininonaylı örnekleri” Mahkemeye gönderilecek belgeler arasında sayılmıştır.Anılan maddenin (4) numaralı fıkrasında ise açık bir şekilde dayanaktan yoksunveya yöntemine uygun olmayan itiraz başvurularının Anayasa Mahkemesi tarafındanesas incelemeye geçilmeksizin gerekçeleriyle reddedileceği hükme bağlanmıştır.
3. İçtüzük’ün 46. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (a) bendinde de itiraz yoluna başvuran Mahkemenin gerekçelikararında Anayasa’ya aykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birininAnayasa’nın hangi maddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı vegerekçeleriyle birlikte açıkça gösterilmesi gerektiği ifade edilmiş; anılanmaddenin (2) numaralı fıkrasının (a) bendinde “Başvuru kararına ilişkintutanağın onaylı örneği”, (b) bendinde “Dava dilekçesi, iddianame veyadavayı açan belgeler ile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örnekleri”,(c) bendinde “Dava dosyasında sunulan belgelerin tarih sırasına görebaşlıklar halinde sıralandığı dizi pusulası” Mahkemeye sunulacak belgelerarasında sayılmıştır.
4. İçtüzük‘ün 49. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendindeAnayasa Mahkemesince yapılan ilk incelemede, başvuruda eksikliklerin bulunduğutespit edilirse itiraz yoluna ilişkin işlerde esas incelemeye geçilmeksizinbaşvurunun reddine karar verileceği; (2) numaralı fıkrasında ise anılan (b)bendi uyarınca verilen kararın itiraz yoluna başvuran mahkemenin eksiklikleritamamlayarak yeniden başvurmasına engel olmadığı belirtilmiştir.
5. 5846 sayılı Kanun’un 5728 sayılı Kanun’un 143. maddesiyledeğiştirilen 81. maddesinin itiraz konusu on üçüncü fıkrasında, bandrolyükümlülüğüne aykırılığın aynı eserle ilgili olarak Kanun’un 71. maddesininbirinci fıkrasının (1) numaralı bendinde tanımlanan suçla birlikte işlenmesihâlinde fail hakkında sadece Kanun’un 71. maddesine göre cezaya hükmolunacağıancak verilecek cezanın üçte biri oranında artırılacağı öngörülmüştür.
6. Yapılan incelemede başvuran Mahkemece itiraz konusu fıkranınAnayasa’ya hangi nedenlerle aykırı olduğuna ilişkin bir kısım gerekçelere yerverilmiş ise de başvuru kararında belirtilen gerekçelerin önemli ölçüdeYargıtayın ilgili dairesince ve Yargıtay Ceza Genel Kurulunca kuralınyorumlanma ve uygulanma şekline ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca başvurukararına ilişkin tutanağın onaylı örneği dosyada bulunmadığı gibi bakılmaktaolan davanın konusu yönünden başvuran mahkemenin görevli olup olmadığının veiptali talep edilen kuralın davada uygulanacak kural niteliğinde bulunupbulunmadığının tespiti bakımından dosyada bulunması zorunlu nitelikte olaniddianame veya davayı açan belgeler ile dosyanın diğer ilgili bölümlerineilişkin onaylı örneklere de dosyada yer verilmediği ve başvuruya ilişkinbelgelerin dizi listesine bağlanmadığı görülmüştür.
7. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (1)numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 46. maddesine aykırı olduğu anlaşılan itirazbaşvurusunun 6216 sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğinceyöntemine uygun olmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
III. HÜKÜM
5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat EserleriKanunu’nun 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun’un 143.maddesiyle değiştirilen 81. maddesinin on üçüncü fıkrasının iptaline kararverilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun, 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygunolmadığından, esas incelemeye geçilmeksizin REDDİNE 14/3/2019 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU