ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2019/24
Karar Sayısı : 2019/55
Karar Tarihi : 26/6/2019
R.G. Tarih – Sayı : 24/7/2019– 30841
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 2. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 13/6/2001 tarihli ve4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay veAstsubaylar Hakkında Kanun’un 24. maddesinin 16/6/2009 tarihli ve 5907 sayılıKanun’un 16. maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin “...sözleşmeliastsubaylar ise aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve 82 ncimaddesinin üçüncü fıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ve137 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi hükümlerinden yararlanamazlar.”bölümünün Anayasa’nın 2., 5., 10., 49. ve 55. maddelerine aykırılığıileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Hava Kuvvetleri Komutanlığında sözleşmeli astsubay olarakgörev yapan ve görevi sırasında bir üst eğitimi bitiren davacının yükseköğrenimintibakının yapılmasına yönelik talebinin reddi işleminin iptali davasındaitiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptaliiçin başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen KanunHükmü
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 24. maddesişöyledir:
“Özel hükümler
Madde 24 – Sözleşmeli subay ve astsubayların görev vesorumlulukları ile atama, nasıp, kıdem, terfi, kademe ilerlemesi, sicil ve izinişlemleri, taltifleri, madalya verilmesi, ödüllendirilmeleri, savaştakdirnamesi verilmesi, esir düşmeleri, harp gaibi olmaları, enterne edilmelerikonularında 27.7.1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun muvazzaf subay veastsubaylar hakkındaki hükümleri uygulanır. Bu Kanunda hüküm bulunmayanhallerde, muvazzaf subay veya astsubayların tâbi olduğu mevzuat hükümlerinegöre işlem yapılır.
(Ek fıkra: 22/5/2012-6318/72 md.) Sözleşmelisubaylardan Türk Silahlı Kuvvetleri nam ve hesabına lisansüstü öğrenimyaptırılanlar, 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununun 36 ncımaddesinin birinci fıkrasının (d) bendinden faydalanır.
(Değişik fıkra: 16/6/2009-5907/16 md.) Sözleşmeli subaylar,27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Kanunun 31 inci maddesi, 35 inci maddesininbirinci fıkrasının (d) bendinin ikinci paragrafı ile (e) bendi ve 36 ncımaddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ile 38 inci maddesinin ikincifıkrasının (c) bendi hükümlerinden; sözleşmeli astsubaylar ise aynıKanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve 82 nci maddesinin üçüncü fıkrasıile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ve 137 nci maddesinindördüncü fıkrasının (c) bendi hükümlerinden yararlanamazlar. Ancak, bupersonelden muvazzaf subaylığa ve astsubaylığa geçirilenler, söz konusuhükümlerden yararlanabilirler.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
926 sayılı Kanun’un 37. maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendişöyledir:
“c) (Değişik : 28/6/2001 - 4699/20 md.) Astsubaylar hakkındakigösterge tabloları Ek-VIII sayılı cetvelde gösterilmiştir. Yükseköğrenim yapmışolan astsubayların intibakları; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Genelİdare Hizmetleri Sınıfında aynı yüksek öğrenimi bitirenler için tespit edilenderece ve kademelerden hizmete başlamış kabul edilerek yapılır. Bu intibaklarpersonelin fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokulunu bitirdiğine dair resmibelgeyi ibraz edip müracaatını yaptığı tarihteki derece ve kademelerine, 2 yılsüreli yüksek öğrenim için 1 kademe, 3 yıl süreli yüksek öğrenim için 2 kademe,4 yıl süreli yüksek öğrenim için 1 derece ilave edilerek yapılır. 2 ve 3 yılsüreli yüksek öğrenimini tamamlayarak intibakları yapılmış olanların, dahasonra lisans öğrenimini tamamlamaları halinde intibak işlemleri bir defayamahsus olmak üzere tekrar yapılır. Yüksek öğrenimden dolayı bir defadan fazlayapılan intibak işlemleri toplamı 1 dereceden fazla olamaz, 5 yıl ve üzerindekiöğrenimlerin 4 yıldan fazlası için kademe verilmez.
(Değişik: 9/8/1983-KHK-499/20 md.) Fakülte, yüksekokulveya meslek yüksekokullarını bitirdikten sonra astsubay sınıf okulunu bitiripastsubay nasbedilenlerin yüksek öğrenim intibakları astsubay çavuşluğanasıplarında yapılır. Yüksek öğrenim intibakı yapılan astsubayların sonrakirütbelerinin ilk kademeleri, intibak yoluyla verilen derece ve kademe miktarıkadar fazladır.
(Ek: 28/5/2003-4861/9 md.) Astsubay meslek yüksek okulumezunları ve kendi nam ve hesabına fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulunubitirerek temel askerlik eğitiminde başarılı olup astsubay çavuşluğanasbedilenler, EK - VIII/A sayılı cetvele göre 9 uncu derecenin birincikademesinden göreve başlarlar. Bunlar görevde oldukları süre içerisinde lisanstamamlama eğitimi yaptıkları veya en az dört yıl ve daha fazla süreli birfakülte veya yüksek okulu bitirdikleri takdirde, mezun olduklarına dair resmîbelgeyi ibraz edip müracaatını yaptığı tarihteki derece ve kademelerine ikikademe ilâve edilerek intibakları yapılır. Birden fazla fakülte veya yüksekokul öğrenimi dikkate alınmaz. Bu şekilde intibakı yapılan astsubaylarınsonraki rütbelerinin ilk kademeleri intibak yolu ile verilen kademe miktarıkadar fazladır.
(Ek: 28/5/2003-4861/9 md.) Uzman jandarma ve uzmanerbaşlardan muvazzaf astsubaylığa nasbedilenlerden, nasbedildikleri astsubayçavuş rütbesinin aylığından fazla derece ve kademe aylığı alanlar; daha önceemsal oldukları uzman jandarma veya uzman erbaşların derece, kademe veyükselecekleri yeni derece ve kademe aylıklarına göre aylık almaya devamederler. Ancak, yükselecekleri astsubaylık rütbe ve rütbe kıdemliliğindekiderece ve kademe aylıkları, daha önce emsal oldukları uzman jandarma veya uzmanerbaşların derece ve kademe aylıklarına eşit veya fazla hâle gelince, emsaliastsubaylar hakkındaki aylık derece ve kademelerine tâbi tutulurlar.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, RecepKÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nun katılımlarıyla 14/3/2019 tarihinde yapılanilk inceleme toplantısında öncelikle davada uygulanacak kural sorunugörüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerinegöre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanununveya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesihâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varması durumunda o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesinebaşvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin AnayasaMahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemeningörevine giren bir davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davadauygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Kanun’un 24. maddesininüçüncü fıkrasının birinci cümlesinin “...sözleşmeli astsubaylar iseaynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve 82 nci maddesinin üçüncüfıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b) bendi ve 137 ncimaddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi hükümlerinden yararlanamazlar.” bölümününiptalini talep etmiştir. Bakılmakta olan davanın konusunun sözleşmeli astsubayolarak görev yapan davacının yükseköğrenim intibakının yapılmasınayönelik talebinin reddine dair işlem olduğu gözetildiğinde iptali talepedilen kuralın “... ise aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrasıve 82 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile 85 inci maddesinin ikincifıkrasının (b) bendi...” bölümünün anılan davadauygulanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle söz konusubölüme ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
4. Kuralda yer alan “...sözleşmeli astsubaylar...” ve “...hükümlerindenyararlanamazlar.” ibareleri iseuygulanma imkânı olmayan kurallaryönünden de geçerli olan ortak hüküm niteliğindedir. Dolayısıyla kuralınkalan bölümünün esasına ilişkin incelemenin “…ve 137 nci maddesinin dördüncüfıkrasının (c) bendi…” ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.
5. Açıklanan nedenlerle 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı TürkSilahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve AstsubaylarHakkında Kanun’un 24. maddesinin 16/6/2009 tarihli ve 5907 sayılı Kanun’un 16.maddesiyle değiştirilen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinin;
A. “…ise aynı Kanunun 79 uncu maddesinin üçüncü fıkrası ve82 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile 85 inci maddesinin ikinci fıkrasının (b)bendi...” bölümünün itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölüme ilişkin başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
B. Kalan bölümünün esasının incelenmesine, esasa ilişkinincelemenin “…ve 137 nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi…”ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına
14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararı ve ekleri Raportör Ergin ERGÜL tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanunhükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararında özetle; kuralın sözleşmeli astsubaylarınuzman erbaşlara da tanınan yükseköğrenim intibakı hakkından faydalanmasınaengel oluşturduğu, bu durumun aynı şartlar altında görev yapan kamu görevlileriarasında hizmet gereklerinin zorunlu kılmadığı bir eşitsizliğe yol açtığı,devletin temel amaç ve görevleriyle bağdaşmadığı, ücrette adaletsizliğe nedenolduğu ve bu itibarla çalışma hakkının ihlal edildiği belirtilerek kuralınAnayasanın 2., 5.,10., 49. ve 55. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. İtiraz konusu kural, sözleşmeli astsubayların 926 sayılıKanun’un 137. maddesinin dördüncü fıkrasının yükseköğrenimi bitirenastsubayların intibak terfi usulünü düzenleyen (c) bendi hükmündenyararlanamayacaklarını öngörmektedir.
9. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren,Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendinibağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
10. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit haklarasahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bumaksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ilemalul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organlarıve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygunolarak hareket etmek zorundadırlar” denilmek suretiyle kanun önündeeşitlik ilkesine yer verilmiştir.
11. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanunönünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için sözkonusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlikilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işlemebağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasınıönlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrıkurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanunönünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamınagelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrıhukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlikilkesi zedelenmez.
12. İtirazkonusu kuralın gerekçesinde sözleşmeli personelistihdamındaki temel anlayış gereği, madde ile sözleşmeli subay ve astsubaylarhakkında, sözleşmeli statüde oldukları süre içerisinde 926 sayılı Kanun’damuvazzaf subaylar ve astsubaylar için öngörülen, üstün başarı kıdemi,lisansüstü öğrenim kıdemi, rütbe bekleme sürelerinin öğrenim ve askerlikhizmeti nedeniyle kısaltılması ile öğrenimden dolayı derece kademe verilmesiile ilgili hükümlerin uygulanmayacağının hükme bağlandığı ifadeedilmiştir.
13. Kural; sözleşmeli astsubayların, muvazzaf astsubaylığageçirilinceye kadar 926 sayılı Kanun’da düzenlenen yükseköğreniminbitirilmesine ilişkin intibak terfi usulünden yararlandırılmamalarınıöngörmektedir. Sözleşmeli astsubayların ve uzman erbaşlarının hukukistatüleri farklı kanunlarla düzenlenmiştir. 4678 sayılı Kanun’da Türk SilahlıKuvvetlerinde ihtiyaç duyulan sınıflarda üç yıldan az ve dokuz yıldanfazla olmamak şartıyla sözleşmeli olarak alınacak subay ve astsubaylarınhukuki statüleri düzenlenmektedir. 18/3/1969 tarihli ve 3269 sayılıUzman Erbaş Kanunu ise Türk Silahlı Kuvvetlerinin erbaş kadrolarında devamlılıkarz eden teknik ve kritik görevlerde, yetişmiş personel ihtiyacını karşılamakmaksadıyla iki yıldan az, beş yıldan fazla olmamak şartıyla istihdam edilecekuzman erbaşların hukuki statülerini düzenlemektedir. Her iki Kanunincelendiğinde sözleşmeli astsubay ve sözleşmeli erbaşların; istihdam şartlarıve amaçları, kaynak ve yetiştirilme, sözleşme süreleri, görev tanımları,muvazzaflığa geçişleri, özlük hakları ve sosyal haklar gibi temel konulardafarklı hukuksal statülere tabi tutuldukları anlaşılmaktadır.
14. Gerek sözleşmeli astsubaylar ve gerekse uzman erbaşlaraskerî kamu görevlileri olmakla beraber bunların tâbi olacağı usul ve esaslarayrı iki kanunda, farklı iki statü şeklinde düzenlenmiştir. Bu itibarla sözleşmeli astsubaylar ile uzman erbaşların hukuki durumlarıaynı değildir. Sözleşmeli astsubayların istihdam ediliş amaç ve şartları farklıolduğu gibi özlük hakları ve temel konularda tabi oldukları kurallar dafarklıdır. İfa edilen hizmetlerin benzerlikler göstermesi ve her iki grubun dasözleşmeli olarak görev yapması, sözleşmeli astsubaylar ve uzman erbaşlarınhukuki durumlarının aynı olması sonucunu doğurmaz. Farklı hukuki konumdabulunan sözleşmeli astsubaylar ile uzman erbaşların farklı kurallara tabikılınmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmamaktadır.
15. Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa kurallarına bağlıolmak koşuluyla ihtiyaç duyduğu düzenlemeleri yapma yetkisine sahiptir. Kanunkoyucunun subay ve astsubaylara ilişkin sözleşmeli istihdamındaki anlayışfarklılığı gereği söz konusu kuralı öngördüğü anlaşılmaktadır. Nitekimsözleşmeli astsubaylar muvazzaf astsubaylığa geçtikleri takdirde muvazzafastsubaylar için öngörülen, yükseköğrenimden dolayı terfi edilmesine ilişkinhükümden yararlanabileceklerdir. Kanun koyucu askeri personel rejiminidüzenlerken istihdam anlayışlarındaki farklılık nedeniyle muvazzaf astsubaylarile sözleşmeli astsubaylar arasında yükseköğrenim intibakı konusunda birfarklılaştırmaya gitmiştir. Sözleşmeli astsubayların muvazzaf astsubaylar ileuzman erbaşların tabi olduğu intibak terfisi sisteminden istisna tutulmalarıkanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Bu bakımdan kuralın Anayasa’nın2. maddesinde belirtilen hukuk devletinin gereklerine aykırı olduğu söylenemez.
16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. ve 10. maddelerineaykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 5., 49. ve 55. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlerindeİstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun’un 24.maddesinin 16/6/2009 tarihli ve 5907 sayılı Kanun’un 16. maddesiyledeğiştirilen üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…ve 137nci maddesinin dördüncü fıkrasının (c) bendi…” ibaresinin Anayasa’ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE 26/6/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU