ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2022/113
Karar Sayısı: 2023/112
Karar Tarihi: 22/6/2023
R.G. Tarih- Sayı : 29/9/2023 - 32324
İPTAL DAVASINI AÇAN: TürkiyeBüyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 132milletvekili
İPTAL DAVASININ KONUSU: 25/7/2022 tarihli ve (106) numaralı İletişim BaşkanlığıTeşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
A. Tümünün şekilbakımından Anayasa’nın 2. maddesine,
B. 2. maddesiyle23/7/2018 tarihli ve (14) numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen geçici 3. maddenin Anayasa’nınBaşlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 128. ve 161. maddelerine,
aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİ KURALLARI
İptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK)şöyledir:
“İLETİŞİM BAŞKANLIĞI TEŞKİLATI HAKKINDACUMHURBAŞKANLIĞI KARARNAMESİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR CUMHURBAŞKANLIĞIKARARNAMESİ
Kararname Numarası: 106
MADDE 1- 14 sayılı İletişim Başkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 6 ncımaddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan “basın” ibaresi “iletişim”şeklinde değiştirilmiştir.
MADDE 2- 14 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesineaşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
“Müşavir ve ataşe kadroları
GEÇİCİ MADDE 3- (1) 2 sayılı Genel Kadro ve UsulüHakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin eki (I) sayılı Cetvelin İletişimBaşkanlığı bölümünde yer alan Basın Müşaviri unvanlı kadrolar İletişim Müşavirişeklinde, Ataşe unvanlı kadrolar İletişim Ataşesi şeklinde değiştirilmiştir.
(2) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte İletişimBaşkanlığında Basın Müşaviri ve Ataşe kadrolarında bulunanlar, kadrodereceleriyle durumlarına uygun İletişim Müşaviri ve İletişim Ataşesikadrolarına başkaca bir işleme gerek kalmaksızın atanmış sayılır. BunlarınBasın Müşaviri ve Ataşe kadrolarında geçirdikleri süreler İletişim Müşaviri veİletişim Ataşesi kadrolarında geçmiş sayılır.”
MADDE 3- Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi yayımı tarihindeyürürlüğe girer.
MADDE 4- Bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleriniCumhurbaşkanı yürütür.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ınkatılımlarıyla 28/9/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikledavanın süresinde açılıp açılmadığı meselesi görüşülmüştür.
2. Anayasa Mahkemesi CBK’larhakkında şekil bakımından aykırılık iddiasıyla açılacak iptal davasının tabiolduğu dava açma süresi hususunu daha öncekibazı kararlarında değerlendirmiş ve bu davaların Anayasa’nın 151.maddesinde öngörülen altmış günlük dava açma süresi içerisinde açılabileceğinekarar vermiştir (AYM, E.2023/39, K.2023/40,9/3/2023, §§ 2-6).
3. Dava konusu CBK26/7/2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmış, CBK’nın tümünün şekil bakımından iptali talebini içerendava dilekçesi ise 9/9/2022 tarihinde kayda girmiştir. Bu durumda CBK’nın şekil bakımından iptali talebinin altmış günlükdava açma süresi içinde kayda girdiği ve davanın süresinde olduğuanlaşılmıştır.
4. Açıklanan nedenlerle dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas incelemeaşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
5. Dava dilekçesi ve ekleri, RaportörAhmet CANPOLAT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK kuralları, dayanılan Anayasakuralları ve bunların gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
A. CBK’nın Tümünün ŞekilBakımından Anayasa’ya Aykırı Olduğu Gerekçesiyle İptali Talebinin İncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
6. Dava dilekçesinde özetle; hukuk devletinde her türlüresmî işlemin ve bu kapsamda CBK’ların gerekçeliolmasının hukukun genel ilkelerinden biri olduğu, CBK çıkarılırken öznel vekeyfî davranma riskinin önlenebilmesinin, CBK’larınuygulayıcılar tarafından yorumlanabilmesinin, CBK’yadayanılarak çıkarılacak alt düzenlemelerin CBK’yauygunluğunun sağlanabilmesinin ve CBK’ların anayasaldenetiminin etkinliğinin artırılabilmesinin CBK’larıngerekçeli olmasına bağlı olduğu, Anayasa’da CBK’larınşekil bakımından denetimi öngörülmekle birlikte bu denetimin kapsamına ilişkinbir kural konulmadığından bu kapsamın Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenmesigerektiği, belirtilerek CBK’nın tümünün Anayasa’nın2. maddesine aykırı olduğu ve şekil bakımından iptaline karar verilmesigerektiği ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
7. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca davakonusu CBK, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 104. maddesi yönünden incelenmiştir.
8. Dava dilekçesinde şekil bakımından CBK’nıntümünün Anayasa’nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’lara ilişkin şekil kuralları, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılanfıkra kapsamında yapılacaktır.
9. CBK’nın tümünün şekilbakımından denetiminin kapsamı ve ilkeleri, Anayasa Mahkemesinin 13/12/2022tarihli ve E.2022/98, K.2022/157 sayılı kararıyla belirlenmiştir.
10. Anılan kararda, CBK’larınşekil yönünden denetiminin kapsamına hangi hususların dâhil olduğuna, başka birifadeyle anılan denetimde CBK’nın hangi unsurlaryönünden denetleneceğine dair Anayasa’da açık bir hükme yer verilmemeklebirlikte Anayasa Mahkemesinin CBK rejimini düzenleyen anayasal hükümlerdenhareketle CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesiiçin gerekli anayasal unsurların neler olduğunu tespit etmesinin önünde birengel bulunmadığı belirtilmiştir. Bu kapsamda Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci cümlesinin “Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisineilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir.” biçimindekihükmünden CBK çıkarma yetkisinin bizzat Cumhurbaşkanı’na ait ve tek başınakullanılması gereken bir yetki olduğunun, dolayısıyla CBK’nınCumhurbaşkanı dışında bir mercinin teklif, onay gibiherhangi bir işlemini ya da katılımını gerekli kılmayan, Cumhurbaşkanı’nın aslidüzenleyici nitelikteki bir işlemi olduğunun anlaşıldığı değerlendirmesine yerverilen kararda CBK’ların şekil yönünden Anayasa’yauygunluğunun denetiminde incelenmesi gereken hususun CBK’nınCumhurbaşkanı tarafından çıkarılıp çıkarılmadığı olduğu ifade edilmiştir (AYM,E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022, §§ 8,9).
11. Söz konusu kararda ayrıca CBK’larınyorumlanmasında ve denetiminde kuralın getiriliş amacının, başka bir ifadeylegerekçesinin bilinmesinin önem arz ettiği, zira bir normun ihdasına yol açansebeplerin böyle bir düzenlemeye neden ihtiyaç duyulduğuna dair gerekçelerinbizzat kural koyucunun kendisi tarafından ortaya konulmuş olmasının o kurallailgili anayasallık denetiminin daha sağlıklı ve etkin bir şekildegerçekleştirilmesine katkı sağlayacağının açık olduğuna dikkat çekilmiş;bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin CBK’ların şekilbakımından Anayasa’ya uygunluğunu inceleme yetkisinin, CBK’larıngerekçelerinin bulunup bulunmadığı yönünden bir denetim yapılmasını kapsamadığıbelirtilmiştir (AYM, E.2022/98, K.2022/157, 13/12/2022, §§ 11, 12).
12. Dava konusu CBK açısından söz konusu karardanayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
13. Dava konusu CBK’nın,Cumhurbaşkanı’nın adı, soyadı ve unvanı belirtilerek Resmî Gazete’deyayımlandığı görülmektedir. Diğer yandan dava dilekçesinde de söz konusu CBK’nın Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılmadığı yönünde biriddiaya yer verilmemiştir. Bu itibarla Cumhurbaşkanı tarafından çıkarıldığıanlaşılan CBK’nın maddi olarak varlık kazanabilmesiiçin gerekli unsurları taşıdığının kabulü gerekir.
14. Açıklanan nedenlerle CBK’nıntümü, şekil bakımından Anayasa’nın 104. maddesine aykırı değildir. İptaltalebinin reddi gerekir.
B. CBK’nın 2. Maddesiyle (14)numaralı CBK’ya Eklenen Geçici 3. Maddeninİncelenmesi
1. İptal Talebinin Gerekçesi
15. Dava dilekçesinde özetle; kamu görevlilerinin kadrounvanlarının değiştirilmesine ilişkin hususların kanunla düzenlenmesigerektiği, öte yandan 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu’nun 59. maddesinde istisnai memuriyet kadrosu olarak tanımlanan basınmüşavirliği ve ataşe kadrosunun iletişim kadrosu olarak değiştirilmesinedeniyle kanunda açıkça öngörülen konuda düzenleme yapıldığı, bu itibarlamünhasıran kanunla düzenlenmesi gereken ve kanunda açıkça düzenlenen bir konudaCBK çıkarıldığı belirtilerek kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6.,7., 8., 11., 104., 128. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
16. Anayasa Mahkemesi CBK’larınanayasal çerçevesini ve yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha öncekikararlarında belirlemiştir. Buna göre CBK’larınyargısal denetiminde öncelikle Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu bakımından yetkikurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu kapsamda düzenlemenin;yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa’nın İkinci Kısmı’nınBirinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları veödevleriyle Dördüncü Bölümü’nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgiliolmaması, Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanundaaçıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönündenherhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK’ların içerik yönünden Anayasa’ya uygunluk denetimiyapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31,K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13;E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13).
a. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
17. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönündenkuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11.,128. ve 161.maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’yailişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamındayapılacaktır.
18. İletişim Başkanlığının kurulmasına, teşkilatı ilegörev ve yetkilerine ilişkin hususlar 23/7/2018 tarihli ve (14) numaralıİletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ndedüzenlenmiştir. Söz konusu CBK’nın 1. maddesindeİletişim Başkanlığının Cumhurbaşkanlığına bağlı ve genel bütçeli bir kuruluşolduğu belirtilmiştir.
19. (14) numaralı CBK’nın davakonusu geçici 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasında (2) numaralı CBK’nın eki (I) Sayılı Cetvel’inİletişim Başkanlığı bölümünde yer alan basın müşaviri unvanlı kadrolarıniletişim müşaviri, ataşe unvanlı kadroların iletişim ataşesi şeklindedeğiştirildiği belirtilmiş; (2) numaralı fıkrasında da bu maddenin yürürlüğegirdiği tarihte İletişim Başkanlığında basın müşaviri ve ataşe kadrolarındabulunanların, kadro dereceleriyle durumlarına uygun iletişim müşaviri veiletişim ataşesi kadrolarına başkaca bir işleme gerek kalmaksızın atanmışsayılacağı; bunların basın müşaviri ve ataşe kadrolarında geçirdiklerisürelerin iletişim müşaviri ve iletişim ataşesi kadrolarında geçmiş sayılacağıhükme bağlanmıştır.
20. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların ve bağlıkuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığımerkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlarınkadrolarının ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larlayapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygun olup olmadığıhususunu daha önceki bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda sözkonusu kurum ve kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgilidüzenlemelerin idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisineilişkin konulardan olduğu, Anayasa’da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar veödevlerle ilgisinin bulunmadığı ve Anayasa’nın 106. maddesinin on birincifıkrasının “Bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri,teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle düzenlenir” ile Anayasa’nın 123. maddesinin üçüncüfıkrasının “Kamu tüzel kişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle kurulur” şeklindeki hükümleriyle bağlantılı olarakAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı biryönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021,§§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23; E.2021/91, K.2021/106,30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 27, 28; E.2022/37,K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9,10).
21. Kamu kurum ve kuruluşlarınınteşkilat yapısı içinde yer alan kadro unvanlarındaki değişiklikler ve bu değişikliklerebağlı olarak söz konusu kadro unvanları arasında gerçekleştirilen atamaişlemleri de idarenin teşkilat yapısıyla ilgili düzenlemelerin bir sonucudur.Bu itibarla, kadro ihdas ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK’larlayapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya uygunluğuna ilişkinolarak yukarıda yer verilen değerlendirmeler bu tür düzenlemeler bakımından daaynen geçerlidir (benzer yöndeki karar için bkz. (AYM, E.2019/38, K.2022/148,30/11/2022, § 103).
22. Cumhurbaşkanlığına bağlı bir kurum olan İletişimBaşkanlığında bulunan basın müşaviri kadro unvanının iletişim müşaviri; ataşekadro unvanının iletişim ataşesi şeklinde değiştirilmesini, bu kadrolardabulunanların kadro dereceleriyle yeni kadrolara atanmış sayılmasını ve önceki görevlerinde geçirmiş oldukları sürelerin yenikadrolarında geçmiş sayılacağını öngören dolayısıyla anılan Kurumunteşkilat yapısıyla ilgili bir düzenleme getiren dava konusu kural yönünden,belirtilen kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.
23. Bu itibarla kural, Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenlemeiçermemektedir.
24. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasınındördüncü cümlesinde “Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığıkararnamesi çıkarılamaz.” denilmiştir. Buna göre CBK’larınanılan Anayasa hükmü yönünden denetimi yapılırken CBK ile düzenlenen alandahüküm ifade eden, bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek daha önce kabuledilmiş bir kanun hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.
25. Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmayaesas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespitedilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkinolmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104.maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.
b. Kuralın İçerik Yönünden İncelenmesi
27. Anayasa’nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum vetutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimineaçık olan devlettir.
28. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilikilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke,yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi birduraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilirve nesnel olmasını gerektirmektedir.
29. Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işleminiteliğinde olan CBK’lar bakımından da geçerliolduğunda şüphe bulunmamaktadır.
30. Kuralla kadro unvanlarındaki değişikliğe ve budeğişiklikle bağlantılı olarak ilgili personelinatanmasına ilişkin usul ve esasların açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel şekilde düzenlendiğigörüldüğünden kuralın bu yönüyle bir belirsizlik içermediği sonucunavarılmıştır.
31. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 2. maddesineaykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
32. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralınuygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararın doğabileceğibelirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
25/7/2022 tarihli ve (106) numaralı İletişimBaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde DeğişiklikYapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
A. Tümüne,
B. 2. maddesiyle23/7/2018 tarihli ve (14) numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen geçici 3. maddeye,
yönelik iptal talepleri 22/6/2023 tarihli ve E.2022/113,K.2023/112 sayılı kararla reddedildiğinden, bu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nintümüne ve maddeye ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE22/6/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V. HÜKÜM
25/7/2022 tarihli ve (106) numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin;
A. Tümünün şekilbakımından Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
B. 2. maddesiyle23/7/2018 tarihli ve (14) numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen geçici 3. maddenin;
1. Konu bakımındanyetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZile Kenan YAŞAR’ın karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,
2. İçeriğiitibarıyla Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNEOYBİRLİĞİYLE,
22/6/2023 tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğu (106) numaralı CumhurbaşkanlığıKararnamesi’nin (CBK) 2. maddesiyle (14) numaralı CBK’yaeklenen geçici 3. maddenin konu bakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırıolmadığına karar vermiştir.
2. Dava konusu kuralla (2) sayılı CBK’nıneki (I) sayılı Cetvelin İletişim Başkanlığı bölümünde yer alan BasınMüşaviri kadroları İletişim Müşaviri şeklinde, Ataşe unvanlıkadrolar da İletişim Ataşesi şeklinde değiştirilmiş; kuralın yürürlüğegirdiği tarihte anılan kurumda Basın Müşaviri ve Ataşekadrolarında bulunanlar kadro dereceleriyle durumlarına uygun İletişimMüşaviri ve İletişim Ataşesi kadrolarına başkaca bir işleme gerekkalmaksızın atanmış sayılmıştır.
3. Anayasa Mahkemesinin 2018/119 esas sayılı kararınailişkin muhalefet şerhinde açıkladığımız üzere, kamu kurum ve kuruluşlarındakadro ihdasına ve iptaline yönelik hususlar bütçe hakkıyla ilgisi, baştamülkiyet hakkı olmak üzere temel hak ve hürriyetlere ilişkin olması vemünhasıran kanunla öngörülen bir konu olması nedeniyle CBK ile düzenlenemez.Dolayısıyla bu yönde düzenleme yapan CBK hükümleri Anayasa’nın 104. maddesininon yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırılık teşkileder (bkz. AYM, E.2018/119, K.2020/25, 11/06/2020, KarşıoyGerekçesi, §§ 14-36).
4. Anayasa’nın 128. maddesi gereğince kamu görevlilerinin“atanmaları”na ilişkin hususlar münhasırankanunla düzenlenmesi gereken konulardandır. Bu sebeple kadro unvanlarındakideğişiklikler ve eski kadrolarda bulunanların ihdas edilen yeni kadrolaraatanmaları ancak kanunla yapılabilir (aynı yönde muhalefet gerekçemiz için bkz.AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/03/2021, KarşıoyGerekçesi, § 18).
5. Açıklanan gerekçelerle kuralın konu bakımından yetkiyönünden Anayasa’ya aykırı olduğunu düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararına katılmıyorum.
Başkan
Zühtü ARSLAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. 14. Numaralı iletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesi’ne 106 Numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2. maddesiyleeklenen geçici madde 3 ile “basın müşaviri” unvanlı kadrolar “iletişimmüşaviri” şeklinde, “ateşe” unvanlı kadrolar “iletişim ateşesi”şeklinde değiştirilmektedir. Yine aynı maddenin 2. fıkrasında ise maddeninyürürlüğe girdiği tarihte anılan kadrolara atama yapılmış sayılacağı hükmebağlanmıştır.
2. İncelenen kuralda bir kısım kamu görevlerininunvanlarının CBK hükmü ile değiştirildiği ve idari işleme gerek kalmaksızınkanunun yürürlüğü ile birlikte bu unvanla görevlendirildiği görülmektedir.Anayasanın 128. maddesi uyarınca kamu görevlilerinin atanmaları, görev veyetkilerinin kanunla düzenleneceği belirtilmektedir. Herşeydenönce belirtilmelidir ki Anayasada öngörülen kanunla düzenleme zorunluluğukanunla bireysel bir işlem kurma yetkisi anlamına gelmemektedir. Böyle birdüzenleme idari işlemlerin yargısal denetimlerine ilişkin anayasal güvenceleride ortadan kaldırmaktadır. Öte yandan Anayasa uyarınca kanun atama vegörevlendirme ya da görevden almayla ilgili kuralları koyma, bu yetkiyikullanacak olanları belirleme gibi usul ve esaslara ilişkin çerçeveyibelirlemelidir. Bireysel işlem tesisi ise kanunla yetki verilen idari mercilertarafından kullanılır. Anayasada CBK’ya verilen yetkiise 106/son maddede bir bakanlık veya taşra teşkilatının kurulmasının, genelolarak bunların görev ve yetkilerinin ve teşkilat yapısının belirlenmesiylesınırlıdır. Başka deyişle Anayasa’da CBK’ya verilenyetki yine diğer anayasal hükümlerde kanunla düzenlenmesi öngörülen alanlarlasınırlanmıştır. Nitekim CBK yetkisini sınırlayan kurallar 104. maddenin 17.fıkrasında ifade edilmektedir. Öte yandan kadrosu kaldırılanların görevlerineson verilmesi işlemi teşkilat kurmanın zorunlu bir sonucu da değildir.
3. İkinci olarak kuralda yer alan kadro değişikliği,kadro ihdası niteliğindedir. Anayasanın 70. maddesi uyarınca kamu hizmetinegirme hakkı güvence altına alınmış, hizmete alınmaya ilişkin görevingerektirdiği niteliklerin belirlenmesinin kanunla yapılması gerektiğibelirtilmiştir. Benzer düzenlemelere ilişkin olarak daha önce Mahkememizceincelenen E. 2021/91 - K. 2021/106 sayılı, yine2020/29 E. – 2022/155 K. sayılı ve 2018/149 E. – 2022/163 sayılı kararlardayazdığım karşıoy gerekçelerim burada da geçerlidir.Sonuç olarak münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken hususların CBK iledüzenlenmesi konu bakımından Anayasanın 104/17. maddesinin üçüncü cümlesineaykırıdır, iptali gerekmektedir.
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Dava konusu kuralın,Anayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasınınüçüncü cümlesine aykırı olduğu düşüncesiyle karara katılmıyorum.
Üye
Engin YILDIRIM
KARŞIOY GEREKÇESİ
(14) numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesine (CBK)eklenen geçici 3. maddenin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebininreddine karar verilmiştir.
Red kararının gerekçesinde; kamu kurum ve kuruluşlarınınkadrolarının ihdası ve iptali konusundaki düzenlemelerin idarenin teşkilâtyapısına ve dolayısıyla yürütme yetkisine ilişkin olduğu, Anayasada CBK iledüzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevler ile ilgisinin bulunmadığı, Anayasanın106. ve 123. maddelerinin son fıkraları ile bağlantılı olarak 104. maddenin onyedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı bir yönüolmadığı gibi daha önce kanunlarda da açıkça düzenlenmediği, bu nedenlerle konuyönünden Anayasanın 104. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir.
(106) numaralı CBK’nın 2.maddesiyle (14) numaralı CBK’ya eklenen geçici 3.maddede, (2) numaralı Genel Kadro ve Usulü Hakkında CBK’nıneki (I) sayılı Cetvelin ilgili bölümünde yer alan Basın Müşaviri unvanlıkadroların İletişim Müşaviri şeklinde, Ataşe unvanlı kadroların da İletişimAtaşesi şeklinde değiştirildiği; anılan unvanlardaki kadrolarda bulunanlarınise başka bir işleme gerek kalmadan yeni unvanları taşıyan kadrolara atanmışsayılacakları hükme bağlanmıştır.
Çoğunluğun red gerekçesindeatıf yapılan 11/6/2020 tarihli ve E.2018/119, K.2020/25 sayılı; 31/3/2021tarihli ve E.2020/8, K.2021/25 sayılı; 16/12/2021 tarihli ve E.2021/50,K.2021/89 sayılı; 9/3/2023 tarihli ve E.2022/37, K.2023/44 sayılı kararlarailişkin olanlar da dâhil olmak üzere daha önceki karşıoygerekçelerimde ayrıntılı olarak açıklanan sebeplerle (geniş açıklama içinayrıca bkz. 12/6/2020 tarihli ve E.2019/105, K.2020/30 sayılı; 30/12/2020tarihli ve E.2019/71, K.2020/82 sayılı kararlara ilişkin karşıoygerekçelerim) mezkûr konuların CBK ile düzenlenmesi mümkün değildir.
Yukarıda belirtilen sebeplerle, anılan kuralın konubakımından yetki yönünden Anayasanın 104. maddesinin onyedincifıkrasına aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım.
Üye
M. Emin KUZ
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 25/7/2022 tarihli ve (106)numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2. maddesinin konubakımından yetki yönünden Anayasa’ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerininreddine ilişkin karara katılmamaktayım.
2. Zira iptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesihükümlerinde kurallarda belirtilen kadroların değiştirilmesi ve kurallardabelirtilen kadrolarda bulunanların kadro dereceleriyle durumlarına uygunkadrolara başkaca bir işleme gerek kalmaksızın atanması şeklinde kadro ileilgili düzenlemeler yer almaktadır.
3. İptali istenen kuralların “konu bakımından yetki”boyutu ile Anayasa’ya uygunluk denetiminde Mahkememiz çoğunluğunca Anayasa’nın104. maddesinin on yedinci fıkrasına bir aykırılık bulunmadığı kanaatineulaşılsa da dava konusu kuralların Anayasa’nın 104. maddesinin on yedincifıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu için iptaligerekmektedir.
4. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro ihdasıkonusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiğibir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesininAnayasa’ya aykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğununiptal isteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119,K. S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§ 6-22, 27-31, 33). Aynı hukuki gerekçelerinkadro ile ilgili düzenlemelerin yer aldığı dava konusu (106) numaralıCumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümlerinde de geçerli olduğu kanaatindeyim.
5. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25 sayılıkararın karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle (106)numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı KararnamesindeDeğişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2. maddesininAnayasa’nın 104. maddesinin onyedinci fıkrasınaaykırı olması nedeniyle iptali gerektiği kanaatinde olduğum için çoğunlukgörüşüne katılamamaktayım.
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
KARŞI OY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 25/7/2022 tarihli ve (106) numaralı İletişimBaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinde DeğişiklikYapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 2. maddesiyle 23/7/2018tarihli ve (14) numaralı İletişim Başkanlığı Teşkilatı HakkındaCumhurbaşkanlığı Kararnamesi’ne eklenen Geçici 3. maddesiyle ilgili,gerçekleştirilen konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya uygunluk denetimindeulaştığı sonuca katılmamaktayım.
2. Kural, İletişim Başkanlığında basın müşaviri ve ataşekadrolarında bulunanların, kadro dereceleriyle durumlarına uygun iletişimmüşaviri ve iletişim ataşesi kadrolarına başkaca bir işleme gerek kalmaksızınatanmış ve bunların basın müşaviri ve ataşe kadrolarında geçirdikleri süreleriniletişim müşaviri ve iletişim ataşesi kadrolarında geçmiş sayılacağına ilişkinkadroların ihdasını düzenlenmiştir.
3. İdarenin bütünlüğü içerisinde yer alan, genel idareesaslarına göre yürütülmekte olan kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli vesürekli görevleri ifa eden kamu görevlilerinin kadro unvanlarınındeğiştirilmesine ilişkin hükümlerin CBK ile değil münhasıran kanunla düzenlenmesigerekir.
4. Kuralın içerdiği basın müşavirliği ve ateşe kadrosu 657sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 59. maddesinde istisnai memuriyet kadrosuolarak tanımlanmıştır.
5. Kural ile düzenleme yapılan kadrolarda görev alacak kişilerinAnayasa’nın 128. maddesinde belirtilen memur veya diğer kamu görevlisiniteliğini haiz oldukları dikkate alındığında kadrolarına ilişkindüzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği açıktır.
6. Açıklanan nedenle kural konu bakımından yetki yönündenAnayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır.
7. Bu nedenle aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmamaktayım.
Üye
Kenan YAŞAR