ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2020/64
Karar Sayısı : 2020/70
Karar Tarihi : 12/11/2020
R.G.Tarih-Sayısı :4/2/2021-31385
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Gülşehir Sulh Ceza Hâkimliği
İTİRAZIN KONUSU: 13/10/1983tarihli ve 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 24/5/2013 tarihli ve 6487sayılı Kanun’un 19. maddesiyle değiştirilen 48. maddesinin on üçüncü fıkrasındayer alan “…ilgili kişi hakkında trafik kurallarına aykırılık dolayısıyla buKanun hükümlerine göre verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsiledilmiş olması;…” ve “…ayrıca…” ibarelerinin Anayasa’nın 10., 13.,23. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesitalebidir.
OLAY: Sürücübelgesi geçici olarak geri alındığı hâlde araç kullanılarak trafiğe çıkılmışolması nedeniyle düzenlenen idari para cezasının iptali talebiyle açılan davadaitiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 48.maddesi şöyledir:
“Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin etkisialtında araç sürme yasağı:
Madde 48- (Değişik : 24/5/2013 - 6487/19 md.)
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri almış olan sürücülerile alkollü olan sürücülerin karayolunda araç sürmeleri yasaktır.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıpkullanılmadığı ya da alkolün kandaki miktarını tespit amacıyla, kollukça teknikcihazlar kullanılır.
Kişinin yaralanmalı veya ölümlü ya da kollukça müdahilolunan maddi hasarlı trafik kazasına karışması hâlinde, ikinci fıkradabelirtilen muayeneye tabi tutulması zorunludur. Teknik cihaz ile yapılan ölçümeitiraz eden veya bu cihaz ile ölçüm yapılmasına müsaade etmeyen bu sürücüler,en yakın adli tıp kurumuna veya adli tabipliğe veya Sağlık Bakanlığına bağlısağlık kuruluşlarına götürülerek uyuşturucu veya uyarıcı madde ya da alkoltespitinde kullanılmak üzere vücutlarından kan, tükürük veya idrar gibiörnekler alınır. Bu işlem bakımından 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanununun 75 inci maddesi hükümleri, beşinci fıkrası hariç olmaküzere uygulanır.
Trafik kazası sonucunda kişinin ölmesi veya teknik cihazaüfleyemeyecek kadar yaralanmış olması hâlinde, üçüncü fıkra hükümlerine göre bukişilerden kan, tükürük veya idrar gibi örnekler alınır.
Yapılan tespit sonucunda, 0.50 promilin üzerinde alkollüolarak araç kullandığı tespit edilen sürücüler hakkında, fiili bir suçoluştursa bile, 700 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesialtı ay süreyle geri alınır. Hususi otomobil dışındaki araçları alkollü olarakkullanan sürücüler bakımından promil alt sınırı 0.21 olarak uygulanır. Alkollüolarak araç kullanma nedeniyle sürücü belgesi geri alınan kişiye, son ihlalingerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde; ikinci defasında877 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri iki yıl süreyle,üç veya üçten fazlasında ise, 1.407 Türk Lirası idari para cezası verilir vesürücü belgeleri her seferinde beşer yıl süreyle geri alınır. Sürücübelgelerinin herhangi bir nedenle geçici olarak geri alınmış olması hâlindebelirtilen süreler, geçici alma süresinin bitiminde başlar.
Yapılan tespit sonucunda, 1.00 promilin üzerinde alkollüolduğu tespit edilen sürücüler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanununun 179 uncumaddesinin üçüncü fıkrası hükümleri uygulanır.
Hususi otomobil sürücüleri bakımından 0.50 promilin,diğer araç sürücüleri bakımından 0.20 promilin üzerinde alkollü olansürücülerin trafik kazasına sebebiyet vermesi hâlinde, ayrıca Türk CezaKanununun ilgili hükümleri uygulanır.
Uyuşturucu veya uyarıcı madde aldığı tespit edilensürücülere 3.600 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi beşyıl süreyle geri alınır. Bu kişiler hakkında ayrıca Türk Ceza Kanunu hükümleriuygulanır.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılıpkullanılmadığı ya da alkolün kandaki miktarını tespit amacıyla, kollukça teknikcihazlar kullanılmasını kabul etmeyen sürücülere 2000 Türk Lirası idari paracezası verilir ve sürücü belgesi iki yıl süreyle geri alınır.
Sürücünün uyuşturucu veya uyarıcı madde kullandığındanşüphe edilmesi hâlinde 5271 sayılı Kanunun adli kolluğa ilişkin hükümleriuygulanır.
Alkollü olarak araç kullanması nedeniyle son ihlalingerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıl içinde sürücü belgeleriikinci defa geri alınan sürücüler Sağlık Bakanlığınca, usul ve esaslarıİçişleri, Millî Eğitim ve Sağlık bakanlıklarınca çıkarılacak yönetmeliktegösterilen sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine; üç veya üçten fazla gerialınan sürücüler ise psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanınınmuayenesine tabi tutulurlar.
Sürücü belgelerinin geçici geri alma işlemleri bu Kanunun6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından yapılır.
Bu madde hükümlerine göre geri alınan sürücü belgesininiade edilebilmesi için; ilgili kişi hakkında trafik kurallarına aykırılıkdolayısıyla bu Kanun hükümlerine göre verilmiş olan idari para cezalarının tamamınıntahsil edilmiş olması; uyuşturucu veya uyarıcı madde alması nedeniylesürücü belgesi geri alınanların ayrıca sürücü olmasında sakıncabulunmadığına dair resmi sağlık kurumlarından alınmış sağlık kurulu raporununibraz edilmesi şarttır.
Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin tespiti içinkullanılacak teknik cihazların sahip olacağı asgari koşullar ile diğer usul veesaslar yönetmelikte gösterilir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Serdar ÖZGÜLDÜR, Burhan ÜSTÜN, EnginYILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, SelahaddinMENTEŞ ve Basri BAĞCI’nın katılmalarıyla 10/9/2020 tarihinde yapılan ilkinceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural sorunu görüşülmüştür.
2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacakbir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasınınciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali talep edilen kuralında o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olandavanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
3. Başvuru kararında 2918 sayılı Kanun’un 48. maddesininon üçüncü fıkrasında yer alan “…ilgili kişi hakkında trafik kurallarınaaykırılık dolayısıyla bu Kanun hükümlerine göre verilmiş olan idari paracezalarının tamamının tahsil edilmiş olması…” ve “…ayrıca…” ibarelerininiptalleri talep edilmiştir.
4. İtiraz konusu kurallardan “…ayrıca…” ibaresiuyuşturucu veya uyarıcı madde alınması nedeniyle geri alınan sürücübelgelerinin iadesi durumuna ilişkindir. Bakılmakta olan dava ise alkollüolarak araç kullanma eylemi nedeniyle geri alınan sürücü belgesinin iadesinikonu edinmektedir. Bu itibarla itiraz konusu “…ayrıca…” ibaresininbakılmakta olan davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
5. Açıklanan nedenle 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanunu’nun 24/5/2013 tarihli ve 6487 sayılı Kanun’un 19.maddesiyle değiştirilen 48. maddesinin on üçüncü fıkrasında yer alan;
A. “…ilgilikişi hakkında trafik kurallarına aykırılık dolayısıyla bu Kanun hükümlerinegöre verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması;…”ibaresinin esasının incelenmesine,
B. “…ayrıca…”ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davadauygulanma imkânı bulunmadığından bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemeninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Uğur İRİCİ tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanunhükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
7. Başvuru kararındaözetle; 2918 sayılı Kanun’un 48. maddesinin altıncı fıkrası uyarınca sürücübelgesi geçici süre ile geri alınan kişinin, sürenin sonunda sürücü belgesininiadesini sağlayabilmesi için itiraz konusu kural uyarınca, 2918 sayılı Kanunhükümlerine göre verilmiş olan idari para cezalarının tamamını ödemesigerektiği, bu suretle öngörülen sınırlamanın ölçülü olmadığı ve ulaşılmakistenen amaca hizmet etmediği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 10., 13., 23. ve35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
8. 6216 sayılıKanun’un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 20. maddesiyönünden de incelenmiştir.
9. İtiraz konusu kuralda 2918 sayılı Kanun’un 48. maddesihükümlerine göre geri alınan sürücü belgesinin iade edilebilmesi için ilgilikişi hakkında trafik kurallarına aykırılık dolayısıyla anılan Kanun hükümlerinegöre verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şartıöngörülmektedir.
10. Anayasa’nın 20. maddesinin birinci fıkrasındaherkesin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özelhayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiştir. Anılanmaddenin gerekçesinde de belirtildiği üzere özel hayata ve aile hayatına saygıgösterilmesini isteme hakkı; bir yönüyle özel hayatın gizliliğinin korunmasını,başkalarının gözleri önüne serilmemesini, bir başka ifadeyle kişinin özelhayatında yaşananların yalnız kendisi veya kendisinin bilmesini istediğikimseler tarafından bilinmesini isteme hakkını korurken diğer yönüyle resmîmakamların özel hayata müdahale edememesi, yani kişinin ferdî ve aile hayatınıkendi anladığı gibi düzenleyip yaşayabilmesi hakkını güvence altına almaktadır.
11. Özel hayat kavramı eksiksiz bir tanımı bulunmayangeniş bir kavramdır. Bu kapsamda korunan hukuki değer esasen kişiselbağımsızlıktır. Özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkının kapsamınınbelirlenmesinde bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi kavramıtemel alınmaktadır. Anılan hak; herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak,kendine özel bir ortamda yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birliktekişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati deiçermektedir (Serap Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, §§ 31-35; TevfikTürkmen [GK], B. No: 2013/9704, 3/3/2016, § 50; Ayşegül Çengel Kömür vediğerleri, B. No: 2016/56228, 23/6/2020, § 43).
12. İtiraz konusu kural, 2918 sayılı Kanun’un 48. maddesihükümlerine göre geri alınan sürücü belgesinin iade edilebilmesi için ilgilikişi hakkında trafik kurallarına aykırılık dolayısıyla anılan Kanun hükümlerinegöre verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olmasıkoşulunu öngörmek suretiyle bireylerin hayatlarını kolaylaştırması ve böylecekişiliğini serbestçe geliştirmesi yönüyle özel hayatlarının bir parçası hâlinegelen araç kullanabilme imkânının yeniden elde edilmesini zorlaştırdığındanözel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkını sınırlamaktadır.
13. Anayasa’nın13. maddesinde “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızcaAnayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancakkanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna,demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülükilkesine aykırı olamaz.” denilmiştir. Buna göre özel hayata saygıgösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa’da öngörülensınırlama sebebine, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülükilkesine uygun olması gerekir.
14. Anayasa’nın 20. maddesinin ikinci fıkrasında anılanhakka çeşitli sebeplere bağlı kalınarak sınırlamalar getirilebileceğibelirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul edilmiştir. Maddede bu sınırlamasebepleri arasında millî güvenliğin ve kamu düzeninin korunması ile suçişlenmesinin önlenmesi sebepleri de sayılmış, böylece bunlara dayalı olarak sözkonusu hakkın sınırlandırılabilmesine izin verilmiştir. Ancak anılan fıkradasöz konusu sınırlanmanın arama ve el koyma tedbirlerine özgü olarakyapılabileceği belirtildiğinden bu sebepler 20. madde bağlamında itiraz konusukural yönünden meşru bir sınırlama nedeni olarak kabul edilemez. Bununlabirlikte özel hayatın düzenlendiği maddede kural yönünden özel sınırlamasebeplerine yer verilmediğinin kabulü hâlinde dahi bu hakkın Anayasa’da güvencealtına alınan diğer temel hak ve özgürlüklerin korunması veya Anayasa’nın diğermaddelerinde devlete bir görev olarak yüklenen ödevler nedeniylesınırlandırılması mümkündür (AYM, E.2013/95,K.2014/176, 13/11/2014; AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015).
15. Anayasa'nın 5. maddesinde "Devletintemel amaç ve görevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkeninbölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayansiyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır." denilmektedir.Buna göre kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak devletintemel amaç ve görevlerindendir. Kişinin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunusağlamanın ön koşulu kamu düzeninin ve kamu güvenliğinin tesisidir. Kamu düzenininve kamu güvenliğinin sağlanmadığı bir ortamda hak ve özgürlüklerden gereği gibiyararlanılması mümkün değildir. Bu kapsamda devletin hak ve özgürlükleri korumaödevinin yanında kamu düzenini ve kamu güvenliğini sağlama görevi debulunmaktadır.
16. 2918 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki idari paracezası gerektiren eylemin faili, uyuşturucu veya uyarıcı madde veya alkol almışolan sürücülerdir. Bu eylemler karşılığında, idari yaptırım olarak idari paracezası ve sürücü belgesinin geri alınması işlemleri uygulanmakla birlikte, gerialma süresinin sonunda kişinin sürücü belgesinin iadesini sağlayabilmesi içinitiraz konusu kural uyarınca anılan Kanun gereği verilen idari para cezalarınıntamamını da ödemesi gerekmektedir.
17. Trafik güvenliğinin sağlanması için Kanun’da bazızorunluluklar ve yasaklar belirlenmiştir. Aralarında alkol, uyuşturucu veyauyarıcı maddelerin etkisi altında araç kullanma yasağı da öngören budüzenlenmelerin amacı trafik düzeninin ve güveliğinin temin edilmesidir. Trafikdüzeni ve güvenliğinin temininin genel olarak kamu güvenliğinin ve kamudüzeninin sağlanmasındaki etkisi yadsınamaz. Bu çerçevede kuralın anayasalaçıdan meşru bir sınırlama amacına sahip olduğu anlaşılmaktadır.
18. Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca özel hayata saygıgösterilmesi hakkına getirilen sınırlamaların demokratik toplum düzeniningereklerine uygun olması bir başka ifadeyle demokratik toplumda zorunlu birtoplumsal ihtiyacı karşılaması gerekir.
19. Buna göre kuralla ulaşılmak istenen trafik düzenininve güvenliğinin sağlanması yönündeki meşru amaç ve kuralın öngördüğüsınırlamanın aynı amaç doğrultusunda 2918 sayılı Kanun hükümleri uyarıncaverilmiş idari para cezalarının tamamının tahsil edilme anına kadar geçerliolduğu gözetildiğinde, itiraz konusu kuralın demokratik toplumda zorunlu birtoplumsal ihtiyacı karşılamadığı söylenemez.
20. 24.Anayasa’nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi elverişlilik,gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkedenoluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenenamacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenenamaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı amacadaha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasını, orantılılıkise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul birdengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; AYM, E.2016/13, K.2016/127,22/6/2016). Bu itibarla kuralla özel hayata saygı gösterilmesini istemehakkına getirilen sınırlamanın kamu güvenliğinin ve kamu düzeninin sağlanmasıamacına dönük olması ve demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırılıkteşkil etmemesi yeterli olmayıp ayrıca ölçülü olması gerekir.
21. 2918 sayılı Kanun’da düzenlenen idari paracezalarının trafik düzeni ve güvenliğini sağlama amacını taşıdığı, alkol,uyuşturucu veya uyarıcı madde etkisi altında araç kullanma eyleminin ise trafikdüzeni ve güvenliğini tehlikeye düşürdüğü gözetildiğinde anılan eylemlerigerçekleştirmeleri nedeniyle sürücü belgesi geri alınmış olan kişilerin bubelgelerin iadesi için Kanun hükümleri uyarınca verilmiş olan idari paracezalarının tamamını ödemek zorunda bırakılmalarının trafik kurallarına riayetiartırmak suretiyle trafik düzeni ve güvenliğinin sağlanmasına katkıdabulunmayacağı ileri sürülemez. Bu itibarla kuralın trafik düzeni vegüvenliğinin sağlanmasına yönelik amaçlar bakımından elverişli ve gerekliolmadığı söylenemez.
22. Öte yandan kural alkol, uyuşturucu veya uyarıcı maddeetkisi altında araç kullanılması nedeniyle sürücü belgeleri geri alınmış olankişilerin bu belgelerinin iadesi imkânını tamamen ortadan kaldırmamakta ya daaşırı oranda zorlaştırmamakta olup kuralla aynı amaca hizmet eden idari paracezalarının tamamının ödenmesi koşulu öngörülmektedir. Bu itibarla sınırlamayakonu eylemin ağırlığı ve kuralın öngördüğü sınırlamanın geçici nitelikte olduğugözönünde bulundurulduğunda kuralla ulaşılmak istenen amaca ilişkin kamu yararıile özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik kişisel yarararasında bulunması gereken makul dengenin gözetildiği ve kuralın orantısız birsınırlamaya neden olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
23. Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa’nın 13. ve 20.maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
M. Emin KUZ bu görüşe farklı gerekçeyle katılmıştır.
Kuralın Anayasa’nın 23. maddesine de aykırı olduğu ilerisürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususlar Anayasa’nın 13. ve 20.maddeleri kapsamında ele alınmış olduğundan Anayasa’nın 23. maddesi yönündenayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa’nın 10. ve 35. maddeleriyle ilgisigörülmemiştir.
IV. HÜKÜM
13/10/1983 tarihli ve2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 24/5/2013 tarihli ve 6487 sayılıKanun’un 19. maddesiyle değiştirilen 48. maddesinin on üçüncü fıkrasında yeralan “…ilgili kişi hakkında trafik kurallarına aykırılık dolayısıyla buKanun hükümlerine göre verilmiş olan idari para cezalarının tamamının tahsiledilmiş olması;…” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE 12/11/2020tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Burhan ÜSTÜN
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Celal Mümtaz AKINCI
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
FARKLI GEREKÇE
2918 sayılı Kanunun değişik 48. maddesinin onüçüncüfıkrasında yer alan “…ilgili kişi hakkında trafik kurallarına aykırılıkdolayısıyla bu Kanun hükümlerine göre verilmiş olan idari para cezalarınıntamamının tahsil edilmiş olması…” ibaresinin Anayasaya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine karar verilmiştir.
Red kararının gerekçesinde; kişilerin hayatlarınıkolaylaştırması bakımından özel hayatlarının bir parçası hâline gelen araçkullanma imkânının yeniden elde edilmesinin zorlaştırılmasının özel hayatasaygı gösterilmesini isteme hakkını sınırladığı, ancak itiraz konusu kuralıntrafik düzeninin ve güvenliğinin ve buna bağlı olarak kamu düzeninin vegüvenliğinin sağlanması maksadıyla getirilmiş olması sebebiyle meşru biramacının bulunduğu, demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırılıkoluşturmadığı ve ölçülü olduğu, dolayısıyla Anayasanın 13. ve 20. maddelerineaykırı bulunmadığı belirtilmiştir.
İncelenen kuralda, bu madde hükümlerine göre geri alınansürücü belgesinin iade edilebilmesi için ilgili kişi hakkında trafikkurallarına aykırılıktan dolayı verilen idarî para cezalarının tamamının tahsiledilmiş olması gerektiği hükme bağlanmıştır.
Mezkûr şartın da, niteliği itibariyle bazı suçlaraçısından caydırıcılığı artırmak suretiyle trafik düzenini ve güvenliğinisağlamak amacıyla öngörüldüğü açıktır.
Bu yönüyle -gerekçede belirtildiği üzere- söz konusumüeyyideyi öngören kuralla Anayasanın 20. maddesinde teminat altına alınan özelhayata saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirildiği gibi, 23.maddesinde düzenlenen seyahat hürriyetine ve yolcu veya eşya taşımacılığı yapansürücüler bakımından 48. maddesinde düzenlenen çalışma hürriyetine de sınırlamagetirilmektedir. Ancak -aynı Kanunun değişik 41. maddesinin dördüncü fıkrasınınbirinci cümlesi konusundaki red kararına ilişkin farklı gerekçemde de ifadeedildiği üzere- bu haklardan biri ile ilişki kurulmadan veya her biribakımından ayrı ayrı inceleme yapılmadan, kuralın hukuk devleti ilkesi yönündenincelenmesi ve ölçülülük incelemesinin Anayasanın 2. maddesine göreyapılmasının, incelenen kural bakımından daha elverişli olduğu anlaşılmaktadır(bkz. 12/11/2020 tarihli ve E.2020/62, K.2020/69 sayılı karara ilişkin farklıgerekçem).
Bu kuralın Anayasaya aykırı olmadığı yönündeki karara daaynı düşüncelerle farklı gerekçeyle katılıyorum.
Üye
M. Emin KUZ