Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2022/114, K.2023/83 Sayılı Karar - 04/05/2023

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2022/114

Karar Sayısı : 2023/83

Karar Tarihi : 4/5/2023

R.G.Tarih-Sayı :26/7/2023-32260

İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte132 milletvekili

İPTAL DAVASININ KONUSU: 3/8/2022 tarihli ve (107) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. Tümünün şekilbakımından Anayasa’nın 2. maddesine aykırılığıileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünündurdurulmasına,

B. 1. 1.maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1)numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin296. maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın ikinci cümlesinin,

2. 2. maddesiyleekli Liste’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Kültür ve TurizmBakanlığı bölümüne eklenmesinin,

Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11.,104., 128. ve 161. maddelerineaykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına,

karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI

İptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK)şöyledir:

 “CUMHURBAŞKANLIĞI TEŞKİLATI HAKKINDACUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR CUMHURBAŞKANLIĞIKARARNAMESİ

Kararname Numarası: 107

MADDE 1- 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 296 ncı maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.

 “(3) Arkeoloji, etnografya, resim ve heykel alanındamüzecilik faaliyetleri, kütüphanecilik hizmetleri ile kültürel ve sanatsalfaaliyetleri yerine getirmek üzere İzmir İlinde doğrudan merkeze bağlı taşrakuruluşu olarak Tarihi Alsancak Tekel Fabrikası Kültür ve Sanat MerkezMüdürlüğü kurulmuştur. Tarihi Alsancak Tekel Fabrikası Kültür ve Sanat MerkezMüdürü mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük hakları bakımından 375sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 30 uncu maddesi uyarınca İstanbul AtatürkKültür Merkezi Müdürüne denktir.”

MADDE 2- Ekli listede yer alan kadrolar ihdas edilerek 2sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I)sayılı Cetvelin ilgili bölümüne eklenmiştir.

MADDE 3- Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımı tarihindeyürürlüğe girer.

MADDE 4- Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleriniCumhurbaşkanı yürütür.”

LİSTE

KURUMU : KÜLTÜR VETURİZM BAKANLIĞI

TEŞKİLATI : TAŞRA

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla28/9/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle davanın süresinde açılıp açılmadığı meselesigörüşülmüştür.

2. Anayasa Mahkemesi CBK’lar hakkında şekil bakımındanaykırılık iddiasıyla açılacak iptal davasının tabi olduğu dava açma süresihususunu daha önceki bazı kararlarındadeğerlendirmiş ve bu davaların Anayasa’nın 151. maddesinde öngörülenaltmış günlük dava açma süresi içinde açılabileceğine karar vermiştir (AYM, E.2023/39, K.2023/40, 9/3/2023, §§ 2-6).

3. Dava konusu CBK 4/8/2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış, CBK’nıntümünün şekil bakımından iptali talebini içeren dava dilekçesi ise 9/9/2022tarihinde kayda girmiştir. Bu durumda CBK’nın şekil bakımından iptali talebininaltmış günlük dava açma süresi içinde kayda girdiği ve davanın süresinde olduğuanlaşılmıştır.

4. Açıklanan nedenlerle dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

5. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLAT tarafındanhazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. CBK’nın Tümünün Şekil Bakımından Anayasa’ya AykırıOlduğu Gerekçesiyle İptali Talebinin İncelenmesi

1. İptal Talebinin Gerekçesi

6. Dava dilekçesinde özetle; hukuk devletinde her türlüresmî işlemin ve bu kapsamda CBK’ların gerekçeli olmasının hukukun genelilkelerinden biri olduğu, CBK çıkarılırken öznel ve keyfî davranma riskininönlenebilmesinin, CBK’ların uygulayıcılar tarafından yorumlanabilmesinin,CBK’ya dayanılarak çıkarılacak alt düzenlemelerin CBK’ya uygunluğununsağlanabilmesinin ve CBK’ların anayasal denetiminin etkinliğininartırılabilmesinin CBK’ların gerekçeli olmasına bağlı olduğu, Anayasa’daCBK’ların şekil bakımından denetimi öngörülmekle birlikte bu denetiminkapsamına ilişkin bir kural konulmadığından bu kapsamın Anayasa Mahkemesitarafından belirlenmesi gerektiği belirtilerek CBK’nın tümünün Anayasa’nın 2.maddesine aykırı olduğu ve şekil bakımından iptaline karar verilmesi gerektiğiileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

7. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca davakonusu CBK, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 104. maddesi yönünden incelenmiştir.

8. Dava dilekçesinde şekil bakımından CBK’nın tümününAnayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’lara ilişkinşekil kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındadüzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

9. CBK’nın tümünün şekil bakımından denetiminin kapsamıve ilkeleri, Anayasa Mahkemesinin 13/12/2022 tarihli ve E.2022/98, K.2022/157sayılı kararıyla belirlenmiştir.

10. Anılan kararda, CBK’ların şekil yönünden denetimininkapsamına hangi hususların dâhil olduğuna, başka bir ifadeyle anılan denetimdeCBK’nın hangi unsurlar yönünden denetleneceğine dair Anayasa’da açık bir hükmeyer verilmemekle birlikte Anayasa Mahkemesinin CBK rejimini düzenleyen anayasalhükümlerden hareketle CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesi için gereklianayasal unsurların neler olduğunu tespit etmesinin önünde bir engelbulunmadığı belirtilmiştir. Bu kapsamda Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının birinci cümlesinin “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkinkonularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir.” biçimindeki hükmündenCBK çıkarma yetkisinin bizzat Cumhurbaşkanı’na ait ve tek başına kullanılmasıgereken bir yetki olduğunun, dolayısıyla CBK’nın Cumhurbaşkanı dışında birmercinin teklif, onay gibi herhangi bir işlemini ya da katılımını gereklikılmayan, Cumhurbaşkanı’nın asli düzenleyici nitelikteki bir işlemi olduğununanlaşıldığı değerlendirmesine yer verilen kararda CBK’ların şekil yönündenAnayasa’ya uygunluğunun denetiminde incelenmesi gereken hususun CBK’nınCumhurbaşkanı tarafından çıkarılıp çıkarılmadığı olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2022/98,K.2022/157, 13/12/2022, §§ 8,9).

11. Söz konusu kararda ayrıca CBK’ların yorumlanmasındave denetiminde kuralın getiriliş amacının, başka bir ifadeyle gerekçesininbilinmesinin önem arz ettiği; zira bir normun ihdasına yol açan sebeplerinböyle bir düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğuna dair gerekçelerin bizzat kuralkoyucunun kendisi tarafından ortaya konulmuş olmasının o kuralla ilgilianayasallık denetiminin daha sağlıklı ve etkin bir şekilde gerçekleştirilmesinekatkı sağlayacağının açık olduğuna dikkat çekilmiş; bununla birlikte AnayasaMahkemesinin CBK’ların şekil bakımından Anayasa’ya uygunluğunu incelemeyetkisinin, CBK’ların gerekçelerinin bulunup bulunmadığı yönünden bir denetimyapılmasını kapsamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022,§§ 11, 12).

12. Dava konusu CBK açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

13. Dava konusu CBK’nın, CBK metninin Cumhurbaşkanı’nınadı, soyadı ve unvanı belirtilerek Resmî Gazete’de yayımlandığı görülmektedir.Diğer yandan dava dilekçesinde de söz konusu CBK’nın Cumhurbaşkanı tarafındançıkarılmadığı yönünde bir iddiaya yer verilmemiştir. Bu itibarla Cumhurbaşkanıtarafından çıkarıldığı anlaşılan CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesi içingerekli unsurları taşıdığının kabulü gerekir.

14. Açıklanan nedenlerle CBK’nın tümü, şekil bakımındanAnayasa’nın 104. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

B. CBK’nın 1. Maddesiyle (1) Numaralı CBK’nın 296. MaddesineEklenen (3) Numaralı Fıkranın İkinci Cümlesinin ve 2. Maddesiyle Ekli Liste’deYer Alan Kadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) SayılıCetvel’in Kültür ve Turizm Bakanlığı Bölümüne Eklenmesinin İncelenmesi

1. CBK’ların Anayasal Çerçevesi ve Yargısal Denetimi

15. Anayasa Mahkemesi CBK’ların anayasal çerçevesini veyargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.Buna göre CBK’ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konubakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bukapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinciKısmı’nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerikyönünden Anayasa’ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13).

2. CBK’nın 1. Maddesiyle (1) Numaralı CBK’nın 296.Maddesine Eklenen (3) Numaralı Fıkranın İkinci Cümlesi

a. İptalTalebinin Gerekçesi

16. Dava dilekçesindeözetle; idarenin bütünlüğü içinde yer alan,genel idare esaslarına göre yürütülmekte olan kamu hizmetlerinin gerektirdiğiasli ve sürekli görevleri ifa eden kamu görevlilerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesi gerektiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6.,7., 8., 104. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

17. Dava dilekçesindekonu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7.,8. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkinkonu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamındayapılacaktır.

18. CBK’nın 1. maddesiyle (1) numaralı CBK’nın 296.maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın birinci cümlesinde arkeoloji,etnografya, resim ve heykel alanında müzecilik faaliyetleri, kütüphanecilikhizmetleri ile kültürel ve sanatsal faaliyetleri yerine getirmek üzere İzmir’dedoğrudan merkeze bağlı taşra kuruluşu olarak Tarihî Alsancak Tekel FabrikasıKültür ve Sanat Merkezi Müdürlüğünün kurulduğu belirtilmiş, anılan fıkranındava konusu ikinci cümlesinde ise Tarihî Alsancak Tekel Fabrikası Kültür veSanat Merkezi müdürünün mali ve sosyal hak ve yardımlar ile diğer özlük haklarıbakımından 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin ek 30.maddesi uyarınca İstanbul Atatürk Kültür Merkezi müdürüne denk olduğu hükmebağlanmıştır.

19. Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesinde Anayasa’nın İkinci Kısmı’nınBirinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriile Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin CBK’yladüzenlenemeyeceği, üçüncü cümlesinde ise münhasıran kanunla düzenlenmesiöngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

20. Anayasa Mahkemesimemurlar ve diğer kamu görevlilerinin malive sosyal hak ve yardımları ile diğer özlük haklarına ilişkin düzenlemelerin CBK’larla yapılmasının konubakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığı hususunu daha öncedeğerlendirmiştir. Bu kapsamda mali ve sosyal hak ve yardımların Anayasa’nınİkinci Kısmı’nın İkinci Bölümü’nde yer alan mülkiyet hakkıyla ilgili olduğundanAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci cümlesi uyarınca CBKile düzenlenemeyecek yasak alan içinde kaldığına, diğer özlük haklarının iseAnayasa’nın 128. maddesi uyarınca münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiğindenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBKile düzenlenemeyeceğine karar vermiştir (AYM, E.2018/123, K.2022/138,9/11/2022, §§ 74-79; E. 2020/7, K.2022/146, 30/11/2022, § 48).

21. Tarihî AlsancakTekel Fabrikası Kültür ve Sanat Merkezi müdürünün mali, sosyal ve diğer özlükhaklarına ilişkin düzenleme öngören dava konusu kural yönünden anılaniçtihattan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırıdır. İptaligerekir.

Kural Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınınikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden kuralın ayrıcakonu bakımından yetki yönünden aynı fıkranın birinci ve dördüncü cümleleriyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

Kural konu bakımından yetki yönünden Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı görülerekiptal edildiğinden içerik yönünden incelenmemiştir.

3. CBK’nın 2. Maddesiyle Ekli Liste’de Yer AlanKadroların İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’nın Eki (I) Sayılı Cetvel’in Kültürve Turizm Bakanlığı Bölümüne Eklenmesi

a. İptal Talebinin Gerekçesi

23. Dava dilekçesindeözetle; idarenin bütünlüğü içinde yer alan, genel idare esaslarına göreyürütülmekte olan kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifaeden kamu görevlilerinin kadrolarının ihdasına ilişkin hükümlerin kanunladüzenlenmesi gerektiği, münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken bir konuda CBKçıkarıldığı, CBK çıkarma yetkisinin anayasal çerçeve dışında kullanıldığı,yürütme organına genel, sınırsız, esasları ve çerçevesi belirsiz bir düzenlemeyetkisinin tanındığı, bu durumun yasama yetkisinin devredilemezliği,Anayasa’nın bağlayıcılığı ve üstünlüğü ile kuvvetler ayrılığı ilkeleriylebağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7.,8., 11., 104., 128. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

i. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi

24. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11., 128. ve 161.maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konubakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasındadüzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

25. Kural Kültür ve Turizm Bakanlığının taşra teşkilatına ilişkin kadroların ihdasını ve bukadroların (2) numaralı CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel’in ilgili bölümüneeklenmesini öngörmektedir.

26. AnayasaMahkemesi bakanlıkların ve bağlı kuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzelkişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlıkurum ve kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerinCBK’larla yapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olupolmadığı hususunu daha önceki bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamdasöz konusu kurum ve kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgilidüzenlemelerin idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisineilişkin konulardan olduğu, Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar veödevlerle ilgisinin bulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birincifıkrasının “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle düzenlenir” ile Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncüfıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiylekurulur” şeklindeki hükümleriyle bağlantılı olarak Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönünün debulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50,K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23; E.2021/91, K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, §§ 27, 28; E.2022/37, K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9, 10).

27. Kültür ve Turizm Bakanlığınakadro ihdas edilmesini öngören, dolayısıyla anılan Kurumun teşkilat yapısıylailgili bir düzenleme getiren dava konusu kural yönünden belirtilen kararlardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

28. Bu itibarla kural Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenlemeiçermemektedir.

29. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınındördüncü cümlesinde “Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığıkararnamesi çıkarılamaz.” denilmiştir. Buna göre CBK’ların anılan Anayasa hükmü yönünden denetimi yapılırkenCBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade eden, bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce kabul edilmişbir kanun hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.

30. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkçadüzenlenen bir konuya ilişkin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf ŞevkiHAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

ii. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi

32. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimineaçık olan devlettir.

33. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilikilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi birduraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir.

34. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işleminiteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır.

 35. Kuralla Kültür veTurizm Bakanlığının taşra teşkilatında yer alan kadrolar ihdas edilmiştir.İhdas edilen kadro ve sayıları açık, net ve anlaşılır bir şekildedüzenlendiğinden kuralda belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılıkbulunmamaktadır.

36. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

37. Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında “Kanun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya dabunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.” denilmekte, 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural tekrarlanarakMahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete’de yayımlandığı gündenbaşlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzereayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

38. (107) numaralı CBK’nın 1. maddesiyle (1) numaralıCBK’nın 296. maddesine eklenen (3) numaralı fıkrasının ikinci cümlesinin iptaledilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek niteliktegörüldüğünden iptal kararının ortaya çıkardığı hukuki boşluğun doldurulabilmesiamacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından gerekli düzenlemelerinyapılması için Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılıKanun’un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince bu cümleye ilişkin iptalhükmünün kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonrayürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ

39. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarınuygulanmaları hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceğibelirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

3/8/2022 tarihli ve(107) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. 1. maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı ResmîGazete’de yayımlanan (1) numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin 296. maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın ikinci cümlesine yönelik iptal hükmünün yürürlüğegirmesinin ertelenmesi nedeniyle bu cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulmasıtalebinin REDDİNE,

B. 1. Tümüne,

2. 2. maddesiyle ekli Liste’de yer alan kadroların ihdasedilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (2)numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I)Sayılı Cetvel’in Kültür ve Turizm Bakanlığı bölümüne eklenmesine,

yönelik iptal talepleri4/5/2023 tarihli ve E.2022/114, K.2023/83 sayılı kararla reddedildiğinden, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin tümüne ve eklemeye ilişkin yürürlüğündurdurulması taleplerinin REDDİNE,

4/5/2023 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

VI. HÜKÜM

3/8/2022 tarihli ve (107) numaralı CumhurbaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına DairCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;

A. Tümünün şekilbakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

B. 1. 1.maddesiyle 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (1)numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin296. maddesine eklenen (3) numaralı fıkranın ikinci cümlesinin konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmününAnayasa’nın 153. maddesininüçüncü fıkrası ile 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un66. maddesinin (3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE’DEYAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,

2. 2. maddesiyle ekliListe’de yer alan kadroların ihdas edilerek 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılıResmî Gazete’de yayımlanan (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin eki (I) Sayılı Cetvel’in Kültür ve TurizmBakanlığı bölümüne eklenmesinin;

a. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. EminKUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ınkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

b. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,

4/5/2023 tarihinde karar verildi.

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğu (107) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesinin (CBK) 2. maddesiyle ekli listede yer alan kadroların ihdasedilerek (2) numaralı CBK’nın eki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümüneeklenmesini konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı bulmamıştır.

2. Anayasa Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararına ilişkinmuhalefet şerhinde açıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında kadroihdasına ve iptaline yönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, başta mülkiyethakkı olmak üzere temel hak ve hürriyetlere ilişkin olması ve münhasırankanunla düzenlenmesi gereken bir konu olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez.Dolayısıyla bu yönde düzenleme yapan CBK hükümleri Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık teşkileder (bkz. AYM, E.2018/119, K.2020/25, 11/06/2020, Karşıoy Gerekçesi,§§ 14-36).

3. Aynı gerekçelerle dava konusu CBKkuralının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olduğunudüşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararına katılmıyorum.

       

Başkan

Zühtü ARSLAN

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. Dava konusu kuralların, Anayasa’nın 104.maddesinin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı olduğu düşüncesiylekarara katılmıyorum.

Üye

 Engin YILDIRIM

KARŞIOY GEREKÇESİ

 (107) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (CBK) 2.maddesinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebinin reddine kararverilmiştir.

Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve kuruluşlarınınkadrolarının ihdası ve iptali konusundaki düzenlemelerin idarenin teşkilâtyapısına ve dolayısıyla yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK iledüzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın106. ve 123. maddelerinin son fıkraları ile bağlantılı olarak 104. maddeninonyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönü olmadığı gibi daha öncekanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konu yönünden Anayasanın104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir.

CBK’nın 2. maddesinde, ekli listedeki kadroların ihdasedilerek (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nın eki (I) sayılıCetvelin ilgili bölümüne eklendiği hükme bağlanmıştır.

Çoğunluğun red gerekçesinde atıf yapılan 11/6/2020tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı; 31/3/2021 tarihli ve E.2020/8,K.2021/25 sayılı; 16/12/2021 tarihli ve E.2021/50, K.2021/89 sayılı; 30/12/2021tarihli ve E.2021/91, K.2021/106 sayılı; 9/3/2023 tarihli ve E.2022/37,K.2023/44 sayılı kararlara ilişkin olanlar da dâhil olmak üzere daha öncekikarşıoy gerekçelerimde ayrıntılı olarak açıklanan sebeplerle (geniş açıklamaiçin ayrıca bkz. 12/6/2020 tarihli ve E.2019/105, K.2020/30 sayılı; 30/12/2020tarihli ve E.2019/71, K.2020/82 sayılı kararlara ilişkin karşıoy gerekçelerim)bütçe hakkı ile ilgili bulunan kadro iptali ve ihdasının yürütme yetkisineilişkin konulardan olmamasından dolayı Anayasanın 104. maddenin onyedincifıkrasının birinci cümlesine; 123. ve 128. maddeleri uyarınca kanunladüzenlenmesi gereken konular arasında yer almasından dolayı da üçüncü cümlesinegöre CBK ile düzenlenmesi mümkün değildir.

Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralın konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedinci fıkrasınınbirinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiğidüşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım.

 

Üye

M. Emin KUZ

KARŞIOY GEREKÇESİ

1. 03/08/2022 tarih ve (107) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesinin 2. maddesinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olduğu için iptali gerektiğikanaatindeyim.

2. Bu konudaki Anayasa’ya aykırılık gerekçelerim dahaönce Mahkememizin vermiş olduğu E.: 2018/119, K.: 2020/25 sayılı karardakikarşıoyumun ilk yirmi paragrafındaki gerekçelerle aynı niteliktedir. Bugerekçelerle (107) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin dava konusu 2.maddesinin konu bakımından yetki yönü ile Anayasa’ya aykırı olduğu için iptaligerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararınakatılmamaktayım.

 

Üye

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

KARŞI OY GEREKÇESİ

1. Mahkememiz çoğunluğunun 3/8/2022 tarihli ve (107)numaralı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin; 2. maddesiyle ilgili,gerçekleştirilen Anayasa'ya uygunluk denetiminde ulaştığıkanaate katılmamaktayım.

2. Kural Kültür ve Turizm Bakanlığının taşra teşkilatına ilişkinkadroların ihdasını düzenlenmiştir.

3. Mahkememiz çoğunluğu kadro ihdası ve iptalineilişkin düzenleme ile ilgili söz konusu kuralın Anayasa’nın 123. maddesi ve 106.maddesinin on birinci fıkrası uyarınca teşkilat yapısı kapsamındadeğerlendirilmesi gerektiği ve konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına karar vermiştir.

4. Kural ile düzenleme yapılan kadrolarda görev alacak kişilerinAnayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya diğer kamu görevlisiniteliğini haiz oldukları dikkate alındığında kadrolarına ilişkindüzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır.

5. Açıklanan nedenle kural konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncücümlesine aykırıdır.

6. Bu nedenle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmamaktayım.

Üye

 Kenan YAŞAR

Full & Egal Universal Law Academy