ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2021/90
Karar Sayısı: 2022/108
Karar Tarihi: 28/9/2022
R.G.Tarih-Sayı: 3/1/2023-32062
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte132 milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin;
A. 12. maddesiyle10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralıCumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “…işlettirmek…” ibaresinin,
B. 16. maddesiyle;
1. Ekli (1) SayılıListe’de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılıResmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığıbölümünden çıkarılmasının,
2. Ekli (2) SayılıListe’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüneeklenmesinin,
C. Geçici 1.maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının,
Ç. Geçici 2.maddesinin,
Anayasa’nın “Başlangıç” kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104. ve128. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİİSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKMÜNDEKARARNAME KURALLARI
A. İptali İstenen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi Kuralları
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin (CBK);
1. 12. maddesiyle(1) numaralı CBK’ya eklenen 458/B maddesinin (1) numaralı fıkrasının iptalitalep edilen ibarenin de yer aldığı (ğ) bendi şöyledir:
“ (1) Destek Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve DönerSermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır:
…
ğ) Tasfiyelik eşya için depolar, mağazalar ve satışreyonları açılmasına ve işletilmesine ilişkin ilke ve standartları belirlemek,bu yerleri açmak, işletmek, işlettirmek ve denetlemek,
…”
2. 16. maddesişöyledir:
“MADDE 16- Ekli (1) sayılı listede yer alankadrolar iptal edilerek 2 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarılmış,ekli (2) sayılı listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamenin eki (I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığıbölümüne eklenmiştir.”
3. İptali talepedilen kuralların da yer aldığı geçici 1. maddesi şöyledir:
“GEÇİCİ MADDE 1- Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Ticaret Bakanlığındakaldırılan Dış Temsilcilikler ve Uluslararası Etkinlikler Genel Müdürü veTicaret Araştırmaları Genel Müdürü ile Risk Yönetimi, Tasfiye ve Döner SermayeGenel Müdürlüğü ve Serbest Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler GenelMüdürlüğünde Genel Müdür Yardımcısı kadrolarında bulunanların görevleri başkacabir işleme gerek kalmaksızın sona erer.
Mevzuatta bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kaldırılanbirimlere ve bunların yöneticilerine yapılan atıflar, kaldırılan birimleringörevlerini devralan birim ve yöneticilere yapılmış sayılır.
Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile iptal edilen kadrounvanları hariç olmak üzere, Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kaldırılanbirimlere tahsisli kadroların mevcutlu olarak Ticaret Bakanlığı merkezteşkilatındaki diğer birimlere dağıtılmasında Ticaret Bakanı yetkilidir.
Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeni kurulanbirimlerin teşkilatlanması tamamlanıncaya kadar, bu birimlere ait görev veyetkiler, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin yürürlüğe girdiği tarihten öncegörevli ve yetkili olan birimler tarafından yerine getirilir.”
4. Geçici 2.maddesi şöyledir:
“GEÇİCİ MADDE 2- Bu maddenin yürürlüğe girdiğitarihte Ticaret Bakanlığında Avrupa Birliği Uzmanı, Avrupa Birliği UzmanYardımcısı ile İhracatı Geliştirme Uzmanı kadrolarında bulunanlar, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren 1 ay içinde talep etmeleri halinde durumlarınauygun Ticaret Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrolarına atanırlar. Atamaiçin uygun boş kadro bulunmaması halinde söz konusu kadrolar başkaca bir işlemegerek kalmaksızın ihdas edilmiş ve 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki(I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümüne eklenmiş sayılır. TicaretBakanlığında; bu maddeye göre yapılan atamalar sonucunda boşalan ve bu maddeninyürürlük tarihi itibarıyla boş olan Avrupa Birliği Uzmanı, Avrupa Birliği UzmanYardımcısı ile İhracatı Geliştirme Uzmanı kadroları başkaca bir işleme gerekkalmaksızın iptal edilmiş ve 2 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I)sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarılmış sayılır. Bu şekildekadro unvanları değişenlerin önceki kadro unvanlarına ilişkin olarak mevzuattayapılmış olan atıflar yeni kadro unvanlarına yapılmış sayılır.”
B. İlgili Görülen Kanun Hükmünde Kararname Kuralları
703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin (KHK) geçici 1.maddesinin (5) ve (6) numaralı bentleri şöyledir:
“(5) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte bakanlıkveya diğer kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesihükümlerine göre yeniden yapılandırma sonucunda kapanan veya bünyesindebulunduğu bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşu değişen birimlerde veya bubirimlere ilişkin servislerde, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet MemurlarıKanununun 36 ncı maddesinin “Ortak Hükümler” bölümünün (A) fıkrasının (11)numaralı bendinde belirtilen unvanlı kadrolar ile mesleğe alınmaları,yetiştirilmeleri ve yeterlilikleri aynı veya benzer nitelik arz eden kadro veyapozisyonlarda görev yapanlardan (aylıksız izinde bulunanlar dahil); bu maddeninyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla görev yapmakta oldukları birimlerin ve/veyabu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesihükümlerine göre bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum veyakuruluşunun değişen veya kapanan birimlerinin merkez teşkilatı kadro vepozisyonlarında bulunanlar, söz konusu birimin bünyesine dahil olduğu veyabünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşunun merkezteşkilatı için ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesinde öngörülen kadro veyapozisyon unvanına, değişen veya kapanan birimlerin taşra teşkilatı kadro vepozisyonlarında bulunanlar ise söz konusu birimin bünyesine dahil olduğu veyabünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşunun taşrateşkilatı için ilgili Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde öngörülen kadro veyapozisyon unvanına, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin yürürlüğe girdiğitarih itibarıyla başka bir işleme gerek kalmaksızın halen bulundukları kadrodereceleriyle atanmış sayılır. Bunlardan birimleri ve/veya bu birimlereverilmiş olan görevleri, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine görebirden fazla bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluşunun uhdesine geçen bakanlıklarınveya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının kadro veya pozisyonlarında görevyapanların atanacağı veya görev yapmaya devam edeceği birim, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç ay içinde Cumhurbaşkanı kararıylabelirlenen usul ve esaslar çerçevesinde belirlenir. Bunların mevcutkadrolarında geçirdikleri süreler, atandıkları yeni kadrolarında geçirilmişsayılır. Bunlardan Defterdarlık Uzmanı ve Defterdarlık Uzman Yardımcısı unvanlıkadrolarda bulunup defterdarlık milli emlak birimleri ile malmüdürlüklerininmilli emlak servislerinde görev yapanlar ile defterdar emrinde denetim veinceleme yapmak üzere görevlendirilmiş olup 659 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameile daha önce Milli Emlak Denetmeni ve Milli Emlak Denetmen Yardımcısı ikenDefterdarlık Uzmanı ve Defterdarlık Uzman Yardımcısı kadrosuna atanmışsayılanlar, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının taşra teşkilatında Milli EmlakUzmanı ve Milli Emlak Uzman Yardımcısı unvanlı kadrolara atanmış sayılır.
(6) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte bakanlık veyadiğer kamu kurum ve kuruluşlarında ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesihükümlerine göre yeniden yapılandırma sonucunda kapanan veya bünyesindebulunduğu bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşu değişen birimlerde görevyapan memurlardan (mülki idare amirliği hizmetleri sınıfına ait kadrolardabulunanlar hariç) yukarıdaki fıkralarda belirtilenlerin dışında kalanlar, bumaddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla görev yapmakta oldukları birimlerinve/veya bu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili Cumhurbaşkanlığıkararnamesi hükümlerine göre bünyesinde düzenlendiği bakanlık veya diğer kamukurum ve kuruluşunda bulunan aynı unvanlı kadrolara, görev yapmakta olduklarıkadrolarının merkez, taşra veya yurtdışı teşkilatında bulunması hususu esasalınmak suretiyle halen bulundukları kadro dereceleriyle başka bir işleme gerekkalmaksızın atanmış sayılır. Bunlardan birimleri ve/veya bu birimlere verilmişolan görevleri, ilgili Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümlerine göre birdenfazla bakanlığın veya kamu kurum ve kuruluşunun uhdesine geçen bakanlık veyadiğer kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarında bulunanların, atanacağı veyagörev yapmaya devam edeceği birim, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren üç ay içinde Cumhurbaşkanı kararıyla belirlenen usul ve esaslarçerçevesinde belirlenir. Bunların mevcut kurumlarında geçirdikleri süreler,yeni atandıkları bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşları kadrolarındageçirilmiş sayılır.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, CelalMümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfanFİDAN’ın katılımlarıyla 22/9/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğüdurdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLEkarar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBKkuralları ve ilgili görülen KHK kuralları, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesive Yargısal Denetimi
3. 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye CumhuriyetiAnayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile Anayasa’nın bazımaddelerinde değişiklik yapılmıştır. Yapılan değişikliklerle yeni bir hükûmetsistemine geçilmiş ve buna bağlı olarak Cumhurbaşkanı’nın görev ve yetkileriyeniden düzenlenmiştir. Anayasa’nın 8. maddesinde, yürütme yetkisi ve görevininCumhurbaşkanı ve Bakanlar Kuruluna ait olduğu ifade edilmekte iken maddedeyapılan değişiklikle Bakanlar Kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi ve görevi tekbaşına Cumhurbaşkanı’na verilmiştir. Anayasa’da Bakanlar Kuruluna verilen görevve yetkilere ilişkin maddelerde de aynı doğrultuda değişiklik yapılarak dahaönce Bakanlar Kuruluna ait olan görev ve yetkilerin Cumhurbaşkanı tarafındanyerine getirilmesi öngörülmüştür.
4. Yeni hükûmet sisteminin en önemli özelliklerinden biriCumhurbaşkanı’na “Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” adı altında düzenlemeyapma yetkisinin tanınmasıdır. CBK’ların en belirgin özelliği iseCumhurbaşkanı’na belirli konularda ilk elden düzenleme yapma yetkisininverilmiş olmasıdır. Yürütmenin diğer düzenleyici işlemlerinden farklı olarakCumhurbaşkanı, Anayasa’da belirlenen yetki çerçevesinde herhangi bir kanunadayanmadan ya da yasama organının onayı olmadan CBK’lar yoluyla düzenlemeyapabilecektir.
5. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınbirinci cümlesinde Cumhurbaşkanı’nın yürütme yetkisine ilişkin konularda CBKçıkarabileceği hüküm altına alınmıştır. Düzenlemeyle yürütme yetkisineilişkin olmak kaydıyla CBK çıkarma konusunda Cumhurbaşkanı’na genel biryetki verilmiştir. Maddenin gerekçesinde, yeni hükûmet sistemi gözetilerekCumhurbaşkanı’nın genel siyasetin yürütülmesinde yürütme yetkisi ile ilgiliolarak ihtiyaç duyduğu konularda CBK çıkarabilmesine imkân tanımak amacıyla ilkelden düzenleme yapma yetkisinin tanındığı ifade edilmiştir.
6. Cumhurbaşkanı’na yürütme yetkisine ilişkin konulardaCBK çıkarma yetkisinin genel olarak verilmesinin yanı sıra Anayasa’nın diğerbazı maddelerinde belirtilen kimi konuların da CBK ile düzenleneceği ayrıcaifade edilmiştir. Bu kapsamda Anayasa’nın 104. maddesinin dokuzuncu fıkrasındaüst kademe kamu yöneticilerinin atanmalarına ilişkin usul ve esasların; 106.maddesinin on birinci fıkrasında bakanlıkların kurulması, kaldırılması,görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarınınkurulmasının; 108. maddesinin dördüncü fıkrasında Devlet Denetleme Kurulununişleyişi, üyelerinin görev süresi ve diğer özlük işlerinin; 118. maddesininaltıncı fıkrasında Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinin teşkilatı vegörevlerinin CBK’larla düzenleneceği hüküm altına alınmıştır. Anayasa’nın 123.maddesinin üçüncü fıkrasında ise kamu tüzel kişiliğinin kanunla veya CBK ilekurulacağı belirtilmiştir.
7. Anayasa’nın 148. maddesinde CBK’ların şekil ve esasbakımdan Anayasa’ya uygunluğunun denetlenmesi öngörülmüş, yargısal denetimgörev ve yetkisi de Anayasa Mahkemesine verilmiştir.
8. Anayasa’da Cumhurbaşkanı’na CBK çıkarma yetkisiverilmekle birlikte bu yetki sınırsız değildir. Kanunlardan farklı olarakAnayasa’da CBK’yla düzenlenecek konular sınırlandırılmıştır. Konu bakımındanyetki yönünden getirilen bu sınırlamalar, Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının ilk dört cümlesinde düzenlenmiştir.
9. Anılan fıkranın birinci cümlesinde Cumhurbaşkanı’nın yürütmeyetkisine ilişkin konularda CBK çıkarabileceği ifade edilmiştir. Buna göreyürütme yetkisine ilişkin konular dışında CBK ile düzenleme yapılması mümkündeğildir.
10. Fıkranın ikinci cümlesinde “Anayasa’nın ikincikısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin” CBK’yladüzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu hüküm uyarınca belirtilen alanlarda CBKile düzenleme yapılamaz.
11. Fıkranın üçüncü cümlesinde de Anayasa’da münhasırankanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hüküm altınaalınmıştır. Ancak Anayasa’da hangi konuların münhasıran kanunla düzenleneceğineilişkin özel bir hüküm bulunmamaktadır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesininyerleşik içtihadında anayasa koyucunun kanunla düzenlenmesini öngördüğükonuların bu kapsamda görülmesi gerektiği kabul edilmektedir (AYM, E.2016/150,K.2017/179, 28/12/2017, § 57; E.2016/180, K.2018/4, 18/1/2018, § 17; E.2017/51,K.2017/163, 29/11/2017, § 13; E.2016/139, K.2016/188, 14/12/2016, § 9;E.2013/47, K.2013/72, 6/6/2013). Buna göre Anayasa’da kanunla düzenleneceğibelirtilen alanlarda Cumhurbaşkanı’nın CBK çıkarma yetkisi bulunmamaktadır.
12. Fıkranın dördüncücümlesinde ise kanunda açıkça düzenlenen konularda CBK çıkarılamayacağıifade edilmiştir. Anılan hükme göre Cumhurbaşkanı’nın yürütme yetkisine ilişkinkonularda CBK çıkarabilmesi için CBK’yla düzenlenecek konunun kanunlarda açıkçadüzenlenmemiş olması gerekir.
13. CBK’ların yukarıdabelirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygun olarak çıkarılmasıgerekmektedir. Aksi takdirde içeriği Anayasa’ya aykırılık oluşturmasa bile budüzenlemelerin Anayasa’ya uygunluğundan söz edilemez. Dolayısıyla CBK’larınyargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasında belirtilen konu bakımından yetki kurallarına uygunluğunun elealınması gerekir. Anılan fıkra yönünden herhangi bir aykırılık tespitedilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunlukdenetimi yapılmalıdır.
B. CBK’nın 12. Maddesiyle (1) Numaralı CBK’ya Eklenen 458/BMaddesinin (ğ) Bendinde Yer Alan “…işlettirmek…” İbaresinin İncelenmesi
1. Genel Açıklama
14. Gümrük işlemleriaçısından tasfiyesi gereken eşyaya ilişkin hususlar 27/10/1999 tarihli ve 4458sayılı Gümrük Kanunu’nun 177. ila 180. maddelerinde düzenlenmiştir.
15. Kanun’un 177.maddesinde tasfiyesi gereken eşya gösterilmiştir. Anılan madde hükmüne göregenel itibarıyla; süresinde gümrük işlemleri tamamlanamamış, sahiplerinceteslim alınmamış, depolarda fazla çıkan, çabuk bozulma veya telef olmatehlikesine maruz bulunan veya saklanması masraflı ve külfetli veya tehlikeliolan, çürüme, bozulma gibi sebeplerle ekonomik değerini tamamen yitiren ya dasağlığa zararlı hâle gelen veya kaçakçılıkla mücadele kapsamında el konulduktan sonra mahkemesince sahibine iadesine kararverildiği hâlde süresinde teslim alınmayan eşyatasfiyesi gereken eşyadır. Keza 4458 sayılı Kanun’un 177. maddesinin (2)numaralı fıkrası ile 21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla MücadeleKanunu’nun 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre, 5607 sayılı Kanun’datanımlanan suçların konusunu oluşturması nedeniyle müsadere yaptırımıuygulanabilecek eşya, kovuşturma veya soruşturma makamlarınca tasfiyeye kararverilmesi veya bu Kanun’un 16. maddesinin (1) numaralı fıkrasında öngörülensürelerin dolması üzerine tasfiye edilir.
16. 4458 sayılı Kanun’un178. maddesinde, söz konusu eşyanın ihale yoluyla satış, yeniden ihraç amaçlısatış, perakende satış, kamu kuruluşları ile özel kanunla kurulmuş vakıf vederneklere tahsis edilmek ya da imha suretiyle veya özel yolla tasfiyeye tabitutulacağı; tasfiyeye ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceğihüküm altına alınmıştır.
17. Kanun’un 180.maddesine göre, süresinde gümrük işlemlerinin tamamlanmaması, eşyanın çabuk bozulma ve telef olma tehlikesine maruz bulunmasıveya saklanmasının masraflı ve külfetli olması, kaçakçılıkla mücadelemevzuatına göre yakalanan ancak iadesi gereken eşyanın süresinde teslimalınmaması nedenleriyle eşyanın satılması durumunda; hizmet karşılığı alacaklar ve yapılmış masraflar, gümrükvergileri, satış için yapılmış masraflar ile para cezaları ayrılmakta ve artanpara olursa eşya sahipleri adına emanet hesabına alınmaktadır. Emanete alındığıtarihten itibaren bir yıl içinde talepte bulunulması hâlinde emanete alınanpara eşya sahiplerine iade olunmakta, bu süre içerisinde alınmayan para isedöner sermaye işletmesine irat kaydedilmektedir.
18. Kaçakçılıklamücadele kapsamında tasfiyeye tabi tutulması gereken eşyanın satışı hâlinde desatış bedeli emanet hesabına alınmakta, eşya ile ilgili dava sonucunda iadekararı verilmesi hâlinde emanet hesabındaki tutar sahibine ödenmektedir. Budurumda tasfiye edilen eşyanın gümrük vergileri iade edilmemekte, müsaderekararı verilmesi hâlinde ise satış bedeli Ticaret Bakanlığı (Bakanlık) dönersermaye işletmesine irat kaydedilmektedir.
19. (1) numaralıCBK’nın Bakanlık Destek Hizmetleri, Tasfiyeİşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkilerini düzenleyen 458/B maddesinin (1) numaralı fıkrasında,4458 sayılı Kanun’a göre tasfiye edilecek hâle gelen eşyanın tasfiyesini yapmak, tasfiyelik eşyanınsatışa sunulmasından önce özelliklerine göre bakımı, tamiri ve ambalajlamasınıyapmak veya yaptırmak, tasfiyelik eşya içindepolar, mağazalar ve satış reyonları açılmasına ve işletilmesine ilişkin ilkeve standartları belirlemek, bu yerleri açmak, işletmek, işlettirmek vedenetlemek adı geçen Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
20. Ayrıca anılanCBK’nın 467. maddesi ile, aynı CBK’nın “Onaltıncı Bölümü”nde sayılangörevlerini yerine getirme, dış ticaret denetimleri kapsamında alınan vefirmalarca belli süreler dâhilinde geri alınmayan numunelerin satışını yapma,gümrük denetimleri kapsamında alınan ve firmalarca belli süreler dâhilinde gerialınmayan numunelerin satışını yapma gibi faaliyetleri gerçekleştirmek üzeregerekli olan yerlerde ve sayıda döner sermaye işletmesi kurabilme konusundaBakanlığa yetki tanınmıştır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
21. Dava dilekçesindeözetle; tasfiyelik eşya için açılan depo, mağaza ve satış reyonunun işletilmesiişinin Bakanlığın genel idare esaslarına göre yürütmesi gereken asli ve sürekligörevlerden olduğu, belirtilen hizmetlerin memurlar ve diğer kamu görevlilerieliyle yürütülmesi gerekirken kuralla bu yerlerin üçüncü kişiler tarafından daişletilebilmesine imkân tanındığı, gümrüklerdeki eşyanın tasfiyesine ilişkin hususların4458 sayılı Kanun’un 177. ve devam eden maddelerinde düzenlendiği, dolayısıylakanunda açıkça düzenlenen konuda CBK ile düzenleme yapılmasına imkânbulunmadığı, depo, mağaza ve satış reyonlarının üçüncü kişiler tarafındanişletilmesine yönelik olarak herhangi bir çerçeve çizilmediği, bu konudaidareye geniş bir takdir yetkisi tanındığı, idarenin keyfî uygulamalarına sebepolacak şekilde geniş takdir yetkisi içeren ve kamu hizmetinin özel hukukkişilerince yerine getirilmesini düzenleyen kuralın hukuki belirlilik,öngörülebilirlik ve hukukun üstünlüğü ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilerekAnayasa’nın 2., 6., 8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
22. Dava dilekçesinde konu bakımından yetkiyönünden kuralın Anayasa’nın 6. ve 8. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüşise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğindenbu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
23. Bakanlığınkuruluşu, teşkilat ve görevlerine ilişkin hususlar (1) numaralı CBK’nın 441.ila 473. maddelerinde düzenlenmiştir.
24. Anılan CBK’nın458/B maddesinde, Bakanlığın ana hizmet birimlerinden olan Destek Hizmetleri,Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileridüzenlenmiştir. Maddenin dava konusu kuralın da yer aldığı (ğ) bendinde; “Tasfiyelik eşya için depolar, mağazalarve satış reyonları açılmasına ve işletilmesine ilişkin ilke ve standartlarıbelirlemek, bu yerleri açmak, işletmek, işlettirmek ve denetlemek”Genel Müdürlüğün görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Dava konusu kuralbentte yer alan “…işlettirmek…” ibaresidir.
25. Tasfiyelik eşyaiçin açılan depo, mağaza ve satış reyonlarının işlettirilmesi hususunda anılanGenel Müdürlüğe yetki veren kuralın yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu anlaşılmaktadır.
26. Kural, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan “İkinciKısım Birinci ve İkinci Bölümleri”nde yer alan temel haklar, kişi haklarıve ödevleriyle “Dördüncü Bölümü”nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerile ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir.
27. Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBK’lar bakımındanaranan bir diğer husus, CBK kuralının Anayasa’da münhasıran kanunladüzenlenmesi gereken konulara ilişkin olmaması gereğidir. Anayasakoyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak öngörmesi bu alanınmünhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir. Bu kapsamda Anayasa,bir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda CBK çıkarılamaz.Bununla birlikte Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özel olarak belirtilenkonularda CBK’larla düzenleme yapılması mümkündür.
28. Anayasa’nın 123.maddesinin birinci fıkrasına göre “İdare, kuruluş ve görevleriyle birbütündür ve kanunla düzenlenir.” Ancak Anayasa’nın 106. maddesinin onbirinci fıkrasında “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri veyetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulmasıCumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir.” denildiğinden bakanlıklarınkurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez vetaşra teşkilatlarının kurulması Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıuyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen konularkapsamındadır.
29. Bu bağlamdaAnayasa’nın CBK tarafından düzenleneceğini özel olarak öngördüğü yukarıdabelirtilen bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması ile düzenlenmesikapsamında, bu konularla sınırlı olmak üzere Anayasa’nın 106. maddesinin anılanhükmünde belirtilen hususlarda CBK ile düzenleme yapılabilir.
30. KuralınAnayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında CBK ile düzenlenmesiöngörülen bakanlıkların görev ve yetkilerine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Buitibarla kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıyla bağlantılıolarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönüde bulunmamaktadır.
31. Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının dördüncü cümlesinde “Kanunda açıkçadüzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz” denilmiştir.Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden yapılacak denetimindeöncelikle karşılaştırmaya esas olabilecek daha önce kabul edilmiş bir kanunhükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir. Sonrasında ise -böylebir kanun hükmü varsa- incelenen CBK kuralının kanunun açıkça düzenlediğikonuya ilişkin olup olmadığı belirlenmelidir. Bu değerlendirme yapılırken önceilgili kanunun CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade edip etmediğininbelirlenmesi, ardından da kanundaki düzenlemenin açık olup olmadığının tespitedilmesi gerekir.
32. Tasfiyelik eşyayailişkin olarak 4458 sayılı Kanun’un 177. maddesinde hangi eşyanın tasfiyeedileceği sayılmış, 178. maddenin birinci fıkrasında da tasfiye usulleribelirlenmiştir. Dava konusu kuralda ise tasfiyelik eşya için açılacak depo,mağaza ve satış reyonlarının işlettirilmesine imkân tanınmaktadır. Bu itibarlakuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucunaulaşılmıştır.
33. Açıklanannedenlerle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.
b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi
34. Kuralla Bakanlık DestekHizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye Genel Müdürlüğünün 4458 sayılı Kanungereğince tasfiyesi gereken eşya için açılacak depo, mağaza ve satışreyonlarını işlettirmesi mümkün kılınmaktadır.
35. Anayasa’nın 128. maddesinde “Devletin, kamu iktisadîteşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göreyürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekligörevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür.” denilmektedir.Bu hüküm uyarınca genel idare esaslarına göre yürütülen kamu hizmetleriningerektirdiği görevlerden asli ve sürekli nitelik taşıyanların memurlar ve diğerkamu görevlileri eliyle görülmesi zorunludur.
36. Kamuhizmeti,geniş tanımıyla, devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından veyabunların denetimi ve gözetimleri altında, ortak gereksinimleri karşılamak vekamu yararını sağlamak için topluma sunulmuş bulunan sürekli ve düzenlietkinliklerdir (AYM, E.2020/10, K.2020/67, 12/11/2020, § 23; E.2017/21,K.2020/77, 24/12/2020, § 216).
37. Kamuhizmetlerinin bir kısmının genel idare esaslarına göre yürütülmesi zorunlu ikenbu zorunluluğu taşımayan kamu hizmetleri devletin gözetimi ve denetimi altında,belirli yasal usullerle özel kişilere yaptırılabilir (AYM, E.2013/50,K.2015/38, 1/4/2015; E.2020/10, K.2020/67,12/11/2020, § 24).
38. Gümrükhizmetleri, bir taraftan ekonomik açıdan dış ticaretin düzenli, sürekli ve ülkemenfaatlerini koruyacak bir şekilde yürütülmesini, diğer taraftan kaçakçılığınönlenmesini sağlamaktadır. Bu hizmetler kamu düzenini, ekonomik istikrarı vemülkiyet hakkını ilgilendiren, toplumun tümü üzerinde etkili, yürütülmesindekamu yararı bulunan hizmetlerdir.
39. Gümrük işlemleritamamlanamamış, sahiplerince teslim alınmamış veya kaçakçılıkla mücadelemevzuatı gereğince yakalanan eşyanın tasfiyesine ilişkin işlemler de gümrükhizmetlerinin bir parçasıdır. Ancak bu eşyanın muhafazası ve satışı içinaçılacak depo, mağaza ve satış reyonlarına ilişkin tüm işlerin gümrük idaresitarafından genel idari esaslara göre yürütülmesi gereken asli ve sürekligörevlerden olduğu söylenemez.
40. Anayasa’nın 2.maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insanhaklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adilbir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kendinibağlı sayan ve yargı denetimine açık olan devlettir.
41. Hukuk devletinintemel ilkelerinden biri belirliliktir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hemkişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yervermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıcakamu otoritelerinin keyfî uygulamalarına imkân tanımaması gerekir. Belirlilikilkesi; hukuksal güvenlikle bağlantılı olup bireyin, kanundan, belirli birkesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veyasonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğinibilmesini zorunlu kılmaktadır.
42. Bu yönden tasfiyeedilecek eşyaya ilişkin olarak genel idari esaslara göre yürütülmesi gerekenkamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler dışındaki görevlerinyerine getirilmesi amacıyla söz konusu yerlerin işlettirilebilmesi için bunailişkin usul ve esasların kanunda belirlenmesi gerekmektedir. Ayrıca budüzenlemelerde işletmecinin yetki ve sorumluluklarının da belirlenmesi gerekir.
43. Bu kapsamdakuralda tasfiyelik eşya için açılacak depo, mağaza ve satış reyonlarının hangiusullerle işletileceğine, işletmecinin yetki ve sorumluluklarına ilişkinherhangi bir düzenlemeye yer verilmediğinden söz konusu yerleri “işlettirmek”hususunda yürütmeye yetki veren kural, Anayasa’nın 2. maddesi kapsamındabelirlilik ilkesine aykırıdır ve bu durum Anayasa’nın 128. maddesi yönündenyapılacak denetime de engel teşkil etmektedir.
44. Açıklanannedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YıldızSEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ile İrfan FİDAN bu görüşekatılmamışlardır.
Kural, Anayasa’nın 2. maddesine aykırı görülerek iptaledildiğinden ayrıca Anayasa’nın 128. maddesi yönünden incelenmemiştir.
C. CBK’nın 16. maddesiyle, Ekli (1) Sayılı Liste’de Yer AlanKadroların İptal Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel’in TicaretBakanlığı Bölümünden Çıkarılması ile Ekli (2) Sayılı Liste’de Yer AlanKadroların İhdas Edilerek (2) numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel’in TicaretBakanlığı Bölümüne Eklenmesinin ve CBK’nın Geçici 1. Maddesinin Birinci veÜçüncü Fıkralarının İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
45. Dava dilekçesindeözetle; kuralların Bakanlıkta genel idare esaslarına göre yürütülmekte olankamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden yöneticilerve personele ilişkin olduğu, bunların kadrolarının ihdas ve iptali ileatanmalarına ilişkin hükümlerin münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiği,Bakanlıkta genel müdür ve genel müdür yardımcısı olarak görev yapan bir kısımpersonelin görevden alınmasının anılan personelin özlük haklarını da doğrudanetkilediği, münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir konuda CBK çıkarıldığı,bu suretle CBK çıkarma yetkisinin anayasal çerçeve dışında kullanıldığı,yürütme organına genel, sınırsız, esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenlemeyetkisinin tanındığı, bu durumun yasama yetkisinin devredilemezliği,Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ile kuvvetler ayrılığı ilkeleriylebağdaşmadığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın “Başlangıç” kısmı ile2., 6., 7., 8., 11., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Kuralların Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
46. Dava dilekçesinde konu bakımından yetkiyönünden kuralların Anayasa’nın “Başlangıç” kısmı ile 6., 7., 8., 11. ve128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konubakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğindenbu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
47. KurallarBakanlığın merkez ve taşra teşkilatına ilişkin olarak bir kısım kadrolarınihdas edilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığıbölümüne eklenmesini, bir kısım kadroların da iptal edilerek anılan CBK’nınbelirtilen bölümünden çıkarılmasını, Bakanlıkta genel müdür ve genel müdüryardımcısı olarak görev yapan bir kısım personelin bu görevlerinin sonaermesini, kaldırılan birimlere tahsisli kadroların mevcutlu olarak Ticaret Bakanı(Bakan) tarafından Bakanlık merkez teşkilatındaki diğer birimlere dağıtılmasınıöngörmektedir.
48. Teşkilatyapısındaki değişiklikler neticesinde kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarınınihdası veya iptali, başka bir deyişle kadro usulüne ilişkin düzenlemeleridarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup idarenin kuruluş ve görevlerininbelirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır (AYM, E.1965/32, K.1966/3,4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18; E.2020/8, K.2021/25,31/3/2021, §17).
49. Buitibarla kadro ihdas ve iptalinin kamu kurum ve kuruluşlarının teşkilatyapısına ilişkin olduğu ve kurallarla Bakanlığın merkez ve taşra teşkilatınailişkin kadroların iptalinin ve ihdasının hükme bağlandığı gözetildiğindekuralların yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu anlaşılmaktadır.
50. Kurallar, Anayasa’nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan “İkinci KısımBirinci ve İkinci Bölümleri”nde yer alan temel haklar, kişi haklarıve ödevleriyle “Dördüncü Bölümü”nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerile ilgili herhangi bir düzenleme de içermemektedir.
51. Bakanlıklarınkurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez vetaşra teşkilatlarının kurulması Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıuyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen konular kapsamındakalmaktadır (bkz. §§ 26, 27).
52. Bu çerçevede,kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında CBK ile düzenlenmesiöngörülen Bakanlığın teşkilat yapısına ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Zirayukarıda da belirtildiği üzere kadro ile teşkilat arasında yakın bir ilişkiolup kadro belirlenmeden bir kurum ve kuruluşun teşkilatlanmasından sözedilmesi zordur. Bu itibarla kuralın Anayasa’nın 106. maddesinin on birincifıkrasıyla bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır (AYM, E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, § 28; E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 23).
53. Kurallarınkapsamına giren konuda kanunla yapılan herhangi bir düzenlemeyerastlanmamıştır. Bu itibarla kuralların kanunda açıkça düzenlenen bir konuyailişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
54. Açıklanannedenlerle kurallar Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırıdeğildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.
b. Kuralların İçerik Yönünden İncelenmesi
55. Hukuk devletinintemel unsurlarından biri olan belirlilik ilkesinin yürütmenin aslidüzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli olduğundaşüphe bulunmamaktadır. Kurallarla Bakanlık merkez ve taşra teşkilatında yeralan bazı kadrolar iptal ve ihdas edilmiş, Bakanlıkta genel müdür ve genelmüdür yardımcısı kademesinde görev yapan bir kısım personelin bu görevleri sona erdirilmiş, birkısım personelin başka bir kadroya atanması hususunda Bakana yetki verilmiştir.İptal ve ihdas edilen kadro ve sayıları, görevi sona eren personelin kadrolarıile kaldırılan birimlere tahsisli kadroların diğer birimlere dağıtım usulü açık,net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiğinden kurallarda belirlilik veöngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır.
56. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın2. maddesine aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.
Ç. CBK’nın Geçici 2. Maddesinin Birinci Cümlesinin İncelenmesi
1. Genel Açıklama
57. 703 sayılı KanunHükmünde Kararname’nin (KHK) 29. maddesi ile 3/6/2011 tarihli ve 640 sayılıGümrük ve Ticaret Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname; 30. maddesi ile de 3/6/2011 tarihli ve 637 sayılı EkonomiBakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameyürürlükten kaldırılmış, bu suretle kapatılan Ekonomi Bakanlığı ve Gümrük veTicaret Bakanlığı bünyesindeki bazıbirimlerin birleştirilmesiyle (1) numaralı CBK ile Ticaret Bakanlığı adıaltında yeni bir bakanlık kurulmuş, bu kapsamda Ekonomi Bakanlığı bünyesindekiİhracat Genel Müdürlüğü ile Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü, Gümrük ve TicaretBakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü hizmetbirimleri Ticaret Bakanlığı bünyesine alınarak bu birimlerce yürütülenfaaliyetlerin Ticaret Bakanlığı İhracat Genel Müdürlüğü ile Avrupa Birliği veDış İlişkiler Genel Müdürlüğü hizmet birimleri tarafından yürütülmesi öngörülmüştür.
58. 703 sayılı KHK’nıngeçici 1. maddesinin (5) numaralı fıkrasında bir kısım kariyer meslek mensubupersonelin ilgili CBK’larda öngörülen uzman ve uzman yardımcısı kadrolarınaatanmaları öngörülmüş, anılan maddenin (6) numaralı fıkrasında ise bunun dışındakalan personelin söz konusu maddenin yürürlük tarihi itibariyle görevyaptıkları birimlerin veya bu birimlere verilmiş olan görevlerin ilgili CBK iledüzenlendiği bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarına aynı unvanlıkadrolara atanmış sayılacağı düzenlemesine yer verilmiştir.
59. Bu kapsamda,(kapatılan) Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile (kapatılan) Ekonomi Bakanlığındaİhracatı Geliştirme Uzmanı ile Avrupa Birliği Uzmanı ve Avrupa Birliği UzmanYardımcısı olarak görev yapan personel, Ticaret Bakanlığına ilgisine göreİhracat Genel Müdürlüğü ile Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğündegörev yapmak üzere aynı unvanlarla atanmıştır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
60. Dava dilekçesindeözetle; kuralın kamu hizmetine girme hakkı ve memurların atanmasıyla ilgiliolduğundan CBK ile bir düzenlenemeyeceği, uzman kadrosunda görev yapan birkısım memurun mesleklerinin değiştirilmesine ve atanmalarına ilişkindüzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği, aksi durumun yasama yetkisinindevredilemezliği, kuvvetler ayrılığı ve yürütme yetkisinin Anayasa’ya vekanunlara uygun kullanılması gerektiğine ilişkin Anayasal ilkelerlebağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8., 104. ve 128.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
61. Davadilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın 6., 7., 8. ve128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konubakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden buhusustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.
62. (79) numaralıCBK’nın geçici 2. maddesinin birinci cümlesinde bu maddenin yürürlüğe girdiğitarihte Bakanlıkta Avrupa Birliği Uzmanı, Avrupa Birliği Uzman Yardımcısı ile İhracatıGeliştirme Uzmanı kadrolarında bulunanların, bu maddenin yürürlüğe girdiğitarihten itibaren 1 ay içinde talep etmeleri hâlinde durumlarına uygun TicaretUzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrolarına atanması hüküm altına alınmışolup anılan cümle dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
63. Anayasa'nın 128.maddesinde devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişileriningenel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetleriningerektirdiği asli ve sürekli görevlerin, memurlar ve diğer kamu görevlilerieliyle görüleceği ifade edilmiş; memurların ve diğer kamu görevlilerininnitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylıkve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir.
64. Kamu hizmetiniteliği taşıyan görevlerin yerine getirilebilmesi bağlamında Bakanlıkta Ticaret Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrosundaistihdam edilen personelin genel idari esaslara göre yürütülen asli ve sürekligörevleri yerine getirdikleri, dolayısıyla Anayasa’nın128. maddesi anlamında memur veya diğer kamu görevlisi sıfatına sahipbulundukları hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
65. Anayasa’nın 128. maddesine göre memurlar ve diğer kamugörevlilerinin atanmalarının kanunla düzenlenmesi gerekmekte olup kuralla Ticaret Uzmanı ve Ticaret Uzman Yardımcısı kadrolarınaatanabilmeye ilişkin koşullara yönelik bir düzenleme öngörülmektedir.
66. Bu itibarla Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca münhasırankanunla düzenlenmesi gereken bir konuda düzenleme yapan kuralın Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı olduğuanlaşılmaktadır.
67. Açıklanannedenlerle kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca aynı fıkranınbirinci, ikinci ve dördüncü cümleleri yönünden incelenmemiştir.
Kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptaledildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.
D. CBK’nın Geçici 2. Maddesinin Kalan Kısmının İncelenmesi
68. CBK’nın geçici 2.maddesinin birinci cümlesinin iptali nedeniylemaddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinin uygulanma imkânı kalmamıştır.Bu nedenle söz konusu cümleler 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin(4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kurallar yönünden Anayasa’yauygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.
IV. İPTALİN DİĞER KURALLARAETKİSİ
69. 6216 sayılıKanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veyatümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesinceiptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
70. (79) numaralıCBK’nın geçici 2. maddesinin birinci cümlesinin iptalinedeniyle uygulanma imkânı kalmayan aynımaddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinin 6216 sayılı Kanun’un43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince iptali gerekir.
V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
71. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun, Cumhurbaşkanlığıkararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanmaksuretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekligördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararınınyürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceğibelirtilmektedir.
72. (79) numaralı CBK’nın 12.maddesiyle (1) numaralı CBK’ya eklenen 458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “…işlettirmek…”ibaresi ile geçici 2. maddesinin iptal edilmesi nedeniyledoğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla6216 sayılı Kanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu madde ve ibareye ilişkin iptalhükümlerinin kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonrayürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
73. Dava dilekçesindeözetle; dava konusu kuralların uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsızzararın doğabileceği belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına kararverilmesi talep edilmiştir.
6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
A. 1. 12.maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1)numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’neeklenen 458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “...işlettirmek...”ibaresine,
2. Geçici 2.maddesine,
yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğegirmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu madde ve ibareye ilişkin yürürlüğündurdurulması taleplerinin REDDİNE,
B. 1. 16.maddesiyle;
a. Ekli (1) SayılıListe’de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılıResmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığıbölümünden çıkarılmasına,
b. Ekli (2) SayılıListe’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüneeklenmesine,
2. Geçici 1.maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarına,
yönelik iptal talepleri 28/9/2022 tarihli ve E.2021/90,K.2022/108 sayılı kararla reddedildiğinden bu fıkralara, bölümden çıkarmaya vebölüme eklemeye ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
28/9/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
VII. HÜKÜM
6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
A. 12. maddesiyle10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1) numaralıCumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen458/B maddesinin (ğ) bendinde yer alan “...işlettirmek...” ibaresinin;
1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ,Recai AKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ile İrfanFİDAN’ın karşıoyları ve 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 65. maddesinin (1) numaralı fıkrasıgereğince OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
B. 16. maddesiyle;
1. Ekli (1) SayılıListe’de yer alan kadroların iptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılıResmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığıbölümünden çıkarılmasının;
a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, EnginYILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
2. Ekli (2) SayılıListe’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüneeklenmesinin,
a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, EnginYILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
C. Geçici 1.maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının;
1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN,Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
Ç. Geçici 2.maddesinin;
1. Birincicümlesinin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
2. İkinci, üçüncüve dördüncü cümlelerinin 6216 sayılı Kanun’un43. maddesinin (4) numaralı fıkrası gereğince İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
iptal hükümlerinin, Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince, KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
28/9/2022 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememizçoğunluğu (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin(CBK) 16. maddesi ile geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının konubakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına karar vermiştir. İptaliistenen kurallar kadro ihdasına, iptaline, kaldırılan kadrolarda bulunanlarıngörevlerinin sona ermesine ve tahsisli kadroların mevcutlu olarak diğerbirimlere dağıtılmasına ilişkindir.
2. AnayasaMahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına yazdığımız muhalefet şerhindeayrıntılı bir şekilde açıkladığımız üzere, kamu görevlilerine ilişkinkadroların ihdası ve iptali bütçe hakkıyla ilgili olup yasama yetkisikapsamındadır. Bu nedenle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınbirinci cümlesi uyarınca yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılabileceğiöngörülen CBK ile kadro ihdası ve iptali yapılamaz (bkz. AYM, E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, Karşıoy Gerekçesi, §§ 14- 24).
3. Aynı şekilde kadroihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin, kamu görevlilerinin aylık veödeneklerini doğrudan etkilediği, dolayısıyla mülkiyet hakkı kapsamında olduğuaçıktır. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesiuyarınca CBK ile mülkiyet hakkına yönelik bir düzenleme yapılamaz (bkz. anılanKarşıoy Gerekçesi, §§ 25- 29).
4. Diğer yandanAnayasa’nın 128. maddesi kamu görevlilerinin kadrolarına ilişkin hususlarınmünhasıran kanunla düzenlenmesini gerektirmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesinegöre kamu görevlilerinin “kadrolarına, bu kadroların ihdas ve iptalineilişkin kuralların da Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesigerekir” (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 139).
5. Mahkememizin 2020/8esas sayılı kararına yazdığımız muhalefet şerhinde açıklandığı gibi, kaldırılankadrolarda görev yapanların görevine son verilmesi, yenilerinin atanması vekadroların dağıtılması Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca kanunla yapılmasıgereken hususlardır (bkz. AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/03/2021, KarşıoyGerekçesi, § 18). Bu sebeple Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi özel olarakbelirtilmeyen kamu görevlilerinin “atanmaları” konusunun Anayasa’nın128. maddesi gereğince kanunla düzenlenmesi bir zorunluluktur. Bu haliylekurallar Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine deaykırılık teşkil etmektedir.
6. Açıklanangerekçelerle kuralların konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıolduğunu düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararına katılmıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
CBK’nın 16. Maddesiyle “Ekli 1 ve 2 Sayılı Listede YerAlan Kadroların İhdası Ve Listeden Çıkarılması ile Geçici 1. Maddenin Birincive Üçüncü Fıkraları ile geçici 2. Maddede” yer alan kadro iptali, ihdası vekadro dağıtılmasına ilişkin kuralların konu bakımından anayasaya aykırı olduğuiddiaları Mahkememiz çoğunluğu tarafından kabul edilmemiştir. Bu görüşe aşağıdaaçıklanan nedenlerle iştirak edilememiştir.
1. Anayasa Mahkemesi çeşitli kararlarında kadro ihdasıkonusunun kanunla düzenlenmesi gerektiğini belirttiği gibi, bütçe hakkıylailişkilendirerek kadro ihdası veya kaldırılmasını yasama alanına ilişkin birkonu olarak değerlendirmiştir (bkz. AYM 2016/47 E. – 2018/10, 14.2.2018,par. 35-36; AYM 2013/24 E. – 2013/133, 14.11.2013; AYM 1987/21 E. – 1988/25 K.28.6.1988). Görüldüğü üzere AYM kararlarında kadro ihdası bütçe hakkıkapsamında (AY 87, 162) değerlendirilmektedir. Bu durumda konu, yürütme yetkisiiçerisinde değerlendirilemeyeceği gibi kadro ihdasının kanunla düzenlenmesininzorunlu bulunması ve yürütme yetkisine ilişkin olmaması nedeniyle kural,Anayasanın madde 104-fıkra 17’nin 1. cümlesine aykırılık oluşturduğundan iptaligerekir.
2. Diğer taraftan Anayasanın 123/1. maddesinde idareninkuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenlenmesi gerektiğibelirtilmektedir. Bununla birlikte Anayasada CBK’lar bakımından bu hükmünistisnasını oluşturan birkaç düzenleme bulunmaktadır. Anayasanın 106.maddesinin son fıkrası gereği bakanlıkların kuruluş ve görevleriyle ilgiliyetki ile Devlet Denetleme Kurulu (AY 108/son) ve Milli Güvenlik Kurulu GenelSekreterliği (AY 118/son) yönünden CBK ile düzenleme yapılması özel olarakkabul edilmiştir. Şu halde özel olarak belirtilen hususlar dışında idareninteşkilatının bir parçası olan kamu görevlilerine ilişkin kadronun ihdasının dakanunla düzenlenmesinin zorunlu olduğu sonucuna ulaşılması gerekmektedir.Nitekim AYM daha önce verdiği bir kararda kadronun bir kurumun kuruluşununbir parçası olduğunu ifade etmiştir (AYM 1965/32 E. – 1966/3 K. 4.2.1966).Başka bir anlatımla, bir kuruma ilişkin kadro düzenlemesi, kurumun kuruluşuylailgili bir hukuki mesele olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte Anayasa’daaçık yetki verilmediği sürece kadro düzenlemesi bakımından Anayasanın diğerhükümlerinin gözetilmesi zorunludur.
3. İkinci olarak kadroların, kamu personelinin maaş,sosyal haklar ve benzeri özlük haklarıyla ilgili düzenlemelerin Anayasanın 128.maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir. Anayasa’nın 128. maddesi uyarınca “Memurların ve diğerkamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları veyükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir”.Bu husus Mahkememizin bir kararında; “kadro derecesi ile personelin özellikleaylık ve ödenekleri ve diğer özlük hakları bakımından sıkı bir bağbulunmaktadır” (AYM, E.2005/139, K.2007/33, 22/3/2007) şeklinde ifadeedilmiştir. Görüldüğü üzere bu hüküm uyarınca kadrolara ilişkin düzenlemelerinkanunla yapılması anayasal bir zorunluluktur. Bakanlıkların teşkilat yapısınınCBK ile kurulabileceğine ilişkin 106/son madde ile bu konuda bir istisnagetirildiği yolunda bir yorum akla gelebilir ise de bu düşüncenin ilgiliAnayasal kurallar karşısında geçerli olamayacağı ve istisna olan bu kuralın daryorumlanması gerektiği söylenmelidir. Bu konuda Anayasa Mahkemesi; “Anayasa’daCBK’larla düzenleneceği özel olarak öngörülen konulara ilişkin Anayasahükümlerinin açıkça izin verdiği hususlarda CBK’larla düzenlemeyapılabilir” (AYM, E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, § 29) sözleriyleAnayasada açıkça izin verilenler dışında yetkinin genişletilemeyeceğine işaretetmiştir.
4. Esasen Anayasada kadroya ilişkin istisna yalnızcamadde 108/4’te Devlet Denetleme Kurulu üyelerinin “özlük işleri”nin CBKile düzenleneceği konusunda tanınmıştır. Başka deyişle Anayasa istisnai yetkivermek istediğinde bu hususu açıkça düzenlemiştir. Bakanlıkların teşkilatyapısının kurulması yetkisi kural olarak yalnızca ilgili bakanlığınörgütlenmesine ilişkin hukuki çerçevenin oluşturulmasına yetki vermektedir.Buna karşın kadro ihdas edilmesinin Anayasanın 70., 128. ve 161. maddeleriylemevcut bağı karşısında istisnai bir yetkinin yorum kurallarına aykırı şekildegeniş biçimde yorumlanmasının Anayasanın anılan hükümlerinin devre dışıbırakılmasına yol açacağını ifade etmek gerekir. Dolayısıyla münhasıran kanunladüzenlenmesi gereken kadro ihdasının listenin iptali ve diğer liste yoluylaihdası şeklinde CBK ile düzenlenmesi Anayasanın 104/17. maddesinin üçüncücümlesine de aykırıdır, iptali gerekmektedir.
5. Üçüncü olarak; geçici birinci ve ikinci maddelerkapsamında mevcut bazı kamu görevlerine ilişkin görevlerin sona erdirilmesi,iptali ve kaldırılan birimlere ait tahsisli kadroların başka birimleredağıtılması ya da kadro unvanlarının değiştirilmesi yönündeki düzenlemeler bakımındanda Anayasanın 128. maddesi gereği kanunla düzenleme zorunluluğu bulunduğu gibiözlük hakları üzerindeki etkileri nedeniyle mülkiyet hakkına temas etmesidolaysıyla anılan düzenlemenin konu bakımından temel haklara dair düzenlemeyasağı kapsamında görülmesi de gerekmektedir. Belirtilen nedenler yönünden degeçici birinci maddenin birinci ve üçüncü fıkraları ile geçici ikincimaddesinin konu bakımından Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasının ikinci veüçüncü cümlelerine aykırılık dolayısıyla iptal edilmesi gerekmektedir.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Karşı Oy
1. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin TicaretBakanlığı’nın teşkilat yapısının düzenlendiği 458/B maddesinin 1. fıkrasının(ğ) bendinde Destek Hizmetleri, Tasfiye İşleri ve Döner Sermaye GenelMüdürlüğü’ne tasfiye işlemleri için depo, mağaza ve satış reyonları açmak,işletmek ve işlettirmek yetkisi verilmektedir.
2. Düzenlemede yer alan “işlettirmek” yetkisininAnayasa’nın 128. maddesi çerçevesinde genel idare esaslarına göre yürütülmesigereken asli ve sürekli işlerden olduğu; ayrıca başka kanunlarda konuya dairdüzenleme bulunduğundan bahisle konu bakımından CBK’ların yetki kapsamındabulunmadığından Anayasa’ya aykırı olduğuna karar verilmesi talebindebulunulmuştur.
3. Çoğunluk bizim de iştirak ettiğimiz görüş çerçevesindekonu bakımından iptal talebine mevzu edilen hüküm açısından bir sorunbulunmadığına karar vermiştir.
4. Diğer taraftan söz konusu düzenlemede “işlettirmek”yetkisinin sınırlarının belirlenmemiş olduğundan bahisle çoğunlukça normuniptaline karar verilmiştir.
5. Teşkilat kanunları ve CBK.lar özellikleri itibariylekurum tarafından kullanılacak yetki ve faaliyetlerin genel olarak belirlendiğidüzenlemeler olup bütün faaliyetlerin kapsam ve sınırlarının bu tipdüzenlemelerde yer almasını beklemek normun işlevi ile de örtüşmemektedir.
6. Diğer taraftan söz konusu düzenlemelerde verilenyetkilerin bazılarının mahiyetleri gereği CBK ile değil kanunla düzenlenmesigerekebilmektedir.
7. Böyle bir durumda CBK koyucunun verilen yetkinin kurumile bağlantısını kurmak için teşkilat düzenlemesinde yetkinin ismini zikretmekdışında yapabileceği detaylı bir düzenleme de bulunmamaktadır.
8. Bu gibi durumlarda söz konusu yetkinin detaylarınınkanunla düzenlenmesi de gerekebilir. Zira “İşlettirmek” yetkisi üçüncü kişilereekonomik bir hak sağladığı gibi, tasfiye işlemleri mahiyeti gereği mülkiyethakkının el değiştirmesi gibi bir sonucu doğuran bir yetkidir. Bu nedenle detaylıdüzenlemelerin CBK ile değil kanunla yapılması gibi bir zaruretin ortayaçıkması da muhtemeldir.
9. Nitekim 1 sayılı CBK.nın 44. maddesinde AdaletBakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü’nün yetki ve görevleridüzenlenirken “Adli sicili tutmak” görevinden bahsedilmektedir.
10. Adli sicil verileri tamamen kişisel verilerle alakalıbir konu olduğundan bu hususta çerçeve mahiyetinde dahi olsa CBK.da hükümbulunmasını beklemek konu bakımından Anayasa’ya uygun düşmeyecektir. Bubağlamda adli sicil konusunda 5352 sayılı müstakil bir Kanun bulunmaktadır.
11. Norm koyucunun “İşlettirmek” yetkisinin mahiyetiniher zaman düzenleme imkanının bulunduğu göz önüne alındığında TicaretBakanlığı’na dair düzenlemede sadece yetkinin isminden bahsedilip mahiyetinedair bir çerçeve çizmemesinin anayasal bir sorun teşkil etmediğinideğerlendirdiğimizden çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne iştirak edilmemiştir.
Üye
Muammer TOPAL
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
(79) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 16.maddesinin ve geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının Anayasayaaykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine karar verilmiştir.
Red kararının gerekçesinde; kamu kurum vekuruluşlarındaki kadroların ihdası ile iptalinin idarenin teşkilat yapısıylailgili olup idarenin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasınıoluşturduğu, dolayısıyla kuralın yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasanınİkinci Kısmının Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişihakları ve ödevleriyle Dördüncü Bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler ileilgili düzenleme içermediği, Anayasanın 106. maddesinin son fıkrasında CBK iledüzenlenmesi öngörülen Bakanlığın teşkilat yapısına ilişkin olduğu anlaşılankuralın 106. maddenin son fıkrası ile bağlantılı olarak 104. maddenin onyedincifıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü bulunmadığı gibi daha öncekanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konu yönünden Anayasanın104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir.
CBK’nın incelenen 16. maddesinde, ekli (1) sayılılistedeki kadroların iptal edilerek (2) sayılı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarıldığı veekli (2) sayılı listedeki kadroların ihdas edilerek (2) sayılı CBK’nın eki (I)sayılı Cetvelin Ticaret Bakanlığı bölümüne eklendiği hükme bağlanmıştır.
Bakanlıkların kadro ihdası ve iptalinin, teşkilatyapısına ilişkin bir düzenleme olmasından dolayı Anayasanın 106. maddesinin sonfıkrasında “bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması” bakımındanöngörülen istisna kapsamında yer aldığı, bu sebeple Anayasanın 123. maddesininbirinci fıkrasında öngörülen kanunla düzenlenme ilkesine tâbi olmadığı ve 104.maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bulunmadığı yönündekiçoğunluk görüşüne, kadro ihdası ve iptalinin yasama yetkisi kapsamında bulunanbütçe hakkı ile ilgili olması, ayrıca 106. maddenin son fıkrasında CBK iledüzenleneceği sınırlı olarak sayılan konular arasında kadro ihdası ve iptalininyer almaması sebebiyle, bu hususların Anayasanın 123. ve 128. maddeleriuyarınca kanunla düzenlenmesi gerektiğinden katılmak mümkün değildir (ayrıntılıaçıklama için bkz. 11/6/2020 tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı;30/12/2021 tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı kararlara ilişkin karşıoygerekçelerim).
Başka bir deyişle, bütçe hakkı ile ilgili bulunan kadroiptali ve ihdasının yürütme yetkisine ilişkin konulardan olmamasından dolayı104. maddenin onyedinci fıkrasının birinci cümlesine; Anayasanın 123. ve 128.maddeleri uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken konular arasında yer almasındandolayı da üçüncü cümlesine göre CBK ile düzenlenemeyeceği açıktır.
Diğer taraftan, CBK’nın geçici 1. maddesinin, bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihte Ticaret Bakanlığında kaldırılan genel müdür ve genelmüdür yardımcısı kadrolarında bulunanların görevlerinin sona ereceğine ilişkinbirinci fıkrası ile kaldırılan birimlere tahsisli kadroların Bakanlık merkezteşkilâtındaki birimlere dağıtılmasına ilişkin üçüncü fıkrası da Anayasanın128. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesinde zorunluluk bulunan konularlailgili olduğundan CBK ile düzenlenemez (aynı yönde bkz. 31/3/2021 tarihli veE.2020/8, K. 2021/25 sayılı karara ilişkin karşıoy gerekçem).
Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralların konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasınınbirinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiğidüşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım.
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 6/7/2021 tarihli ve (79) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair CumhurbaşkanlığıKararnamesinin 16. maddesiyle, Ekli (1) Sayılı Liste’de yer alan kadrolarıniptal edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2)numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I)Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümünden çıkarılmasının, Ekli (2) SayılıListe’de yer alan kadroların ihdas edilerek (2) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Ticaret Bakanlığı bölümüne eklenmesininve Geçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin reddine ilişkinkarara katılmamaktayım.
2. Zira iptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesihükümlerinde kurallarda belirtilen kadroların ilgili bölümlerden çıkarılması,yeni kadro ihdası ve kurallarda belirtilen kadrolarda bulunanların görevlerinebaşkaca bir işleme gerek kalmaksızın son verilmesi şeklinde kadro ile ilgilidüzenlemeler yer almaktadır.
3. İptali istenen kuralların “konu bakımından yetki”boyutu ile Anayasa’ya uygunluk denetiminde Mahkememizçoğunluğunca Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına bir aykırılık bulunmadığıkanaatine ulaşılsa da dava konusu kuralların Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu içiniptali gerekmektedir.
4. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdasıkonusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiğibir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesinin Anayasa’yaaykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun iptalisteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119, K.S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§6-22-,27-31, 33). Aynı hukuki gerekçelerinkadro ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı dava konusu (79) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi hükümlerinde de geçerli olduğu kanaatindeyim.
5. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılı kararınkarşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle (79)numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 16. maddesi ileGeçici 1. maddesinin birinci ve üçüncü fıkralarının Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasına aykırıolması nedeniyle iptali gerektiği kanaatinde olduğum için çoğunluk görüşünekatılamamaktayım.
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ