Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2021/124, K.2021/88 Sayılı Karar - 16/12/2021

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2021/124

Karar Sayısı : 2021/88

Karar Tarihi : 16/12/2021

R.G. Tarih – Sayı : TebliğEdildi

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 1. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: A.14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı DevletMemurları Kanunu’nun 15/5/1975 tarihli ve 1897 sayılı Kanun’un 1. maddesiyledeğiştirilen 86. maddesinin dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarının,

B. 6/1/1982tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 24., 31., 38., 39.,40., 41. ve 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun’un 20. maddesiyledeğiştirilen 46. maddelerinin,

C. 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrasında yer alan “…uygulanacak…”ibaresinin,

Anayasa’nın 2., 6., 10., 11., 18., 36., 41., 55., 125. ve142. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesitalebidir.

OLAY: Mal müdürüvekili olarak görev yapan davacının,tarafına vekâlet aylığı ödenmesine ilişkin başvurusunun reddine dair işleminiptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ

İtiraz konusu kuralların da yer aldığı;

1. 657 sayılıKanun'un 86. maddesi şöyledir:

 “Vekalet görevi ve aylık verilmesinin şartları:

Madde 86- (Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Değiştirilerekkabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.)

Memurların kanuni izin, geçici görev, disiplin cezasıuygulaması veya görevden uzaklaştırma nedenleriyle işlerinden geçici olarakayrılmaları halinde yerlerine kurum içinden veya diğer kurumlardan veya açıktanvekil atanabilir.

Bir görevin memurlar eliyle vekaleten yürütülmesi halindeaylıksız vekalet asıldır.

Ancak, ilkokul öğretmenliği (Yaz tatili hariç), tabiplik,diş tabipliği, eczacılık, köy ve beldelerdeki ebelik ve hemşirelik, mühendis vemimarlık, veterinerlik, vaizlik, Kur’an kursu öğreticiliği, imam-hatiplik vemüezzin-kayyımlığa ait boş kadrolara Maliye Bakanlığının izni (mahallîidarelerde izin şartı aranmaz) ile, açıktan vekil atanabilir.

Aynı kurumdan (…) ayrılmalar dolayısiyle atanan vekilmemurlara vekalet görevinin 3 aydan fazla devam eden süresi için, kurumdışından veya açıktan atananlarla kurum içinden ilkokul öğretmenliğine atananöğretmenler ile veznedarlık görevine atananlara göreve başladıkları tarihtenitibaren vekalet aylığı ödenir.

Bu Kanuna tabi kurumlarda çalışan veteriner hekim veyahayvan sağlık memurları, veteriner hekim veya hayvan sağlık memuru bulunmayanbelediyelerin veterinerlik veya hayvan sağlık memurluğu hizmetlerini ifa etmeküzere bu hizmetlerle ilgili kadrolara vekalet aylığı verilmek suretiyleatanabilirler.

Yukarıda sayılan haller dışında, boş kadrolara aitgörevler lüzum görüldüğü takdirde memurlara ücretsiz olarak vekaletengördürülebilir.

Bu Kanuna tabi kurumlarda, mali, nakdi ve aynisorumluluğu bulunan saymanlık kadrolarının boşalması halinde bu kadrolara işebaşladıkları tarihten itibaren vekalet aylığı verilmek suretiyle memurlararasından atama yapılabilir.

 (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/8 md.) Açıktan vekil olarakatananlara, bir yılda yirmi günü geçmemek üzere çalıştıkları her ay için ikigün yıllık izin verilir. Bu iznin kullanımında, bir sonraki yıla devredilmehâli dışında Devlet memurları için öngörülen hükümler uygulanır.”

2. 2577 sayılıKanun’un;

a. 24. maddesişöyledir:

 “Kararlarda bulunacak hususlar:

Madde 24- Kararlarda:

a) Tarafların ve varsa vekillerinin veya temsilcilerininad ve soyadları yahut unvanları ve adresleri,

b) Davacının ileri sürdüğü olayların ve dayandığı hukukisebeplerin özeti istem sonucu ile davalının savunmasının özeti,

c) (Değişik:10/6/1994-4001/11 md.) Danıştaydagörülen davalarda tetkik hakimi ve savcının ad ve soyadları ile düşünceleri,

d) Duruşmalı davalarda duruşma yapılıp yapılmadığı,yapılmış ise hazır bulunan taraflar ve vekil veya temsilcilerinin ad vesoyadları,

e) Kararın dayandığı hukuki sebepler ile gerekçesi vehüküm: tazminat davalarında hükmedilen tazminatın miktarı,

f) Yargılama giderleri ve hangi tarafa yükletildiği,

g) Kararın tarihi ve oybirliği ile mi, oyçokluğu ile miverildiği,

h) Kararı veren mahkeme başkan ve üyelerinin veyahakiminin ad ve soyadları ve imzaları ve varsa karşı oyları,

ı) Kararı veren dairenin veya mahkemenin adı ve dosyanınesas ve karar numarası,

Belirtilir. (Ekcümle:8/7/2021-7331/4 md.) Kararlar,verildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yazılır ve imzalanır.”

b. 31. maddesişöyledir:

 “Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi UsulKanununun uygulanacağı haller:

Madde 31- 1.Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti vereddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, taraflarınvekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul,teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılamagiderleri, adli yardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemeninsukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler,elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasındaHukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. (Ek cümle: 5/4/1990-3622/11 md.;Değişik:10/6/1994-4001/14 md.) Ancak, davanın ihbarı (…) Danıştay, mahkemeveya hakim tarafından re'sen yapılır. (Ek cümle: 3/11/2016-6754/22 md.) Bilirkişiler,bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir vebilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılıHukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.

2. Bu Kanun ve yukarıdaki fıkra uyarınca Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanununa atıfta bulunulan haller saklı kalmak üzere, vergiuyuşmazlıklarının çözümünde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.”

c. 38. maddesişöyledir:

 “Bağlantılı davalar:

Madde 38- 1.(Ek: 10/6/1994-4001/18 md.) Aynı maddi veya hukuki sebepten doğan ya da birihakkında verilecek hüküm, diğerini etkileyecek nitelikte olan davalarbağlantılı davalardır.

2. İdare mahkemesi, vergi mahkemesi veya Danıştaya veyabirden fazla idare veya vergi mahkemelerine açılmış bulunan davalardabağlantının varlığına taraflardan birinin isteği üzerine veya doğrudan doğruyamahkemece karar verilir.

3. Bağlantılı davalardan birinin Danıştayda bulunmasıhalinde dava dosyası Danıştaya gönderilir.

4. Bağlantılı davalar, değişik bölge idare mahkemesininyargı çevrelerindeki mahkemelerde bulunduğu takdirde dosyalar Danıştayagönderilir.

5. Bağlantılı davalar aynı bölge idare mahkemesinin yargıçerçevesindeki mahkemelerde bulunduğu takdirde dosyalar o yer bölge idaremahkemesine gönderilir.”

ç. 39. maddesişöyledir:

 “Bağlantının Danıştayca incelenmesi:

Madde 39- 1.Danıştayın dava konusu uyuşmazlığı incelemeye yetkili dairesi, bağlantılı davadosyalarını öncelikle ve ivedilikle inceler ve karar verir.

2. Danıştay bağlantının bulunduğuna karar verdiğitakdirde:

a) (Değişik:5/4/1990-3622/14 md.) Davalardanbiri Danıştayda açılmış ve çözümlenmesi Danıştayın görevine dahil biruyuşmazlıkla ilgili ise, davaların tümü Danıştayda görülür ve durum ilgilimahkemelere ve taraflara bildirilir.

b) Davaların çözümlenmesi, ayrı bölge idare mahkemesininyargı çevresindeki idare veya vergi mahkemelerinin görevlerine girenuyuşmazlıklarla ilgili ise Danıştayın ilgili dairesi yetkili mahkemeyikararında belirtir ve dosyaları bu mahkemeye göndererek diğer mahkemeye veyamahkemelere durumu bildirir. Yetkili mahkeme de durumu ilgililere duyurur.

c) (Değişik:10/6/1994-4001/19 md.) Danıştaycaverilen karar bağlantı bulunmadığı yolunda ise, dosyalar İlgili mahkemeleregeri gönderilir.”

d. 40. maddesişöyledir:

 “Bağlantının Bölge İdare Mahkemesince incelenmesi:

Madde 40- 1.Bölge idare mahkemesi bağlantılı dava dosyalarını öncelikle ve ivedilikleinceler ve kararını verir. Bölge idare mahkemesince verilen karar, bağlantınınbulunduğu yolunda ise, yetkili mahkeme kararda belirtilmek suretiyle dosyalaryetkili mahkemeye gönderilir. Durum ayrıca diğer mahkemeye de duyurulur.Yetkili kılınan mahkeme durumu ilgililere bildirir.

2. Bölge idare mahkemesince verilen karar bağlantıolmadığı yolunda ise, dosyalar ilgili mahkemelere geri gönderilir.”

e. 41. maddesişöyledir:

 “Bağlantının mahkemelerce kabul edilmemesi:

Madde 41- Bağlantıiddiaları mahkemelerce kabul edilmediği takdirde, bu hususta verilen ara kararıtaraflara tebliğ edilir. Taraflar, tebliğ tarihini izleyen onbeş güniçerisinde, aynı yargı çevresindeki mahkemeler için o yer bölge idaremahkemesine, 38 inci maddenin 2 ve 3 ncü fıkrasındaki durumlarla ilgili davalariçin Danıştaya başvuruda bulunabilirler. Başvuru üzerine bölge idare mahkemesiveya Danıştay görevli dairesince durum, yukarıdaki maddelerde yazılı usulleregöre incelenerek karara bağlanır.”

f. 46. maddesişöyledir:

 “Temyiz:

Madde 46- (Değişik:18/6/2014-6545/20 md.)

Danıştay dava dairelerinin nihai kararları ile bölgeidare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkında verdikleri kararlar,başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda, kararın tebliğindenitibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir:

a) Düzenleyici işlemlere karşı açılan iptal davaları.

b) Konusu yüz bin Türk lirasını aşan vergi davaları, tamyargı davaları ve idari işlemler hakkında açılan davalar.

c) Belli bir meslekten, kamu görevinden veya öğrencilikstatüsünden çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı açılan iptal davaları.

d) Belli bir ticari faaliyetin icrasını süresiz veya otuzgün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılan iptal davaları.

e) Müşterek kararnameyle yapılan atama, naklen atama vegörevden alma işlemleri ile daire başkanı ve daha üst düzey kamu görevlilerininatama, naklen atama ve görevden alma işlemleri hakkında açılan iptal davaları.

f) İmar planları, parselasyon işlemlerinden kaynaklanandavalar.

g) Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu ve KültürVarlıklarını Koruma Yüksek Kurulunca itiraz üzerine verilen kararlar ile18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanununun uygulanmasından doğandavalar.

h) Maden, taşocakları, orman, jeotermal kaynaklar vedoğal mineralli sular ile ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin işlemlerekarşı açılan davalar.

ı) Ülke çapında uygulanan öğrenim ya da bir meslek veyasanatın icrası veyahut kamu hizmetine giriş amacıyla yapılan sınavlar hakkındaaçılan davalar.

i) Liman, kruvaziyer limanı, yat limanı, marina, iskele,rıhtım, akaryakıt ve sıvılaştırılmış petrol gazı boru hattı gibi kıyıtesislerine işletme izni verilmesine ilişkin mevzuatın uygulanmasından doğandavalar.

j) 8/6/1994 tarihli ve 3996 sayılı Bazı Yatırım veHizmetlerin Yap-İşlet-Devret Modeli Çerçevesinde Yaptırılması Hakkında Kanununuygulanmasından ve 16/7/1997 tarihli ve 4283 sayılı Yap-İşlet Modeli ileElektrik Enerjisi Üretim Tesislerinin Kurulması ve İşletilmesi ile EnerjiSatışının Düzenlenmesi Hakkında Kanunun uygulanmasından doğan davalar.

k) 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest BölgelerKanununun uygulanmasından doğan davalar.

l) 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve AraziKullanımı Kanununun uygulanmasından doğan davalar.

m) Düzenleyici ve denetleyici kurullar tarafından görevlioldukları piyasa veya sektörle ilgili olarak alınan kararlara karşı açılandavalar.”

3. 6216 sayılıKanun’un 40. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

 “(1) Bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu davada uygulanacakbir kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasaya aykırıgörürse veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddiolduğu kanısına varırsa;

a) İptali istenen kuralların Anayasanın hangi maddelerineaykırı olduklarını açıklayan gerekçeli başvuru kararının aslını,

b) Başvuru kararına ilişkin tutanağın onaylı örneğini,

c) Dava dilekçesi, iddianame veya davayı açan belgelerile dosyanın ilgili bölümlerinin onaylı örneklerini,

dizi listesine bağlayarak Anayasa Mahkemesine gönderir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLATtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu, itiraz konusu kanun hükümleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyleuygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleriiçin Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için itiraz yoluna başvuran mahkemenin o davaya bakmakla görevli ve yetkiliolması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacakolması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişikevrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. Bakılmakta olan davanın konusu, mal müdürü vekiliolarak görev yapan davacının, tarafına vekâlet aylığı ödenmesine ilişkinbaşvurusunun reddine dair işlemin iptaline yöneliktir.

4. 6/1/1982 tarihli ve 2576 sayılı Bölge İdareMahkemeleri, İdare Mahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve GörevleriHakkında Kanun’un 4. maddesinde idare ve vergi mahkemelerinde birer başkan ileyeteri kadar üyenin bulunacağı, mahkeme kurullarının başkan ile iki üyedenoluşacağı belirtilerek idare ve vergi mahkemelerinin kurul hâlinde çalışması öngörülmüş;7. maddesinde ise bu duruma istisna getirilerek (1) numaralı fıkrasındauyuşmazlık miktarı belirli bir meblağı aşmayan konusu belirli bir parayı içerenidari işlemlere karşı açılan iptal davaları ve tam yargı davalarının idaremahkemesi hâkimlerinden biri tarafından çözümleneceği hüküm altına alınmıştır.

5. Bakılmakta olan davada, iptali talep edilen idariişlemin konusunun ise belirli bir parasal meblağı içermemesi nedeniyle davanınanılan madde kapsamında sayılan dava türlerinden olmadığı ve bu itibarla sözkonusu uyuşmazlığı çözmekle görevli merciin mahkeme kurulu olduğu açıktır.Nitekim idari yargının konuya ilişkin içtihadı da bu yöndedir (benzer kararlariçin bkz. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi(BİM), 3. İdare Dava Dairesi (İDD), E.2020/919, K.2020/757, 9/12/2020; Erzurum BİM, 3. İDD, E.2018/674,K.2020/233, 9/6/2020).

6. Bu çerçevede itiraz konusu kuralların iptalleritalebiyle Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunma yetkisi de davayı nihai olarakkarara bağlama yetkisine sahip olan Mahkeme kuruluna aittir. Ancak somut itirazbaşvurusunda Mahkeme kuruluna ait olan başvuruda bulunma yetkisinin tek hâkimtarafından kullanıldığı anlaşılmıştır. Diğer bir ifadeyle, yetkisi bulunmadığıhâlde tek hâkim tarafından itiraz başvurusunda bulunulmuştur.

7. Açıklanan nedenle başvurunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

A. 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu’nun 15/5/1975 tarihli ve 1897 sayılı Kanun’un 1. maddesiyle değiştirilen86. maddesinin dördüncü, beşinci, altıncı ve yedinci fıkralarının,

B. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun 24., 31., 38., 39., 40., 41. ve 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılıKanun’un 20. maddesiyle değiştirilen 46. maddelerinin,

C. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddesinin (1) numaralıfıkrasında yer alan “...uygulanacak...” ibaresinin,

iptallerine kararverilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Mahkemenin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE 16/12/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.