ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2022/126
Karar Sayısı : 2023/29
Karar Tarihi : 16/2/2023
R.G. Tarih - Sayı : 9/3/2023- 32127
İTİRAZYOLUNA BAŞVURANLAR:
1.Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (E.2022/126)
2.Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi (E.2023/16)
3.Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi (E.2023/20)
İTİRAZIN KONUSU: 24/4/1969tarihli ve 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’na 10/6/2022 tarihli ve 7410 sayılıKanun’un 2. maddesiyle eklenen geçici 11. maddenin Anayasa’nın 2., 10., 13.,35. ve 36. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünündurdurulmasına karar verilmesi talepleridir.
OLAY: Konut yapıkooperatiflerince yapılan kesin maliyet hesabının davalı ortaklardan talepedilmesi nedeniyle açılan davalarda itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkemeler, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un geçici 11. maddesi şöyledir:
“Geçici Madde 11- (Ek:10/6/2022-7410/2 md.)
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla, Kayseriilinde aşağıdaki şartları taşıyan yapı kooperatifleriyle sınırlı olmak üzere bumadde hükmü uygulanır.
a) İnşaatların etaplar halinde yapılarak teslim edilmesi,
b) Terkin edilmemiş olması,
c) Yapımı tamamlanan etapta bağımsız bölüm malikine kooperatifçetahakkuk ettirilen bedelin ödenmiş olması,
ç) Kooperatif tarafından üyeye konutunun tapu devrininyapılmış olması,
şartlarının birlikte sağlanması halinde; konutun tapudevrinin yapılmasından sonraki dönemler için yapı kooperatifi tarafındanyönetim giderleri hariç olmak üzere her ne ad altında olursa olsun yapılmışborçlandırmalar veya bu kapsamda üçüncü şahıslara kooperatif tarafından yapılanalacağın devrine ilişkin işlemler hükümsüzdür.
Birinci fıkra kapsamındaki şartları birlikte sağlayankişilere karşı yapı kooperatifinin veya bu alacağı devralan üçüncü kişilerinyapı kooperatifi nedeniyle açmış oldukları her türlü alacak veya tazminatdavaları ile bu kapsamda yapılan ilamsız icra takipleriyle ilgili olarak;ilgilinin talebi halinde bu davalarda verilen ve henüz kesinleşmemiş mahkemekararları ile kesinleşen dava ve takiplere dayanılarak başlatılan icraişlemleri, haciz, satış ve tahliye uygulamaları durdurulur. Bu alacaklarkapsamında kesinleşen ilamlara dayanılarak devam eden takipler ile kesinleşenicra takiplerine son verilmesi için birinci fıkra uyarınca bu maddeninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde borcun bulunmadığına dairdavanın açıldığına ilişkin belgenin ibraz edilmesi zorunludur; borcunbulunmadığına ilişkin kesinleşen ilamın icra dairesine ibraz edilmesi halindetakip sonlandırılır.”
II. İLK İNCELEME
A. E.2022/126 Sayılı Başvuru Yönünden
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’ninkatılımlarıyla 26/10/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurmatalebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
B. E.2023/16 Sayılı Başvuru Yönünden
2. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, HasanTahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, RıdvanGÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, SelahaddinMENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’ninkatılımlarıyla 25/1/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurmatalebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
C. E.2023/20 Sayılı Başvuru Yönünden
3. İçtüzük hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan TahsinGÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ,Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, BasriBAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE’nin katılımlarıyla 16/2/2023tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığındanişin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. BİRLEŞTİRME KARARLARI
A. E.2023/16 Sayılı Başvuru Yönünden
4. 24/4/1969 tarihlive 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na 10/6/2022tarihli ve 7410 sayılı Kanun’un 2.maddesiyle eklenen geçici 11. maddeniniptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebiyle yapılanitiraz başvurusuna ilişkin E.2023/16 sayılı davanın aralarındaki hukuki irtibatnedeniyle E.2022/126 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına,esas incelemenin E.2022/126 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 25/1/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
B. E.2023/20 Sayılı Başvuru Yönünden
5. 24/4/1969 tarihlive 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na 10/6/2022tarihli ve 7410 sayılı Kanun’un 2.maddesiyle eklenen geçici 11. maddeniniptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2023/20sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2022/126 sayılı davaile BİRLEŞTİRİLMESİNE, esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2022/126sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 16/2/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
IV. ESASIN İNCELENMESİ
6. Başvuru kararları veekleri, Raportör Hilal YAZICI tarafından hazırlanan işin esasına ilişkinrapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kurallarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
1. Genel Açıklama
7. 1163 sayılı Kanun’un 1. maddesine göre tüzel kişiliğihaiz olmak üzere ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özelliklemeslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü ve parasal katkılarıylakarşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıp korumak amacıylagerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı ve değişir sermayeliortaklıklara kooperatif denir. 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk TicaretKanunu’nun 124. maddesi gereğince kooperatifler ticaret şirketidir. Dolayısıylatüzel kişiliğe sahip ve ticaret şirketi olan kooperatif, bu kapsamda alacaklıkonuma geçebilir ve borç ilişkileri yaratabilir.
8. 1163 sayılı Kanun’un 8. maddesinin üçüncü fıkrasındayapı kooperatiflerinde konut, işyeri ve ortak sayılarının kooperatif genelkurulu tarafından belirleneceği ve yönetim kurulunun bu sayıyı aşacak şekildeüye kaydı yapamayacağı hüküm altına alınmıştır. Anılan Kanun’un 42. maddesinin(8) numaralı bendinde de yapı kooperatiflerinde; kooperatifin ortak sayısı ileyapılacak konut veya işyeri sayısının belirlenmesi genel kurulun yetkileriarasında sayılmıştır. Buna göre yapı kooperatiflerinde, ortak sayısının kuralolarak sabit olduğu ve ortakların konut veya işyeri ihtiyacının karşılanmasıamacıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet yükümlülüğüyle bir arayageldiği anlaşılmaktadır.
9. Kanun’un 81. maddesinin ikinci fıkrasında yapıkooperatiflerinin ana sözleşmede gösterilen işlerin tamamlanması ve ferdimülkiyete geçilip konutların ve/veya işyerlerinin ortaklar adına tesciledilmesiyle amacına ulaşmış sayılacağı ve dağılacağı hükme bağlanmıştır.
10. Öte yandan geçici 11. maddenin birinci fıkrasında dabelirtildiği üzere yapı kooperatiflerinde, taahhüt edilen konutların veyaişyerlerinin etaplar hâlinde tamamlanması mümkündür. Buna göre tamamlananetapta yer alan konutların veya işyerlerinin ferdi mülkiyete geçirilmesi veortaklar adına tescil edilmesi söz konusu iken taahhüt edilen konutların veyaişyerlerinin tümüyle tamamlanmamış ve amacın gerçekleşmemiş olması nedeniylekooperatif tasfiye sürecine girmeyecektir.
11. Temel amacı ana sözleşme uyarınca ortaklara uygunfiyatlarla taşınmaz kazandırmak olan yapı kooperatiflerinde kooperatif ortağı,ortaklık sözleşmesini imzalarken kooperatif ana sözleşmesini kabul etmişolmakta, bu kapsamda kooperatif yetkili organlarının kanunlar ve ana sözleşmeuyarınca aldıkları ve geçerliliğini koruyan kararlarının getirdiğiyükümlülükleri de kabul etmiş bulunmaktadırlar. Ana sözleşmenin kooperatifeyüklediği edim, taşınmazı ortak adına tescil ettirmek, ortağa yüklediği edimise ana sözleşmede belirtilen amaç doğrultusundaki faaliyetler bağlamındakooperatif tasfiye oluncaya kadar belirlenen parasal yükümlülükleri yerinegetirmektir.
12. Ferdi mülkiyete geçilerek ortağa tapu devrininyapılması, Kanun’da ortaklık sıfatını sona erdiren hâller arasındasayılmamıştır. Kanun’un 23. maddesi uyarınca ortaklar, kanunun kabul ettiğiesaslar dâhilinde hak ve yükümlülüklerde eşittir. Dolayısıyla devam edenortaklık sıfatı, parasal yükümlülüklerin de devamı sonucunu doğurmaktadır.Ayrıca Kanun’un 27. maddesinde ortaklığın sona ermesinin ortağın ana sözleşmeveya diğer suretlerle doğmuş borçlarının ortadan kalmasını gerektirmeyeceği dehüküm altına almıştır.
2. Anlam ve Kapsam
13. 1163 sayılı Kanun’un geçici 11. maddesinin birincifıkrasında Kayseri ilinde bulunan ve anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla bazı şartları taşıyan yapı kooperatifleri tarafından konutun tapudevrinin yapılmasından sonraki dönem için yönetim giderleri hariç olmak üzereher ne ad altında olursa olsun yapılmış borçlandırmaların veya bu kapsamdaüçüncü şahıslara kooperatif tarafından yapılan alacağın devrine ilişkinişlemlerin hükümsüz olduğu öngörülmüştür.
14. Maddenin uygulanacağı Kayseri ilindeki yapı kooperatifleribakımından getirilen şartlar şöyledir: İnşaatların etaplar hâlinde yapılarakteslim edilmesi, terkin edilmemiş olması, yapımı tamamlanan etapta bağımsızbölüm malikine kooperatifçe tahakkuk ettirilen bedelin ödenmiş olması vekooperatif tarafından üyeye konutunun tapu devrinin yapılmış olması. Buitibarla Kayseri ilinde olup maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla buşartları taşıyan yapı kooperatifleri tarafından konutun tapu devrininyapılmasından sonraki dönemler için yönetim giderleri hariç olmak üzere her nead altında olursa olsun yapılmış borçlandırmalar veya bu kapsamda üçüncüşahıslara kooperatif tarafından yapılan alacağın devrine ilişkin işlemlerhükümsüzdür.
15. Anılan maddenin ikinci fıkrasına göre de söz konusuşartları birlikte sağlayan kooperatif ortaklarına karşı yapı kooperatifininveya bu alacağı devralan üçüncü kişilerin yapı kooperatifi nedeniyle açmışoldukları her türlü alacak veya tazminat davaları ile bu kapsamda yapılanilamsız icra takipleriyle ilgili olarak ilgilinin talebi hâlinde bu davalardaverilen ve henüz kesinleşmemiş mahkeme kararları ile kesinleşen dava vetakiplere dayanılarak başlatılan icra işlemleri, haciz, satış ve tahliyeuygulamaları durdurulur. Bu alacaklar kapsamında kesinleşen ilamlara dayanılarakdevam eden takipler ile kesinleşen icra takiplerine son verilmesi için birincifıkra uyarınca bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içindeborcun bulunmadığına dair davanın açıldığına ilişkin belgenin ibraz edilmesizorunludur. Borcun bulunmadığına ilişkin kesinleşen ilamın icra dairesine ibrazedilmesi hâlinde takip sonlandırılır.
16. Bu suretle kanun koyucunun, konut yapıkooperatiflerinden bazı şartları taşıyanlarla ilgili olarak söz konusukooperatiflerde konutun tapu devrinin yapılmasından sonraki dönemler içinyapılmış borçlandırmalar veya alacağın devri işlemleri bakımından Kayseriilinde bulunan konut yapı kooperatiflerinin ve dolayısıyla bu kooperatiflerinüyelerinin borç ve yükümlülükleri yönünden farklı bir uygulamayı benimsediğianlaşılmaktadır.
3. İptal Taleplerinin Gerekçesi
17. Başvuru kararlarında özetle; itiraz konusu kurallayalnızca Kayseri ilindeki bazı şartları taşıyan yapı kooperatiflerine özeldüzenlemeler öngörülmesi suretiyle hukuk devleti, yasama yetkisinin genelliğive eşitlik ilkelerinin ihlal edildiği, bu kapsamdaki uyuşmazlıklara ilişkinolarak devam eden yargılamaların durmasının ve kesinleşmiş yargı kararlarınınortadan kaldırılmasının hükme bağlanması nedeniyle de mahkemelerin bağımsızlığıilkesinin zedelendiği belirtilerek kuralın Anayasa’nın 2., 3., 5., 10. ve 36.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
4. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
a. Geçici 11. Maddenin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesi uyarınca kural,ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 48. maddesi yönünden de incelenmiştir.
19. Anayasa'nın48. maddesinin birinci fıkrasında herkesin dilediği alanda sözleşme özgürlüğünesahip olduğu belirtilmek suretiyle sözleşme özgürlüğü güvence altınaalınmıştır.
20. Sözleşme özgürlüğü devletin kişilerin istediklerihukuki sonuçlara ulaşmalarını sağlaması ve bu bağlamda kişilerin belirli hukukisonuçlara yönelen iradelerini geçerli olarak tanıması, onların iradelerininyöneldiği hukuki sonuçların doğacağını ilke olarak benimsemesi ve korumasıanlamına gelmektedir. Sözleşme özgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksalilişkilerini özgür iradeleriyle ve sözleşmelerle düzenlemekte serbesttir.Anayasa’nın anılan maddesinde koruma altına alınan sözleşme özgürlüğü, sözleşmeyapma serbestisinin yanı sıra yapılan sözleşmelere dışarıdan müdahale yasağınıda içerir (AYM, E.2017/154, K.2019/18, 10/4/2019, § 11).
21. Kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomikmenfaatlerini ve özellikle meslek veya geçimlerine ait ihtiyaçlarını işgücü veparasal katkılarıyla karşılıklı yardım, dayanışma ve kefalet suretiyle sağlayıpkorumak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulan değişir ortaklı vedeğişir sermayeli ortaklıklar olarak özel teşebbüs niteliğini haizdir (AYM,E.2014/90, K.2014/180, 4/12/2014).
22. Kooperatifler, kurucu ortakların imzalayacağı bir anasözleşme ile kurulur. Hak ve yükümlülüklerde eşitlik, karşılıklı yardım vedayanışma gibi ilkeler 1163 sayılı Kanun’un kooperatif hukukuna ilişkin olarakgetirdiği ilkelerdir. Kooperatif ana sözleşmeleri de emredici nitelikteki builkelere aykırı olmayacak şekilde hazırlanır. Yapı kooperatiflerinde kooperatifgenel kurulunun tespit edeceği ortak sayısına kadar üye kabulü mümkünolduğundan üyeliğe sonradan kabul edilen üyeler de 1163 sayılı Kanun vekooperatif ana sözleşmesi hükümlerini kabul ederek ortak sıfatı kazanır.
23. Anayasa’nın 10. maddesinde “Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./ Kadınlar ve erkeklereşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamaklayükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarakyorumlanamaz./ Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dulve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırısayılmaz./ Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlikilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.” denilmek suretiylekanun önünde eşitlik ilkesine yer verilmiştir.
24. Anayasa’nın anılan maddesinde belirtilen kanunönünde eşitlik ilkesi hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur.Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesininamacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynı işleme bağlıtutulmalarını sağlamak, ayrım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir.Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallaruygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun önündeeşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrıhukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa’da öngörülen eşitlikilkesi zedelenmez (AYM, E.2020/95, K.2022/3,26/1/2022, § 25; E.2022/65, K.2022/102, 8/9/2022, § 11).
25. Eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallıkdenetiminde öncelikle Anayasa’nın 10. maddesi çerçevesinde aynı ya da benzerdurumda bulunan kişilere farklı muamele yapılıp yapılmadığı tespit edilmeli, bubağlamda aynı ya da benzer durumdaki kişiler arasında farklılık gözetilipgözetilmediği belirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından ise farklımuamelenin nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülü olupolmadığı hususları irdelenmelidir. Ölçülülük ilkesi, amaç ve araç arasındahakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder. Diğer birifadeyle bu ilke, farklı muamelenin öngörülen objektif amaç ile orantılıolmasını gerektirmektedir (AYM, E.2021/1, K.2021/32, 29/4/2021, § 32;E.2022/65, K.2022/102, 8/9/2022, § 12).
26. 1163 sayılı Kanun'un 16. maddesinin beşinci fıkrasıgereğince kooperatif ortağı, ortaklık sıfatı sona ermedikçe ortaklığa ilişkinborçlardan sorumludur. Anılan Kanun’un 27. maddesinde de ortaklığın sonaermesinin ana sözleşme veya diğer suretlerle doğmuş borçların yok olmasınıgerektirmeyeceği hüküm altına alınmıştır.
27. İtiraz konusu geçici 11. maddenin birinci fıkrasındabu fıkra kapsamına girenler yönünden kooperatif ortaklığı sıfatının sonaermesiyle ilgili herhangi bir düzenleme öngörülmemiştir. Bu bakımdan anılanfıkra kapsamına giren ortakların da ortaklık sıfatları tıpkı diğer ortaklargibi hukuken varlığını korumaktadır. O hâlde ortaklığa ilişkin borçlardansorumlu olmak bakımından bütün kooperatif ortaklarının aynı hukuki konumdabulunduğu açıktır.
28. Geçici 11. madde, Kayseri ilinde bulunan yapıkooperatifi ortaklarının bir kısmının ortaklık ilişkisinden kaynaklananyükümlülüklerine ilişkindir. Yapı kooperatiflerinde inşaatların etaplar hâlindeyapılması, etabı tamamlanan inşaatın geçici maliyet hesabı yapılarak konutlarınferdileştirilmesi ve tapu devrinin ana sözleşmede belirlenen usulle bazıortaklara dağıtılması mümkün olabilmektedir. Geçici 11. maddenin birincifıkrası hükümleri ise böyle bir durumda tapusunu almış olmakla birlikteortaklık sıfatı devem eden kooperatif üyesinin yönetim giderleri dışında başkaherhangi bir borç altına girmemesini sağlamaktadır.
29. Halbuki kooperatif genel kurulu tarafından belirlenenkonut sayısı tamamlanana kadar bütün ortakların hak ve yükümlülükleri eşittirve bu kapsamda yine genel kurul tarafından belirlenen aidat miktarının ortaklartarafından ödenmesi zorunluluğu devam etmektedir. Ayrıca kooperatif genelkurulunun, ortaklara tapu devri yapıldıktan sonra geçici maliyet bedelini iptalederek kesin maliyet bedeli tespiti yapması hâlinde, tapu devri yapılan ortağıngeçici maliyet bedeline ilişkin ödemesi de gözönünde bulundurularak kalanborcun talep edilmesi Kanun ve ana sözleşme hükümleri uyarınca mümkündür.
30. Dolayısıyla tapu devir işlemleri tamamlanan etabailişkin çeşitli mali yükümlülüklere katlanan, ancak konutunun tapu devrisonraki etaplarda mümkün olan bir ortağın katlanacağı mali yükümlülüklerle,tapu devri daha önce yapılmış olması nedeniyle geçici 11. maddenin birincifıkrası kapsamında olan ortağın yükümlülüklerinin farklılaştırıldığı; sözkonusu ortağın, yönetim giderleri dışında başka hiçbir mali yükümlülükleyükümlü kılınmadığı, tapu devrini almış olmakla birlikte devam eden ortaklıksıfatı gereğince yükümlülüklere katlanması gerekirken kendi konutunun dahilolduğu inşaatlara ilişkin yükümlülüklere katkı sunan ortaklara bu anlamda herhangibir katkısının olmayacağı anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle, 1163 sayılıKanun’un kooperatif ortaklarının yükümlülüklerine ilişkin -genel- hükümleriKayseri ilinde bulunan bir kısım yapı kooperatifi ortakları bakımındangeçerliliğini korumakta, geçici 11. maddenin birinci fıkrası kapsamınagirenlerin yükümlülükleri ise diğerleri aleyhine olacak şekildehafifletilmektedir. O hâlde, Kayseri ilinde bulunan konut yapıkooperatiflerinin ortakları arasında, Kanun’dan ve kooperatif ortaklığısözleşmesinden kaynaklanan hak ve yükümlülüklerde farklılık meydana getirildiğiaçıktır.
31. Eşitlik ilkesi gereği olarak karşılaştırma yapılmayamüsait olacak şekilde benzer durumda olanlar arasından bir kısmı lehinegetirilen farklı düzenlemenin bir ayrıcalık tanınması niteliğinde olmaması içinnesnel ve makul bir temele dayanması gerekir.
32. Anayasa'nın “Kooperatifçiliğin geliştirilmesi”başlıklı 171. maddesinde ise "Devlet, millî ekonominin yararlarınıdikkate alarak, öncelikle üretimin artırılmasını ve tüketicinin korunmasınıamaçlayan kooperatifçiliğin gelişmesini sağlayacak tedbirleri alır." hükmüneyer verilerek devletin kooperatif ilişkisini düzenlerken tüketicinin korunmasıtemelinde kooperatifçiliğin gelişmesini amaç edinmesi gerektiği özel olarakvurgulanmıştır.
33. İtiraz konusu kurala ilişkin yasama belgeleriincelendiğinde etap kooperatifçiliğinde yaşanan sorunların giderilmesininamaçlandığı görülmekle birlikte hangi nedenlerle Kayseri ilinde yapıkooperatiflerinin ortakları arasında yükümlülük ve sorumluluk hükümlerinifarklılaştıracak bir düzenlemenin yapıldığına ilişkin bir bilgi vedeğerlendirme yer almamaktadır. Ayrıca yapı kooperatifleriyle ilgili etapinşaatçılığından kaynaklanan sorunların sadece Kayseri’de rastlanan sorunlar olupolmadığı, aynı ilde bulunan yapı kooperatifi üyelerinin bir kısmınınyükümlülüklerinin, diğerlerine külfet yükleyecek şekilde hafifletilmesininnedeni ile ilgili bir tartışma yapılmamıştır. Geçici 11. maddenin lafzı damaddede belirtilen şartları taşıyan ortakların, ortaklık ilişkisi bağlamındakiyükümlülük ve sorumlulukları yönünden getirilen ayrıcalığın nesnel ve makul birtemele dayandığı sonucuna varmayı mümkün kılan bir içeriğe sahip değildir.
34. Bu itibarla kuralın sözleşme özgürlüğü bağlamındaeşitlik ilkesine aykırı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
35. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 10. ve 48.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ilerisürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa’nın 10. ve 48.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olmasınedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerekgörülmemiştir.
Kural, Anayasa’nın 10. ve 48. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 3. ve 5. maddeleri yönündenincelenmemiştir.
b. Geçici 11. Maddenin Kalan Kısmının İncelenmesi
36. 1163 sayılı Kanun’un geçici 11.maddesinin birinci fıkrasının iptali nedeniyle anılan maddenin kalan kısmınınuygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu kalan kısım 6216 sayılıKanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrası kapsamında değerlendirilmiş ve bukural yönünden Anayasa’ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.
V. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
37. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralıfıkrasında kanunun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük MilletMeclisi İçtüzüğü’nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veyatümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesinceiptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
38. 1163 sayılı Kanun’un geçici 11. maddesinin birincifıkrasının iptali nedeniyleuygulanma imkânı kalmayan anılan maddeninkalan kısmının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince iptali gerekir.
VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
39. Dava dilekçelerinde özetle, dava konusu kuralın uygulanmasıhâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğabileceği belirtilerekyürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
24/4/1969 tarihli ve1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na 10/6/2022tarihli ve 7410 sayılı Kanun’un 2.maddesiyle eklenen geçici 11. maddeyeyönelik yürürlüğün durdurulması talebinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE16/2/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII. HÜKÜM
24/4/1969 tarihli ve1163 sayılı Kooperatifler Kanunu'na 10/6/2022tarihli ve 7410 sayılı Kanun’un 2.maddesiyle eklenen geçici 11. maddenin;
A. Birincifıkrasının Anayasa’ya aykırı olduğuna veİPTALİNE,
B. Kalan kısmının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralı fıkrasıgereğince İPTALİNE,
16/2/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR
Üye
Muhterem İNCE