ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2019/6
Karar Sayısı : 2019/25
Karar Tarihi : 11/4/2019
R.G. Tarih-Sayısı :30/5/2019-30789
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisiüyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 137 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 21/11/2018 tarihli ve7152 sayılı Kanun’un;
A. 1. maddesiyle 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1.maddenin,
B. 2. maddesiyle 7/6/2005 tarihli ve 5362 sayılı Esnaf veSanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na eklenen ek 1. maddenin,
Anayasa’nın 2., 10., 67. ve 135. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesitalebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
7152 sayılı Kanun’un;
1. 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddeşöyledir:
“EK MADDE 1- Milletvekili ve mahalli idareler genel ve araseçimlerinde adaylık için görevinden ayrılan Birlik Başkanı ve Birlik YönetimKurulu üyeleri ile oda ve borsa yönetim kurulu başkan ve üyeleri, adayolamadıkları veya seçilemedikleri takdirde en geç Yüksek Seçim Kurulunca seçimsonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde eski görevlerine dönebilirler. Busüreçte, Birlik Başkanı ile oda ve borsa yönetim kurulu başkanının yerine seçimyapılmaz; yönetim kurulu üyelerinin yerine ise yedek üye çağrılır.
Birlik Başkanı ile oda veya borsa yönetim kurulu başkanının eskigörevlerine dönmeleri için öngörülen sürenin sonuna kadar en yaşlı başkanyardımcısı, bunun yokluğunda en yaşlı üye geçici olarak başkanlık göreviniyürütür.
Diğer kanunların bu maddeye aykırı hükümleri uygulanmaz.”
2. 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. madde şöyledir:
“EK MADDE 1- Milletvekili ve mahalli idareler genel ve araseçimlerinde adaylık için görevinden ayrılan esnaf ve sanatkârlar meslekkuruluşları genel başkanı ve başkanları ile yönetim ve denetim kurulu üyeleri,aday olamadıkları veya seçilemedikleri takdirde en geç Yüksek Seçim Kuruluncaseçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde eski görevlerinedönebilirler. Bu süreçte, genel başkanın ve başkanların yerine seçim yapılmaz;yönetim ve denetim kurulu üyelerinin yerine ise yedek üyeler çağrılır.
Genel başkanın ve başkanların eski görevlerine dönmeleri içinöngörülen sürenin sonuna kadar başkan vekilleri, yoksa en yaşlı yönetim kuruluüyesi başkanlık görevini yürütür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan TahsinGÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’inkatılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikleiptal davasının açılmasında uyulması gereken esaslar sorunu görüşülmüştür.
2. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 38. maddesinin (6) numaralıfıkrasında “İptal davalarında, Anayasaya aykırılıkları ileri sürülenhükümlerin Anayasanın hangi maddelerine aykırı olduğunun ve gerekçelerininbelirtilmiş olması zorunludur”kuralına yer verilmiş, Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü’nün 45. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (b) bendinde de “Anayasayaaykırılıkları ileri sürülen hükümlerin her birinin Anayasanın hangimaddelerine, hangi nedenlerle aykırı olduğunun ayrı ayrı ve gerekçeleriyle birlikteaçıkça gösterilmesi” iptal davası başvuru dilekçesinde yer almasıgereken hususlar arasında sayılmıştır.
3. 6216 sayılı Kanun’un 39. maddesi ile İçtüzük’ün 49. maddesinde,dava dilekçesinde eksikliklerin bulunması hâlinde bu hususun kararla saptanarakon beş günden az olmamak üzere verilecek süre içinde tamamlatılması içinilgililere tebliğ edileceği ve belirtilen süre içinde eksikliklerintamamlanmaması durumunda Genel Kurulca iptal davasının açılmamış sayılmasınakarar verileceği hükme bağlanmıştır.
4. Yapılan incelemede dava dilekçesinde 7152 sayılı Kanun’un;
A. 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenintamamının iptalinin talep edilmesine karşın dava dilekçesinin “Gerekçe”bölümünde maddenin ikinci ve üçüncü fıkraları,
B. 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddenintamamının iptalinin talep edilmesine karşın dava dilekçesinin “Gerekçe”bölümünde maddenin ikinci fıkrası,
ile ilgili herhangi bir gerekçeye yer verilmediği saptanmıştır.
5. Açıklanan nedenlerle 6216 sayılı Kanun’un 39. maddesinin (1)numaralı fıkrası uyarınca İstanbul Milletvekili Engin ALTAY, ManisaMilletvekili Özgür ÖZEL, Sakarya Milletvekili Engin ÖZKOÇ’a bildirimdebulunulmasına ve yukarıda belirtilen eksikliklerin giderilmesi için kararın tebliğindenbaşlayarak 15 (on beş) gün süre verilmesine 13/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
6. İçtüzük hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Yıldız SEFERİNOĞLU’nunkatılımlarıyla 14/3/2019 tarihinde ikinci kez yapılan ilk incelemetoplantısında dava dilekçesindeki eksikliklerin giderilip giderilmediğigörüşülmüştür.
7. Kararda belirlenen süre içinde 22/2/2019 tarihinde ilgililertarafından verilen dilekçede, dava dilekçesinde iptali talep edilen ancakAnayasa’ya aykırılık gerekçesine yer verilmeyen kurallara ilişkin olarakAnayasa’ya aykırılık iddiasında bulunulmamakla birlikte 7152 sayılı Kanun’un 1.maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a ve 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek1. maddelerin birinci fıkralarının iptal edilmesi hâlinde aykırılık gerekçesineyer verilmeyen kuralların kendi başlarına uygulanma kabiliyeti kalmayacağındaniptallerinin talep edildiği belirtilmiş; söz konusu kurallara yönelik herhangibir Anayasa’ya aykırılık gerekçesine yer verilmemiştir. Böylece anılan kuralların Anayasa’ya aykırılık gerekçesine ilişkineksiklik giderilmemiş olduğundan 6216 sayılı Kanun’un 39.maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca söz konusu kurallara ilişkin olarakiptal davasının açılmamış sayılmasına karar verilmesi gerekmiştir.
8. Açıklanan nedenlerle 21/11/2018 tarihli ve 7152 sayılıTürkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu ile Esnaf veSanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un;
A. 1. 1. maddesiyle 18/5/2004tarihli ve 5174 sayılı Türkiye Odalarve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1. maddeninikinci ve üçüncü fıkralarına,
2. 2. maddesiyle 7/6/2005tarihli ve 5362 sayılı Esnaf veSanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na eklenen ek 1. maddenin ikincifıkrasına,
yönelik iptal davasının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 39. maddesinin(3) numaralı fıkrası uyarınca AÇILMAMIŞ SAYILMASINA,
B. 1. 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’aeklenen ek 1. maddenin birinci fıkrasının,
2. 2. maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a eklenen ek 1. maddeninbirinci fıkrasının,
dosyada eksiklik bulunmadığından esasının incelenmesine,yürürlüklerini durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına,
14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
9. Dava dilekçeleri ve ekleri, Raportör HasanSayim VURAL tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Kanunhükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun’un 1. Maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a Eklenen Ek 1.Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
10. Dava dilekçesinde özetle; Anayasa’nın 135. maddesinde kamukurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında bir ayrım yapılmadan düzenlemeyapılmasına karşın iptali talep edilen kural ile bu kuruluşlardan birininyöneticilerine göreve geri dönme imkânı tanınmasının haklı bir nedenedayanmadığı, düzenlemenin aynı zamanda kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşlarının Anayasa’da güvence altına alınan özerkliklerine ölçüsüz birmüdahale niteliğinde olduğu, kuralın seçimlere ilişkin hükümler getirmesi nedeniyleyürürlüğe girmesini izleyen bir yıl içinde yapılacak olan seçimlerdeuygulanamayacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 10., 67. ve 135.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
11. 5174 sayılı Kanun’un ek 1. maddesinin dava konusu birincifıkrasında; milletvekili ve mahalli idareler genel ve ara seçimlerinde adaylıkiçin görevinden ayrılan Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (Birlik) Başkanı veBirlik Yönetim Kurulu üyeleri ile oda ve borsa yönetim kurulu başkan veüyelerinin aday olamadıkları veya seçilemedikleri takdirde en geç Yüksek SeçimKurulunca seçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde eski görevlerinedönebilmeleri, bu süreçte Birlik Başkanı ile oda ve borsa yönetim kurulubaşkanlarının yerine seçim yapılmaması, yönetim kurulu üyelerinin yerine iseyedek üye çağrılması öngörülmüştür.
12. Odalar ve borsalar ile bunların üst kuruluşu olan Birlik,Anayasa’nın 135. maddesinde çizilen çerçeve içinde 5174 sayılı Kanun’la kurulankamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıdır. Anayasa’nın 135. maddesiuyarınca bu kuruluşlar, maddede gösterilen amaçlara yönelik olarak kanunlakurulan ve organları, kanunda gösterilen usullere göre, yargı gözetimi altında,gizli oyla kendi üyeleri tarafından seçilen kamu tüzel kişileridir; kuruluşamaçları dışında faaliyette bulunamazlar ve devletin idari ve mali denetiminetabidirler.
13. Anayasa’nın 67. maddesinde seçilme hakkının genel çerçevesiçizilerek vatandaşlara kanunda gösterilen şartlara uygun olarak seçilme hakkıtanınmış ve bu hakkın kullanılmasının kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.Milletvekili seçilme hakkının özel olarak düzenlendiği Anayasa’nın 76.maddesinde, belirli kamu görevlerinde bulunanların milletvekili seçimlerindeaday olabilmeleri için görevlerinden çekilmiş olmaları koşulu getirilmiştir. Bukapsamda 10/6/1983 tarihli ve 2839 sayılı Milletvekili Seçimi Kanunu’nun 18.maddesinde kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim vedenetim kurullarında görev alanlar da görevlerinden ayrılma isteğindebulunmadıkça adaylıklarını koyamayacak veya aday gösterilemeyecek olanlar arasındasayılmıştır.
14. Mahalli idareler seçimlerini düzenleyen 18/1/1984 tarihli ve2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar HeyetleriSeçimi Hakkında Kanun’da anılan seçimlerde adaylık için görevden çekilmegereğine ilişkin bir hüküm bulunmamakla birlikte 2972 sayılı Kanun’un 36.maddesinde yapılan yollama gereği, 2839 sayılı Kanun’un görevden çekilmeyeilişkin 18. maddesi hükümleri mahalli idareler seçimlerinde de uygulanmaktadır.
15. Seçimlerde aday olmak amacıyla görevden çekilenlerin adayolamadıkları ya da seçilemedikleri durumda göreve dönebilmeleri, 26/4/1961tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri HakkındaKanun’un ek 7. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddede “Yüksekmahkeme üyeleri, hâkimler, savcılar ve bu meslekten sayılanlar ile Subay veAstsubaylar hariç olmak üzere; milletvekili ve mahalli idareler genel ve araseçimlerinde aday ve aday adayı olan Devlet memurları ve diğer kamugörevlileri, adaylığı veya seçimi kaybetmeleri halinde, Yüksek Seçim Kuruluncaseçim sonuçlarının ilanını takip eden bir ay içinde müracaat etmeleri kaydıylaeski görevlerine veya kazanılmış hak aylık derecelerindeki başka bir görevedönebilirler” denilmek suretiyle göreve dönebilecekler arasında kamukurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim ve denetim kurullarındagörev alanlara yer verilmemiştir.
16. Bu açıklamalar çerçevesinde milletvekili veya mahalli idarelerseçimlerinde aday olabilmek için kanuni bir zorunluluk olarak görevindençekilenlerin aday olamamaları ya da seçilememeleri hâlinde önceki görevlerinedönme talepleri, seçilme hakkıyla bağlantılı bulunmaktadır. Nitekim AnayasaMahkemesi 298 sayılı Kanun’un ek 7. maddesi hükmüne dayanılarakgerçekleştirilen işlemle ilgili bir bireysel başvuruyu (Mustafa Hamarat [GK],B. No: 2015/19496, 17/1/2019) Anayasa’nın 67. maddesinde güvenceye alınanseçilme hakkı yönünden incelemiştir.
17. Anayasa vatandaşlara kanunda gösterilen şartlara uygunolarak seçilme hakkı tanımakla ve bu hakkın kullanılmasının kanunladüzenleneceğini ayrıca belirtmekle kanun koyucuya anılan hakkın kullanımınıdüzenleme konusunda takdir yetkisi vermektedir. Kanun koyucu, söz konusu takdiryetkisini kullanırken kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadır.
18. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkekler eşit haklarasahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bumaksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ilemalul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz./Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organlarıve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygunolarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiyle kanun önündeeşitlik ilkesine yer verilmiştir.
19. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanun önündeeşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Builke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacıaynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlıtutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallaruygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik,herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrıhukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlikilkesi zedelenmez.
20. Seçilme hakkı bağlamında eşitlik ilkesi yönünden yapılacakanayasallık denetiminde öncelikle Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı yada benzer durumda bulunan kişilere farklı muamelenin mevcut olup olmadığıtespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya da benzer durumdaki kişiler arasındaseçilme hakkına müdahale bakımından farklılık gözetilip gözetilmediğibelirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından ise farklı muameleninnesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olup olmadığıhususları irdelenmelidir.
21. 5174 sayılı Kanun kapsamındaki meslek kuruluşlarının yönetimorganlarında görev alanların milletvekili seçimleri ile mahalli idarelerseçimlerinde aday olabilmek için görevlerinden çekilmiş olma şartına tabiolmalarının nedeni, anılan görevlilerin 2839 sayılı Kanun’un 18. maddesindesayılan kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim vedenetim kurullarında görev alanlar kapsamında bulunmalarıdır.
22. Bu itibarla seçilme hakkının kullanımına ilişkin kanunisınırlar bakımından, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının yönetim vedenetim kurullarında görev alanların karşılaştırma yapılmaya müsait olacakşekildebenzer durumdaoldukları açıktır. Öte yandan kuralla adaylığın veyaseçimin kaybedilmesi hâlinde göreve dönme imkânının tanınması nedeniyle,seçilme hakkının kullanımı bakımından, 5174 sayılı Kanun kapsamındaki meslekkuruluşlarının yönetim organlarında görev alanlar ile diğer kamu kurumu niteliğindekimeslek kuruluşlarının yönetim organlarında görev alanlar arasında bir farklılıkyaratıldığı anlaşılmaktadır.
23. Eşitlik ilkesinin gereği olarak karşılaştırma yapılmaya müsaitolacak şekilde benzer durumda olanlar arasından bir kısmı lehine getirilenfarklı düzenlemenin bir ayrıcalık tanınması niteliğinde olmaması için nesnel vemakul bir temele dayanması ve ölçülü olması gerekir. İptali talep edilenkuralın yer aldığı ek 1. madde düzenlemesinde kuralın amacını ve dayandığıtemeli gösteren bir hüküm bulunmadığı gibi 7152 sayılı Kanun’un gerekçesinde debu hususta bir açıklama yer almamaktadır. Yasama belgelerinden anlaşıldığıkadarıyla kanun teklifinin Komisyon aşamasında dile getirilen amacı “demokrasininbir gereği” olarak “herkesin aday olmasının önünün açılmasıdır”.5174 sayılı Kanun’a özel hüküm eklenerek sadece söz konusu Kanun’la kurulanmeslek kuruluşlarının yönetim organlarında yer alanlara göreve dönebilmeimkânının tanınması, herkesin aday olmasının önünün açılması amacınıgerçekleştirmeye elverişli bir araç olarak kabul edilemez.
24. Seçilme hakkını kullanmada bütün kamu kurumu niteliğindekimeslek kuruluşları yöneticileri için geçerli olan genel bir sınırlama olarakgörevden çekilmiş olma şartı bulunurken, özel hükümle göreve dönme imkânıtanınmak suretiyle 5174 sayılı Kanun kapsamındaki meslek kuruluşlarıyöneticileri hakkında öngörülen farklı düzenlemenin seçilme hakkı yönünden bukuruluşların arz ettiği nesnel ve makul bir farklılığa dayalı olarakgetirildiği söylenemez. Bu nedenle, iptali talep edilen kuralla getirilenfarklı düzenleme, seçilme hakkı yönünden eşitlik ilkesine aykırıdır.
25. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
26. Kural Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerine aykırı görülerekiptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2. ve 135. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
B. Kanun’un 2. Maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a Eklenen Ek 1.Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
27. Dava dilekçesinde özetle; 5174 sayılı Kanun’un ek 1.maddesinin Anayasa’ya aykırılığı hakkında öne sürülen gerekçelerin 5362 sayılıKanun’un ek 1. maddesi yönünden de geçerli olduğu belirtilerek kuralınAnayasa’nın 2., 10., 67. ve 135. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
28. Kanun’un 2. maddesiyle, 1. maddesinde yer alan kuralla aynımahiyette bir düzenleme esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları bakımındanöngörülerek 5362 sayılı Kanun’a ek 1. madde eklenmiştir. Anılan madde uyarınca,milletvekili ve mahalli idareler seçimlerinde adaylık için görevinden ayrılanesnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları genel başkanı ve başkanları ile yönetimve denetim kurulları üyelerine aday olamadıkları veya seçilemedikleri takdirdebelirli bir süre içinde eski görevlerine dönebilme imkânı getirilmiştir. Busüreçte genel başkan ve başkanların yerine seçim yapılmayarak başkanlıkgörevinin geçici olarak yürütülmesi, yönetim ve denetim kurulu üyelerinin yerineise yedek üyelerin çağrılması öngörülmüştür.
29. Esnaf ve sanatkârlar meslek kuruluşları, Anayasa’nın 135.maddesinde çizilen çerçeve içinde 5362 sayılı Kanun’la kurulan kamu kurumuniteliğindeki meslek kuruluşlarıdır. Esnaf ve sanatkâr ise 5362 sayılı Kanun’agöre “…ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasınadayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktardaolan (…) meslek ve sanat sahibi kimseleri” ifade etmektedir. 5362sayılı Kanun gereğince esnaf ve sanatkârlar odaları, coğrafi olarak il veyailçe temelinde faaliyet göstermek üzere Kanun’da gösterilen usule göre kurulanmeslek kuruluşları olup anılan odaların birlik, federasyon ve konfederasyonolmak üzere il ve ülke düzeyinde örgütlenmiş üst kuruluşları bulunmaktadır.
30. Yukarıda yer verilen açıklamalar doğrultusunda, 7152 sayılıKanun’un 1. maddesiyle 5174 sayılı Kanun’a ilave edilen ek 1. maddenin birincifıkrasının Anayasa’ya aykırılığı hakkında yapılan değerlendirmeler, Kanun’un 2.maddesiyle 5362 sayılı Kanun’a ilave edilen ve başka bir meslek kuruluşu içinde aynı yönde ve içerikte bir düzenleme öngören ek 1. maddenin birinci fıkrasıbakımından da geçerlidir.
31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
32. Kural Anayasa’nın 10. ve 67. maddelerine aykırı görülerekiptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 2. ve 135. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
33. 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasında;başvurunun kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü’nün sadece belirli madde veya hükümleri aleyhine yapılmış olupda bu madde veya hükümlerin iptalinin kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesininveya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün diğer bazı hükümlerinin veyatamamının uygulanamaması sonucunu doğurması hâlinde -keyfîyeti gerekçesindebelirtilmek şartıyla-uygulanma kabiliyetikalmayan kanunun, Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü’nün söz konusu ötekihükümlerinin veya tümünün iptalineAnayasa Mahkemesince karar verilebileceğiöngörülmektedir.
34. 5174 sayılı Kanun’a 7152 sayılı Kanun’la eklenen ek 1.maddenin birinci fıkrasının iptali nedeniyleuygulanma kabiliyeti kalmayanikinci ve üçüncü fıkralarının da 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir.
35. 5362 sayılı Kanun’a 7152 sayılı Kanun’la eklenen ek 1.maddenin birinci fıkrasının iptali nedeniyleuygulanma kabiliyeti kalmayanikinci fıkrasının da 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince iptali gerekir.
V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
36. Dava dilekçesinde özetle; iptali talep edilen kuralların seçimkanunlarında değişiklikler öngördüğü, 2019 yılı Mart ayında yapılacak mahalliidareler seçimlerinde Anayasa’ya açıkça aykırı olan kuralların uygulanmasıhâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlardoğabileceği belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına kararverilmesi talep edilmiştir.
21/11/2018 tarihli ve 7152 sayılı Kanun’un;
A. 1. maddesiyle 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1.maddenin birinci fıkrasına,
B. 2. maddesiyle 7/6/2005 tarihli ve5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’na eklenen ek 1.maddenin birinci fıkrasına,
yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşullarıoluşmadığından REDDİNE 11/4/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VI. HÜKÜM
21/11/2018 tarihli ve 7152 sayılı Kanun’un;
A. 1. maddesiyle 18/5/2004 tarihli ve 5174 sayılı TürkiyeOdalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’na eklenen ek 1.maddenin;
1. Birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2. İkinci ve üçüncü fıkralarının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43.maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALLERİNE,
B. 2. maddesiyle 7/6/2005tarihli ve 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu’naeklenen ek 1. maddenin;
1. Birinci fıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2. İkinci fıkrasının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4)numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE,
11/4/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Burhan ÜSTÜN
Başkanvekili
Engin YILDIRIM
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU