ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2021/15
Karar Sayısı : 2022/63
Karar Tarihi : 1/6/2022
R.G. Tarih-Sayısı : Tebliğedildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onüçüncü Dairesi
İTİRAZIN KONUSU: 3/5/1985tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin Anayasa’nın 2. ve 169. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Ormanniteliği haiz mesire yerinin işletilmesi hakkının kiraya verilmesi ihalesinekonu parselde yer alan ve yapı kayıt belgesine konu olan yapıların ihalekapsamından çıkarılmasına yönelik başvurunun reddi ile söz konusu ihaleniniptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un geçici 16. maddesi şöyledir:
“Geçici Madde 16- (Ek: 11/5/2018-7143/16 md.)
Afet risklerine hazırlık kapsamında ruhsatsız veya ruhsatve eklerine aykırı yapıların kayıt altına alınması ve imar barışının sağlanmasıamacıyla, 31/12/2017 tarihinden önce yapılmış yapılar için Çevre ve ŞehircilikBakanlığı ve yetkilendireceği kurum ve kuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadarbaşvurulması, bu maddedeki şartların yerine getirilmesi ve 31/12/2018 tarihinekadar kayıt bedelinin ödenmesi halinde Yapı Kayıt Belgesi verilebilir.Başvuruya konu yapının ve arsasının mülkiyet durumu, yapı sınıf ve grubu vediğer hususlar Bakanlık tarafından hazırlanan Yapı Kayıt Sistemine yapısahibinin beyanına göre kaydedilir.
Yapının bulunduğu arsanın 29/7/1970 tarihli ve 1319sayılı Emlak Vergisi Kanununa göre belirlenen emlak vergi değeri ile yapınınÇevre ve Şehircilik Bakanlığınca belirlenen yaklaşık maliyet bedelinin toplamıüzerinden konutlarda yüzde üç, ticari kullanımlarda yüzde beş oranında alınacakkayıt bedeli başvuru sahibi tarafından genel bütçenin (B) işaretli cetvelinegelir kaydedilmek üzere merkez muhasebe birimi hesabına yatırılır. 6306 sayılıKanun kapsamında kullanılmak üzere kaydedilen gelirler karşılığı Bakanlıkbütçesine ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödenek, dönüşümprojeleri özel hesabına aktarılarak kullanılır. Kayıt bedeline ilişkin oranıiki katına kadar artırmaya, yarısına kadar azaltmaya, yapının niteliğine ve bölgeleregöre kademelendirmeye, ayrıca başvuru ve ödeme süresini bir yıla kadar uzatmayaBakanlar Kurulu yetkilidir.
Yapı Kayıt Belgesi yapının kullanım amacına yöneliktir.Yapı Kayıt Belgesi alan yapılara, talep halinde ilgili mevzuatta tanımlanan aitolduğu abone grubu dikkate alınarak geçici olarak su, elektrik ve doğalgazbağlanabilir.
Yapı Kayıt Belgesi verilen yapılarla ilgili bu Kanun (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 24/9/2020 tarihli veE.:2019/21; K.:2020/51 sayılı Kararı ile) (…) uyarınca alınmış yıkımkararları ile tahsil edilemeyen idari para cezaları iptal edilir.
Yapı ruhsatı alıp da yapı kullanma izin belgesi almamışveya yapı ruhsatı bulunmayan yapılarda, Yapı Kayıt Belgesi ile maliklerintamamının muvafakatinin bulunması ve imar planlarında umumi hizmet alanlarınadenk gelen alanların terk edilmesi halinde yapı kullanma izin belgesiaranmaksızın cins değişikliği ve kat mülkiyeti tesis edilebilir. Bu durumda,ikinci fıkrada belirtilen bedelin iki katı ödenir.
Beşinci fıkra uyarınca kat mülkiyetine geçilmiş olması6306 sayılı Kanunun ek 1 inci maddesinin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların, Hazineye aittaşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, bu taşınmazlar Bakanlığatahsis edilir. Yapı Kayıt Belgesi sahipleri ile bunların kanuni veya akdihaleflerinin 31/12/2019 tarihine kadar yapacakları satın alma talepleri üzerinetaşınmazlar Bakanlıkça rayiç bedel üzerinden doğrudan satılır. Bu durumda eldeedilen gelirler bu maddenin ikinci fıkrasına göre genel bütçeye gelirkaydedilir. Ayrıca bu gelirler hakkında 29/6/2001 tarihli ve 4706 sayılıHazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer VergisiKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 5 inci maddesinin beşinci fıkrası,yapı ve tesisler hakkında ise onbirinci fıkrası hükmü uygulanmaz. (Ek cümleler:4/7/2019-7181/14 md.) Yapı kayıtbelgesine konu taşınmaz için 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve GecekonduMevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmarKanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre taputahsis belgesi alınması ve bu belgeye esas arsa bedellerinin ödenmiş olmasıhâlinde bu madde uyarınca ayrıca satış bedeli alınmaz. Yapı kayıt belgesialınan taşınmazların satışa konu edilen kısımlarından yapı kayıt belgesi tarihiile satış tarihi arasındaki dönem için ecrimisil alınmaz, tahakkuk ettirilenecrimisiller terkin edilir, satış tarihi itibarıyla tahsil edilen ecrimisiltutarı satış bedelinden mahsup edilir, bu tutardan fazlası iade edilmez.
Yapı Kayıt Belgesi alınan yapıların belediyelere aittaşınmazlar üzerine inşa edilmiş olması halinde, Yapı Kayıt Belgesi sahipleriile bunların kanuni veya akdi haleflerinin talepleri üzerine bedeli ilgilibelediyesine ödenmek kaydıyla taşınmazlar rayiç bedel üzerinden belediyelercedoğrudan satılır.
Üçüncü kişilere ait özel mülkiyete konu taşınmazlardabulunan yapılar ile Hazineye ait sosyal donatı için tahsisli araziler üzerindebulunan yapılar bu madde hükümlerinden yararlandırılmaz.
Yapı Kayıt Belgesi, yapının yeniden yapılmasına veyakentsel dönüşüm uygulamasına kadar geçerlidir. Yapı Kayıt Belgesi düzenlenenyapıların yenilenmesi durumunda yürürlükte olan imar mevzuatı hükümleriuygulanır. Yapının depreme dayanıklılığı hususu malikin sorumluluğundadır.
Bu madde hükümleri, 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılıBoğaziçi Kanununda tanımlanan Boğaziçi sahil şeridi ve öngörünüm bölgesi içindeekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alan ile İstanbultarihi yarımada içinde ekli kroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilenalanlarda ve ayrıca 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale SavaşlarıGelibolu Tarihi Alan Başkanlığı Kurulması Hakkında Kanunun 2 nci maddesininbirinci fıkrasının (e) bendinde belirlenmiş Tarihi Alanda uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarBakanlık ve Maliye Bakanlığı tarafından müştereken belirlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfanFİDAN’ın katılımlarıyla 3/3/2021 tarihinde yapılanilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasınınincelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, RaportörAhmet CANPOLAT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusukanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
3. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40. maddelerinegöre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak birkanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasınınciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması, iptali talep edilenkuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural isebakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümündeveya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 3194sayılı Kanun’un geçici 16. maddesinin iptalini talep etmiştir. İtiraz konusumaddede, ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapıların kayıt altınaalınması ve imar barışının sağlanmasına yönelik usul ve esaslar düzenlenmiştir.
5. Bu bağlamda kural, 31/12/2017tarihinden önce yapılmış ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı yapılardan gereklişartları sağlayanlara yapı kayıt belgesi verilebileceğini, anılan belgeye konuyapının ve arsasının mülkiyet durumunun, yapı sınıf ve grubunun ve diğerhususların yapı kayıt sistemine yapı sahibinin beyanına göre kaydedileceğini vebu belgenin yapının yeniden yapılmasına ve kentsel dönüşüm uygulamasına kadargeçerli olacağını düzenlemektedir. Kuralın kapsamından yapı kayıt belgesi ile3194 sayılı Kanun’a aykırı yapıların tespit edilerek kayıt altına alınmasınınamaçlandığı anlaşılmaktadır.
6. Ayrıca kuralda; yapı kayıt belgesiverilen yapılarla ilgili talep hâlinde su, elektrik ve doğalgaz bağlanabilmesisuretiyle geçici olarak kullanım hakkının sağlanabileceği, anılan Kanunuyarınca alınmış yıkım kararları ile tahsil edilemeyen idari para cezalarınıniptal edileceği, cins değişikliği ve kat mülkiyetinin tesis edilebileceği veHazine ya da belediyeye ait taşınmazlar üzerinde inşa edilmiş olan yapılarınyapı kayıt belgesi sahiplerine satılabileceği düzenlenmiştir.
7. Öte yandan kuralda; üçüncü kişilereait özel mülkiyete konu taşınmazlar üzerindeki yapılar, Hazineye ait sosyaldonatı için tahsisli araziler üzerinde bulunan yapılar ve 18/11/1983 tarihli ve 2960 sayılı Boğaziçi Kanunu’nda tanımlanan Boğaziçi sahilşeridi ve öngörünüm bölgesi içinde ekli kroki ile listede sınır vekoordinatları gösterilen alandaki yapılar, İstanbul tarihî yarımada içinde eklikroki ile listede sınır ve koordinatları gösterilen alanlardaki yapılar ile 19/6/2014 tarihli ve 6546 sayılı Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi AlanBaşkanlığı Kurulması Hakkında Kanun’un 2. maddesinde belirlenmiş tarihîalandaki yapılar hakkında kuralın uygulanmayacağı belirtilmiştir.
8. Bakılmakta olan dava, orman niteliği haiz mesireyerinin işletilmesi hakkının kiraya verilmesi ihalesine konu parselde yer alanve yapı kayıt belgesine konu olan yapıların ihale kapsamından çıkarılmasınayönelik başvurunun reddi ile söz konusu ihalenin iptali talebine ilişkindir.
9. Bu bağlamda kuralın bakılmakta olan davada uygulanmaimkânının bulunup bulunmadığının tespiti için özel kanunlarla korunan yerlerdebulunan yapılar hakkında uygulanıp uygulanmayacağının belirlenmesi gerekir.
10. 3194 sayılı Kanun’un “İstisnalar” başlıklı 4.maddesinde 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu, 21/7/1983 tarihlive 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu, bu Kanun’un ilgilimaddelerine uyulmak kaydıyla 2960 sayılı Kanun ve 10/7/2014 tarihli ve 5216sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nu ile diğer özel kanunlarla belirlenenveya belirlenecek olan yerlerde, bu Kanun’un özel kanunlara aykırı olmayanhükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
11. Orman niteliğini haiz arazilerin hukuki rejimi ise31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu’nda düzenlenmiştir. AnılanKanun’un 17. maddesinin birinci fıkrasında hayvanların planlı otlatılmasınısağlayan, gecelemesini emniyet altına alan ve dağılmalarını engelleyen geçiciçevirmeler şeklinde düzenlemeler dışında, her çeşit bina, ağıl ve hayvanlarınbarınmasına mahsus yerler yapılmasının, tarla açılmasının, işlenmesinin,ekilmesinin ve orman içinde yerleşilmesinin yasak olduğu hükme bağlanmış; sözkonusu maddenin üçüncü fıkrasında da yalnızca savunma,ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol, doğalgaz, hava ayrıştırma,altyapı, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerinin, baraj, gölet,sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıkların, devlete ait sağlık, eğitim, adlihizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlüyer ve binanın devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılmasında kamuyararı ve zaruret olması hâlinde gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilindeTarım ve Orman Bakanlığınca izin verilebileceği öngörülmüştür.
12. Bu itibarla 6831 sayılı Kanun’a göre ormanlardayapılaşma yasağının bulunduğu, itiraz konusu kuralın ise anılan Kanun’a aykırıhükümler içerdiği gözetildiğinde ormanlarda inşa edilen yapılar hakkında 3194sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca özel kanun niteliğinde olan 6831 sayılıKanun’un uygulanacağı anlaşıldığından itiraz konusu kuralın bakılmakta olandavada uygulanma imkânının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır (benzer yöndekideğerlendirme için bkz. AYM, E.2019/109, K.2019/91, 4/12/2019).
13. Nitekim idari yargı içtihatları da özel kanunlarkapsamında korunan alanlarda bulunan yapılar hakkında itiraz konusu kuralınuygulanmayacağı yönündedir (Danıştay 6. Dairesi, E.2019/22013, K.2021/1143,3/2/2021; Danıştay Onuçüncü Dairesi, E.2020/2682, K. 2021/2208, 15/6/2021;Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, E.2021/346, K.2021/1091,26/10/2021; E.2021/787, K.2021/1088, 26/10/2021; Adana Bölge İdare Mahkemesi 2.İdari Dava Dairesi, E.2021/22, K. 2021/1481, 22/9/2021; İstanbul Bölge İdareMahkemesi 5. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1650, K. 2020/2272, 16.12.2020; SamsunBölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesi, E. 2020/267 K. 2020/781,10/12/2020; İzmir Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, E. 2020/1919 K.2020/1702 11/12/2020).
14. Açıklanan nedenlerle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
IV. HÜKÜM
3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu’na 11/5/2018tarihli ve 7143 sayılı Kanun’un 16. maddesiyle eklenen geçici 16. maddenin itirazbaşvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânıbulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 1/6/2022tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Hicabi DURSUN
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR