Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2019/39, K.2023/67 Sayılı Karar - 05/04/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2019/39

Karar Sayısı : 2023/67

Karar Tarihi : 5/4/2023

R.G.Tarih-Sayı :1/6/2023-32208

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ilebirlikte 138 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 5/2/2019 tarihli ve (31) numaralı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkinCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesinin (b) bendiyle 10/7/2018 tarihlive 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen ek 1. maddenin Anayasa’nın 6.,8., 104. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline veyürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALI veİLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALI

A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Kuralı

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK)1. maddesinin (b) bendiyle (2) numaralı CBK’ya eklenen ve iptali talep edilenek 1. madde şöyledir:

“Ek Madde 1 – (Ek:RG-6/2/2019-30678 - CK-31/1 md.) (1) Türkİşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve Devlet Arşivleri BaşkanlığındakiBaşkanlık Danışmanı, mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük haklarıbakımından 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30uncu maddesi uyarınca Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar BaşkanlığındakiBaşkanlık Müşavirine denktir.”

B. İlgili Görülen Kanun Hükmünde Kararname Kuralı

27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun HükmündeKararname’nin (KHK) ek 30. maddesi şöyledir:

“Unvan itibarıyla ilk kez ihdas edilen kadro vepozisyonlara karşılık belirlenmesi

Ek Madde 30- (Ek:2/7/2018- KHK-703/178 md.)

Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle unvan itibarıyla ilkkez ihdas edilen kadro veya pozisyonların, mevzuatta yer alan kadro veyapozisyonlardan hangisine mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlükhakları bakımından karşılık geldiği Cumhurbaşkanlığı kararnamelerindegösterilir. İhdas edilen kadro veya pozisyonlarda bulunanlara, karşılıkgösterilen kadro veya pozisyonda bulunan emsali personele mali ve sosyal hak veyardımlar ile diğer özlük hakları kapsamında yapılan ödemeler aynı usul veesaslar çerçevesinde ödenir.”

II. İLK İNCELEME

1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, HasanTahsin GÖKCAN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Recep KÖMÜRCÜ, Burhan ÜSTÜN, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL,Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nun katılımlarıyla 15/5/2019tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Dava dilekçesi ve ekleri, RaportörCengiz ERTEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralı ve ilgiligörülen KHK kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesive Yargısal Denetimi

3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetimindeöncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci iladördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygunluğuele alınmalıdır. Bu kapsamda düzenlemenin; yürütmeyetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinciBölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle DördüncüBölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili olmaması, Anayasa’damünhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda açıkça düzenlenenkonulara ilişkin olmaması gerekir. Anılanfıkra yönünden herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimiyapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§3-13).

B. CBK’nın 1.Maddesinin (b) Bendiyle (2) Numaralı CBK’ya Eklenen Ek 1. Maddenin İncelenmesi

1. Anlam ve Kapsam

4. Kuralda Türk İşbirliğive Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve Devlet Arşivleri Başkanlığındaki BaşkanlıkDanışmanının mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesi uyarınca Yurtdışı Türkler ve AkrabaTopluluklar Başkanlığındaki Başkanlık Müşavirine denk olduğu hükmebağlanmıştır.

5. 375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesinde CBK’lar ile unvan itibarıyla ilkkez ihdas edilen kadro veya pozisyonların, mevzuatta yer alan kadro veyapozisyonlardan hangisine mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlükhakları bakımından karşılık geldiğinin CBK’larda gösterileceği ve ihdas edilenkadro veya pozisyonlarda bulunanlara, karşılık gösterilen kadro veya pozisyondabulunan emsali personele mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlükhakları kapsamında yapılan ödemelerin aynı usul ve esaslar çerçevesindeödeneceği belirtilmiştir.

6. Buna göreCBK ile ilk kez ihdas edilen kadro veya pozisyonların mali ve sosyal hakve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından hangi kadro veya pozisyonlarakarşılık geldiği yine CBK ile düzenlenecektir. Dava konusu kuralla Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı veDevlet Arşivleri Başkanlığındaki Başkanlık Danışmanının Yurtdışı Türkler veAkraba Topluluklar Başkanlığındaki Başkanlık Müşavirine tanınan mali vesosyal hak ve yardımları ile diğer özlük haklarına sahip olması öngörülmüştür.

2. İptal Talebinin Gerekçesi

7. Dava dilekçesinde özetle; kuralın 375 sayılı KHK’nınek 30. maddesinde açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olduğu, kanunda açıkçadüzenlenmiş bir alanda CBK çıkarılamayacağı yolundaki anayasal hükmün sözkonusu alanda kanun eliyle dahi bu tür bir yetkinin CBK’ya tanınamayacağışeklinde anlaşılması gerektiği, CBK ile ihdas edilen kadrolarda istihdamedilecek olan kamu görevlilerine verilecek olan mali hakların kanunlabelirlenmesi gerektiği, 375 sayılı KHK’nın ek 30. maddesinin iptali talebiyleaçılan davanın derdest olduğu, yürütme yetkisi ve görevinin anayasal sınırlarındışına çıkılmadan icra edilmesi gerektiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6.,8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

8. Dava dilekçesinde konu bakımındanyetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğuileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kurallarıAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustakiinceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

9. Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısmı’nınBirinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriile Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği,üçüncü cümlesinde ise münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBKçıkarılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

10. Anayasa Mahkemesimemurlar ve diğer kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarıyla ilgilihükümlerin mülkiyet hakkına ilişkin düzenleme içerdiğine, özlük işlerinin deAnayasa’nın 128. maddesi gereğince kanunla düzenlenmesi gerektiğine bu nedenle anılanhususların Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncücümleleri uyarınca CBK ile düzenlenemeyeceğine karar vermiştir (AYM, E.2018/123,K.2022/138, 9/11/2022, §§ 74-79). Davakonusu kuralda da Türkİşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı ve Devlet Arşivleri BaşkanlığındakiBaşkanlık Danışmanının mali ve sosyalhaklarıyla diğer özlük işlerine ilişkin düzenlemeye yer verildiğinden anılankarardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

11. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır.İptali gerekir.

Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıcakonu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci ve dördüncü cümleleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kural konu bakımından yetki yönündenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerineaykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

12. Anayasa’nın 153. maddesininüçüncü fıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye BüyükMillet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının ResmîGazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde AnayasaMahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Butarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.”denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bukural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarakiptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıcakararlaştırabileceği belirtilmektedir.

13. (31) numaralı CBK’nın1. maddesinin (b) bendiyle (2) numaralı CBK’ya eklenen ek 1. maddenin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edeceknitelikte görüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğun doldurulabilmesiamacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gerekli düzenlemelerinyapılması için Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu maddeye ilişkin iptal hükmününkararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğegirmesi uygun görülmüştür.

V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

14. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralın uygulanmasıhâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünündurdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

5/2/2019 tarihli ve (31) numaralı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkinCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesinin (b) bendiyle 10/7/2018 tarihlive 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen ek 1. maddeye yönelik iptal hükmünün yürürlüğegirmesinin ertelenmesi nedeniyle bu maddeye ilişkin yürürlüğün durdurulmasıtalebinin REDDİNE 5/4/2023 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI. HÜKÜM

5/2/2019 tarihli ve (31) numaralı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına İlişkinCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesinin (b) bendiyle 10/7/2018 tarihlive 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen ek 1. maddenin konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKDOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE 5/4/2023 tarihinde karar verildi.