ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2021/35
Karar Sayısı: 2022/161
Karar Tarihi: 13/12/2022
R.G.Tarih-Sayı: 5/1/2023-32064
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 7. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar veGenel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun’un 68.maddesiyle başlığı ile birlikte değiştirilen geçici 4. maddesinin onuncufıkrasının birinci cümlesinde yer alan “…Emniyet Hizmetleri Sınıfında…”ibaresinin Anayasa’nın 5., 10. ve 60. maddelerine aykırılığının ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okunan süreninborçlanılması isteminin reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un geçici 4. maddesinin itiraz konusu kuralın dayer aldığı onuncu fıkrası şöyledir:
“Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Polis Akademisi ilefakülte ve yüksek okullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendihesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam edenöğrenciler ile Emniyet Hizmetleri Sınıfında 4 üncü maddenin birincifıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmakta olanların, bahse konu okullardageçen başarılı eğitim süreleri, istekleri halinde; borçlanma talep tarihindeilgisine göre en az aylık alan polis veya komiser yardımcısının emeklikeseneğine esas unsurları üzerinden, bu sürelere ait sigortalı ve işverenhissesi priminin tamamı borçlandırılmak suretiyle hizmetten sayılır. Bundandoğacak borç tutarının tamamı borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren iki yıliçinde kendileri tarafından ödenir. Ayrıca, bu Kanunun yürürlüğe girmesindenönce üniversitelerin çeşitli fakülte, yüksek okul veya meslek yüksekokullarında kendi hesabına öğrenim yaptıktan sonra muvazzaf astsubaynasbedilenlerin sözü edilen okullarda geçen başarılı öğrenim süreleri deistekleri halinde; borçlanma talep tarihinde en az aylık alan astsubay çavuşunemekli keseneğine ait unsurlar üzerinden, bu fıkradaki esaslar dâhilindeborçlandırılarak tahsil edilmek suretiyle hizmetten sayılır.”
II. İLK İNCELEME
1. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, KadirÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, SelahaddinMENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN’ın katılımlarıyla 29/4/2021 tarihindeyapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işinesasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2.Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Alparslan KOÇAK tarafından hazırlanan işinesasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kurallarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A.Anlam ve Kapsam
3. Sigortalılar askerlik, eğitim ve grev gibi iradeleridışında veya ücretsiz izin ve staj gibi iradeleriyle çalışma hayatının dışındakalabilmektedir. Çalışma hayatının dışında kalmak sigortalılarınsigortalılıklarının kesintiye uğramasına ve sosyal yardımlardan mahrumkalmalarına veya söz konusu yardımları elde etmelerinin gecikmesine neden olur.Bu sürelerin sigortalı hizmetlerden sayılması ve sigortalıların mahrumkaldıkları yardımların bir kısmından yararlanabilmeleri amacıyla ilgili dönemprimlerinin borçlanılarak sonradan sigortalı tarafından ödenmesine ilişkinçeşitli düzenlemeler bulunmaktadır.
4. 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin dördüncü fıkrasındaharp okulları ile fakülte ve yüksekokullarda Millî Savunma Bakanlığı hesabınaokuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci olanlar ile astsubaymeslek yüksekokulları ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitiminetabi tutulan adaylar, Polis Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda EmniyetGenel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet GenelMüdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile polis nasbedilmek üzerepolis meslek eğitim merkezlerinde polislik eğitimine tabi tutulan adaylar,Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda JandarmaGenel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okuyan veyakendi hesabına okumakta iken Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil GüvenlikKomutanlığı nam ve hesabına okumaya devam edenler ile subay ve astsubaynaspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar hakkında anılanmaddenin (c) bendi kapsamındaki sigortalılara ilişkin hükümlerin uygulanacağıöngörülmüştür.
5. Sözkonusu Kanun’un 46. maddesinin ikinci fıkrasında da fakülte veyayüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra subay veya astsubaylığanasbedilen veya yedek subaylık hizmetini takiben subaylığa geçirilenler ya dayedek astsubaylık hizmetini takiben astsubaylığa geçirilenler ile fakülte veyüksekokullarda kendi hesabına okuduktan sonra komiser yardımcısı veya polismemuru olarak atananların başarılı öğrenim sürelerinin borçlanılması hâlindesigortalı hizmetlerden sayılacağı hükme bağlanmıştır.
6. Anılan maddelerdeki öğrenim sürelerinin sigortalısayılması ve borçlanılmasına ilişkin düzenlemelerle uyumlu olarak Kanun’un geçici 4. maddesinin onuncu fıkrasının birinci cümlesinde5754 sayılı Kanun’unyürürlüğe girdiği tarihte Polis Akademisi ile fakülte ve yüksekokullardaEmniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta ikenEmniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile emniyet hizmetlerisınıfında 4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmaktaolanların söz konusu okullarda geçen başarılı eğitim sürelerinin isteklerihâlinde borçlanma talep tarihinde ilgisinegöre en az aylık alan polis veya komiser yardımcısının emekli keseneğineesas unsurları üzerinden bu sürelere ait sigortalı ve işveren hissesi priminintamamının borçlandırılması suretiyle hizmetten sayılacağı belirtilmiştir.Anılan cümlede yer alan “…Emniyet Hizmetleri Sınıfında…” itiraz konusukuralı oluşturmaktadır.
7. Bu itibarla söz konusu okullarda geçen başarılı eğitimsürelerinin borçlanılabilmesi için borçlanma talebinde bulunan kişilerin anılanKanun’un yürürlüğe girdiği tarihte kural uyarınca emniyet hizmetleri sınıfında4. maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında çalışmakta olmaları gerekmektedir.
B. İtirazın Gerekçesi
8. Başvurukararında özetle; Polis Akademisi ilefakülte ve yüksekokullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendihesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam edenöğrencilerin söz konusu okullarda geçen başarılı eğitim sürelerininborçlandırılabilmesi için ilgililerin itirazkonusu kuralla emniyet hizmetleri sınıfında5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamındaçalışmakta olmaları şartının arandığı, diğerhizmet sınıflarında çalışmakta iken fakülte, yüksekokul veya meslekyüksekokullarından mezun olanlar için öngörülmeyen bir şartın emniyet hizmetsınıfında çalışanlar için hükme bağlanmasının belirli bir kesime imtiyaztanınması niteliğinde olduğu, sağlanan borçlanma hakkının bu suretle orantısızbir şekilde sınırlandığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 5., 10. ve 60.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C.Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
9. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes,dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./Kadınlar ve erkeklereşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamaklayükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarakyorumlanamaz./Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul veyetimleri ile malûl ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırısayılmaz./Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./Devletorganları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesineuygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiyle kanun önündeeşitlik ilkesine yer verilmiştir.
10. Anayasa'nın anılan maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkesihukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil,hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunankişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrımyapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumdabulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısındaeşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önünde eşitlik, herkesin her yönden aynıkurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimikişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamalarıgerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM,E.2017/47, K.2017/84, 29/3/2017, § 18; E.2020/95, K.2022/3, 26/1/2022, § 25).
11. Eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık denetiminde öncelikleAnayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzer durumda bulunan kişilerefarklı muamelenin mevcut olup olmadığı tespit edilmeli, bu bağlamda aynı ya dabenzer durumdaki kişiler arasında sosyal güvenlik hakkına müdahale bakımındanfarklılık gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir. Bundan sonra farklımuamelenin objektif ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve nihayetindefarklı muamelenin ölçülü olup olmadığı hususları irdelenmelidir. Ölçülülükilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğiniifade eder. Diğer bir ifadeyle bu ilke, farklı muamelenin öngörülen objektifamaç ile orantılı olmasını gerektirmektedir (AYM, E.2016/205, K.2019/63,24/7/2019, § 65; E.2021/1, K.2021/32, 29/4/2021, §32).
12. Birer kolluk görevlisi olan astsubaylar ile emniyet mensuplarınınbenzer nitelikteki hizmetleri yerine getirdikleri gözetildiğinde 5510 sayılıKanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı olarakkarşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda olduklarıgörülmektedir.
13. Anılan Kanun’un geçici 4. maddesinde 5754 sayılı Kanun’un yürürlüğegirmesinden önce üniversitelerin çeşitli fakülte, yüksekokul veya meslekyüksekokullarında kendi hesabına öğrenim yaptıktan sonra muvazzaf astsubaynasbedilenlerin başarılı eğitim sürelerini borçlanabilmeleri için başvuru veborçlanma prim ödemesi dışında herhangi bir şart öngörülmemiştir.
14. Buna karşılık kuralla 5754 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihtePolis Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Emniyet Genel Müdürlüğü hesabınaokuyan veya kendi hesabına okumakta iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabınaokumaya devam eden öğrencilerin söz konusu okullarda geçen başarılı eğitimsürelerini borçlanılabilmeleri için 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birincifıkrasının (c) bendi kapsamındaki çalışmalarının emniyet hizmetleri sınıfındadevam ediyor olması şartının öngörülmesi suretiyle astsubaylar ile emniyetmensupları arasında borçlanma yönünden farklılık yaratıldığı açıktır.
15. Her iki kesim arasında yaratılan bu farklı muamelenin nesnel vemakul bir nedene dayandığı söylenemez. Nitekim Kanun’un gerekçesinde de emniyetmensupları aleyhine öngörülen bu farklı uygulamaya dayanak teşkil edecekherhangi bir açıklamaya da yer verilmediği görülmektedir.
16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın10. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 5. ve 60. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüşise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 10. maddesi yönündenyapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 5.ve 60. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
IV. HÜKÜM
31/5/2006tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanun’un 68. maddesiyle başlığı ile birliktedeğiştirilen geçici 4. maddesinin onuncu fıkrasının birinci cümlesinde yer alan“...Emniyet Hizmetleri Sınıfında...” ibaresinin Anayasa’yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE 13/12/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE