ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı :2019/68
Karar Sayısı : 2019/50
Karar Tarihi : 26/6/2019
R.G. Tarih – Sayı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzincan 1. Ağır CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasınınAnayasa’nın 2., 9., 36., 138., 140. ve 141. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Şüphelilerin silahlı terör örgütüne üyeolma suçundan cezalandırılması talebiyle açılan kamu davasında verilen hükmünbölge adliye mahkemesi tarafından bozulması üzerine yapılan yargılamada, itirazkonusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 284. maddesişöyledir:
“Direnme yasağı
Madde 284- (1) Bölge adliye mahkemesi karar vehükümlerine karşı direnilemez; bunlara karşı herhangi bir kanun yolunagidilemez.
(2) İtiraz ve temyize ilişkin hükümler saklıdır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Berrak YILMAZtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa’nın “7. Anayasaya aykırılığın diğermahkemelerde ileri sürülmesi” başlığını taşıyan 152. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiğired kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynıkanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvurudabulunulamaz” denilmiştir. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Başvuruyaengel durumlar” başlıklı 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasındada “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının ResmîGazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmününAnayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz”hükmüne yerverilmiştir.
3. 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralıfıkrasının “Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşıdirenilemez;…” bölümüne yönelik iptal talebi, Anayasa Mahkemesinin26/7/2017 tarihli ve E.2017/48, K.2017/129 sayılı kararıyla Anayasa’ya aykırıolmadığı gerekçesiyle esastan reddedilmiş ve bu karar 26/9/2017 tarihli ve30192 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.
4. Anayasa Mahkemesince işin esasına girilerek reddedilen kuralhakkında yeni bir başvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’deyayımlandığı 26/9/2017 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık sürehenüz dolmamıştır.
5. Bu nedenle 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralıfıkrasının “Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşıdirenilemez;…” bölümüne ilişkin başvurunun, Anayasa’nın 152.maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince reddi gerekir.
6. Öte yandan Anayasa’nın 152. ve 6216 sayılı Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacak birkanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varırsa, o hükmün iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmayayetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması ve iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekmektedir. Uygulanacak kural ise davanın değişik evrelerinde ortaya çıkansorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yöndeetki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.
7. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme tarafından iptali talep edilen5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1) numaralı fıkrasının “…bunlarakarşı herhangi bir kanun yoluna gidilemez.” bölümü, istinafaşamasında bölge adliye mahkemesi tarafından verilen karar ve hükümlere karşıherhangi bir kanun yoluna gidilemeyeceğini düzenlemektedir. Kanun yollarının,yalnızca taraflarca başvurulabilecek hukuksal çareler oldukları gözetildiğindemahkeme tarafından herhangi bir kanun yoluna başvurulabilmesinin mümkünolmadığı açıktır. Bu itibarla muhatabı, davanın tarafları olan kuralınbakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
8. Açıklanan nedenle 5271 sayılı Kanun’un 284. maddesinin (1)numaralı fıkrasının “…bunlara karşı herhangi bir kanun yolunagidilemez.” bölümüne ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 284.maddesinin (1) numaralı fıkrasının;
A. “Bölge adliye mahkemesi karar ve hükümlerine karşıdirenilemez;…” bölümüne ilişkin itiraz başvurusunun, Anayasa’nın 152.maddesinin dördüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin(1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,
B. Kalan bölümünün itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
26/6/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU