Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2020/37, K.2020/19 Sayılı Karar - 06/05/2020

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2020/37

Karar Sayısı:2020/19

Karar Tarihi:6/5/2020

R.G. Tarih – Sayı:Tebliğedildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: BeylikovaAsliye Hukuk Mahkemesi (Asliye TicaretMahkemesi sıfatıyla)

İTİRAZIN KONUSU: 26/9/2004 tarihli ve 5235sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge Adliye MahkemelerininKuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin 18/6/2014 tarihlive 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenen üçüncü fıkrasınınbirinci cümlesinde yer alan “…kurulan yerlerde bu mahkemelerde…”ibaresinin Anayasa’nın 2., 10., 36., 37. ve 141. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Taşınmazlar üzerindeki ipoteğinkaldırılması talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENENKANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 5. maddesişöyledir:

 “Hukuk mahkemelerinin kuruluşu

Madde 5- Hukuk mahkemeleri, her il merkezi ilebölgelerin coğrafî durumları ve iş yoğunluğu göz önünde tutularak belirlenenilçelerde Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun olumlu görüşü alınarak AdaletBakanlığınca kurulur.

 (Değişik ikinci fıkra: 18/6/2014–6545/45 md.) Sulhhukuk ve asliye hukuk mahkemeleri tek hâkimlidir.

 (Mülga fıkra: 9/2/2011-6110/13 md.; Yenidendüzenleme: 18/6/2014–6545/45 md.) Asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerdebu mahkemelerde bir başkan ile yeteri kadar üye bulunur. Konusu paraylaölçülebilen uyuşmazlıklarda dava değeri üç yüz bin Türk lirasının üzerinde olandava ve işler ile dava değerine bakılmaksızın;

1. İflas, iflasın kaldırılması, iflasın kapatılması,konkordato ve yeniden yapılandırmadan kaynaklanan iş ve davalara,

2. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk TicaretKanununda hâkimin kesin olarak karara bağlayacağı işler ile davalara,

3. Şirketler ve kooperatifler hukukundan kaynaklanangenel kurul kararlarının iptali ve butlanına ilişkin davalara, yönetimorganları ve denetim organları aleyhine açılacak sorumluluk davalarına,organların azline ve geçici organ atanmasına ilişkin davalara, fesih, infisahve tasfiyeye yönelik davalara,

4. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanununa ve 21/6/2001 tarihli ve 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanununagöre yapılan tahkim yargılamasında; tahkim şartına ilişkin itirazlara,hakemlerin seçimi ve reddine yönelik davalar ile yabancı hakem kararlarınıntanıma ve tenfizine yönelik davalara,

ilişkin tüm yargılama safhaları, bir başkan ve iki üyeile toplanacak heyetçe yürütülür ve sonuçlandırılır. Heyet hâlinde bakılacakdavalarla ilgili olmak üzere, dava açılmadan önce veya açıldıktan sonra talepedilen ihtiyati haciz ve ihtiyati tedbirler de heyet tarafından incelenir vekarara bağlanır. Bu fıkrada belirtilen dava ve işler dışında kalanuyuşmazlıklar mahkeme hâkimlerinden biri tarafından görülür ve karara bağlanır.Başkan ve üye hâkimler arasında dağılıma ilişkin esaslar, işlerde dengesağlanacak biçimde mahkeme başkanı tarafından önceden tespit edilir.

Özel kanunlarla kurulan diğer hukuk mahkemelerininkuruluşuna ilişkin hükümler saklıdır.

 (Değişik beşinci fıkra:17/4/2013–6460/10 md.) İşdurumunun gerekli kıldığı yerlerde hukuk mahkemelerinin birden fazla dairesioluşturulabilir. Bu daireler numaralandırılır. Özel kanunlarda başkaca hükümbulunmadığı takdirde, ihtisaslaşmanın sağlanması amacıyla, gelen işlerinyoğunluğu ve niteliği dikkate alınarak, daireler arasındaki iş dağılımıHâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenebilir. Bu kararlar ResmîGazete’de yayımlanır. Daireler, tevzi edilen davalara bakmak zorundadır.

Hukuk mahkemeleri bulundukları il veya ilçenin adı ileanılır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatma KARAMAN ODABAŞI tarafından hazırlanan ilkinceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın152. maddesi ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesine göre bir davaya bakmaktaolan mahkeme, bu davada uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardanbirinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesinebaşvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren birdavanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olmasıgerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerindeortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya daolumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.

3. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 5235 sayılı Kanun’un 5.maddesinin üçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “… kurulan yerlerdebu mahkemelerde…” ibaresinin iptalini talep etmiştir. İtiraz konusu kuralında yer aldığı anılan cümlede, asliye ticaret mahkemesi kurulan yerlerde bumahkemelerde bir başkan ve yeteri kadar üyenin bulunacağı hükme bağlanmış; sözkonusu fıkranın devamında ise asliye ticaret mahkemelerinde görülen dava veişlerden hangilerinin heyetçe yürütülerek sonuçlandırılacağı hususu ile diğerdava ve işlerin başkan ve üyeler arasındaki dağılımına ilişkin usul ve esaslardüzenlenmiştir.

4. İtiraz konusu kural, asliye ticaret mahkemelerininkuruluşu ve yapılanmasına ilişkindir. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme iseyapısal olarak asliye ticaret mahkemesi olmayıp önüne gelen uyuşmazlık yönündenasliye ticaret mahkemesi sıfatıyla yargılama yapan asliye hukuk mahkemesidir.Mahkemece ileri sürülen Anayasa’ya aykırılık iddialarının temelini, asliyeticaret mahkemelerinde heyet halinde yürütülmesi ve sonuçlandırılması öngörülenticari davaların, asliye hukuk mahkemelerinde tek hakimle görülmesininAnayasa’ya aykırı sonuçlara yol açması oluşturmaktadır. Söz konusu davalardaasliye hukuk mahkemelerini görevli kılan yasal düzenlemeler kapsamındaincelenebilecek bu iddianın, asliye ticaret mahkemelerinin oluşumuna yönelik itirazkonusu kural kapsamında incelenebilmesine imkân bulunmamaktadır. Bu yönüyle,itiraz konusu kural, bakılmakta olan davada uygulanacak kural niteliğitaşımamaktadır.

5. Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kurala ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

26/9/2004tarihli ve 5235 sayılı Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Bölge AdliyeMahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yetkileri Hakkında Kanun’un 5. maddesinin18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 45. maddesiyle yeniden düzenlenenüçüncü fıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…kurulan yerlerde bumahkemelerde…” ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğudavada uygulanma imkânı bulunmadığından buibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE6/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.