ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2020/3
Karar Sayısı:2020/3
Karar Tarihi:22/1/2020
R.G. Tarih – Sayı:Tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Hatay 6. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu’nun;
A. 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının,
B. 268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “Asliyeceza mahkemesi hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazlarınincelenmesi, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine…”bölümünün “görevsizlik kararları” yönünden
Anayasa’nın 9. ve 141. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: Sanıklar hakkında kasten yaralama suçundan açılan cezadavasında itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUNHÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kurallarında yer aldığı;
1. 5. maddesi şöyledir:
“Görevsizlik kararı verilmesigereken hâl ve sonucu
Madde 5- (1) İddianameninkabulünden sonra; işin, davayı gören mahkemenin görevini aştığı veya dışındakaldığı anlaşılırsa, mahkeme bir kararla işi görevli mahkemeye gönderir.
(2) Adlî yargı içerisindekimahkemeler bakımından verilen görevsizlik kararlarına karşı itiraz yolunagidilebilir.”
2. 268. maddesi şöyledir:
“İtiraz usulü ve incelememercileri
Madde 268- (1) Hâkim veyamahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 incimaddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren yedi gün içindekararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ilezabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilenbeyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmüsaklıdır.
(2) Kararına itiraz edilenhâkim veya mahkeme, itirazı yerinde görürse kararını düzeltir; yerinde görmezseen çok üç gün içinde, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderir.
(3) İtirazı incelemeye yetkilimerciler aşağıda gösterilmiştir:
a) (Değişik: 18/6/2014-6545/74md.) Sulh ceza hâkimliği kararlarına yapılan itirazların incelenmesi, o yerdebirden fazla sulh ceza hâkimliğinin bulunması hâlinde, numara olarak kendisiniizleyen hâkimliğe; son numaralı hâkimlik için bir numaralı hâkimliğe; ağır cezamahkemesinin bulunmadığı yerlerde tek sulh ceza hâkimliği varsa, yargıçevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh cezahâkimliğine; ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerlerde tek sulh ceza hâkimliğivarsa, en yakın ağır ceza mahkemesinin bulunduğu yerdeki sulh ceza hâkimliğineaittir.
b) (Değişik: 18/6/2014-6545/74md.) İtiraz üzerine ilk defa sulh ceza hâkimliği tarafından verilen tutuklamakararlarına itiraz edilmesi durumunda da (a) bendindeki usul uygulanır. Ancak,ilk tutuklama talebini reddeden sulh ceza hâkimliği, tutuklama kararını itirazmercii olarak inceleyemez.
c) Asliye ceza mahkemesihâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların incelenmesi, yargıçevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine ve bu mahkeme ile başkanıtarafından verilen kararlar hakkındaki itirazların incelenmesi, o yerde ağırceza mahkemesinin birden çok dairesinin bulunması hâlinde, numara olarakkendisini izleyen daireye; son numaralı daire için birinci daireye; o yerdeağır ceza mahkemesinin tek dairesi varsa, en yakın ağır ceza mahkemesineaittir.
d) Naip hâkim kararlarınayapılacak itirazların incelenmesi, mensup oldukları ağır ceza mahkemesibaşkanına, istinabe olunan mahkeme kararlarına karşı yukarıdaki bentlerdebelirtilen esaslara göre bulundukları yerdeki mahkeme başkanı veya mahkemeyeaittir.
e) Bölge adliye mahkemesi cezadairelerinin kararları ile Yargıtay ceza dairelerinin esas mahkeme olarakbaktıkları davalarda verdikleri kararlara yapılan itirazlarda; üyenin kararınıgörevli olduğu dairenin başkanı, daire başkanı ile ceza dairesinin kararınınumara itibarıyla izleyen ceza dairesi; son numaralı daire söz konusu isebirinci ceza dairesi inceler.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğühükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri,Raportör Aydın AYGÜN tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusukanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme5271 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasının ve 268. maddesinin(3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “Asliye ceza mahkemesini hâkimitarafından verilen kararlara yapılacak itirazların incelenmesi, yargıçevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine…” bölümünün “görevsizlikkararları” yönünden iptallerini talep etmiştir.
3. Anayasa’nın “Anayasayaaykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi” başlıklı 152. maddesinindördüncü fıkrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği redkararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanunhükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz”;30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrasında da “Mahkemeninişin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasındanitibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıylaitiraz başvurusu yapılamaz” hükümlerine yer verilmiştir.
4. 5271 sayılı Kanun’un 5.maddesinin (2) numaralı fıkrasına yönelik itiraz başvurusu, AnayasaMahkemesinin 3/7/2014 tarihli ve E.2014/47, K.2014/123 sayılı kararıyla esastanreddedilmiş, bu karar 13/3/2015 tarihli ve 29294 sayılı Resmî Gazete’deyayımlanmıştır.
5. Anayasa Mahkemesince işinesasına girilerek verilen ret kararından sonra aynı kural hakkında yeni birbaşvurunun yapılabilmesi için önceki kararın Resmî Gazete’de yayımlandığı13/3/2015 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüzdolmamıştır.
6. Açıklanan nedenle Kanun’un 5.maddesinin (2) numaralı fıkrasına yönelik itiraz başvurusunun Anayasa’nın 152.maddesinin dördüncü fıkrası ve 6216 sayılı Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralıfıkrası gereğince esas incelemeye geçilmeksizin reddi gerekir.
7. Öte yandan Anayasa’nın 152. ile6216 sayılı Kanun’un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, odava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesininhükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ilerisürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda, buhükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancakanılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi içinelinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması veiptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacakkural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikte bulunan kurallardır.
8. Kanun’un268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “Asliye ceza mahkemesihâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazların incelenmesi, yargıçevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine…” bölümü asliye cezamahkemesi hâkiminin itiraza tabi olan kararlarının hangi merci tarafındaninceleneceğini belirlemektedir. Somut olayda kararına itiraz edilen Mahkemeitiraz konusu kural gereği dosyayı itirazı incelemekle görevli ağır cezamahkemesine göndermekle kuralı uygulamıştır. Hangi mahkemenin görevli olduğukonusunda ortaya çıkan uyuşmazlık ceza muhakemesi kuralları çerçevesindeçözümlenmiş ve itiraz yoluna başvuran Mahkeme dosyanın esasıyla ilgiliyargılama aşamasına geri dönmüştür. Dolayısıyla kuralın itiraz kanun yoluincelemesinde uygulanmış ve tükenmiş olması sebebiyle Mahkemenin önündekiuyuşmazlıkta uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
9. Açıklanannedenle Kanun’un 268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “Asliyeceza mahkemesi hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazlarınincelenmesi, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine…” bölümüneyönelik “görevsizlik kararları” yönünden yapılan başvurunun daMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
III. HÜKÜM
4/12/2004 tarihli ve5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun;
A. 5. maddesinin (2) numaralı fıkrasına yönelik itirazbaşvurusunun, Anayasa’nın 152. maddesinin dördüncü fıkrası ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 41. maddesinin (1) numaralı fıkrası gereğince REDDİNE,
B. 268. maddesinin (3) numaralı fıkrasının (c) bendinin “Asliyeceza mahkemesi hâkimi tarafından verilen kararlara yapılacak itirazlarınincelenmesi, yargı çevresinde bulundukları ağır ceza mahkemesine…”bölümünün “görevsizlik kararları” yönünden itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölümeilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
22/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Recep KÖMÜRCÜ
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Kadir ÖZKAYA
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ