ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2022/122
Karar Sayısı : 2022/151
Karar Tarihi : 30/11/2022
R.G. Tarih – Sayı : 27/1/2023 - 32086
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 1. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriDisiplin Kanunu’nun 43. maddesinin 24/6/2021 tarihli ve 7329 sayılı Kanun’un17. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan“…kınama…” ve “…cezaları hariç…” ibarelerinin Anayasa’nın2., 36., 125. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerinekarar verilmesi talebidir.
OLAY: Subay olarakgörev yapan davacı hakkında verilen kınama cezasının iptali talebiyle açılandavada itiraz konusu kuralların Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme, iptalleri için başvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun’un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 43.maddesi şöyledir:
“Yargı denetimi
MADDE 43- (1) (Değişik:24/6/2021-7329/17md.) Askerî öğrenciler ile erbaş ve erler hakkında verilen disiplin cezalarıile subay, astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen(İptal ibare: Anayasa Mahkemesi’nin 1/6/2022 tarihli ve E.: 2022/10, K.:2022/72 sayılı Kararı ile.) kınama(İptal ibare: Anayasa Mahkemesi’nin 1/6/2022 tarihli ve E.: 2022/10, K.:2022/72 sayılı Kararı ile.) cezaları hariç bu Kanunda yer alan disiplincezalarına karşı iptal davası açılabilir. Seferberlik ve savaş zamanında iseyüksek disiplin kurulları tarafından verilen Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezasıhariç bu Kanunda yer alan diğer disiplin cezaları yargı denetimi dışındadır.
(2) Dava açma süresi, cezanın kesinleşmesinden itibarenbaşlar. Ancak Türk karasuları dışındaki gemilerde verilen cezalarda, dava açmasüresi geminin bağlı bulunduğu üsse/limana dönmesiyle başlar.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, SelahaddinMENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla26/10/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararıve ekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkinrapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasakuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararındaözetle; olağan dönemlerde silahlı kuvvetler mensuplarına verilen disiplincezalarına karşı yargı yolunun kapatılamayacağı, Türk Silahlı Kuvvetlerinden(TSK) ayırma cezası verilmesine ve sözleşmenin feshine dair işlemler ile terfi,atama, ilişik kesme, özellikli görevlere seçim ve benzeri idari işlemlere karşıdava açma konusunda bir yasama kısıntısı bulunmasa da bu işlemlerin dayanağıdisiplin cezalarından bir kısmının dava edilemeyecek olması karşısında anılanişlemlere karşı dava açılmasının hukuksal bir faydasının olmayacağı, yasaldüzenlemeler gereğince sicil verilmesi, çeşitli görevlere atama, astsubaylıktansubaylığa geçme gibi konularda disiplin cezalarının gözetilmesi nedeniyle yargıdenetimi dışında bırakılan söz konusu disiplin cezasının hafif bir cezaolduğunun ve sonuçlarının önemsiz olduğunun söylenemeyeceği, bu durumun hakarama özgürlüğü, hukuk devleti ilkesi, idarenin işlemlerine ve disiplincezalarına karşı yargı yolunun kapatılamayacağına ilişkin ilkeler ilebağdaşmadığı belirtilerek kuralların Anayasa’nın 2., 36., 125. ve 129.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesiuyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 13. maddesi yönünden deincelenmiştir.
5. İtiraz konusu kurallar 6413sayılı Kanun’un 43. maddesinin (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yeralan “…kınama...” ve “…cezaları hariç…” ibareleri olup subay,astsubay, uzman erbaş ile sözleşmeli erbaş ve erler hakkında verilen kınamacezasına karşı dava açılamayacağını öngörmektedir.
6. Anılan cümlede yer alan “…uyarma,…” ve “…ve hizmetekısmi süreli devam...” ibarelerinin iptalleri talebiyle yapılan itirazbaşvurularında Anayasa Mahkemesi, kuralların askerî disiplinin sağlanmasınayönelik kamusal yarar ile hak arama özgürlüğü arasındaki makul dengeyi sözkonusu asker kişiler aleyhine bozduğu, bu nedenle kuralların Anayasa’nın 13.,36. ve 129. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar vermiştir(AYM, E.2022/10, K.2022/72, 1/6/2022, §§ 35, 36).
7. Söz konusu kararda, uyarma ve hizmete kısmi süreli devamcezalarına karşı dava açılamayacağının öngörülmesi nedeniyle hak aramaözgürlüğü çerçevesinde mahkemeye erişim hakkının sınırlandığı belirtilerekkuralların Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması,Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması şartlarınıtaşıyıp taşımadığı incelenmiştir.
8. Bu kapsamda kuralların, kimler hakkında verilen, hangi türdisiplin cezalarına karşı dava açılamayacağının herhangi bir tereddüde yervermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği gözetilerek belirli,ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartınıtaşıdığı, Anayasa’nın 129. maddesi uyarınca kanun koyucuya tanınmış olantakdir yetkisi kapsamında TSK açısından disiplinin tesisi amacıyla öngörüldüğüve anayasal anlamda meşru bir amaca sahip olduğu, bu amacı gerçekleştirmek içinelverişli ve gerekli olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2022/10,K.2022/72, 1/6/2022, §§ 28-33).
9. Anılan kararda yargı yolu kapalı olan uyarma ve hizmete kısmisüreli devam disiplin cezalarının söz konusu askerî personelin TSK’danayrılmalarına ya da sözleşmelerinin feshine yol açabildiği, TSK’danayırma ya da sözleşmenin feshi işlemlerine karşı dava açılabilse de buişlemlerin dayanağı olan uyarma ve hizmete kısmi süreli devam cezalarına karşıyargı yolunun kapalı olması nedeniyle söz konusu yargısal denetimin şeklî birhâle geldiği ve etkinliğini yitirdiği, kuralların bu yönüyle asker kişilereaşırı bir külfet yüklediği ve disiplinin tesisi şeklindeki kamu yararı ile hakarama özgürlüğü arasında gözetilmesi gereken adil dengeyi bozduğubelirtilmiştir (AYM, E.2022/10, K.2022/72, 1/6/2022, § 35).
10. Eldeki itiraz başvurusunda Anayasa’ya aykırılığı ileri sürülenkurallar bakımından yapılacak anayasallık denetiminin konusunu da benzerşekilde TSK’dan ayırma ya da sözleşmenin feshi sonucunu doğurabilecek kınamacezasına karşı yargı yolunun kapalı olması hususu oluşturmaktadır.
11. Bu itibarla itiraz konusu kurallar yönünden de AnayasaMahkemesinin anılan 1/6/2022 tarihli ve E.2022/10, K.2022/72 sayılı kararındanayrılmayı gerektirir bir durumun bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu itibarlakurallar Anayasa’nın 13., 36. ve 129. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Basri BAĞCI,İrfan FİDAN ve Muhterem İNCE bu görüşe katılmamışlardır.
Kuralların Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bubağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 13., 36. ve 129. maddeleri yönündenyapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2.maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kurallar Anayasa’nın 13., 36. ve 129. maddelerineaykırı görülerek iptal edildiğinden Anayasa’nın 125. maddesi yönünden ayrıca incelenmemiştir.
IV. HÜKÜM
31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriDisiplin Kanunu’nun 43. maddesinin 24/6/2021 tarihli ve 7329 sayılı Kanun’un17. maddesiyle değiştirilen (1) numaralı fıkrasının birinci cümlesinde yer alan“…kınama...” ve “...cezaları hariç…” ibarelerinin Anayasa’ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE, Kadir ÖZKAYA, RecaiAKYEL, Yıldız SEFERİNOĞLU, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ile Muhterem İNCE’nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 30/11/2022tarihinde karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE
Karşı Oy
Anayasa Mahkemesi’nin norm denetimine ilişkin 01/06/2022gün 2022/10 esas, 2022/72 karar sayılı dosyasında yer alan muhalefet şerhindekigörüşler çerçevesinde, çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne iştirakedilmemiştir.
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Muhterem İNCE