ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2019/3
Karar Sayısı : 2019/12
Karar Tarihi : 14/3/2019
R.G.Tarih – Sayısı : 9/4/2019-30740
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Muğla 2. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 21/6/1927tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun 22/5/2012 tarihli ve 6318 sayılıKanun’un 15. maddesiyle değiştirilen 81. maddesinin birinci fıkrasının birincicümlesinde yer alan “...resmi hastane doğum kayıtları esasalınarak…” ibaresinin Anayasa’nın 2., 5., 10. ve 138.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Mahkeme kararıyla yapılan yaş değişikliğisonrasında bedelli askerlikten yararlandırılması talebiyle yapılan başvurununyaş değişikliğinin doğum belgesine dayanmadığı gerekçesiyle reddi işleminekarşı açılan davada, itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasınıciddi bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı81. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
“Askerlik çağına girdikten sonra yapılan yaşdeğişiklikleri (mahkemece resmi hastane doğum kayıtları esas alınarak yapılanlarhariç) askerlik işlemlerinde dikkate alınmaz. Ancak; yoklamaları sırasında ailekütüğünde yazılı yaşları ile görünümleri uyumlu olmayanlardan kayden yaşdüzeltmelerine engel bulunmayanların yaşlarının düzeltilmesi için askerlikşubesi başkanı tarafından Cumhuriyet savcısına müracaat olunur ve yargılamasonucuna göre askerlikleri yaptırılır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan TahsinGÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’inkatılımlarıyla 17/1/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ergin ERGÜL tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılanAnayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralda askerlik çağınagirdikten sonra resmî hastane kayıtları esas alınarak yapılanlar hariç olmaküzere yaş değişikliklerinin askerlik işlemlerinde dikkate alınmamasınınöngörüldüğü, hukuk devleti ilkesinin yasama ve yürütme organları ile idareninmahkeme kararlarına uymasını gerekli kıldığı, kural ile askerlik çağınagirdikten sonra mahkemece yaş düzeltmesi yapılan yükümlüler arasında ayrımyapıldığı, resmî hastane doğum kaydı dışındaki delillere göre verilen kararlaryönünden mahkeme kararının bağlayıcılığı kuralına istisna getirilmesinin hukukdevleti ve eşitlik ilkelerini ihlal ettiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2.,5., 10. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 1111 sayılı Kanun’un 81.maddesinin birinci fıkrasında, askerlik çağına girdikten sonra yapılan yaşdeğişikliklerinin (mahkemece resmî hastane doğum kayıtları esas alınarakyapılanlar hariç) askerlik işlemlerinde dikkate alınmayacağı öngörülmekte olupitiraz konusu kural, fıkrada yer alan “…resmi hastane doğum kayıtlarıesas alınarak…” ibaresidir.
5. Anayasa’nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adilbir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargıdenetimine açık olan devlettir. Kanunların kamu yararınınsağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi vehakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenlekanun koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisinianayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerinigözönünde tutarak kullanması gerekir.
6. Anayasa’nın 72. maddesinde,vatan hizmeti olarak nitelenen askerliğin her Türk vatandaşının hakkı ve ödeviolduğu belirtildikten sonra bu hizmetin silahlı kuvvetlerde veya kamu kesimindene şekilde yerine getirileceğinin veya getirilmiş sayılacağının kanunladüzenleneceği ifade edilmiştir. Bu yetkiye dayanılarak çıkarılan 1111 sayılıKanun’un 1. maddesiyle askerlik hizmeti, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olan hererkeğe mecburi kılınmıştır.
7. Kanun koyucunun askerlikpolitikasını belirlerken ve bu konuda gerekli yasal düzenlemeyi yaparkenaskerlik hizmetlerinin gerekliliklerini dikkate alarak askerlik çağıdüzenlemesini nesnel esaslara bağlaması doğaldır. Aynı şekilde bu konuda kanunile getirilen sistemin nesnel ve sağlıklı şekilde işlemesi bakımından Anayasaçerçevesinde özel hükümler öngörülmesi de kanun koyucunun yetkisi dâhilindedir.
8. Anayasa’nın 10. maddesinde belirtilen kanunönünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için sözkonusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlikilkesinin amacı; aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işlemebağlı tutulmalarını sağlamak, kişilere ayrım yapılmasını ve ayrıcalıktanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlaliyasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklariçin değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlaraynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’daöngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM, E.2013/160, K.2014/117, 3/7/2014).
9. Askerlik çağına girdiktensonra yapılan ve resmî hastane kaydına dayanmayan yaş düzeltmelerinin askerlikişlemlerinde dikkate alınmamasını öngören itiraz konusu kuralın, vatanhizmetine ilişkin düzenin aksaklıklara yol açmadan nesnel ve sağlıklı şekildesürdürülmesi amacına yönelik olduğu ve kamu yararı amacıyla getirildiğianlaşılmaktadır. Diğer yandan kuralda öngörülen ayrım objektif bir ölçütedayanmakta olup yaş değişikliği sebebi farklı olan kişilerin aynı hukukikonumda oldukları söylenemez.
10. Anayasa’nın 138.maddesinin son fıkrasında yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkemekararlarına uymak zorunda olduğu, bu organların ve idarenin mahkeme kararlarınıhiçbir suretle değiştiremeyeceği, bunların yerine getirilmesinigeciktiremeyeceği hükme bağlanmıştır. Bu maddede öngörülen mahkeme kararlarınınbağlayıcılığı ilkesi, kanun koyucunun Anayasa’ya uygun olması koşuluyla geneldüzenleme yapma yetkisini ortadan kaldırmaz.
11. İtiraz konusu kuralda mahkeme kararının geçersizkılınmasına yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Yargı kararıhukuksal olarak değerini ve geçerliliğini korumakta, kanun koyucu tarafındanyalnızca askerlik çağına girdiği tarihten sonra yapılan yaş değişikliklerininaskerlik işlemlerine etkileri bakımından özel bir düzenleme öngörülmektedir.Askerlik çağına gelmeden önce resmî hastane doğum kaydı dışındaki delilleredayanılarak yapılan yaş değişiklikleri de dâhil olmak üzere tüm yaş değişikliğikararlarının askerlik işlemlerinde dikkate alınması da bu hususu teyitetmektedir.
12. Açıklanan nedenlerle kuralAnayasa’nın 2., 10. ve 138. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddigerekir.
Kuralın Anayasa’nın 5.maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu’nun 22/5/2012tarihli ve 6318 sayılı Kanun’un 15. maddesiyle değiştirilen 81. maddesininbirinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “...resmi hastane doğumkayıtları esas alınarak...” ibaresinin Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU