Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2021/25, K.2023/104 Sayılı Karar - 31/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 2021/25

Karar Sayısı: 2023/104

Karar Tarihi: 31/5/2023

R.G.Tarih-Sayı: 2/8/2023-32267

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte132 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 5/1/2021 tarihli ve (69) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili,İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin;

A. 1. maddesiyle15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralıBakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili, Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum veKuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesineeklenen (2) numaralı fıkranın,

B. 2. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 555. maddesine eklenen (6)numaralı fıkranın,

C. 3. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 556. maddesine eklenen (7) numaralıfıkranın,

Ç. 4. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 561. maddesine eklenen (5)numaralı fıkranın,

Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 35.,104., 128. ve 161. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinindurdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARIVE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME KURALLARI

A. İptaliİstenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Kuralları

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) iptali talepedilen kuralların da yer aldığı;

1. 1. maddesiyle(4) numaralı CBK’nın (2) numaralı fıkranın eklendiği 234. maddesi şöyledir:

“Başkanlığın görevleri

MADDE 234 – (1) Başkanlığın görevleri aşağıdabelirtilmiştir:

a) İcra Komitesinin aldığı kararları uygulamak.

b) Küçük ve orta ölçekli işletmelerin geliştirilmesi vedesteklenmesi yönünden Başkanlığın amaçları doğrultusunda uygun kalite vestandartlarda üretimin, modern teknolojiler uygulanarak gelişmiş üretimmetotlarıyla sağlanması için merkez ve enstitüler şeklinde teşkilatlanma iledanışmanlık, yönlendirme, rehberlik, eğitim ve denetim hizmetlerinin yerinegetirilmesi hususunda İcra Komitesince alınan kararları uygulamak.

c) Merkez ve enstitülerde gerekli ekipman, atelye velaboratuvar araç ve gereçlerinin yurt içi ve yurt dışından tedariki hususundaİcra Komitesince alınan kararları uygulamak.

ç) Mevcut küçük ve orta ölçekli işletmeleri, kalkınmapolitikalarına göre rehabilite, reorganize ve entegre etmek, yeni teşebbüsleriteşvik etmek ve bu entegrasyona ve ihtiyaçlara göre yönlendirmek, yabancıfinansman ve teknoloji katkısı imkanlarını araştırmak, teşebbüslere bu konudayapılacak devlet destek ve katkılarını planlamak.

d) İşletmelerin geliştirilmesi, desteklenmesi ve yönlendirilmesiiçin gerekli stratejileri belirlemek ve uygulamaya yönelik tekliflerihazırlayıp İcra Komitesine sunmak.

e) Bilim ve teknolojiye dayalı yeni fikir ve buluşlarıgeliştirecek işletmelerin kurulmasını, geliştirilmesini ve desteklenmesiniteminen İcra Komitesince karara bağlanan faaliyetleri yerine getirmek,uygulamaya koymak.

f) İşletmelere ekonomik, teknolojik, yönetim alanlarındamüteşebbislik eğitimi gibi konularda destek sağlamak.

g) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7)İşletmelerin araştırma ve geliştirme faaliyetleri için gerekli teçhizat,malzeme, laboratuvar, atelye araçları ile hammaddelerin teminine desteksağlamak.

ğ) İşletmelerce üretilen mamullerin ve hizmetlerinpazarlanması ve özellikle ihracatı konusunda gerekli düzenleme ve uygulamalarayönelik rehberlik ve destekleme faaliyetlerini yürütmek, konu ile ilgili İcraKomitesince alınan kararlar istikametinde teşkilatlanma için gerekligirişimlerde bulunmak,

h) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7)Küçük ve orta ölçekli işletmeler ile ilgili kuruşlar arasında koordinasyon ileBaşkanlığa bağlı merkez ve enstitüler arasında koordinasyonu teminetmek.

ı) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7)İşletmeler ve girişimciler tarafından sunulan yatırım projelerini teknik veekonomik açıdan değerlendirmek ya da değerlendirilmesini sağlamak yahut bunlarhakkında görüş bildirmek, finansman ihtiyacı konularında danışmanlık yapmak,sigorta, kefalet ve kredi kuruluşları ile olan ilişkilerinde rehberlik hizmetivermek.

i) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7) İşletmelerinverimliliklerinin, üretimlerinin ve pazarlama imkânlarının geliştirilmesi içinbüyük ölçekli sanayi kuruluşlarının üretimlerinde kullanacakları mamul veyayarı mamul malları küçük ve orta ölçekli sanayi kesiminden temin edecek, büyükkuruluşların da üretimlerini küçük ve orta ölçekli sanayi kesiminin ihtiyacınıkarşılayacak şekilde düzenlemelerini gerçekleştirecek sistemi yerleştirmek yada desteklemek, küçük ve orta ölçekli sanayi kesimi için ihracat imkânıyaratmak.

j) İşletmelerin ihtiyaç duyacağı eğitim konularını tespitetmek ve bu konularda uygulamaya yönelik eğitimi gerçekleştirmek.

k) Küçük ve orta ölçekli işletmeler ile ilgili çalışmayapan üniversiteler, bilimsel ve teknik araştırma yapan kuruluşlar, çalışmalarıküçük ve orta ölçekli işletmelerin çalışmalarını etkileyen diğer kurum vekuruluşlar ile işbirliği yaparak diğer ülkelerdeki benzeri çalışmaları yapankuruluşlarla uluslararası organizasyonların faaliyetlerini de izleyerek küçükve orta ölçekli işletmeler konusunda teknik ve bilimsel araştırmalar yapmak, buişletmelerin ihtiyacını karşılayacak, ilgili kuruluşlara yardımcı olacak hertürlü bilgiyi ihtiva eden bilgi işlem sistemini oluşturmak ve hizmete sunmak.

l) Küçük Sanayi Siteleri ve OrganizeSanayi Bölgelerinde yer alan işletmelerin rehabilitasyonuna ve ortak yararlarına yönelik hizmetler vermek.

m) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7)İcra Komitesi tarafından karara bağlanan taşınmaz malları edinmek.

n) Başkanlıkta istihdam edilecek personelin görev vekadrolarını, alacakları ücrete ait esasları ve yönetmelikleri İcra Komitesineteklif etmek.

o) Küçük ve orta ölçekli işletmeler konusunda gereküretim gerekse araştırma geliştirme konularında başarılı çalışmaları olan kişive kuruluşları teşvik etmek, ödüllendirmek, bu başarılı çalışmalarınuygulanması konusunda yardımcı olmak.

ö) Küçük ve orta ölçekli işletmelere hizmet vermekamacıyla yerli ve yabancı sermayeli şirketler kurmak, iştirak etmek vegerektiğinde bu işletmelere katkı sağlayacak kaynakları temin etmek, yurtiçinden veya yurt dışından kaynak sağlamak.

p) Küçük ve orta ölçekli işletmelerin gelişmesine engelteşkil eden konulardaki uygulama aksaklıklarının ilgili kurum ve kuruluşlarnezdinde çözümlenmesini temin etmek.

r) İşletmelerin ve girişimcilerin yatırım, üretim,ihracat, istihdam, teknoloji geliştirme, pazarlama ve diğer konularda ihtiyaçduydukları ürün ve hizmetleri temin edebilmeleri ile sermaye piyasalarınaaçılabilmeleri için gerekli geri ödemeli ve/veya geri ödemesiz desteklerisağlamak.

s) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7)İşletmelerin ve girişimcilerin kamu bankaları, özel bankalar ve katılımbankaları ile diğer finans kuruluşlarından uygun koşullarda nakdi veya gayrinakdi kredi temin edebilmeleri için faiz, kâr payı, komisyon ve diğermasraflarına geri ödemeli ve/veya geri ödemesiz destekler sağlamak.

ş) Bu maddede sayılan destekler için Başkanlıkçabelirlenen usul ve esaslar doğrultusunda erken ödeme yapmak.

t) (Değişik:RG-8/4/2020-31093-CK-58/7)İşletmelere ve girişimcilere yönelik belirlenen destek politikalarınıntasarım süreçlerinde faydalanılmak ve sunulan hizmetlerin hızlı, kaliteli,basitleştirilmiş ve düşük maliyetli bir şekilde yerine getirilmesini sağlamak,kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilerden işletme vegirişimcilere ait bu hususlara ilişkin her türlü bilgi ve veriyi almak veanaliz etmek, raporlamak, ilgili mevzuatı çerçevesinde gerçek ve tüzelkişilerle paylaşmak.

(2) (Ek:RG-6/1/2021-31356-CK-69/1 md.) Bu madde kapsamındageri ödemeli olarak sağlanacak destekler ile erken ödemeler, İcra Komitesitarafından belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda teminatlı veya teminatalınmaksızın verilebilir.”

2. 2. maddesiyle(4) numaralı CBK’nın 555. maddesine eklenen (6) numaralı fıkra şöyledir:

“(6) (Ek:RG-6/1/2021-31356-CK-69/2md.) Teknik Kurul üyelerine 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 29uncu maddesine göre ayda ikiden fazla olmamak üzere her bir toplantı için(1000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacakmiktarda huzur hakkı ödenir.”

3. 3. maddesiyle(4) numaralı CBK’nın 556. maddesine eklenen (7) numaralı fıkra şöyledir:

“(7) (Ek:RG-6/1/2021-31356-CK-69/3md.) Yönetim Kurulu Başkan ve üyelerine 375 sayılı Kanun HükmündeKararnamenin ek 29 uncu maddesine göre ayda üçten fazla olmamak üzere her birtoplantı için (9000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımısonucunda bulunacak miktarda huzur hakkı ödenir.”

4. 4. maddesiyle(4) numaralı CBK’nın 561. maddesine eklenen (5) numaralı fıkra şöyledir:

“(5) (Ek:RG-6/1/2021-31356-CK-69/4md.) Enstitüde, özel bilgi ve uzmanlık gerektiren işler 375 sayılı KanunHükmünde Kararnamenin ek 31 inci maddesine göre vekâlet veya istisna sözleşmesiile danışman ve uzmanlara gördürülebilir.”

B. İlgili Görülen Kanun Hükmünde Kararname Kuralları

27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun HükmündeKararname’nin;

1. Ek 29. maddesişöyledir:

“Huzur hakkı

Ek Madde 29- (Ek: 2/7/2018 -KHK-703/178 md.)

Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasınailişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesi ve gösterge rakamıbelirlenmesi kaydıyla, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu, danışmakurulu üyelikleri ve komisyon, heyet, komite ile benzeri organlarda görevalanlara, ayda dörtten fazla olmamak üzere her bir toplantı için (1000) ila(3000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacakmiktarda, damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tâbi tutulmaksızın huzurhakkı ödenir. Gösterge rakamları Cumhurbaşkanınca üç katına kadarartırılabilir.”

2. Ek 31. maddesişöyledir:

“Vekalet ve istisna sözleşmesi ile istihdam

Ek Madde 31- (Ek: 2/7/2018 -KHK-703/178 md.)

Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarınınteşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde öngörülmesikaydıyla, özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerde; vekâletveya istisna sözleşmesi ile yabancı danışman ve uzmanlar, istisna sözleşmesiile de yerli danışman ve uzmanlar çalıştırılabilir.

Bunlara ödenecek ücretin tutarı, 657 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin (B) bendine göre çalıştırılanlar içinuygulanmakta olan sözleşme ücreti tavanının üç katını aşmamak üzere ilgisinegöre Cumhurbaşkanı yardımcısı ya da bakan tarafından tespit edilir.

Bunların istihdamına ilişkin ihtilaflar iş mahkemelerindegörülür.

Bu statüde çalıştırılma, sözleşme bitiminde kamu kurum vekuruluşlarında herhangi bir pozisyon, kadro veya statüde çalışma açısındankazanılmış hak teşkil etmez.

Bu madde kapsamında çalıştırılacakların nitelikleri, işealınmaları ve çalışma usul ve esasları ile istihdamlarına dair diğer hususlarDevlet Personel Başkanlığının görüşü alınarak kurumca çıkarılacak yönetmeliklebelirlenir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfanFİDAN’ın katılımlarıyla 18/3/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2. Dava dilekçesi ve ekleri, RaportörHülya ÇOŞTAN ÇETİN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, davakonusu CBKkuralları ve ilgili görülen kanun hükmünde kararname (KHK)kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ilebunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesive Yargısal Denetimi

3. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasalçerçevesini ve yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarındabelirlemiştir. Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerindebelirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınmasıgerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin yürütme yetkisine ilişkin olması,Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temelhaklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklarve ödevlerle ilgili olmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesiöngörülen ya da kanunda açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir.Anılan fıkra yönünden herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise budefa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM,E.2019/78, K.2020/6, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§3-13; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27,11/6/2020, §§ 3-13).

B. CBK’nın 1. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 234.Maddesine Eklenen (2) Numaralı Fıkranın İncelenmesi

1. Anlam ve Kapsam

4. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme veDestekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) (4) numaralı CBK’nın On SekizinciBölümü’nde düzenlenmiştir. Anılan CBK’nın 224. maddesinin (2) numaralıfıkrasında KOSGEB’in Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile ilgili, tüzel kişiliğihaiz, özel bütçeli bir kamu kuruluşu olup bütün işlemlerinde özel hukukhükümlerine tabi olduğu belirtilmiş; 228. maddesinde de KOSGEB’in organlarıGenel Kurul, İcra Komitesi ve Başkanlık olarak sayılmıştır.

5. CBK’nın 234. maddesinin (1) numaralı fıkrasındaBaşkanlığın görevleri belirlenmiştir. Bu kapsamda söz konusu fıkranın (r)bendinde işletmelerin ve girişimcilerin yatırım, üretim, ihracat, istihdam,teknoloji geliştirme, pazarlama ve diğer konularda ihtiyaç duydukları ürün vehizmetleri temin edebilmeleri ile sermaye piyasalarına açılabilmeleri içingerekli geri ödemeli ve/veya geri ödemesiz desteklerin sağlanması, (s) bendindeişletmelerin ve girişimcilerin kamu bankaları, özel bankalar ve katılımbankaları ile diğer finans kuruluşlarından uygun koşullarda nakdi veya gayrinakdi kredi temin edebilmeleri için faiz, kâr payı, komisyon ve diğermasraflarına geri ödemeli ve/veya geri ödemesiz destekler sağlaması, (ş)bendinde de bu maddede sayılan destekler için Başkanlıkça tespit edilen usul veesaslar doğrultusunda erken ödeme yapılması Başkanlığın görevleri olarakbelirlenmiştir.

6. CBK’nın 234. maddesinin dava konusu (2) numaralıfıkrası ise (1) numaralı fıkra kapsamında geri ödemeli olarak sağlanacakdestekler ile erken ödemelerin İcra Komitesi tarafından belirlenen usul veesaslar doğrultusunda teminatlı veya teminat alınmaksızın verilebileceğinidüzenlemektedir.

7. Geri ödemeli desteklerin adından da anlaşılacağı üzeredesteği alan tarafından KOSGEB’e geri ödenecek nitelikteki destekleri, erkenödemelerin ise yararlanıcılara ilgili destek ödemesinden önce teminatkarşılığında yapılan ödemeyi ifade ettiği anlaşılmaktadır. Geri ödemelidestekler ile erken ödemelerin teminat karşılığında ödenmesi, bu desteğin veödemenin karşılığının güvence altına alınması, söz konusu destek ve ödemeninteminatsız yapılması ise bu destek ve ödemenin karşılığının temin edilememesiriskinin üstlenilmesi anlamına gelmektedir.

8. Kural, söz konusu ödemelerin İcra Komitesi tarafındanbelirlenen usul ve esaslar doğrultusunda teminat alınarak veya teminatalınmaksızın yapılmasını Başkanlığın takdirine bırakmaktadır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi

9. Dava dilekçesinde özetle; geri ödemeli olaraksağlanacak destekler ile erken ödemelerin teminatlı veya teminat alınmaksızınödenmesi yetkisinin başkanlığa tanınması suretiyle kamu harcamasına izinverildiğinden düzenlemenin kanunla yapılmasının gerektiği, CBK ile böyle birharcama yetkisinin verilemeyeceği, bütçeye ilişkin ilke ve esasların 10/12/2003tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda düzenlendiği,borç ve hibe verilmesine ilişkin usul ve esasların ise 28/3/2002 tarihli ve4749 sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’dayer aldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8,11., 104. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

10. Dava dilekçesinde konu bakımından yetkiyönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11. ve 161.maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konubakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındadüzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

11. Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesinde Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesiöngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hükmüne yer verilmiştir. Anayasakoyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak öngörmesi bu alanınmünhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir. Bu kapsamda Anayasabir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda CBK çıkarılamaz.Bununla birlikte Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özel olarak öngörülenkonulara ilişkin Anayasa hükümlerinin açıkça izin verdiği hususlarda CBK’larladüzenleme yapılabilir.

12. Anayasa’nın 161. maddesinin birincifıkrasında kamu idarelerinin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki kamu tüzelkişilerinin harcamalarının yıllık bütçelerle yapılacağı, ikinci fıkrasında isemerkezî yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması ve kontrolü ile yatırımlarveya bir yıldan fazla sürecek iş ve hizmetler için özel süre ve usullerinkanunla düzenleneceği kurala bağlanmıştır.

13. Merkezî yönetim bütçesi, 5018 sayılıKanun’a ekli (I), (II) ve (III) sayılı Cetvellerde yer alan kamu idarelerininbütçelerinden oluşmaktadır. KOSGEB’in anılan Kanun’un özel bütçeli idareleringösterildiği (II) Sayılı Cetvel’inde yer aldığı, dolayısıyla merkezî yönetimbütçesine dâhil olduğu görülmektedir.

14. Bütçe genel olarak belirli bir dönemdeki gelir vegider tahminleri ile bunların uygulanmasına ilişkin hususları gösteren veusulüne uygun olarak yürürlüğe konulan belgedir. Devlet, bir yıl süresincebütçe kanununda belirtilmesi koşuluyla harcama yapabilmekte ve gelirtoplayabilmektedir (AYM, E.2016/47, K.2018/10, 14/2/2018, § 18).

15. Yasama organının halk adına kamu gelirlerini toplamave yine halk adına bu gelirleri harcama konusunda yürütme organına sınırlarınıbelirleyerek yetki vermesine ve sonuçlarını denetlemesine bütçe hakkıdenilmektedir. Bir başka deyişle bütçe hakkı, vergi ve benzeri gelirlerle kamuharcamalarının çeşit ve miktarını belirleme, onaylama ve harcamaların sonuçlarınıdenetleme hakkıdır. Bu hak, demokratik ülkelerde halk tarafından seçilentemsilcilerden oluşan yasama organına ait bulunmaktadır. Bütçe, hükûmetin Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) karşıtemel sorumluluk mekanizmasıdır. TBMM, bütçe ile hükûmete gelir toplama vegider yapma yetkisi vermekte; bu yetkinin uygun kullanılmasını da bütçesürecinin bir parçası olan kesin hesap faaliyeti ile denetlemektedir (AYM,E.2016/47, K.2018/10, 14/2/2018, §§ 25, 26).

16. Yukarıda yer verilen açıklamalardan da anlaşılacağıüzere bir kurumun belirli mali kaynaklara sahip olması o kaynakları doğrudankullanabilme hakkını beraberinde getirmemekte, kurum ancak bütçe kanunu ile buyetki ve izne sahip olabilmektedir.

17. Kamu idarelerinin sahip oldukları ve bütçe kanunu ilekullanılmasına izin verilen mali kaynakların (kamu kaynaklarının) hangi usul,esas ve ilkeler çerçevesinde kullanılabileceği bütçenin uygulanmasıyla ilgilibir meseledir (AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 62). Dolayısıyla merkezîyönetim bütçesine dâhil bir kurum olan KOSGEB’in, mali kaynaklarını hangi usul,esas ve ilkeler çerçevesinde kullanacağını belirleyen kural bütçeninuygulanmasına ilişkin bir düzenleme niteliğindedir.

18. Bütçenin uygulanmasına ilişkin hususlar Anayasa’nın161. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konu kapsamında kaldığındanAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine göre CBK iledüzenlenmesi mümkün değildir (aynı yöndeki karar için bkz. AYM, E.2019/111,K.2023/63, 5/4/2023, § 63).

19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. İptali gerekir.

Muhterem İNCE bu görüşe katılmamıştır.

Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğindenkuralın ayrıca konu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, ikinci vedördüncü cümleleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kural, konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptaledildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.

C. CBK’nın 2. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 555.Maddesine Eklenen (6) Numaralı Fıkranın İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

20. Dava dilekçesinde özetle; Türk StandartlarıEnstitüsünün (TSE) teknik kurulunun üyelerine huzur hakkı ödenmesini öngörenkuralın mülkiyet hakkına ilişkin olduğundan CBK ile düzenlenemeyecek yasakalanda kaldığı, ayrıca bu üyelerin bir kısmının kamu görevlisi niteliğinitaşıdığından parasal haklarının münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği, huzur hakkının 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesindedüzenlendiği, anılan KHK hükmünün iptali talebiyle Anayasa Mahkemesinde davaaçıldığı, söz konusu maddenin iptali durumunda kuralın da hukuki dayanaktanyoksun kalacağı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 8., 35., 104. ve 128.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

21. Dava dilekçesinde konu bakımındanyetki yönünden kuralın Anayasa’nın 8., 35. ve 128. maddelerine de aykırı olduğuileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kurallarıAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustakiinceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

22. Kural TSE’nin organlarından biri olan teknik kurulunüyelerine 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesine göre ayda ikiden fazla olmamaküzere her bir toplantı için (1000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ileçarpımı sonucunda bulunacak miktarda huzur hakkı ödeneceğini düzenlemektedir.

23. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yeralan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile Dördüncü Bölümü’nde yer alansiyasi haklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği belirtilmiştir.

24. Anayasa Mahkemesi kamu kurum vekuruluşlarında 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesi kapsamında huzur hakkıödenmesine ilişkin düzenlemelerin CBK’larlayapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığıhususunu daha önce değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu ödemelerinekonomik değer ifade ettiğinden Anayasa’nın İkinci Kısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan 35. maddesinde güvenceye bağlananmülkiyet hakkıyla ilgili olduğuna, dolayısıyla buna yönelik düzenlemelerin Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBK iledüzenlenemeyecek yasak alanda kaldığına hükmetmiştir (AYM, E.2018/123,K.2022/138, 9/11/2022, §§ 161-166).

25. TSE’nin teknik kurulunda görev yapan üyelereyapılacak huzur hakkı ödemelerine ilişkin düzenleme öngören dava konusu kuralyönünden belirtilen karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konubakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kural, konu bakımından yetki yönündenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıgörülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.

Ç. CBK’nın 3. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 556.Maddesine Eklenen (7) Numaralı Fıkranın İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

27. Dava dilekçesinde özetle; CBK’nın 2. maddesiyle (4) numaralıCBK’nın 555. maddesine eklenen (6) numaralı fıkraya yönelik gerekçelerlekuralın Anayasa’nın 8., 35., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

28. Dava dilekçesinde konu bakımındanyetki yönünden kuralın Anayasa’nın 8., 35. ve 128. maddelerine de aykırı olduğuileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kurallarıAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustakiinceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

29. Kural TSE’nin yürütme organı olan yönetim kurulununbaşkan ve üyelerine 375 sayılı KHK’nın ek 29. maddesine göre ayda üçten fazlaolmamak üzere her bir toplantı için (9000) gösterge rakamının memur aylıkkatsayısı ile çarpımı sonucunda bulunacak miktarda huzur hakkı ödeneceğinidüzenlemektedir.

30. CBK’nın 2. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 555.maddesine eklenen (6) numaralı fıkranın Anayasa’ya uygunluk denetimi bölümündebelirtilen gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıca konubakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci, üçüncü ve dördüncü cümleleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kural, konu bakımından yetki yönündenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesine aykırıgörülerek iptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.

D. CBK’nın 4. Maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 561.Maddesine Eklenen (5) Numaralı Fıkranın İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

32. Dava dilekçesinde özetle; kural uyarınca istisnasözleşmesiyle istihdam edilecek kişilerin kamu görevlisi olmasından dolayı bukişilerin istihdamına ilişkin hususların münhasıran kanunla düzenlenmesigerektiği, kuralın uygulanmasına dayanak teşkil eden 375 sayılı KHK’nın ek 31.maddesinin Anayasa’ya aykırı olduğu iddiasıyla iptali talebiyle Anayasa Mahkemesindeaçılan davanın derdest olduğu, söz konusu maddenin iptal edilmesi hâlindekuralın dayanaksız kalacağı, bu durumun hukuki güvenlik ilkesini zedelediğibelirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 6., 8., 104. ve 128. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

a. Kuralın Konu BakımındanYetki Yönünden İncelenmesi

33. Dava dilekçesinde konu bakımındanyetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ilerisürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılanfıkra kapsamında yapılacaktır.

34. Kuralda TSE’de özel bilgi ve uzmanlık gerektirenişlerin 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesine göre vekâlet veya istisnasözleşmesi ile danışman ve uzmanlara gördürülebileceği hüküm altına alınmıştır.

35. 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesinin birincifıkrasında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasınailişkin CBK’larında öngörülmesi kaydıyla özel bilgi ve uzmanlık gerektirengeçici mahiyetteki işlerde vekâlet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışmanve uzmanların, istisna sözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanlarınçalıştırılabileceği belirtilmiştir. Anılan KHK hükmüne göre vekâlet veyaistisna sözleşmesi ile çalıştırma özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçicimahiyetteki işlerde söz konusu olabilecektir. Her ne kadar dava konusu kuralınlafzında vekâlet veya istisna sözleşmesi ile gördürülecek işin geçici mahiyetteolması gerektiği yönünde bir düzenlemeye yer verilmemiş ise de anılansözleşmelerin geçici mahiyetteki işler için akdedilmesi, bu sözleşmelerinniteliklerinin bir gereğidir.

36. Kuralla TSE’nin faaliyet alanına giren hizmetlerinyürütülmesi sırasında özel bilgi ve uzmanlık gerektiren işleri görmek üzeresözleşmeyle personel istihdam edilebilmesine imkân sağlayan bir düzenlemegetirildiği gözetildiğinde kuralın yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğuaçıktır.

37. Kural Anayasa’nın CBK iledüzenlenmesi yasaklanan İkinci Kısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yeralan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alansiyasi haklar ve ödevler ile ilgili herhangi bir düzenleme içermemektedir.

38. Anayasa’nın 123.maddesinin birinci fıkrasında “İdare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündürve kanunla düzenlenir” denilmiştir. Anayasa’nın anılan maddesindedüzenlenen idarenin kanuniliği ilkesi, idarenin ve organlarının kanunladüzenlenmesini gerekli kılar. Ancak Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncüfıkrasında kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya CBK ile kurulacağı hükmebağlanmış, dolayısıyla kamu tüzel kişiliğinin CBK ile de kurulmasına açıkçaizin verilmiştir. Anılan fıkrada yer alan “…kurulur.” ibaresinin CBK ilekurulan bir kamu tüzel kişiliğinin CBK ile düzenlenmesini de içerdiğianlaşılmaktadır. Zira Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındakikoşullara bağlı olmak kaydıyla kamu tüzel kişiliğinin görevleri, yetkileri veyapısı gibi unsurların CBK’yla düzenlenemeyeceğinin kabulü, kamu tüzelkişiliğinin CBK’yla kurulmasını mümkün kılan anayasal hükmü işlevsiz,dolayısıyla anlamsız kılabilecektir (AYM, E.2019/105, K.2020/30,12/6/2020, § 45).

39. Diğer yandan Anayasa Mahkemesinin9/11/2022 tarihli ve E.2018/123, K.2022/138 sayılı kararında da belirtildiğiüzere personel istihdamı idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup idareninkuruluş ve görevlerinin bir parçasını oluşturmaktadır(AYM, E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, § 55).Bu itibarla Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca CBK ilekurulan kamu tüzel kişilerine ilişkin personel istihdamıyla ilgilidüzenlemelerin de CBK ile yapılması mümkündür (benzer yöndeki karar için bkz.AYM, E.2019/111, K.2023/63, 5/4/2023, § 243).

40. TSE’nin kuruluşuna, teşkilatı ile görev veyetkilerine ilişkin hususlar (4) numaralı CBK’nın 549. ila 565. maddelerindedüzenlenmiştir. Bu kapsamda anılan CBK’nın 550. maddesinde TSE’nin Sanayi veTeknoloji Bakanlığı ile ilgili, tüzel kişiliğe sahip, özel hukuk hükümlerinegöre yönetilen, özel bütçeli bir kamu kurumu olduğu belirtilmiştir. Bu itibarla TSE’nin kamu tüzel kişiliğine sahip birkurum olduğu anlaşılmaktadır.

41. Bu durumda Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasıuyarınca CBK ile kurulan bu Kuruma ilişkin personel istihdamıyla ilgilidüzenlemelerin de CBK ile yapılması mümkün olduğundan kuralın Anayasa’nınanılan maddesiyle bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

42. Dava konusu CBKkuralının atıfta bulunduğu 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesinin birincifıkrasında anılan madde uyarınca personel istihdam edilmesi ilgilikurumun teşkilatlanmasına ilişkin CBK’da bu hususun öngörülmüş olması şartınabağlanmıştır. Diğer bir ifadeyle 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesi TSE’deanılan madde kapsamında personel istihdam edilmesine yönelik doğrudan birdüzenleme öngörmemektedir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen birkonuya ilişkin olmadığı anlaşılmaktadır.

43. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi

44. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devletieylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliğisağlayan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine açık olandevlettir.

45. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biribelirliliktir. Belirlilik ilkesi yalnızca yasal belirliliği değil daha genişanlamda hukuki belirliliği de ifade etmektedir. Hukuki belirlilik ilkesindeasıl olan, bir hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukukdüzeninde öngörülebilir olmasıdır.

46. Dava konusu kuralla TSE’de vekâlet veya istisnasözleşmesi ile danışman ve uzman istihdamına ilişkin usul esaslar hakkında 375sayılı KHK’nın ek 31. maddesine atıf yapılmaktadır. Dolayısıyla dava konusukuralda düzenlemeye konu olan bu alanda hukuk devletinin temel unsurlarındanbiri olan belirlilik ilkesinin gereği olarak kurallaştırmanın yapıldığından sözedilebilmesi için kuralın atıfta bulunduğu KHK hükmünde anılan personelinistihdamına ve bununla bağlantılı olarak hukuki statülerine ilişkin temelilkelerin hem kişiler hem de idare yönündenherhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olarak belirlenmiş olması gerekir.

47. Bu bağlamda söz konusu KHK’nın ek 31. maddesinde,anılan madde kapsamında personel istihdamına ilişkin usul ve esasların açık,net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel şekildesaptanmış olduğu görüldüğünden dava konusu kural bu yönüyle bir belirsizlikiçermemektedir.

48. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

49. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetedeyayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesiiptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih,kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.”denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında dabu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarakiptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıcakararlaştırabileceği belirtilmektedir.

50. (69) numaralı CBK’nın; 1.maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 234. maddesine eklenen (2) numaralı fıkranın,2. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 555. maddesine eklenen (6) numaralı fıkranınve 3. maddesiyle (4) numaralı CBK’nın 556. maddesine eklenen (7) numaralıfıkranın iptal edilmesinedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edeceknitelikte görüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğundoldurulabilmesi amacıyla TBMM tarafından gerekli düzenlemelerin yapılması içinAnayasa’nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun’un 66.maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bufıkralara ilişkin iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasındanbaşlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

51. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların uygulanmalarıhâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerekyürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

5/1/2021 tarihli ve (69) numaralı Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. 1. 1.maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4)numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile DiğerKurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234.maddesine eklenen (2) numaralı fıkraya,

2. 2. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 555. maddesine eklenen (6)numaralı fıkraya,

3. 3. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 556. maddesine eklenen (7)numaralı fıkraya,

yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğegirmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu fıkralara ilişkin yürürlüğündurdurulması taleplerinin REDDİNE,

B. 4. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 561. maddesine eklenen (5)numaralı fıkraya yönelik iptal talebi 31/5/2023 tarihli ve E.2021/25,K.2023/104 sayılı kararla reddedildiğinden bu fıkraya ilişkin yürürlüğündurdurulması talebinin REDDİNE,

31/5/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

VI. HÜKÜM

5/1/2021 tarihli ve (69) numaralı Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. 1. maddesiyle15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralıBakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum veKuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesineeklenen (2) numaralı fıkranın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, Muhterem İNCE’nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa’nın153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 66. maddesinin(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,

B. 2. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 555. maddesine eklenen (6)numaralı fıkranın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎGAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNEOYBİRLİĞİYLE,

C. 3. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 556. maddesine eklenen (7)numaralı fıkranın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎGAZETE’DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNEOYBİRLİĞİYLE,

Ç. 4. maddesiyle(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 561. maddesine eklenen (5)numaralı fıkranın;

1. Konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

2. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,

31/5/2023 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğu (69) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesinin (CBK) 4. maddesiyle değiştirilen (4) numaralı CBK’nın 561.maddesine eklenen (5) numaralı fıkranın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’yaaykırı olmadığına karar vermiştir.

2. Dava konusu kural, Türk Standartları Enstitüsünde (TSE) özelbilgi ve uzmanlık gerektiren işlerin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin(KHK) ek 31. maddesine göre vekâlet veya istisna sözleşmesi ile danışman veuzmanlara gördürülebileceğini öngörmektedir. Kuralın atıf yaptığı KHK hükmüuyarınca “özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerde;vekâlet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışman ve uzmanlar, istisnasözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanlar çalıştırılabilir”.

3. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikincicümlesinde Anayasa’nın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alantemel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasihaklar ve ödevlerin CBK’yla düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Aynı fıkranınüçüncü cümlesi uyarınca Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülenkonularda, dördüncü cümlesine göre de kanunda açıkça düzenlenen konularda CBKçıkarılamaz.

4. Dava konusu kural, atıf yoluyla, TSE’de sözleşmeyle istihdamedilebilecek olan danışman ve uzmanların ücretlerine yönelikdüzenlemeler içermektedir. Nitekim 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesinin ikincifıkrasında istihdam edilecek kişilere ödenecek ücretlerin azami sınırı ileödenecek ücretlerin nasıl belirleneceği düzenlenmektedir. Bu haliyle kuralkişilerin mülkiyet hakkına yönelik “yasak alan”da bir düzenlememahiyetinde olduğundan Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikincicümlesine aykırıdır (aynı yönde muhalefet şerhlerimiz için bkz. AYM, E.2019/87,K.2022/158, 13/12/2022, Karşıoy Gerekçesi, § 6; AYM, E.2020/28, K.2022/156,13/12/2022, Karşıoy Gerekçesi, § 3).

5. Kural, sadece mülkiyet hakkını değil, aynı zamanda istihdamedilecek personelin Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde güvenceye alınançalışma hakkı ve sözleşme özgürlüğünü de ilgilendirmektedir. Söz konusu hak veözgürlüklere yönelik sınırlamaların Anayasa’nın 13. maddesi uyarınca kanunlayapılması gerektiğinden kural, 104. maddenin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırıdır (aynı yönde muhalefet şerhlerimiz için bkz. AYM, E.2019/87,K.2022/158, 13/12/2022, Karşıoy Gerekçesi, § 7; AYM, E.2020/28, K.2022/156,13/12/2022, Karşıoy Gerekçesi, § 4).

6. Diğer yandan, atıf yapılan KHK hükmü sadece “geçicimahiyetteki işlerde” anılan kişilerin istihdam edilebileceğini öngördüğühâlde, dava konusu CBK kuralında bu işlerin “geçici” mahiyetine dairherhangi bir sınırlama bulunmamaktadır. Dolayısıyla kural, salt atıftan öteyegeçmekte ve KHK’da açıkça düzenlenen bir konuda düzenleme yapmaktadır. Davakonusu CBK kuralı olmasaydı, TSE’de söz konusu personelin istihdamıyla ilgilihususlarda 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesi uygulanabilecekti. Bu sebeplekural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine deaykırıdır.

7. Açıklanan gerekçelerle, dava konusu kuralın konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğunu düşündüğümden çoğunluğun aksi yöndekikararına katılmıyorum.

Başkan

Zühtü ARSLAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

Kararnamenin 4. maddesiyle 4 numaralı CBK’nın 561.maddesine eklenen 5. fıkra ile; özel bilgi ve uzmanlık gerektiren işlerin TürkStandartları Enstitüsü tarafından 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesine görevekalet veya istisna sözleşmesi ile danışman ve uzmanlara gördürülebileceğihükme bağlanmıştır. Bununla birlikte Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının dördüncü cümlesinde kanunda açıkça düzenlenen konularda CBKçıkarılamayacağı belirtilmektedir. Nitekim 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesininbirinci fıkrasında özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerdevekalet veya istisna sözleşmesiyle yabancı danışman ve uzmanlar, istisnasözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanların çalıştırılabileceğidüzenlenmiştir. Görüldüğü üzere aynı konuda kanun niteliğindeki kuralda birdüzenleme bulunduğu halde Anayasa’daki yasağa aykırı olarak CBK ile tekrardüzenleme yapılmıştır. Öte yandan CBK ile yapılan düzenlemede geçicimahiyetteki işler ve yabancı kısıtlamasına yer verilmeyerek istihdam yetkisigenişletilmiştir. Bu durumda kuralın konu bakımından Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesine aykırılığı nedeniyle iptaledilmesi gerektiği görüşündeyim.

Başkanvekili

Hasan Tahsin GÖKCAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Dava konusu Cumburbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK) 4.maddesiyle (4) Numaralı CBK’nın 561. maddesine eklenen (5) numaralı fıkrasıgeçici mahiyette iş kısıtlaması yapmaksızın özel bilgi ve uzmanlık gerektirenişlerde 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesine göre istihdam imkanınıöngörmektedir.

2. 375 sayılı KHK’nın ek 31. Maddesinin birincifıkrasında Bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasınailişkin CBK’larda öngörülmesi kaydıyla, özel bilgi ve uzmanlık gerektirengeçici mahiyetteki işlerde vekalet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışmanve uzmanlar, istisna sözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanlarçalıştırılabileceği düzenlenmiştir. Buna göre vekalet veya istisna sözleşmesi ileçalıştırma özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçici mahiyetteki işlerde mümkünolabilecektir. Bununla beraber dava konusu kural geçici mahiyette işkısıtlaması ölçütünü devre dışı bırakarak kanunun açıkça düzenlendiği birkonuda kapsamı genişletmektedir.

3. Bu durum Anayasa’nın 104. maddesinin ön yedincifıkrasının dördüncü cümlesine aykırı düşmektedir.

Üye

Engin YILDIRIM

KARŞIOY GEREKÇESİ

(4) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK)561. maddesine eklenen (5) numaralı fıkranın Anayasaya aykırı olmadığına veiptal talebinin reddine karar verilmiştir.

Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve kuruluşlarındapersonel istihdamı konusundaki düzenlemelerin idarenin teşkilât yapısı ileilgili olup kuruluş ve görevlerinin bir parçasını oluşturduğu, dolayısıylayürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK ile düzenlenmesi yasaklananhaklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın 123. maddesinin sonfıkrası ile bağlantılı olarak 104. maddenin onyedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırı bir yönü olmadığı gibi daha önce kanunlarda da açıkçadüzenlenmediği, bu nedenlerle konu yönünden Anayasanın 104. maddesine aykırıolmadığı belirtilmiştir.

CBK’nın 561. maddesine (69) numaralı CBK ile eklenen (5)numaralı fıkrada, Türk Standartları Enstitüsünde (TSE) özel bilgi ve uzmanlıkgerektiren işlerin, 375 sayılı KHK’nın ek 31. maddesine göre vekâlet veyaistisna sözleşmesi ile danışman ve uzmanlara gördürülebilmesi öngörülmüştür.

Öncelikle, iş görme akitleri olarak nitelendirilen vekamu hukukunda da bazı işlerin idare dışından kişilere yaptırılmasına imkânveren vekâlet ve istisna sözleşmeleri ile dışarıya iş gördürme de kurumun görevve yetkilerine ilişkin olmakla birlikte bu yol esasen bir istihdam usûlü olarakkabul edilemeyeceğinden, çoğunluğun bu sözleşmeleri “personel istihdamı”şeklinde değerlendirmesi isabetli değildir.

Diğer taraftan, çoğunluğun, personel istihdamınınidarenin kuruluş ve görevlerinin bir parçasını teşkil ettiği ve Anayasanın 123.maddesinin son fıkrasında geçen “kurulur” ibaresinin kamu tüzelkişiliğiningörevleri, yetkileri ve teşkilâtı ile personel istihdamı konusundakidüzenlemelerin de CBK ile yapılmasına imkân tanıdığı yönündeki görüşüne; anılanfıkrada CBK ile sadece kamu tüzelkişiliğinin kurulmasına imkân tanınması,istisnaların dar yorumlanması ilkesi uyarınca bunun kurumun teşkilât yapısının,görevleri ile yetkilerinin ve personel istihdamının düzenlenmesini kapsayacakgenişlikte yorumlanamayacak olması sebebiyle, bu hususların Anayasanın 123.maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gerektiğinden katılmam mümkün olmamıştır(ayrıntılı açıklama için bkz. 11/6/2020 tarihli ve E.2018/119, K.2020/25sayılı; 30/12/2021 tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı kararlara ilişkin karşıoygerekçelerim).

Mezkûr sözleşmelerle bazı işlerin idare dışından kişileregördürülmesi de idarenin görev ve yetkilerinin bir parçasını oluşturduğundan,bu yolun personel istihdam usûlü olarak değerlendirilmemesi de bu sonucudeğiştirmemektedir.

Başka bir deyişle, kamu tüzelkişiliklerinin kurulmasıdışındaki diğer konular yanında bunların görev ve yetkilerinin düzenlenmesinin de, bu kapsamda anılan sözleşmelerle idare dışındakikişilere iş yaptırılmasına veya personel istihdamına ilişkin hususların da Anayasanın123. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konular arasında olmasındandolayı 104. maddenin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine göre CBK iledüzenlenemeyeceği açıktır.

Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralın konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyleçoğunluğun red kararına karşıyım.

Üye

M. Emin KUZ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğunun 5/1/2021 tarihli ve (69)numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile DiğerKurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 4. maddesiyle (4)numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 561. maddesine eklenen (5) numaralıfıkranın konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırı olmadığı şeklindekikararına katılmamaktayım.

2. İptali gerektiği kanaatinde olduğum dava konusu (5)numaralı fıkra ile Türk Standartları Enstitüsünde özel bilgi ve uzmanlıkgerektiren işlerin 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 31. maddesine görevekâlet veya istisna sözleşmesi ile danışman ve uzmanlara gördürülebileceğiöngörülmektedir.

3. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin “Vekalet veistisna sözleşmesi ile istihdam” başlıklı ek 31. maddesine göre bakanlıklar ilekamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatlanmasına ilişkin Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinde öngörülmesi kaydıyla, özel bilgi ve uzmanlık gerektiren geçicimahiyetteki işlerde; vekâlet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışman veuzmanların, istisna sözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanlarınçalıştırılabilmelerine imkan tanınmış olup bunlara ödenecek ücretin tutarının657 sayılı Kanun’un 4 üncü maddesinin (B) bendine göre çalıştırılanlar içinuygulanmakta olan sözleşme ücreti tavanının üç katını aşmamak üzere ilgisinegöre Cumhurbaşkanı yardımcısı ya da bakan tarafından tespit edileceği hususu dadüzenlenmektedir. Yine atıf yapılan bu maddede bu madde kapsamındaçalıştırılacakların nitelikleri, işe alınmaları ve çalışma usul ve esasları ileistihdamlarına dair diğer hususların Devlet Personel Başkanlığının görüşüalınarak kurumca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği öngörülmektedir.

4. Dava konusu kuralın konu bakımından yetki yönündenAnayasa’ya uygunluğunun denetlendiği aşamada kuralın Anayasa’nın 104.maddesinin onyedinci fıkrasının ilk cümlesi bağlamında yürütme yetkisidahilinde bir düzenleme gerçekleştirdiği kabul edilebilir. Ancak aynı fıkranınikinci cümlesi bağlamında yapılan denetimde kuralla esasında vekâlet veyaistisna sözleşmesi ile istihdam edilecek kişilere ödenecek ücretin tutarının dadüzenlendiği görülmektedir. Bu yönü ile dava konusu CumhurbaşkanlığıKararnamesi hükmü ile mülkiyet hakkı konusunda düzenleme yapıldığıgörülmektedir. Dolayısıyla kuralla Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi iledüzenlenemeyecek mülkiyet hakkı ile ilgili konuda düzenleme yapıldığıgörülmektedir.

5. Öte yandan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek31. maddesinin birinci fıkrasına göre sadece özel bilgi ve uzmanlık gerektirengeçici mahiyetteki işlerde vekâlet veya istisna sözleşmesi ile yabancı danışmanve uzmanlar, istisna sözleşmesi ile de yerli danışman ve uzmanlarçalıştırılabileceği öngörülmüş iken dava konusu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesihükmü ile geçici mahiyette olmaksızın özel bilgi ve uzmanlık gerektiren tümişlerde bu nitelikte bir istihdam öngörülmüştür. Bu yönü ile dava konusukuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuda düzenleme yaptığı ve 375 sayılıKanun Hükmünde Kararname’nin kapsamını da genişlettiği görülmektedir.

6. Mahkememiz içtihadında da ifade edildiği üzere kanunhükmünde oldukları kabul edilen kanun hükmünde kararname ile düzenlenmiş olanbir konuda düzenleme yapması nedeni ile dava konusu CumhurbaşkanlığıKararnamesi kuralının Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının dördüncücümlesine de aykırı olduğu açıktır. Zira kanun hükmünde kararname ile açıkçadüzenlenen konuda Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncücümlesi uyarınca Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi çıkarılması mümkün olmadığı haldekuralla aynı konuda düzenleme yapılmıştır. (Bu yönde karar için bkz.: AYM,E.2019/78, K.2020/6, 23/1/2020, § 39).

7. Bu gerekçelerle dava konusu CumhurbaşkanlığıKararnamesi hükmünün konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104. maddesininonyedinci fıkrasına aykırı olduğu için iptali gerektiği kanaatindeyim.

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğu 5/1/2021 tarihli ve (69) numaralıBakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum veKuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde DeğişiklikYapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 1. maddesiyle 15/7/2018 tarihlive 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,İlgili, İlişkili, Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların TeşkilatıHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 234. maddesine eklenen (2) numaralıfıkranın konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptalinekarar vermiştir.

2. Dava konusu kural geri ödemeli olarak sağlanacakdestekler ile erken ödemelerin teminat alınarak veya teminat alınmaksızınyapılmasını, İcra Komitesi tarafından belirlenen usul ve esaslar doğrultusundaKOSGEB’in Başkanlık organının takdirine bırakmaktadır.

3. Benzer bir kural, AYM’nin E.2019/111,K.2023/63, 5/4/2023 tarihli kararına konu olmuş ve iptal edilmiştir. Anılankarara ilişkin karşıoyumda açıkladığım gerekçelerle çoğunluğun iptal yönündekigörüşüne katılmıyorum.

Üye

Muhterem İNCE

Full & Egal Universal Law Academy