Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2021/51, K.2021/80 Sayılı Karar - 04/11/2021

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2021/51

Karar Sayısı : 2021/80

Karar Tarihi : 4/11/2021

R.G. Tarih-Sayısı :15/12/2021-31690

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Antalya 1. Vergi Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU:4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 22/7/1998 tarihli ve 4369sayılı Kanun’un 9. maddesiyle değiştirilen 339. maddesinin Anayasa’nın 2.maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Tarh edilenkurumlar vergisi ile tekerrür hükümleri de uygulanarak kesilen vergi ziyaıcezasının kaldırılması talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu 339. maddesi şöyledir:

 “Tekerrür:

Madde 339-(Değişik: 22/7/1998-4369/9 md.)

Vergi ziyaına sebebiyet vermekten veya usulsüzlüktendolayı ceza kesilen ve cezası kesinleşenlere, cezanın kesinleştiği tarihi takipeden yılın başından başlamak üzere vergi ziyaında beş, usulsüzlükte iki yıliçinde tekrar ceza kesilmesi durumunda, vergi ziyaı cezası yüzde elli,usulsüzlük cezası yüzde yirmibeş oranında artırılmak suretiyle uygulanır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfanFİDAN’ın katılımlarıyla 3/6/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle davada uygulanacak kural ve sınırlama sorunları görüşülmüştür.

2. Anayasa’nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacakbir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa’ya aykırıgörmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasınınciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için AnayasaMahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vemahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın dao davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olandavanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.

3. Bakılmakta olan davanın konusunu, davacı adına tarhedilen vergiler ve tekerrür hükümleri uygulanarak kesilen vergi ziyaıcezalarının iptali talebi oluşturmaktadır. Bu itibarla itiraz konusu maddedeyer alan “…veya usulsüzlükten…”, “…usulsüzlükte iki…” ve “…usulsüzlükcezası yüzde yirmibeş…” ibarelerinin bakılmakta olan davada uygulanmaimkânı bulunmamaktadır.

4. Öte yandan itiraz konusu maddenin kalan kısmı,bakılmakta olan davanın konusu olan vergi ziyaı cezasının yanı sıra davadauygulanma imkânı bulunmayan usulsüzlük cezası bakımından da geçerli ortak kuralniteliğindedir. Dolayısıyla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek esasincelemenin “Vergi ziyaına sebebiyet vermekten…”, “…vergi ziyaındabeş,…” ve “…vergi ziyaı cezası yüzde elli,…” ibareleri ile sınırlıolarak yapılması gerekir.

5. Açıklanan nedenlerle 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılıVergi Usul Kanunu’nun 22/7/1998 tarihli ve 4369 sayılı Kanun’un 9. maddesiyledeğiştirilen;

A. 339. maddesindeyer alan “…veya usulsüzlükten…”, “…usulsüzlükte iki…” ve “…usulsüzlükcezası yüzde yirmibeş…” ibarelerinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemeninbakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu ibarelere ilişkinbaşvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,

B. 339. maddesininkalan kısmının esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin “Vergiziyaına sebebiyet vermekten…”, “…vergi ziyaında beş,…” ve “…vergiziyaı cezası yüzde elli,…” ibareleri ile sınırlı olarak yapılmasına,

OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

6. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Murat ÖZDENtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralı ve bunun gerekçesi ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

7. İtiraz başvurusu ile iptalitalep edilen kuralların davada uygulanacak olmasıgerekmektedir. Uygulanacak kural bakılmaktaolan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır (bkz. § 2).

8. Bu bağlamda somut normun denetimindeuygulanacak kuralın hâlihazırda yürürlükte bulunması veya yürürlükten kalkmışolması arasında kural olarak bir fark bulunmayıp itiraz başvurusunda bulunanmahkemece bakılmakta olan davada uygulanma imkânının olması yeterlidir. NitekimAnayasa Mahkemesi daha önceki kararlarında da itiraz yoluna başvuran mahkemedeuygulanacak kural olma niteliğini sürdüren mülga hükümlerin esasının incelenmesigerektiğine karar vermiştir (AYM, E.2020/14, K.2020/58, 15/10/2020; E.2018/14,K.2018/112, 20/12/2018; E.2018/107, K.2018/114, 20/12/2018; E.2014/179,K.2015/54, 17/6/2015).

9. Bununla birlikte, cezai hükümlerde sonradan yapılanyasal değişiklikle fiilin suç olmaktan çıkarılması veya suç için öngörülen cezamiktarının azaltılması gibi nedenlerle fail lehine olan değişikliğin geçmişedönük olarak uygulanması ve bu yönüyle iptali istenilen kuralın görülmekte olandavada uygulanamayacak hale gelmesi durumunda Anayasa Mahkemesi işin esasıhakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermektedir (AYM, E.2018/160, K.2019/23, 10/04/2019).

10. İtiraz konusu kural başvuru tarihinden sonra kabuledilen 14/10/2021 tarihli ve 7338 sayılı Kanun’un 38. maddesiyledeğiştirilmiştir. Anılan değişiklikle genel itibarıyla itiraz konusu kuraldadüzenlendiği üzere vergi ziyaı ve usulsüzlükcezalarında tekerrür ve tekerrürün sonuçları hükme bağlanmıştır. Bu bağlamdakuralda olduğu gibi vergi ziyaı cezalarında beş, usulsüzlük cezalarında ikiyıllık tekerrür süreleri öngörülmüş ve yine tekerrür hâlinde vergi ziyaıcezasının yüzde elli, usulsüzlük cezasının ise yüzde yirmi beş oranındaartırılmak suretiyle uygulanacağı belirtilmek suretiyle aynı artırım oranlarımuhafaza edilmiştir.

11. Anılan değişikliğin itiraz konusu kuraldan temel farkı,tekerrür hâlinde artırılmak suretiyle uygulanacak cezalara üst sınırıngetirilmesidir. Bu itibarla artırım tutarının kesinleşen cezadan (kesinleşenbirden fazla ceza olması durumunda bunlardan tutar itibarıyla en yükseğinden)fazla olamayacağı hükme bağlanmıştır. İtiraz konusu kuralda tekerrür hâlindeartırılması öngörülen cezalar bakımından bir üst sınırın bulunmadığıgözetildiğinde söz konusu değişikliğin lehe bir düzenleme olduğuanlaşılmaktadır.

12. İtiraz başvurularındaitiraz konusu kuralın yürürlükten kaldırılmış olması kural olarak mülga kuralınesasının incelenmesine engel oluşturmamasına karşın başvuruya konu itirazkonusu kuralda yapılan değişikliğin lehe olması nedeniyle vergi ziyaı veyausulsüzlük cezalarının tekerrür nedeniyle artırıldığı tüm uyuşmazlıklardauygulanacağı açıktır.

13. Ayrıca bakılmakta olan dava hakkındadavacının davadan feragat etmesi nedeniylekarar verilmesine yer olmadığına karar verilmiştir. Dolayısıyla bu yönden dekuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânıkalmamıştır.

14. Açıklanan nedenlekonusu kalmayan itiraz başvurusu hakkında karar verilmesine yer olmadığınakarar vermek gerekir.

IV. HÜKÜM

4/1/1961 tarihli ve 213sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 22/7/1998 tarihli ve 4369 sayılı Kanun’un 9.maddesiyle değiştirilen 339. maddesindeyer alan “Vergi ziyaına sebebiyet vermekten…”, “…vergi ziyaındabeş,…” ve “…vergi ziyaı cezası yüzde elli,…” ibarelerine ilişkinitiraz başvurusu hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA 4/11/2021 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.