Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2022/55, K.2022/54 Sayılı Karar - 12/05/2022

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı:2022/55

Karar Sayısı:2022/54

Karar Tarihi:12/5/2022

R.G. Tarih - Sayı:Tebliğedildi.

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 6. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 25/6/2019tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun geçici 1. maddesinin Anayasa’nın 2.maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Çiftevatandaş olan ve tabiiyetinde bulunduğu diğer ülkede askerlik hizmetini yapandavacı tarafından Türkiye’deki askerlik yükümlülüğünün yerine getirilmemişsayılmasına ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusukuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.

I. İPTALİİSTENEN KANUN HÜKMÜ

Kanun'un itiraz konusu geçici 1. maddesi şöyledir:

“Geçiş hükümleri

GEÇİCİMADDE 1- (1) Bu Kanununyürürlüğe girdiği tarihten önce, mülga 1111 sayılı Kanun kapsamında ertelidurumda bulunanlar için, erteleme şartlarını kaybetmedikleri sürece mülga 1111sayılı Kanundaki yaş süreleri geçerlidir.

(2)Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş ve er ileaskerlik yükümlüsü ihtiyacı İçişleri Bakanlığınca Bakanlığa bildirilir ve buKanun hükümleri çerçevesinde Bakanlık tarafından Cumhurbaşkanı kararı ilebelirlenecek süre ile karşılanır. Bu suretle Jandarma Genel Komutanlığı veSahil Güvenlik Komutanlığı emrine yükümlülük esası ile verilen personelhakkında diğer yükümlülerin tabi olduğu hükümler uygulanır. 5 inci maddeninüçüncü fıkrası kapsamında askerlik hizmetine devam edenlerden Jandarma GenelKomutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı emrine verilenlerin sayı, istek,tercih durumları ve özlük hakları bu Kanun hükümlerine uygun olarak ilgisinegöre Jandarma Genel Komutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından yürütülür.

(3)Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte her ne sebeple olursa olsun henüz fiilîaskerlik hizmetine başlamamış yoklama kaçağı, bakaya veya saklı olanlardan;istekli olanlar, 1/11/2019 tarihine kadar başvurmaları ve bu tarihe kadar 9uncu maddede belirlenen bedeli peşin ödemeleri şartıyla kuraya tabitutulmaksızın 9 uncu madde hükümlerinden yararlandırılırlar. Bu kapsamdabedelli askerlik yükümlülüğünü tamamlayanlar hakkında mülga 1111 sayılı Kanunile 24 üncü madde gereğince verilen idari para cezalarının tahsilindenvazgeçilir. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkçabelirlenir.

(4)Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik hizmetine erbaş ve er olarakdevam edenlerden altı aylık hizmet süresini tamamlayan ve 5 inci maddenin üçüncüfıkrası kapsamında askerlik hizmetine devam etmek için istekli olanlar hakkında5 inci maddede belirtilen esaslar uygulanır. Bunlardan talepleri kabuledilenler altı ay süre ile sınırlı olmak üzere askerlik hizmetine devamederler.

(5)Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik hizmet süresini tamamlayan erbaşve erlerin terhis tarihi, bölgedeki ulaşım imkânları dikkate alınarakmemleketlerine sevk edildikleri tarihtir.

(6)Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte askerlik hizmet süresini tamamlayanlar ilehâlen muvazzaflık hizmetini yerine getirenler hakkında mülga 1111 sayılı Kanungereğince verilen idari para cezalarından ödenmemiş olanların tahsilindenvazgeçilir.

(7)Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde muvazzaflıkhizmetine başlayanlar hakkında mülga 1111 sayılı Kanun ile 24 üncü maddegereğince verilen idari para cezalarından askere sevk tarihi itibarıylaödenmemiş olanların tahsilinden vazgeçilir.”

II. İLK İNCELEME

1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılanilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Cem GÜNDOĞDUtarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükmü okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2. Anayasa’nın 152. ile30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 40.maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyleuygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümleriniAnayasa’ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümleriniptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeleruyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elindeyöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunması,iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacakkural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunlarınçözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacaknitelikte bulunan kurallardır.

3. Türk vatandaşlarının askerlik yükümlülüğüne ilişkinhususların düzenlendiği 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 7179sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılmış, askerlik yükümlülüğüne ilişkinhususlar 7179 sayılı Kanun’da yeniden düzenlenmiştir.

4. İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 1111 sayılı mülgaKanun’un yürürlükte bulunduğu dönemde tabiiyetinde bulunduğu diğer ülkedeaskerlik yapmış olanların askerlik yükümlülüğünü yerine getirmiş sayılacağınadair bir hüküm içermemesi nedeniyle 7179sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin iptalini talep etmiştir.

5. 26/6/2019 tarihinde yürürlüğe giren 7179 sayılıKanun’un itiraz konusu geçici 1. maddesinin (1) numaralı fıkrasında bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten önce 1111 sayılımülga Kanun kapsamında erteli durumda bulunanların durumu, (2) numaralıfıkrasında Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının erbaş veer ile askerlik yükümlüsü ihtiyacının karşılanma usul ve esasları, (3), (4),(5), (6) ve (7) numaralı fıkralarında bu Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihte her ne sebepleolursa olsun henüz fiilî askerlik hizmetine başlamamış yoklama kaçağı, bakayaveya saklı olanların bedelli askerlikten yararlanma usul ve şartları, askerlikhizmetine erbaş ve er olarak devam edenlerden altı aylık hizmet süresinitamamlayıp askerlik hizmetine devam etmek için istekli olanların durumu,askerlik hizmet süresini tamamlayan erbaş ve erlerin terhis tarihi, askerlikhizmet süresini tamamlayanlar ile hâlen muvazzaflık hizmetini yerine getirenlerhakkında 1111 sayılı mülga Kanun gereğince verilen idari para cezaları ile altı ay içinde muvazzaflık hizmetine başlayanlarhakkında 1111 sayılı mülga Kanun ile 24. madde gereğince verilen idari paracezalarına ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

6. Öte yandan 7179 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (1)numaralı fıkrasında iki ülkeden birinde yapılanaskerlik hizmetinin sayılmasına dair ikili anlaşmalar kapsamında askerlikhizmetinden muaf tutulacak ya da askerlik hizmeti ertelenecek yükümlülerinişlemlerinin anlaşma hükümlerine göre yürütüleceği, yapılan anlaşmalarkapsamında uygulanacak muafiyet ve ertelemeye ilişkin usul ve esasların MillîSavunma Bakanlığınca belirleneceği ifade edilmiştir.

7. Anılan Kanun’dan önce yürürlükte bulunan 1111 sayılıKanun’un 2. maddesinin beşinci fıkrasında ise Cumhurbaşkanıkararıyla belirlenen esaslara göre yurt dışında doğan ve ikamet edenler ilekanuni rüşt yaşına kadar yabancı bir ülkeye gitmiş olanlardan bulundukları ülkevatandaşlığını da kazanan Türk vatandaşlarının talepleri hâlinde, durumlarınauyan ve bu Kanun’un öngördüğü askerlik statülerinden biri içinde askerlikyükümlülüklerini otuz sekiz yaşını tamamladıkları yılın sonuna kadar yerinegetirebilecekleri veya tabiiyetinde bulundukları diğer ülkede askerlik yapmışolduklarını belgelemek kaydıyla yükümlülüklerini yerine getirmiş sayılacaklarıhükme bağlanmıştır.

8. Uyuşmazlık konusu olayda davacı tarafındantabiiyetinde bulunduğu diğer ülkede 2004 yılında askerlik hizmetini yerinegetirdiğinden bahisle askerlik yükümlülüğünden muaf tutulmasına yöneliktalebinin reddi üzerine bakılan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Muafiyetekonu askerlik hizmetinin 1111 sayılı mülga Kanun’un 2. maddesinin beşincifıkrasının yürürlükte olduğu dönemde gerçekleştiği gözönünde bulundurulduğunda,itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânının bulunmadığısonucuna varılmıştır.

9. Açıklanan nedenle kuralın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

III. HÜKÜM

25/6/2019 tarihli ve7179 sayılı Askeralma Kanunu’nun geçici 1. maddesinin itiraz başvurusunda bulunanMahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE 12/5/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.