ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2022/76
Karar Sayısı : 2022/112
Karar Tarihi : 28/9/2022
R.G. Tarih - Sayı : 4/11/2022- 32003
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi Dördüncü İdari DavaDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 8/2/2007tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’nun 4. maddesinin 9/5/2018tarihli ve 7141 sayılı Kanun’un 11. maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasındayer alan “…veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…”ibaresinin anılan fıkrada yer alan “…personelinde;…” ve “…anayasaldüzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar,…” ibareleri yönündenAnayasa’nın 13., 38., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerekiptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Davacınınolağanüstü hâl tedbirleri kapsamında kapatılan bir eğitim kurumunda öğretmenolarak çalıştığı gerekçesiyle çalışma izninin iptal edilmesi üzerine söz konusuidari işlemin kaldırılması ve çalışma izninin verilmesi istemiyle yaptığıbaşvurunun reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açtığı davada itiraz konusukuralın Anayasa’ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4. maddesişöyledir:
“Kurucu/kurucu temsilcisinin nitelikleri ve kurumbinaları
MADDE 4- (Değişik birinci fıkra: 9/5/2018-7141/11 md.)Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularınınyönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihlive 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmişolsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreylehapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine veorganlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar,anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşısuçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet,hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleyefesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklananmalvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşısuçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin AklanmasınınÖnlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan ceza almamış olması veyahaklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması, terör örgütlerine yada Millî Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyettebulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya dailtisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartı aranır.
Kurum binalarının nitelikleri, bu binalarda açılabilecekkurumlar ile her tür tesis ve donanıma ilişkin standartlar Bakanlıkçabelirlenir.
Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyunmerkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satılan yerlerin, okulbinalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması zorunludur.Özel eğitime muhtaç bireylerin devam ettikleri öğretim kurumları ile okullar dışındakidiğer özel öğretim kurumlarında bu zorunluluk aranmaz. Ancak, söz konusu özelöğretim kurumlarıyla yukarıda belirtilen türdeki iş yerleri aynı binadabulunamaz.
Turizmin yoğun olduğu yörelerde bulunan okulların tatilolduğu dönemlerde, yukarıda belirtilen iş yerleri ile okullar arasında yüzmetre uzaklık şartı aranmaz.
Uzaklıkla ilgili esaslar İçişleri, Çevre ve Şehircilik,Millî Eğitim, Sağlık, Kültür ve Turizm bakanlıklarının müşterekenhazırlayacakları yönetmelikle belirlenir.”
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleriuyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM,Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, YusufŞevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDANve Kenan YAŞAR’ın katılımlarıyla 21/6/2021 tarihinde yapılan ilk incelemetoplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineOYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burak FIRATtarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın masumiyet karinesine aykırılık teşkil ettiği, henüzkesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadığı hâlde kişinin hakkında bazı suçlardan kovuşturmabulunması nedeniyle özel eğitim kurumlarındaçalışmasının engellendiği belirtilerekkuralın Anayasa’nın 13., 38., 48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
B. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu
4. Kural, özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında,tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde vepersonelinde; devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığınakarşı suçlar, devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzeninişleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşısuçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma,edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerleriniaklama, kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile 11/10/2006tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanunkapsamında işlenen suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması şartının aranacağınıöngörmekte olup “…personelinde;…” ve “…anayasal düzene ve bu düzeninişleyişine karşı suçlar,…” ibareleri yönünden incelenmiştir.
5. Anayasa Mahkemesi, yakın tarihli bir kararında 5580 sayılıKanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasında yer alan “…veya haklarında busuçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…” ibaresini, anılan fıkrada yeralan “…personelinde;…” ve “…dolandırıcılık,sahtecilik,…” ibareleri yönünden incelemiş ve söz konusu kurallaçalışma hakkı ve özgürlüğüne sınırlama getirilirken hedeflenen amaca daha hafifbir tedbirle ulaşılması mümkün olduğu hâlde daha ağır bir sınırlama aracınıntercih edilmesinin gereklilik ilkesiyle çeliştiği, bu itibarla sınırlamanınölçüsüz olduğu gerekçesiyle kuralı, Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerineaykırı bularak iptal etmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022).
6. Belirtilen kararda ilk olarak anılan kural uyarınca özel eğitim personeli olarakçalışacak kişilerde, haklarında dolandırıcılık ve sahtecilik suçlarından dolayıkovuşturma bulunmaması şartının arandığı, buna göre söz konusu şartı taşımayankişilerin özel eğitim kurumu personeli olarak çalışabilmesinin mümkün olmadığıgözetildiğinde kuralla Anayasa’nın 48. ve 49. maddelerinde düzenlenen çalışma hakkı ve özgürlüğüne yönelik birsınırlama getirildiği tespiti yapılmıştır. Bu tespitin ardından, temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren söz konusukural, Anayasa’nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması,Anayasa’da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması şartlarınıtaşıyıp taşımadığı hususları yönünden değerlendirilmiştir.
7. Bu kapsamda söz konusu kuralın yer aldığı fıkrada kovuşturmabulunmaması şartı kapsamında hangi suçların özel eğitim kurumu personeli olarakçalışmaya engel oluşturduğunun açıkça belirtildiği, bu suçların 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı TürkCeza Kanunu’nda düzenlendiği ve kuralda yer alan “…kovuşturma…”ibaresinin 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 2.maddesinde tanımlandığı gözetildiğinde kuralın belirli, ulaşılabilir veöngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, §§ 12, 16).
8. Anayasa'nın 5. maddesine göre kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamanın devletin temel amaç ve görevlerindenolduğu, doğrudan devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafından ya dabunların denetim ve gözetimleri altında sunulan kamu hizmetlerinin doğru vegüvenilir bir şekilde yürütülmesini temin etmek suretiyle kamu düzeniningerçekleştirilmesinin kişilerin ve toplumun refah, huzur ve güvenliğinisağlamaya hizmet edeceğinin açık olduğu vurgulanan kararda, 5580 sayılıKanun’un 6., 9. ve 11. maddeleri gözönünde bulundurulduğunda özel öğretimkurumlarında görev alacak personel hakkında dolandırıcılıkve sahtecilik suçlarından kovuşturma bulunmaması şartını öngören kuralınkamu düzeninin sağlanması biçimindeki meşru amaca yönelik olduğu ifadeedilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 18).
9. Ölçülülük incelemesinde ise kuralla ulaşılmak istenenamaca, özel öğretim kurumlarına personel alımı yönünden ilgili makamlara takdiryetkisi tanımak ya da kovuşturma sonuna kadar bekleme yetkisi vermek;hâlihazırda görev yapan personel yönünden ise kovuşturma durumunun işsözleşmelerinin askıda kalması hâllerinden biri olarak kabulü gibi daha hafiftedbirlerle ulaşılmasının mümkün olduğu, nitekim buna benzer tedbirlerinçeşitli meslek grupları bakımından mevzuatta düzenlendiği belirtilerek sınırlamanın gerekli, dolayısıyla ölçülü olduğununsöylenemeyeceği ifade edilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022,§ 22).
10. Eldeki itiraz başvurusunda Anayasa’ya aykırılığıileri sürülen kural bakımından yapılacak anayasallık denetiminin konusunu dabenzer şekilde, özel eğitim personeli olarak çalışacak kişilerde, haklarında anayasaldüzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan dolayı kovuşturma bulunmamasışartının aranması hususu oluşturmaktadır.
11. Bu kapsamda itiraz konusu kural açısından da AnayasaMahkemesinin yukarıda anılan 26/1/2022tarihli ve E.2021/117 ve K.2022/10 sayılı kararındanayrılmayı gerektirecek bir durum bulunmadığından kural, Anayasa’nın 13., 48. ve49. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa’nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa’nın 38. maddesi yönünden incelenmemiştir.
IV. HÜKÜM
8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim KurumlarıKanunu’nun 4. maddesinin 9/5/2018 tarihli ve 7141 sayılı Kanun’un 11.maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında yer alan “…veya haklarında busuçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…” ibaresinin, anılan fıkrada yeralan “…personelinde;…” ve “…anayasal düzene ve bu düzenin işleyişinekarşı suçlar,…” ibareleri yönünden Anayasa’ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 28/9/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Zühtü ARSLAN
Başkanvekili
Hasan Tahsin GÖKCAN
Başkanvekili
Kadir ÖZKAYA
Üye
Engin YILDIRIM
Üye
Muammer TOPAL
Üye
M. Emin KUZ
Üye
Rıdvan GÜLEÇ
Üye
Recai AKYEL
Üye
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye
Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye
Selahaddin MENTEŞ
Üye
Basri BAĞCI
Üye
İrfan FİDAN
Üye
Kenan YAŞAR