Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2020/89, K.2023/85 Sayılı Karar - 04/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2020/89

Karar Sayısı : 2023/85

Karar Tarihi : 4/5/2023

R.G.Tarih-Sayı :27/7/2023-32261

İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 134milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 17/9/2020 tarihli ve (67) numaralı Bazı CumhurbaşkanlığıKararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. 9. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı ResmîGazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum veKuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 172. maddesinin (3) numaralıfıkrasının,

B. 13. maddesiyle (4) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5) numaralıfıkrasının,

C. 15. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdasedilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2)numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I)Sayılı Cetvel'in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne eklenmesinin,

Anayasa’nın başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 35.,104., 128. ve 161. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİKURALLARI VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ İLE KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALI

A. İptali İstenen CumhurbaşkanlığıKararnamesi Kuralları

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) iptali talepedilen kuralların da yer aldığı;

1. 9. maddesiyle(4) numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 172. maddesi şöyledir:

 “MADDE 172- (Başlığı ile BirlikteDeğişik:RG-18/9/2020-31248-C.K-67/9 md.)

 (1) Kamu idareleri Harita Genel Müdürlüğünden talepedecekleri mal ve hizmet sunum bedellerinin ödemesini aşağıda belirtildiğişekilde gerçekleştirir:

a) Genel bütçe kapsamındaki kamu idarelerince talepedilen mal ve hizmet sunum bedelleri, Harita Genel Müdürlüğünce kullanılmaküzere, Milli Savunma Bakanlığı bütçesinin ilgili tertiplerine aktarılır.

b) Özel bütçeli kamu idareleri ile diğer kamuidarelerince talep edilen mal ve hizmet sunum bedelleri, Harita Genel Müdürlüğününmuhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe biriminin ilgili hesabına yatırılır.

 (2) Yerli ve yabancı gerçek ve tüzel kişilerin talepedecekleri mal ve hizmet sunum bedelleri Harita Genel Müdürlüğünün muhasebehizmetlerini yürüten muhasebe biriminin ilgili hesabına yatırılır.

 (3) Birinci fıkranın (b) bendi ve ikinci fıkra hükümlerikapsamında elde edilecek kaynak, bir yandan genel bütçenin (B) işaretlicetveline gelir, diğer yandan Milli Savunma Bakanlığı bütçesinde açılacak özeltertibe Cumhurbaşkanınca ödenek kaydolunur. Yılı içinde harcanmayan miktarlarertesi yıla devredilir.”

2. 13. maddesiyle(4) numaralı CBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5)numaralı fıkrası şöyledir:

 “(5) Uhdesinde kamu görevi bulunmayan Meclis üyelerine,ayda dörtten fazla olmamak üzere her toplantı günü için (5000) göstergerakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda huzurhakkı 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 29 uncu maddesine göre ödenir.”

3. 15. maddesi şöyledir:

 “MADDE 15- Eklilistede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin Meteoroloji GenelMüdürlüğü bölümüne eklenmiştir.

LİSTE

KURUMU: METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

TEŞKİLATI: MERKEZ

 ”

B. İlgili Görülen Kanun Hükümleri ileKanun Hükmünde Kararname Kuralı

1. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun;

a. 3. maddesinin(j) bendi şöyledir:

 “Tanımlar

Madde 3- Münhasıran bu Kanunun uygulanmasında;

…

j) Özel gelir: Genel bütçe kapsamındaki idarelerin kamugörevi ve hizmeti dışında ilgili kanunlarında veya Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde belirtilen faaliyetlerinden ve fiyatlandırılabilir niteliktekimal ve hizmet teslimlerinden sağlanan ve genel bütçede gösterilen gelirleri

…

ifade eder.”

b. 39. maddesişöyledir:

 “Özel gelirler

Madde 39- Özel gelirler karşılığında idarelere tahsisedilen özel ödenek miktarları, ilgili idarelerin bütçelerinde gösterilir. Malîyıl içinde kullanılabilecek özel ödenek miktarı, tahsil edilen özel gelirtutarını geçemez. Tahsil edilen özel gelirlerin ödenek tutarını aşması halinde,ödenek eklenemez.

Özel gelirlere ilişkin olarak ilgili kanunlarında veyaCumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen fiyatlandırılabilir mal vehizmetlerin tarifeleri ile uygulamaya yönelik usul ve esaslar, Hazine ve MaliyeBakanlığının görüşü alınarak ilgili kamu idarelerince belirlenir.

Özel gelirlerin ödenek kaydına, gelecek yıla devrine,iptaline ilişkin yetki ve işlemler merkezî yönetim bütçe kanununda gösterilir.”

2. 27/6/1989tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 29. maddesi şöyledir:

 “Huzur hakkı

Ek Madde 29- (Ek:2/7/2018- KHK-703/178 md.)

Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarınınteşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi vegösterge rakamı belirlenmesi kaydıyla, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiyekurulu, danışma kurulu üyelikleri ve komisyon, heyet, komite ile benzeriorganlarda görev alanlara, ayda dörtten fazla olmamak üzere her bir toplantıiçin (1000) ila (3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımısonucunda bulunacak miktarda, damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbitutulmaksızın huzur hakkı ödenir. Gösterge rakamları Cumhurbaşkanınca üç katınakadar artırılabilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, HicabiDURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, RecaiAKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve BasriBAĞCI’nın katılımlarıyla 10/12/2020 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasınaOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportörİsmail Emrah PERDECİOĞLU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, davakonusu CBK kuralları, ilgiligörülen kanun hükümleri ile kanun hükmünde kararname (KHK) kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. CumhurbaşkanlığıKararnamelerinin Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi

3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konubakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamdadüzenlemenin yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nınBirinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerikyönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13).

B. CBK’nın 9. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın Başlığı ileBirlikte Değiştirilen 172. Maddesinin (3) Numaralı Fıkrasının İncelenmesi

1. Genel Açıklama

4. Harita Genel Müdürlüğünün (Genel Müdürlük) kuruluşu,teşkilatı, görev ve yetkileri ile sorumluluklarına ilişkin usul ve esaslar (4)numaralı CBK’nın On Dördüncü Bölümü’nde düzenlenmiştir. Anılan CBK’nın 169.maddesine göre Genel Müdürlük Millî Savunma Bakanlığının bağlı kuruluşu olupGenel Müdürlüğün giderleri Millî Savunma Bakanlığı bütçesindenkarşılanmaktadır.

5. 5018 sayılı Kanun’un 2. maddesinde anılan Kanun’unmerkezî yönetim kapsamındaki kamu idareleri ve sosyal güvenlik kurumları ilemahallî idarelerden oluşan genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin maliyönetim ve kontrolünü kapsadığı ifade edilmiştir. Millî Savunma BakanlığıKanun’a ekli (I) Sayılı Cetvel’de genel bütçe kapsamındaki kamu idareleriarasında yer almaktadır.

6. Kanun’un 3. maddesinin (j) bendinde özel gelir genelbütçe kapsamındaki idarelerin kamu görevi ve hizmeti dışında ilgilikanunlarında veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde belirtilen faaliyetlerindenve fiyatlandırılabilir nitelikteki mal ve hizmet teslimlerinden sağlanan vegenel bütçede gösterilen gelirler olarak tanımlanmıştır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi

7. Dava dilekçesinde özetle; kuralın devletin özelgelirlerinin bütçelenmesi işlemlerine ilişkin olduğundan kanunla düzenlenmesigerektiği, devletin özel gelirlerinin 5018 sayılı Kanun’un 39. maddesindeaçıkça düzenlendiğinden aynı konuda CBK çıkarılamayacağı, kuralda öngörülendüzenlemeyle yasama yetkisinin devrine veyürütme yetkisinin sınırlarının aşılmasına neden olunduğu belirtilerekkuralın Anayasa’nın 7., 8., 104. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

8. Dava dilekçesinde kuralın konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’nın 7., 8. ve 161. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüşise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılanfıkra kapsamında yapılacaktır.

9. CBK’nın 172. maddesinde kamu idarelerinin GenelMüdürlükten talep edecekleri mal ve hizmet sunum bedellerinin ödemesine ilişkinusul ve esaslar düzenlenmiştir. Bu kapsamda anılan maddenin (1) numaralıfıkrasının (b) bendinde özel bütçeli kamu idareleri ile diğer kamu idarelerincetalep edilen mal ve hizmet sunum bedellerinin (2) numaralı fıkrasında da yerlive yabancı gerçek ve tüzel kişilerin talep edecekleri mal ve hizmet sunumbedellerinin Genel Müdürlüğün muhasebe hizmetlerini yürüten muhasebe birimininilgili hesabına yatırılacağı belirtilmiştir.

10. Söz konusu maddenin dava konusu (3) numaralıfıkrasında ise (1) numaralı fıkranın (b) bendi ile (2) numaralı fıkra hükümlerikapsamında elde edilecek kaynağın bir yandan genel bütçenin (B) işaretlicetveline gelir, diğer yandan Millî Savunma Bakanlığı bütçesinde açılacak özeltertibe Cumhurbaşkanınca ödenek kaydolunacağı, yılı içinde harcanmayanmiktarların ertesi yıla devredileceği hüküm altına alınmıştır.

11. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının dördüncü cümlesinde “Kanunda açıkça düzenlenen konulardaCumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz.” denilmiştir. Buna göre CBK’larınanılan Anayasa hükmü yönünden yapılacak denetiminde öncelikle karşılaştırmayaesas olabilecek, daha önce kabul edilmiş bir kanun hükmünün bulunupbulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise -böyle bir kanun hükmüvarsa- incelenen CBK kuralının kanunun açıkça düzenlediği konuya ilişkin olupolmadığı belirlenmelidir. Bu değerlendirme yapılırken önce ilgili kanunun CBKile düzenlenen alanda hüküm ifade edip etmediğinin belirlenmesi, ardından dakanundaki düzenlemenin açık olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamda CBK kuralı olmasaydı, karşılaştırmayaesas alınan kanun hükmünün CBK ile düzenleme yapılan konuya uygulanacak olup olmaması,CBK kuralının kanun ile düzenlenen konuda çıkarılıp çıkarılmadığına dair birgösterge olacaktır (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, § 17).

12. Kuralla bütçeleme yöntemine ve yılı içindeharcanmayan miktarının ertesi yıla devrine ilişkin düzenleme öngörülen gelirin,5018 sayılı Kanun’un 3. maddesinin (j) bendinde tanımı yapılan özel gelirniteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.

13. 5018 sayılı Kanun’un özel gelirlere ilişkin 39.maddesinin üçüncü fıkrasında özel gelirlerin ödenek kaydına, gelecek yıladevrine, iptaline ilişkin yetki ve işlemlerin merkezî yönetim bütçe kanunundagösterileceği belirtilmiştir.

14. 5018 sayılı Kanun’un 39.maddesinin dava konusu CBK kuralının düzenlediği, Genel Müdürlüğün özel gelirniteliğindeki kaynağının bütçelenme yöntemi ve gelecek yıla devrine ilişkinkonuda hüküm ifade ettiği açıktır. Bu itibarla kanunun açıkça düzenlediği birkonuda düzenleme yapan CBK kuralının Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının dördüncü cümlesine aykırı düzenleme getirdiği anlaşılmıştır.

15. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncücümlesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural,Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırıgörülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konu bakımından yetki yönünden aynıfıkranın birinci, ikinci ve üçüncü cümleleri yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.

Kural, konubakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınındördüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönündenincelenmemiştir.

C. CBK’nın 13. Maddesiyle (4)Numaralı CBK’nın Başlığı ile Birlikte Değiştirilen 700. Maddesinin (5) NumaralıFıkrasının İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

16. Dava dilekçesinde özetle; Vakıflar Genel Müdürlüğününmeclis üyelerinden uhdesinde kamu görevi bulunmayanlara huzur hakkı ödenmesiniöngören kuralın mülkiyet hakkına ilişkin olduğundan münhasıran kanunladüzenlenmesi gerektiği, huzur hakkının 375sayılı KHK’nın ek 29. maddesinde düzenlendiği, anılan KHK hükmünün iptalitalebiyle Anayasa Mahkemesinde dava açıldığı, söz konusu maddenin iptalidurumunda kuralın da hukuki dayanaktan yoksun kalacağı belirtilerek kuralınAnayasa’nın 8., 35., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

17. Dava dilekçesinde kuralın konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’nın 8., 35. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ilerisürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılanfıkra kapsamında yapılacaktır.

18. Kural Vakıflar Genel Müdürlüğünde uhdesinde kamugörevi bulunmayan meclis üyelerine 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesine göreayda dörtten fazla olmamak üzere her toplantı günü için (5000) göstergerakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda huzurhakkı ödenmesini düzenlemektedir.

19. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yeralan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümü’nde yer alansiyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği belirtilmiştir.

20. Anayasa Mahkemesi kamu kurum vekuruluşlarında 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesi kapsamında huzur hakkıödenmesine ilişkin düzenlemelerin CBK’larlayapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığıhususunu daha önce değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu ödemelerin ekonomik değer ifade ettiğinden Anayasa’nın İkinciKısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan 35.maddesinde güvenceye bağlanan mülkiyet hakkıyla ilgili olduğuna dolayısıylabuna yönelik düzenlemelerin Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK ile düzenlenemeyecek yasak alandakaldığına hükmetmiştir (AYM, E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, §§161-166).

21. Vakıflar Genel Müdürlüğünün uhdesinde kamu görevibulunmayan meclis üyelerine yapılacak huzur hakkı ödemelerine ilişkin düzenlemeöngören dava konusu kural yönünden, belirtilen karardan ayrılmayı gerektirenbir durum bulunmamaktadır.

22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. İptaligerekir.

Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konubakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırı görülerek iptaledildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.

Ç. CBK’nın 15 Maddesiyle Ekli Liste’de Yer AlanKadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel'inMeteoroloji Genel Müdürlüğü Bölümüne Eklenmesinin İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

23. Dava dilekçesinde özetle; kadro ihdasının münhasırankanunla düzenlenmesi gereken bir konu olduğu belirtilerek kuralın Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi

24. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve 128. maddelerine deaykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetkikuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden buhusustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

25. Kural, Meteoroloji Genel Müdürlüğüne ilişkin olarakbir kısım kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) SayılıCetvel’in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne eklenmesini öngörmektedir.

26. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların ve bağlıkuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığımerkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlarınkadrolarının ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasınınkonu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu dahaönceki bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu kurum vekuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgili düzenlemelerin idareninteşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu,Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisininbulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasının “Bakanlıklarınkurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez vetaşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir” ileAnayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunlaveya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriyle bağlantılıolarak Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesineaykırı bir yönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8, K.2021/25,31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23; E.2021/91,K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 27, 28; E.2022/37,K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9, 10).

27. (4) numaralıCBK’nın 261. maddesi uyarınca Çevre, Şehircilik ve İklim DeğişikliğiBakanlığına bağlı bir kuruluş olan Meteoroloji Genel Müdürlüğüne kadro ihdas edilmesini öngören dolayısıyla anılan Kurumunteşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getiren dava konusu kural yönünden,belirtilen kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

28. Bu itibarla kural Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenlemeiçermemektedir.

29. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınındördüncü cümlesinde “Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığıkararnamesi çıkarılamaz.” denilmiştir. Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden denetimi yapılırkenCBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade eden, bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce kabul edilmişbir kanun hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.

30. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkçadüzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

31. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi

32. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardankaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olandevlettir.

33. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilikilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke, yasaldüzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya vekuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnelolmasını gerektirmektedir.

34. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işleminiteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır.

35. Kuralla Meteoroloji Genel Müdürlüğünün merkezteşkilatında yer alan kadrolar ihdas edilmiştir. İhdas edilen kadro ve sayılarıaçık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kuralda belirlilik veöngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır.

36. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

37. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte; 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kuraltekrarlanarak Mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığıgünden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemeküzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

38. (67) numaralı CBK’nın 13. maddesiyle (4) numaralıCBK’nın başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5) numaralıfıkrasının iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlaledecek nitelikte görüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğundoldurulabilmesi amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gereklidüzenlemelerin yapılması için Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu fıkrayailişkin iptal hükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarakdokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

39. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarınuygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceğibelirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

17/9/2020 tarihli ve(67) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik YapılmasıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. 9. maddesiyle 15/7/2018tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı BakanlıklaraBağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve KuruluşlarınTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 172. maddesinin (3)numaralı fıkrasına yönelik yürürlüğündurdurulması talebinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,

B. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin başlığı ile birlikte değiştirilen 700. maddesinin (5)numaralı fıkrasına yönelikiptal hükmünün yürürlüğe girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu fıkraya ilişkinyürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,

C. 15. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdasedilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2)numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin eki (I)Sayılı Cetvel'in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüne eklenmesine yönelik iptaltalebi 4/5/2023 tarihli ve E.2020/89, K.2023/85 sayılı kararla reddedildiğindenbu eklemeye ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,

4/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI. HÜKÜM

17/9/2020 tarihli ve (67) numaralı Bazı CumhurbaşkanlığıKararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin;

A. 9. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı ResmîGazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum veKuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin başlığı ile birliktedeğiştirilen 172. maddesinin (3) numaralı fıkrasının konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,

B. 13. maddesiyle (4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ninbaşlığı ile birlikte değiştirilen 700.maddesinin (5) numaralı fıkrasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptalhükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,

C. 15. maddesiyleekli Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi'nin eki (I) Sayılı Cetvel'in Meteoroloji Genel Müdürlüğü bölümüneeklenmesinin;

1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. EminKUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2. İçeriği itibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptaltalebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

4/5/2023 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğu(67) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 15. maddesiyle ekli listedeyer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelinilgili bölümüne eklenmesini konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıbulmamıştır.

2. AnayasaMahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına ilişkin muhalefet şerhindeaçıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında kadro ihdasına ve iptalineyönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, başta mülkiyet hakkı olmak üzere temelhak ve hürriyetlere ilişkin olması ve münhasıran kanunla düzenlenmesi gerekenbir konu olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez. Dolayısıyla bu yönde düzenlemeyapan CBK hükümleri Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci,ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık teşkil eder (bkz. AYM, E.2018/119,K.2020/25, 11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi, §§ 14-36).

3. Aynı gerekçelerledava konusu CBK kuralının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolduğunu düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararına katılmıyorum.

     

Başkan

Zühtü ARSLAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

Dava konusu kuralın, Anayasa’nın 104.maddesinin onyedinci fıkrasına aykırı olduğu düşüncesiyle karara katılmıyorum.

 

Üye

Engin YILDIRIM

KARŞIOY GEREKÇESİ

 (67) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 15.maddesinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine kararverilmiştir.

Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve kuruluşlarınınkadrolarının ihdası ve iptali konusundaki düzenlemelerin idarenin teşkilâtyapısına ve dolayısıyla yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK iledüzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın106. ve 123. maddelerinin son fıkraları ile bağlantılı olarak 104. maddeninonyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü olmadığı gibi daha öncekanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konu yönünden Anayasanın104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir.

CBK’nın 15. maddesinde, ekli listedeki kadroların ihdasedilerek (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nın eki (I) sayılıCetvelin ilgili bölümüne eklendiği hükme bağlanmıştır.

Çoğunluğun red gerekçesinde atıf yapılan 11/6/2020tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı; 31/3/2021 tarihli ve E.2020/8,K.2021/25 sayılı; 16/12/2021 tarihli ve E.2021/50, K.2021/89 sayılı; 30/12/2021tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı kararlara ilişkin olanlar da dâhilolmak üzere daha önceki karşıoy gerekçelerimde ayrıntılı olarak açıklanansebeplerle (geniş açıklama için ayrıca bkz. 12/6/2020 tarihli ve E.2019/105,K.2020/30 sayılı; 30/12/2020 tarihli ve E.2019/71, K.2020/82 sayılı kararlarailişkin karşıoy gerekçelerim) bütçe hakkı ile ilgili bulunan kadro iptali veihdasının yürütme yetkisine ilişkin konulardan olmamasından dolayı Anayasanın104. maddenin onyedinci fıkrasının birinci cümlesine; 123. ve 128. maddeleriuyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konular arasında yer almasından dolayı daüçüncü cümlesine göre CBK ile düzenlenmesi mümkün değildir.

Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralın konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasınınbirinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiğidüşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım.

 

Üye

M. Emin KUZ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. 17/09/2020 tarih ve (67) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesinin 15. maddesinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olduğu için iptali gerektiği kanaatindeyim.

2. Bu konudaki Anayasa’ya aykırılık gerekçelerim dahaönce Mahkememizin vermiş olduğu E.: 2018/119, K.: 2020/25 sayılı karardakikarşıoyumun ilk yirmi paragrafındaki gerekçelerle aynı niteliktedir. Bugerekçelerle (67) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin dava konusu 15.maddesinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırı olduğu için iptaligerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararınakatılmamaktayım.

 

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

KARŞI OY GEREKÇESİ

1. Mahkememizçoğunluğunun 17.09.2020 tarihli ve (67)numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin; 15. maddesiyle ilgili, gerçekleştirilenAnayasa'ya uygunluk denetiminde ulaştığı kanaate katılmamaktayım.

2. Kural ÇevreŞehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı bir kuruluş olarak ihdasedilmiş olan Meteoroloji Genel bünyesinde İklim ve Zirai Meteoroloji DairesiBaşkanı ile Şube Müdürü kadrolarının ihdasını düzenlemektedir.

3. Mahkememizçoğunluğu kadro ihdası ve iptaline ilişkindüzenleme ile ilgili söz konusu kuralınAnayasa’nın 123. maddesi ve 106. maddesinin on birinci fıkrası uyarıncateşkilat yapısı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir.

4. Kural ile düzenlemeyapılan kadrolarda görev alacak kişilerin Anayasa’nın 128. maddesindebelirtilen memur veya diğer kamu görevlisi niteliğini haiz oldukları dikkatealındığında kadrolarına ilişkin düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiğiaçıktır.

5. Açıklanan nedenlekural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırıdır.

6. Bu nedenle aksiyöndeki çoğunluk kararına katılmamaktayım.

Üye

 Kenan YAŞAR

Full & Egal Universal Law Academy