Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2022/45, K.2022/89 Sayılı Karar - 20/07/2022

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2022/45

Karar Sayısı:2022/89

Karar Tarihi:20/7/2022

R.G. Tarih - Sayı:2/8/2022 -31911

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tokat 1. Sulh Ceza Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu’nun 3/11/1988 tarihli ve 3493 sayılı Kanun’un 49. maddesiyledeğiştirilen 115. maddesinin 1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanun’un 58.maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının üçüncü cümlesinin Anayasa’nın 2.ve 38. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesitalebidir.

OLAY: Davacı hakkında uygulanan idari para cezasının iptalitalebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 115. maddesişöyledir:

 “Paracezalarının ödenme süresi:

Madde 115 – (Değişik: 3/11/1988 – 3493/49 md.) (Değişikbirinci fıkra: 16/7/2004-5228/46 md.) Ödeme derhal yapılmadığı takdirde paracezalarının, tutanağın tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesigerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar için her ay % 5 faiz uygulanır. Aylıkfaizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ay olarak dikkate alınır. Bu suretlebulunacak tutar cezanın iki katını geçemez.

Süresinde ödenmeyen para cezaları için 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır.

 (Mülga üçüncü fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.)

 (Mülga dördüncü fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.)

 (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) Trafik idari paracezaları; Maliye Bakanlığına bağlı muhasebe birimlerine, vergi dairelerine veMaliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca yetkilendirilen banka ve PTTaracılığıyla ödenebilir.

 (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) Bu Kanunun 114 üncümaddesine göre trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlemeyleyetkilendirilen personel tarafından trafik idari para cezası tahsilatıyapılamaz.

 (Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.) Bu Kanunun 116 ncımaddesine göre yabancı plakalı araçların plakasına uygulanan, ancak tebliğedilememiş olan trafik idari para cezalarının ödenmesi hâlinde trafik idaripara cezası karar tutanağının tebliğ tarihi olarak ödeme tarihi esas alınır.

(Ek fıkra: 12/7/2013-6495/21 md.; Değişik fıkra:2/1/2017-KHK-680/59 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/58 md.) Sürücüsünün Türkvatandaşı olup olmadığına bakılmaksızın yabancı plakalı araçlara uygulanacakolan trafik idari para cezaları, tebligat şartı aranmaksızın sürücüsübilgilendirilmek suretiyle tahsil edilir. Trafik cezaları tahsil edilmedenyabancı plakalı aracın ülkeyi terk etmesine izin verilmez. Türk plakalı araçkullanan yabancı sürücülerin trafik cezaları, cezanın yazıldığı araç sahibindentahsil edilir. Bu fıkra hükümlerinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarGümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Maliye Bakanlığı ileUlaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca müştereken çıkarılanyönetmelikle belirlenir. Uluslararası sözleşme hükümleri saklıdır.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR’ınkatılımlarıyla 21/4/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ

2.Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafından hazırlanan işinesasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kurallarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

A.İtirazın Gerekçesi

3. Başvurukararında özetle; itiraz konusu kuralın kabahati gerçekleştiren yabancı devletvatandaşının tespit edilmesi hâlinde dahi aracın sahibine ceza verileceğini vecezanın araç sahibinden tahsil edileceğini öngördüğü, bu durumun cezasorumluluğunun şahsiliği ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerekkuralın Anayasa’nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B.Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

4. İtiraz konusu kural Türk plakalı araç kullanan yabancısürücülerin trafik cezalarının, cezanın yazıldığı araç sahibinden tahsiledilmesini öngörmektedir.

5. Anayasa’nın38. maddesinin yedinci fıkrasında ceza sorumluluğunun şahsi olduğubelirtilmiştir. Ceza sorumluluğunun şahsiliği Anayasa’da güvence altına alınanceza hukukunun temel ilkelerindendir. Cezaların şahsiliğinden amaç, birkimsenin işlemediği bir fiilden dolayı cezalandırılmamasıdır. Diğer biranlatımla bir kimsenin yalnızca kendi eyleminden sorumlu olmasıdır. Bu ilkeyegöre fail ya da şerik olmayan kişilerin bir suç sebebiyle cezalandırılmalarımümkün değildir. Anayasa’nın anılan maddesinde idari suç ve cezalar ile adlisuç ve cezalar arasında bir ayrım yapılmadığından her ikisi de bu maddedeöngörülen ilkelere tabidir (AYM, E.2019/1, K.2019/14, 14/3/2019, § 14; E.2022/13,K.2022/66, 1/6/2022, § 15).

6. Söz konusu fıkranın gerekçesinde de “…fıkra,ceza sorumluluğunun ‘şahsi’ olduğu; yani failden gayri kişilerin bir suçsebebiyle cezalandırılamayacağı hükmünü getirmektedir. Bu ilke dahi cezahukukuna yerleşmiş ve ‘kusura dayanan ceza sorumluluğu’ ilkesine dahil, terkimümkün olmayan bir temel kuralıdır.” denilmektedir.

7. 2918 sayılı Kanun’un 1. maddesindeanılan Kanun’un amacının kara yollarında can ve mal güvenliği yönünden trafikdüzenini sağlamak ve trafik güvenliğini ilgilendiren tüm konularda alınacakönlemleri belirlemek olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda Kanun’da uyulmasıgereken trafik kuralları düzenlenmiş ve bu kurallara aykırı şekilde araçkullananlar için bazı idari yaptırımlar düzenlenmiştir. Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında söz konusufiilleri kabahat olarak belirlemesi ve bunun karşılığında idari cezalar öngörmesininkamu yararını sağlamaya yönelik olduğu açıktır.

8. Kanun’un 115. maddesinin sekizincifıkrasında Türk plakalı araç kullanan yabancı sürücülerin trafik cezalarının,cezanın yazıldığı araç sahibinden tahsil edileceği hüküm altına alınmaksuretiyle araç sahibi yönünden bir ödeme yükümlülüğü öngörülmektedir. Araçsahibi bakımından ortaya çıkan ödeme yükümlülüğünün kaynağını aracı kullananıngerçekleştirdiği trafik kabahati oluşturmaktadır. Başka bir ifadeyle araç sahibininsorumluluğuna neden olan hukuki durum araç kullanan kişinin trafik kurallarınaaykırı olarak araç kullanması sebebiyle uygulanan idari para cezasıdır. Bubağlamda itiraz konusu kuralın Anayasa’nın 38. maddesi anlamında cezaniteliğinde olan bir idari yaptırımı düzenlediği anlaşılmaktadır.

9. Kanun’un 116. maddesinde tescilplakasına göre trafik ceza tutanağının düzenleneceği hâller ile bu cezalarıntahsil usulü hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda trafik kurallarına aykırı davranansürücülerin tespit edilememesi hâlinde de araç tescil plakalarına ceza veya suçtutanağı düzenlenebilecektir. İtiraz konusu kural ise Türk plakalı araçkullanan yabancı sürücülerin trafik cezalarından araç sahibini sorumlu tutmaksuretiyle trafik kuralının yabancı sürücüler tarafından ihlal edildiğinintespit edildiği durumlara ilişkindir.

10. Cezalarınşahsiliğinde amaç, bir kimsenin işlemediği bir fiilden dolayıcezalandırılmamasıdır. Diğer bir ifadeyle kimsenin başka birinin icra ettiğifiil nedeniyle sorumlulukla karşılaşmamasıdır. Kural ise Türk plakalı araçkullanan yabancı sürücülerin trafik cezalarının, cezanın yazıldığı araçsahibinden tahsil edilmesini hükme bağlamak suretiyle aracını yabancısürücülere vermekten başka bir fiili bulunmayan araç sahiplerinin gerçekleştirmediğiya da iştirak etmediği trafik kabahatinden sorumlu tutulmasına vecezalandırılmasına neden olmaktadır. Bu itibarla kural ceza sorumluluğununşahsiliği ilkesiyle bağdaşmamaktadır.

11.Açıklanan nedenlerle kural Anayasa’nın 38. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

KuralınAnayasa’nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamdabelirtilen hususların Anayasa’nın 38. maddesi yönünden yapılan değerlendirmelerkapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden ayrıcabir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. HÜKÜM

13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu’nun 3/11/1988 tarihli ve 3493 sayılı Kanun’un 49. maddesiyledeğiştirilen 115. maddesinin 1/2/2018 tarihli ve 7072 sayılı Kanun’un 58.maddesiyle değiştirilen sekizinci fıkrasının üçüncü cümlesinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 20/7/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.