Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2019/91, K.2019/70 Sayılı Karar - 19/09/2019

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

 

Esas Sayısı:2019/91

Karar Sayısı:2019/70

Karar Tarihi:19/9/2019

R.G.Tarih - Sayısı:Tebliğedildi.

 

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kocaali Asliye Hukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/4/2001 tarihli ve 4650 sayılıKanun’un;

A. 5. maddesiylebaşlığıyla birlikte değiştirilen 10. maddesinin 19/4/2018 tarihli ve 7139sayılı Kanun’un 26. maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının,

B. 6. maddesiylebaşlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesinin birinci fıkrasının 7139 sayılıKanun’un 27. maddesiyle değiştirilen (ı) bendinin,

C. 14. maddesiyledeğiştirilen 25. maddesine 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılıKanun’un 27. maddesiyle eklenen üçüncü fıkranın 7139 sayılı Kanun’un 28.maddesiyle değiştirilen üçüncü cümlesinin

Anayasa’nın 2., 10., l1., 13., 35., 46. ve 152.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.  

OLAY: Kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENENKANUN HÜKÜMLERİ

Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 4650sayılı Kanun’un;  

A. 5. maddesiylebaşlığıyla birlikte değiştirilen 10. maddesi şöyledir:  

“Kamulaştırma bedelinin mahkemece tespiti ve taşınmazmalın idare adına tescili

 Madde 10- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/5 md.)

 Kamulaştırmanın satın alma usulü ile yapılamamasıhalinde idare, 7 nci maddeye göre topladığı bilgi ve belgelerle 8 inci maddeuyarınca yaptırmış olduğu bedel tespiti ve bu husustaki diğer bilgi vebelgeleri bir dilekçeye ekleyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asliye hukukmahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştırma bedelinin tespitiyle,bu bedelin, peşin veya kamulaştırma 3 üncü maddenin ikinci fıkrasına göreyapılmış ise taksitle ödenmesi karşılığında, idare adına tesciline kararverilmesini ister.

Mahkeme, idarenin başvuru tarihinden itibaren en geç otuzgün sonrası için belirlediği duruşma gününü, dava dilekçesi ve idare tarafındanverilen belgelerin birer örneği de eklenerek taşınmaz malın malikine meşruhatlıdavetiye ile veya idarece yapılan araştırmalar sonucunda adresleribulunamayanlara, 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanununun 28 incimaddesi gereğince ilan yoluyla tebligat suretiyle bildirerek duruşmayakatılmaya çağırır. Duruşma günü idareye de tebliğ olunur.

Mahkemece malike doğrudan çıkarılacak meşruhatlıdavetiyede veya ilan yolu ile yapılacak tebligatta;

a) Kamulaştırılacak taşınmaz malın tapuda kayıtlıbulunduğu yer, mevkii, pafta, ada, parsel numarası, vasfı, yüzölçümü.

b) Malik veya maliklerin ad ve soyadları,

c) Kamulaştırmayı yapan idarenin adı,

d) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, tebligatveya ilan tarihinden itibaren kamulaştırma işlemine idari yargıda iptal veyaadli yargıda maddi hatalara karşı düzeltim davası açabilecekleri,

 e) Açılacak davalarda husumetin kime yöneltileceği,

f) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde,kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası açanların, davaaçtıklarını ve yürütmenin durdurulması kararı aldıklarını belgelendirmedikleritakdirde, kamulaştırma işleminin kesinleşeceği ve mahkemece tespit edilenkamulaştırma bedeli üzerinden taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adınatescil edileceği,

 g) Mahkemece tespit edilen kamulaştırma bedelinin haksahibi adına hangi bankaya yatırılacağı,

 h) Konuya ve taşınmaz malın değerine ilişkin tüm savunmave delilleri, tebliğ tarihinden itibaren on gün içinde mahkemeye yazılı olarakbildirmeleri gerektiği,

 Belirtilir.

Mahkemece, kamulaştırılacak taşınmaz malın bulunduğuyerde mahalli gazete çıkıyor ise, bu mahalli gazetelerden birisinde ve Türkiyegenelinde yayımlanan gazetelerin birisinde kamulaştırmanın ve belgelerin özetien az bir defa yayımlanır.

  Mahkemece belirlenen günde yapılacak duruşmada hakim,taşınmaz malın bedeli konusunda tarafları anlaşmaya davet eder. Taraflarınbedelde anlaşması halinde hakim, taraflarca anlaşılan bu bedeli kamulaştırmabedeli olarak kabul eder ve sekizinci fıkranın ikinci ve devamı cümleleriuyarınca işlem yapar.

 Mahkemece yapılan duruşmada tarafların bedeldeanlaşamamaları halinde hakim, en geç on gün içinde keşif ve otuz gün sonrasıiçin de duruşma günü tayin ederek, 15 inci maddede sayılan bilirkişilermarifetiyle ve tüm ilgililerin huzurunda taşınmaz malın değerini tespit içinmahallinde keşif yapar. Yapılacak keşifte, taşınmaz malın bulunduğu yerin bağlıolduğu köy veya mahalle muhtarının da hazır bulunması amacıyla, muhtara dadavetiye çıkartılır ve keşifte hazır bulunması temin edilerek, muhtarın beyanıda alınır.

  Bilirkişiler, taraflar ve diğer ilgililerin beyanını dadikkate alarak, 11 inci maddedeki esaslar doğrultusunda taşınmaz malın değerinibelirten raporlarını onbeş gün içinde mahkemeye verirler. Mahkeme bu raporu,duruşma günü beklenmeksizin taraflara tebliğ eder. Yapılacak duruşmaya hakim,taraflar veya vekillerini ve bilirkişileri çağırır. Bu duruşmada taraflarınbilirkişi raporlarına varsa itirazları dinlenir ve bilirkişilerin bu itirazlarakarşı beyanları alınır.

 (Değişik sekizinci fıkra: 19/4/2018-7139/26 md.)Tarafların bedelde anlaşamamaları halinde gerektiğinde hâkim tarafından onbeşgün içinde sonuçlandırılmak üzere yeni bir bilirkişi kurulu tayin edilir vehâkim, tarafların ve bilirkişilerin rapor veya raporları ile beyanlarındanyararlanarak adil ve hakkaniyete uygun bir kamulaştırma bedeli tespit eder.Mahkemece tespit edilen bu bedel, taşınmaz mal, kaynak veya irtifak hakkınınkamulaştırılma bedelidir. Tarafların anlaşması halinde kamulaştırma bedeli olarakanlaşılan miktar peşin ve nakit olarak, hak sahibi adına bankaya yatırılır.Tarafların anlaşamaması halinde hâkim tarafından kamulaştırma bedeli olaraktespit edilen bedelin idarenin kıymet takdir komisyonunca tespit edilenbedelden az olması durumunda hâkim tarafından tespit edilen bedel, fazla olmasıdurumunda idarenin kıymet takdir komisyonunca tespit ettiği bedel, peşin venakit olarak hak sahibi adına, kalanı ise bedele ilişkin kararın kesinleşmesinekadar üçer aylık vadeli hesapta nemalandırılmak ve kesinleşen karara göre haksahibine verilmek üzere mahkemece belirlenecek banka hesabına yatırılması veyatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeş gün süre verilir.Kamulaştırma bu Kanunun 3 üncü maddesinin ikinci fıkrasına göre yapılmış iseilk taksitin yine peşin ve nakit olarak hak sahibi adına, hak sahibi tespitedilememiş ise ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere 10 uncumaddeye göre mahkemece yapılacak davetiye ve ilanda belirtilen bankayayatırılması ve yatırıldığına dair makbuzun ibraz edilmesi için idareye onbeşgün süre verilir. Gereken hallerde bu süre bir defaya mahsus olmak üzeremahkemece uzatılabilir. İdarece, kamulaştırma bedelinin hak sahibi adınayatırıldığına, hâkim tarafından kamulaştırma bedeli olarak tespit edilenbedelin idarenin kıymet takdir komisyonunca tespit ettiği bedelden fazla olmasıhalinde fazla olan tutarın bloke edildiğine veya hak sahibinin tespitedilemediği durumlarda ise ileride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzerebloke edildiğine dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idareadına tesciline ve kamulaştırma bedelinin hak sahibine ödenmesine karar verilirve bu karar, tapu dairesine ve paranın yatırıldığı bankaya bildirilir. Tescilhükmü kesin olup, tarafların bedele ilişkin istinaf veya temyiz haklarısaklıdır. İstinaf veya temyiz incelemesi sonucunda kesinleşen kamulaştırmabedeli, hak sahibine peşin ve nakit olarak ödenen tutardan daha az olmasıdurumunda aradaki fark ilgilisinden talep edilir. İdare tarafından hak sahibiadına yapılan ödeme tarihi ile geri ödemeye ilişkin yazının ilgilisine tebliğedildiği tarih arasındaki süre için faiz alınmaz.

 (Ek fıkra:11/4/2013-6459/6 md.) Kamulaştırma bedelinin tespiti için açılan davanındört ay içinde sonuçlandırılamaması hâlinde, tespit edilen bedele bu süreninbitiminden itibaren kanuni faiz işletilir.

Bu maddede öngörülen işlemler, mahkemenin davetineuymayanlar olduğu takdirde ilgilinin yokluğunda yapılır.

 Hak sahibinin tespit edilemediği durumlarda mahkemece,kamulaştırma bedelinin üçer aylık vadeli hesaba dönüştürülerek nemalandırılmasıamacıyla gerekli tedbirler alınır.

 Kamulaştırılması yapılan taşınmaz mal, tahsis edildiğikamu hizmeti itibariyle sicile kaydı gerekmeyen bir niteliğe dönüşmüş ise,istek halinde mahkemece sicil kaydının terkinine karar verilir.

Bu tescil ve terkin işlemi sırasında mal sahiplerinin butaşınmaz mal nedeniyle vergi ilişkisi aranmaz. Ancak, tapu dairesi durumuilgili vergi dairesine bildirir.

  14 üncü maddede belirtilen süre içinde, kamulaştırmaişlemine karşı hak sahipleri tarafından idari yargıda iptal davası açılması veidari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması kararı verilmesi halindemahkemece, idari yargıda açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bununsonucuna göre işlem yapılır.

Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal veyamaddi hatalara karşı adli mahkemelerde açılacak düzeltim davalarında hangiidareye husumet yöneltileceğinin davetiye ve ilanda açıkça belirtilmemiş veyayanlış gösterilmiş olması nedeniyle davada husumet yanlış yöneltilmiş ise,gerçek hasma tebligat yapılmak suretiyle davaya devam olunur.”

 B. 6.maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11. maddesi şöyledir:

 “Kamulaştırmabedelinin tespiti esasları

 Madde 11- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/6 md.)

 15 incimadde uyarınca oluşturulacak bilirkişi kurulu, kamulaştırılacak taşınmaz malveya kaynağın bulunduğu yere mahkeme heyeti ile birlikte giderek, hazır bulunanilgilileri de dinledikten sonra taşınmaz mal veya kaynağın;

 a) Cins venevini,

 b) Yüzölçümünü.

 c) Kıymetini etkileyebilecek bütün nitelik veunsurlarını ve her unsurun ayrı ayrı değerini,

 d) Varsa vergi beyanını,

 e) Kamulaştırma tarihindeki resmimakamlarca yapılmış kıymet takdirlerini,

 f) Arazilerde, taşınmaz mal veyakaynağın (…) mevkii ve şartlarına göre ve olduğu gibi kullanılması halindegetireceği net gelirini.

 g) Arsalarda, kamulaştırılma günündenönceki özel amacı olmayan emsal satışlara göre satış değerini,

 h) Yapılarda, (…) resmi birimfiyatları ve yapı maliyet hesaplarını ve yıpranma payını,

 ı) (Değişik: 19/4/2018-7139/27md.) (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 10/4/2019 tarihli veE.:2018/156; K.:2019/22 Sayılı kararı ile) (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin10/4/2019 tarihli ve E.:2018/156; K.:2019/22 Sayılı kararı ile) her bir ölçününetkisi açıklanmak kaydıyla bedelin tespitinde etkili olacak diğer objektifölçüleri,

 Esas tutarak düzenleyecekleri rapordabütün bu unsurların cevaplarını ayrı ayrı belirtmek suretiyle ve ilgililerinbeyanını da dikkate alarak Sermaye Piyasası Kurulu tarafından kabul edilendeğerleme standartlarına uygun, gerekçeli bir değerlendirme raporuna dayalıolarak taşınmaz malın değerini tespit ederler.

 Taşınmaz malın değerinin tespitinde,kamulaştırmayı gerektiren imar ve hizmet teşebbüsünün sebep olacağı değerartışları ile ilerisi için düşünülen kullanma şekillerine göre getireceği kârdikkate alınmaz.

 Kamulaştırmayoluyla irtifak hakkı tesisinde, bu kamulaştırma sebebiyle taşınmaz mal veyakaynakta meydana gelecek kıymet düşüklüğü gerekçeleriyle belirtilir. Bu kıymetdüşüklüğü kamulaştırma bedelidir.”

C. 14. maddesiyle değiştirilen 25. maddesi şöyledir:

“Hakların sınırlandırılması ve mülkiyetin idareye geçmesi

Madde 25- (Değişik: 24/4/2001 - 4650/14 md.)  

Hakların kullanılması ve borçların yerine getirilmesibakımından kamulaştırma işlemi, mal sahibi için 10 uncu madde uyarıncamahkemece yapılan tebligatla başlar. Mülkiyetin idareye geçmesi, mahkemeceverilen tescil kararı ile olur.  

Mahkemece verilen tescil kararı tarihinden itibarentaşınmaz mal sahibinin, kamulaştırılması kararlaştırılan taşınmaz malda yeniinşaat veya ekim yapmak veya mevcut inşaatta esaslı değişiklikler meydanagetirmek gibi kullanma hakları kalkar. Bundan sonra yapılanların değeri dikkatealınmaz.  

(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/27 md.) Baraj, sulamaşebekeleri ve boru hatları, karayolu, demiryolu, liman ve havaalanı gibigelecek yıllara sari büyük projelerde kamu yararı kararı kamulaştırılacaktaşınmazların bulunduğu mahalle ve/veya köy muhtarlığında on beş gün süre ileasılmak suretiyle ilan edilir. Kamu yararı kararının ilan süresinin bitimindenitibaren, kamulaştırılacak taşınmazlar üzerine yapılan sabit tesisler iledikilen ağaçların bedeli, kamulaştırma bedelinin tespitinde dikkate alınmaz.(Değişik üçüncü cümle: 19/4/2018-7139/28 md.) Taşınmazlardaki bu sınırlama ilantarihinin bitiminden itibaren beş yıl olup, bu süre Cumhurbaşkanı tarafındanbir defaya mahsus olmak üzere beş yıl süre ile uzatılabilir.”

 II. İLKİNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMANODABAŞI tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanunhükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:  

2. Anayasa'nın 152. ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40.maddelerine göre, bir davaya bakmakta olan mahkeme bu davada uygulanacak kanunya da Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’yaaykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılıkiddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda Anayasa Mahkemesinebaşvurmaya yetkili olup Anayasa Mahkemesinin bu konuda vereceği karara kadardavayı geri bırakır. Anayasa Mahkemesi beş ay içinde kararını vermezse itirazyoluna başvuran mahkeme yürürlükteki kanun hükümlerine göre davayısonuçlandırır. Bu kurallar uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış, görevine giren ve bakmaktaolduğu bir davanın bulunması gerekmektedir.

3. İtiraz yoluna başvuran Mahkemenin aynı kurallarailişkin olarak aynı dava dosyası kapsamında daha önce Anayasa Mahkemesineyaptığı başvurular Anayasa Mahkemesinin 25/9/2018 tarihli ve E.2018/116,K.2018/92 ile 14/3/2019 tarihli ve E.2019/25, K.2019/8 sayılı kararlarıyla 6216sayılı Kanun’un 40. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince yöntemine uygunolmadığından esas incelemeye geçilmeksizin reddedilmiştir. İçtüzük’ün 49.maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca Mahkemenin eksiklikleri tamamlayarakyeniden itiraz başvurusunda bulunması mümkün olup bu durumda yapılacak başvuruönceki başvurunun devamı mahiyetinde olmayan yeni bir başvuru niteliğitaşımaktadır. Bu sebeple Anayasa Mahkemesine aynı kurallara ilişkin olarakyeniden başvuru yapılması hâlinde başvurunun Anayasa, 6216 sayılı Kanun ileİçtüzük’te belirtilen yönteme uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekmektedir.  

4. Başvurunun incelenmesinden itiraz yoluna başvuranMahkemenin 29/4/2019 tarihli duruşmada davalı vekilinin Anayasa’ya aykırılıkiddiasını ciddi bulduğunu belirterek Anayasa Mahkemesine başvurulmasına ve bukapsamda Anayasa Mahkemesinin 14/3/2019 tarihli ve E.2019/25, K.2019/8 sayılıkararında belirtilen usulleri uygulayarak gerekli işlemlerin yapılmasına kararverdiği, diğer yandan yargılamanın devamına yönelik ara kararlar aldığıanlaşılmaktadır. Anılan duruşma tarihinden sonra Anayasa MahkemesininAnayasa’ya aykırılık iddiası hususunda vereceği karara kadar davanın geribırakılması yönünde Mahkemece karar alındığına ilişkin bir bilgi veya belgeyebaşvuru ekinde rastlanmadığı gibi Mahkeme yargılamaya devam ederek 27/5/2019tarihinde davanın kabulüne karar vermiş ve bu suretle davayı sonuçlandırmıştır.Mahkemenin gerekçeli kararının 25/6/2019 tarihinde yazılmasından sonra itirazkonusu kuralların iptali talebiyle Anayasa Mahkemesine hitaben düzenlenen aynımahiyetteki 1/7/2019 ve 24/7/2019 tarihli gerekçeli başvuru kararlarıyla itirazyoluna başvurulduğu görülmüştür.  

5. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme,Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce davayı esastan inceleyerek davanınkabulüne karar vermek suretiyle davayı sonlandırmıştır. Bu itibarla Mahkemeceçözülmesi gereken bir uyuşmazlık kalmadığı gibi buna bağlı olarak Mahkemeninelinde herhangi bir dosya da bulunmamaktadır. Bu durumda, itiraz yolunabaşvuran Mahkemede bakılmakta olan bir davanın varlığından söz edilemez.  

6. Açıklanan nedenlerle Mahkemenin elinde başvuruya esasgörülmekte olan bir dava bulunmadığından itiraz başvurusunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

 III. HÜKÜM

4/11/1983 tarihli ve2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun 24/4/2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un;

A. 5. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 10.maddesinin 19/4/2018 tarihli ve 7139 sayılı Kanun’un 26. maddesiyledeğiştirilen sekizinci fıkrasının,

B. 6. maddesiyle başlığıyla birlikte değiştirilen 11.maddesinin birinci fıkrasının 7139 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle değiştirilen(ı) bendinin,

C. 14. maddesiyle değiştirilen 25. maddesine12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun’un 27. maddesiyle eklenen üçüncüfıkranın 7139 sayılı Kanun’un 28. maddesiyle değiştirilen üçüncü cümlesinin

iptallerine kararverilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE 19/9/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

 

 

 

 

 

 

 

 

Full & Egal Universal Law Academy